Tư tưởng giáo dục của jiddu krishnamurti và ý nghĩa hiện thời của nó

Tuy nhiên, cách tiếp cận tác phẩm của Krishnamurti trước đây và thậm chí ngay cả hiện nay chủ yếu là xem xét tư tưởng của ông trong mối liên hệ với Hội Thông Thiên học Theosophical Socie

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐINH THỊ TUYẾT

TƯ TƯỞNG GIÁO DỤC CỦA JIDDU KRISHNAMURTI

VÀ Ý NGHĨA HIỆN THỜI CỦA NÓ

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐINH THỊ TUYẾT

TƯ TƯỞNG GIÁO DỤC CỦA JIDDU KRISHNAMURTI

VÀ Ý NGHĨA HIỆN THỜI CỦA NÓ

Chuyên ngành: CNDVBC & CNDVLS

Mã số: 62 22 03 02

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Lê Công Sự

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các tư liệu, kết quả trong luận án này là trung thực, chính xác và có xuất xứ rõ ràng

Tác giả luận án

Đinh Thị Tuyết

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 4 Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 9 1.1 Những nghiên cứu liên quan đến cơ sở hình thành, phát triển

tư tưởng giáo dục của Jiddu Krishnamurti 9

1.1.1 Những nghiên cứu liên quan đến cơ sở hình thành, phát triển tư tưởng giáo dục của J.Krishnamurti ở nước ngoài 9 1.1.2 Những nghiên cứu trong nước liên quan đến cơ sở hình thành, phát triển tư tưởng giáo dục của J.Krishnamurti 13

1.2 Những nghiên cứu liên quan đến tư tưởng giáo dục của Jiddu Krishnamurti 19

1.2.1 Những nghiên cứu liên quan đến tư tưởng giáo dục của J.Krishnamurti ở nước ngoài 19 1.2.2 Những nghiên cứu trong nước liên quan đến tư tưởng giáo dục của J.Krishnamurti 24

1.3 Những nghiên cứu liên quan đến ý nghĩa tư tưởng giáo dục của J.Krishnamurti 26

1.3.1 Những nghiên cứu liên quan đến ý nghĩa tư tưởng giáo dục của J.Krishnamurti ở nước ngoài 26 1.3.2 Những nghiên cứu trong nước liên quan đến ý nghĩa tư tưởng giáo dục của J.Krishnamurti trong nước 30

1.4 Khái quát kết quả chính của các công trình nghiên cứu đi trước

và những vấn đề luận án cần tiếp tục giải quyết 32 Chương 2 BỐI CẢNH, NHỮNG ĐIỀU KIỆN, TIỀN ĐỀ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG GIÁO DỤC CỦA JIDDU KRISHNAMURTI 36 2.1 Bối cảnh kinh tế, chính trị và xã hội 36

2.1.1 Bối cảnh kinh tế, chính trị và xã hội trên thế giới thế kỷ XX 36

2.1.2 Bối cảnh kinh tế, chính trị và xã hội của Ấn Độ thế kỷ XX 41

2.2 Tiền đề, điều kiện văn hóa và tư tưởng 46

2.2.1 Văn hóa, tôn giáo truyền thống của Ấn Độ 46

2.2.2 Thuyết Thần trí và Hội Thông Thiên học 49

2.2.3 Phong trào Tân Giáo dục 53

2.2.4 Các mô hình giáo dục và trường Đại học Berkeley 56

2.3 Cuộc đời và sự nghiệp của Jiddu Krishnamurti 61

2.3.1 Cuộc đời của J.Krishnamurti 61

2.3.2 Sự nghiệp của J.Krishnamurti với tư cách nhà giáo dục 67

Tiểu kết chương 2 71

Chương 3 TƯ TƯỞNG GIÁO DỤC CỦA JIDDU KRISHNAMURTI 72

3.1 Mục đích của giáo dục 72

3.1.1 Giáo dục giúp con người hiểu bản chất đích thực của cuộc sống 72

3.1.2 Giáo dục nhằm xây dựng xã hội hòa bình 78

3.1.3 Giáo dục khai phóng trí thông minh của người học 83

3.2 Những nguyên tắc tiến hành giáo dục 89

3.2.1 Đảm bảo tự do trong giáo dục 89

3.2.2 Nêu cao tình yêu thương trong giáo dục 94

3.2.3 Tổ chức lớp học quy mô nhỏ, thực hiện tự quản 99

3.3 Vai trò của phụ huynh và người thầy trong quá trình giáo dục 105

3.3.1 Vai trò của phụ huynh trong quá trình giáo dục 105

3.3.2 Vai trò của người thầy trong quá trình giáo dục 111

3.4 Những giá trị và hạn chế trong tư tưởng giáo dục của J.Krishnamurti 119

3.4.1 Những giá trị trong tư tưởng giáo dục của J Krishnamurti 119

3.4.2 Những hạn chế trong tư tưởng giáo dục của J.Krishnamurti 124

Tiểu kết chương 3 126

Chương 4 Ý NGHĨA TƯ TƯỞNG GIÁO DỤC CỦA J.KRISHNAMURTI ĐỐI VỚI THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM HIỆN NAY 128 4.1 Ý nghĩa tư tưởng giáo dục của J.Krishnamurti đối với thế giới 128

4.1.1 Trong các trường học do J.Krishnamurti sáng lập 128 4.1.2 Trong các cơ sở và trung tâm mang tên (hay chịu ảnh hưởng) của Krishnamurti trên thế giới 134

4.2 Ý nghĩa tư tưởng giáo dục của J.Krishnamurti đối với giáo dục Việt Nam hiện nay 138

4.2.1 Ý nghĩa rút ra từ tư tưởng của Krishnamurti về mục đích giáo dục 138 4.2.2 Ý nghĩa rút ra từ tư tưởng của Krishnamurti về nguyên tắc tiến hành giáo dục 145 4.2.3 Ý nghĩa rút ra từ tư tưởng của Krishnamurti về vai trò của người thầy và phụ huynh ……… 151

Tiểu kết chương 4 157 KẾT LUẬN 158 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 162 TÀI LIỆU THAM KHẢO 163

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài luận án

Trong thế kỷ XX và gần hai thập kỷ của thế kỷ XXI, nhân loại đã chứng kiến những thay đổi to lớn từ đời sống chính trị, kinh tế, xã hội cho đến những thay đổi trong tư tưởng và nhận thức của con người về chính bản thân con người và thế giới Nhiều phát minh ra đời cuối thế kỷ XX mà chính con người ở đầu thế kỷ vẫn chưa thể hình dung nổi Những thành tựu vĩ đại

và cả những thất bại to lớn của mọi dân tộc suy đến cùng cũng không tách rời nguồn sức mạnh diệu kì nhất là chính con người Nhân loại càng văn minh, càng phát triển thì các dân tộc càng nhận thức được sức mạnh của giáo dục, một hoạt động có khả năng phát huy cao độ tiềm năng của bản thân con người Bước vào thế kỷ XXI, khi cuộc cạnh tranh của các dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hoá diễn ra ngày càng gay gắt, các quốc gia càng ý thức về sức mạnh, vai trò to lớn của giáo dục trong công cuộc chấn hưng đất nước

Cùng với bước trưởng thành của dân tộc trong công cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, sau đó là quá trình xây dựng đất nước trong hoà bình, chúng ta đã nhận thức đúng đắn và đánh giá xứng đáng vai trò của giáo dục trong việc khẳng định vị thế của dân tộc trên trường quốc tế Kế thừa và phát triển tư tưởng của Hồ Chí Minh về giáo dục, Đảng và Nhà nước ta xác định mục tiêu giáo dục hướng tới việc phát triển con người toàn diện Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII khẳng định: “Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu” [14, tr.114], đồng thời đưa ra chủ trương: “Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt và làm việc hiệu quả Phấn đấu đến năm 2030, nền giáo dục Việt Nam đạt trình độ tiên tiến trong khu vực” [14, tr.114 - 115]

Với những định hướng đúng đắn trên, giáo dục nước ta đã đạt được nhiều thành tựu to lớn nhưng cũng có nhiều vấn đề bức xúc của nhà trường, giáo viên và của nhân dân mà chúng ta chưa có lời giải đáp thỏa đáng Phải chăng điều đó xuất phát từ một nguyên nhân căn bản là giáo dục nước nhà chưa có một sự thay đổi triệt để, nhất là tư duy giáo dục để phù hợp với thời đại ngày nay

Để có một triết lý giáo dục phù hợp với tình hình đất nước cũng như theo kịp các nước có nền giáo dục phát triển,việc nghiên cứu tư tưởng của các nhà giáo dục lớn trên thế giới có ý nghĩa quan trọng Thông qua việc nghiên cứu những quan niệm giáo dục tiến bộ và có ảnh hưởng lớn trên thế giới, chúng ta có thể học hỏi để tìm một triết lý giáo dục phù hợp với tình hình thực tiễn của Việt Nam nhưng không tách rời xu thế chung của thời đại Trong tiến trình đó, hàng loạt những tác phẩm của các nhà giáo dục tiêu biểu trên thế giới cũng như những nghiên cứu về tư tưởng của họ được phổ biến rộng rãi và trở thành nguồn tài liệu tham khảo có giá trị đối với giáo dục Việt Nam

Là một trong số những nhân vật có ảnh hưởng lớn của thế kỷ XX, Jiddu Krishnamurti được biết đến với tư cách là một triết gia và nhà giáo dục hoạt động tích cực tại nhiều nơi trên thế giới Điểm đặc biệt là Krishnamurti không chỉ đưa ra những quan niệm về giáo dục mà còn hiện thực hóa điều đó thông qua các ngôi trường do ông sáng lập tại Ấn Độ, Anh và Mỹ Những ngôi trường này tiếp tục gìn giữ và thực hành lời dạy của ông về giáo dục Krishnamurti cũng để lại một khối lượng tác phẩm lớn Các Cơ sở Krishnamurti ở nhiều nơi trên thế giới chịu trách nhiệm in ấn hàng nghìn bài nói chuyện, các buổi thảo luận nhóm, các tác phẩm và xuất bản chúng dưới nhiều hình thức như sách, sách điện tử, audio, video, internet bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau

Ở Việt Nam, các tác phẩm của Krishnamurti đã được dịch và xuất bản từ trước những năm 1975 [xem 53, tr.548] Hiện nay, khá nhiều sách của ông cũng được xuất bản và lưu hành rộng rãi trên khắp cả nước Tuy nhiên, cách tiếp cận tác phẩm của Krishnamurti trước đây và thậm chí ngay cả hiện nay chủ yếu là xem xét tư tưởng của ông trong mối liên hệ với Hội Thông Thiên học (Theosophical Society) hoặc dưới góc nhìn của Phật giáo; chưa có nhiều nghiên cứu về ông như một triết gia, một nhà giáo dục Do vậy, việc tìm hiểu

tư tưởng của Krishnamurti, đặc biệt là tư tưởng giáo dục một cách hệ thống có

ý nghĩa to lớn Điều đó không chỉ giúp chúng ta có hiểu biết về một nhà tư tưởng lớn của thế kỷ XX mà còn có giá trị tham khảo cho việc tìm tòi một quan niệm giáo dục phù hợp với nước ta trong thời đại ngày nay

Với những lý do trên, tôi chọn đề tài: “Tư tưởng giáo dục của Jiddu

Krishnamurti và ý nghĩa hiện thời của nó” cho luận án tiến sĩ của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích luận án: làm rõ những nội dung trong tư tưởng giáo dục của Jiddu Krishnamurti và ý nghĩa hiện thời của nó

Nhiệm vụ cơ bản của luận án:

+ Phân tích bối cảnh, những điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội; tiền đề văn hóa và tư tưởng cho sự hình thành, phát triển tư tưởng giáo dục của Jiddu Krishnamurti

+ Phân tích một số nội dung cơ bản trong tư tưởng giáo dục của Jiddu Krishnamurti được thể hiện ở một số tác phẩm tiêu biểu của ông

+ Chỉ ra ý nghĩa tư tưởng giáo dục của Jiddu Krishnamurti đối với nền giáo dục tại một số nước như Anh, Mỹ, Ấn Độ Chỉ ra giá trị tham khảo của những tư tưởng đó đối với sự nghiệp giáo dục ở Việt Nam hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án: Một số nội dung cơ bản trong tư tưởng giáo dục của Jiddu Krishnamurti và ý nghĩa hiện thời của nó; giá trị tham khảo của những tư tưởng đó đối với sự nghiệp giáo dục ở Việt Nam hiện nay

Phạm vi nghiên cứu của luận án:

Luận án nghiên cứu tư tưởng giáo dục của Jiddu Krishnamurti với những nội dung tiêu biểu nhất như mục đích của giáo dục, nguyên tắc tiến hành giáo dục, vai trò của phụ huynh và giáo viên trong giáo dục… Những tư tưởng giáo dục của Krishnamurti được thể hiện chủ yếu thông qua các tác phẩm quan trọng đã được dịch và xuất bản bằng tiếng Việt như “Giáo dục và

ý nghĩa cuộc sống”, “Đường vào hiện sinh”, “Đánh thức trí thông minh”…

Về ý nghĩa của những tư tưởng giáo dục của Jiddu Krishnamurti, luận án nghiên cứu việc hiện thực hóa tư tưởng thông qua các trường học

do chính ông sáng lập đặt tại Ấn Độ, Anh, Mỹ Tùy theo mức độ ảnh hưởng của các ngôi trường với nền giáo dục sở tại mà nêu những đóng góp của Krishnamurti cho giáo dục thế giới Luận án cũng nêu giá trị tham khảo của những tư tưởng giáo dục đó đối với sự nghiệp giáo dục của Việt Nam hiện nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận: Luận án dựa trên nền tảng lý luận là các quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về giáo dục, mối quan hệ giữa sự phát triển của con người với giáo dục

Luận án sử dụng các phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử vào nghiên cứu đề tài luận án Tuy nhiên, để đánh giá, phân tích toàn diện

tư tưởng giáo dục của Jiddu Krishnamurti, đặc biệt là ý nghĩa của những tư tưởng này, chúng tôi kết hợp phương pháp phân tích văn bản, phương pháp khái

quát hóa, phương pháp logic và lịch sử, phương pháp đối chiếu, so sánh thông qua tư liệu lịch sử, kế thừa sự nghiên cứu của các nhà sử học, nhà giáo dục học…

do Krishnamurti sáng lập tại Ấn Độ, Anh, Mỹ

Chỉ ra giá trị tham khảo của những tư tưởng giáo dục của Krishnamurti đối với sự nghiệp giáo dục ở Việt Nam hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

- Trình bày một số nội dung cơ bản trong tư tưởng giáo dục của Jiddu Krishnamurti

- Nêu những đóng góp của Jiddu Krishnamurti đối với các trường học do ông sáng lập tại Ấn Độ, Anh, Mỹ

- Giá trị tham khảo của những tư tưởng giáo dục của Jiddu Krishnamurti đối với sự nghiệp giáo dục ở Việt Nam hiện nay

- Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho việc giảng dạy, học tập và nghiên cứu triết học giáo dục, lịch sử triết học Ấn Độ, lịch sử triết học

phương Đông

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận án gồm 4 chương, 13 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1 Những nghiên cứu liên quan đến cơ sở hình thành, phát triển

tư tưởng giáo dục của Jiddu Krishnamurti

1.1.1 Những nghiên cứu liên quan đến cơ sở hình thành, phát triển

tư tưởng giáo dục của J.Krishnamurti ở nước ngoài

Krishnamurti là nhân vật có tầm ảnh hưởng lớn ở thế kỷ XX Trong suốt cuộc đời, ông dành hầu hết thời gian để đi khắp nơi trên thế giới, tổ chức những buổi nói chuyện với đông đảo mọi người thuộc đủ mọi tầng lớp trong

xã hội Thời gian còn lại, ông gặp gỡ riêng với nhiều người, từ những người nổi tiếng trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị, tôn giáo… đến những người nội trợ Phần lớn những buổi nói chuyện của Krishnamurti đều được ghi âm và sau này được biên tập, xuất bản thành sách Bên cạnh đó, cuộc đời rất dài với nhiều biến cố của một con người đầy bí ẩn như Krishnamurti cũng thu hút sự quan tâm của nhiều học giả Do vậy, những nghiên cứu về cuộc đời và tư tưởng của ông khá nhiều nhưng cơ sở hình thành, phát triển tư tưởng của ông chỉ được bàn xen kẽ trong những công trình đó Có thể kể đến một số công trình tiêu biểu như sau:

Cuốn “Hiện tượng Krishnamurti” [76], nguyên tác tiếng Pháp

“Phénomène de Krishnamurti” của Carlo Suarès (Trúc Thiên dịch) đã từng được xuất bản tại Việt Nam từ năm 1969 Tác giả cho rằng giữa thế kỷ mà con người thác loạn, chán sống và mâu thuẫn với chính mình, sự xuất hiện của Krishnamurti có một ý nghĩa quan trọng:

Giữa lúc ấy, Krishnamurti xuất hiện

Phải chăng đó là người mà thế giới đang chờ?

Tây phương chờ đợi sự trở về của Chúa Cứu Thế

Đông Phương chờ Phật Di Lặc hạ sanh

Thời thế chờ một khối óc lớn, một trái tim lớn - một thánh nhân - có thể vượt lên tất cả để mà viên dung tất cả trong ánh sáng đại đồng [76, tr.11]

Tuy nhiên, với tất cả sự chuẩn bị của tổ chức Thông Thiên học, Krishnamurti đã chối bỏ vai trò, địa vị của mình vào phút cuối Tác giả nhận định tư tưởng của ông là sự thống nhất của tư tưởng phương Đông và phương Tây nhưng không dừng lại ở sự tích hợp mà vượt lên trên đó, sáng tạo ra một con đường đến với chân lý hoàn toàn mới: đó là sự tìm kiếm từ chính nội tâm Với một giọng văn đầy tính chất ca ngợi, tác giả cho rằng trong khi nhân loại đang chờ đợi một giáo chủ, một siêu nhân, một lý tưởng, một giải pháp cho các vấn đề trị loạn của thế giới, một sự tin tưởng, một câu trả lời dứt khoát

“có” hoặc “không” thì Krishnamurti phủ nhận tất cả, không có một câu trả lời

rõ ràng cho những vấn đề nhức nhối của xã hội Tác giả cho rằng nhân loại chờ đợi một thần tượng và gặp phải một hiện tượng: hiện tượng Krishnamurti

Cuốn sách “The life and death of Krishnamurti” (Cuộc đời và cái chết của Krishnamurti) [110] của tác giả Mary Lutyens được coi là cuốn tư liệu tương đối đầy đủ và đáng tin cậy về cuộc đời của Krishnamurti Cuốn sách được viết dưới dạng tiểu sử, với những sự kiện ghi chi tiết đến từng ngày, tháng, các mối quan hệ xã hội đa dạng và đặc biệt là “cái tiến trình” mà Hội Thông Thiên học sắp xếp để Krishnamurti hoàn thành nhiệm vụ của “Bậc Thầy Thế giới” (The Teacher of World) Bên cạnh việc mô tả chi tiết về cuộc đời, cuốn sách cũng đề cập tới tình hình chính trị - xã hội thời Krishnamurti sống, đặc biệt là những biến cố chính trị xảy ra tại Ấn Độ Bà viết về sự quan tâm của Krishnamurti đối với giáo dục và tiến trình xây dựng các trường học Bằng những dẫn chứng cụ thể, Mary Lutyens cho rằng Krishnamurti không hề trốn tránh trách nhiệm của một “Bậc Thầy Thế giới” mà thực hiện theo cách riêng, một trong những cách đó là thông qua giáo dục Theo bà, tư tưởng giáo dục của

Krishnamurti bắt nguồn từ chính thực trạng xã hội và mặc dù ông luôn phủ nhận ảnh hưởng của Hội Thông Thiên học nhưng theo Mary Lutyens, ông vẫn

bị quy định bởi hội này [110]

Trong cuốn “Những nhà tư tưởng lớn của Ấn Độ” [73], khi nhận định

về cơ sở hình thành tư tưởng của Krishnamurti, tác giả Albert Schweitzer hoài nghi việc liệu Krishnamurti có thực sự thoát khỏi những quy định của triết học phương Đông, mà cụ thể hơn là triết học Ấn Độ hay đó chỉ là sự nối dài những tư tưởng truyền thống:

Triết học Ấn Độ gần đây có một vài khuôn mặt giá trị, mà nổi bật nhất là Krishnamurti, một thiên tài kỳ vĩ và một nhân cách khác thường Nhưng liệu nền tư tưởng ấy có thực sự đi đến việc thoát khỏi thế giá của truyền thống? Nó thực sự có hay không khả năng sáng tạo và có nắm bắt được không tất cả tầm mức của các vấn đề mà nó bàn đến? Người ta vẫn chưa có thể phán đoán điều đó [73, tr.211] Tác giả René Fouère với cuốn “Krishnamurti, the man and his teaching” [19], bản dịch tiếng Việt: “Krishnamurti cuộc đời và tư tưởng” Tác phẩm này gồm hai phần: một phần tường thuật vắn tắt cuộc đời của Krishnamurti và một phần nói đến tư tưởng của ông Đây là một nghiên cứu mang đậm dấu ấn cá nhân như chính tác giả thừa nhận: “Để nói về Krishnamurti đó là một việc làm khó khăn và mạo hiểm, vì ông là một người tôi tin, là một trong những người đáng kể nhất của mọi thời đại” [19, tr.15] Phần viết về cuộc đời của Krishnamurti không được tác giả dành nhiều sự quan tâm Tác giả chỉ nhấn mạnh đến trách nhiệm nặng nề mà Hội Thông Thiên học kỳ vọng Krishnamurti sẽ gánh vác:

Krishnamurti được giáo dục một cách riêng biệt ở Anh quốc, sau đó ông học tiếng Pháp và Sankrit ở Đại học Sorbonne tại Paris, nơi đây ông đã có biệt danh “Ông Hoàng nhỏ” Tiến sĩ Annie Besant không

chỉ đào tạo ông đứng đầu Hội Ngôi Sao Đông Phương, mà còn chia

sẻ cho ông cái vai trò chọn lựa phương tiện truyền bá để qua đó bậc Đạo Sư Thế giới tự biểu lộ mình Như thế, một đứa bé đã được đào tạo để đảm đương cái gánh nặng ghê hồn của một nhà tiên tri phi thường [19, tr.18]

Trong phần bình luận về tư tưởng, tác giả chọn cách diễn đạt lại những tư tưởng của Krishnamurti thông qua cảm nhận của cá nhân và đôi chỗ trích dẫn những câu nói của ông Do vậy, nghiên cứu không có tính hệ thống và rất khó

để phân chia thành các chủ đề cụ thể Tác giả chỉ nói đến một phần rất nhỏ những ảnh hưởng của Hội Thông Thiên học đến Krishnamurti René Fouère cho rằng: “Giới thiệu tư tưởng của người khác thì là thuận tiện đấy nhưng là một phương sách nguy hiểm, bởi vì không có một ai thực sự biết rõ tư tưởng của kẻ khác” [19, tr.31] Vì vậy, tác giả khuyên mỗi người nếu muốn tìm hiểu

tư tưởng của Krishnamurti thì tìm hiểu qua chính những tác phẩm của ông

Trong cuốn “Từ điển tôn giáo và các thể nghiệm siêu việt” [20], Rosemary Ellen Guiley đề cập đến Krishnamurti trên hai bình diện Bình diện thứ nhất là trong mục giới thiệu về Theosophy (Thuyết Thần trí) từ trang 891 đến trang 896 Đây là phần giới thiệu về Krishnamurti trong mối tương quan với Hội Thông Thiên học: “Năm 1908 Leadbeater cho biết một thanh niên Ấn

Độ, Jiddu Krishnamurti, sẽ trở thành “Bậc Thầy Thế giới” kế tiếp, người này

là hóa thân của Thượng đế Maitreya Krishnamurti thu hút rất đông tín đồ, nhưng vào năm 1930 phải rời Hội thần trí để đi theo con đường của riêng mình” [20, tr.895] Bình diện thứ hai trình bày về Krishnamurti với tư cách là tiểu sử của một người nổi tiếng, có tên tuổi trong lịch sử Phần giới thiệu này

từ trang 465 đến trang 469 của tác phẩm Ngay từ đầu, tác giả đã nhận định:

Mặc dù có lẽ ông là một trong những bậc thầy tinh thần có nhiều ảnh hưởng nhất thế kỷ 20 nhưng Jiddu Krishnamurti (Jiddu là họ) không

hề lãnh đạo một trường phái nào cũng như không hề tin vào bất kỳ một con đường nào dẫn đến chân lý Thay vào đó, ông lật tẩy mọi giả thuyết, tổ chức và phương pháp cấu trúc huyền bí như những vật cản trong việc tìm kiếm thực tại chân lý [20, tr.465 - 466]

Nhờ phần nghiên cứu này, tác giả luận án có thể thấy được cách thức con người có thể đạt đến sự hiểu biết trí tuệ một cách hoàn hảo mà Krishnamurti nêu ra Để đến trạng thái này, con người phải có sự hài hòa các quá trình tâm

lý để tự giải thoát cho chính mình: 1 Nhận thức; 2 Suy nghĩ; 3 Trí tưởng tuợng; 4 Biến đổi điều kiện; 5 Kiến thức và học hỏi; 6 Sợ hãi, trí nhớ, gắn

bó và phụ thuộc; 7 Xung đột; 8 Mối quan hệ; 9 Trí năng Với những mối quan hệ chặt chẽ với Hội Thông Thiên học, Krishnamurti ít nhiều chịu sự quy định từ tư tưởng chủ đạo của Hội: Thuyết Thần trí

Các công trình nghiên cứu trên đây mô tả khá chi tiết về cuộc đời và sự nghiệp của Krishnamurti Hầu hết các công trình đều chỉ rõ vai trò của Hội Thông Thiên học trong việc phát hiện ra cậu bé Krishnamurti và những phương thức giáo dục mà Hội áp đặt để ông có thể thực hiện sứ mệnh “Bậc Thầy Thế giới” Bên cạnh đó, một số công trình cũng bàn đến cội nguồn tư tưởng của ông, đó là triết lý truyền thống của Ấn Độ và Thuyết Thần trí của Hội Thông Thiên học

1.1.2 Những nghiên cứu trong nước liên quan đến cơ sở hình thành, phát triển tư tưởng giáo dục của J.Krishnamurti

Đầu tiên phải kể đến cuốn sách “Krishnamurti - người nhập cuộc” [67] của tác giả Mộc Nhiên Nghiên cứu gồm ba phần chính, trong đó phần đầu nói về cuộc đời Krishnamurti qua từng giai đoạn Trong phần này, tác giả lấy chủ yếu từ nguồn tư liệu của Mary Lutyens và Pupul Jayakar, có sự tham khảo, đối chiếu trên Internet Phần có giá trị nhất đối với tác giả luận án chính

là bản tóm tắt diễn biến quan trọng và các hoạt động trong cuộc đời

Krishnamurti qua từng năm từ trang 172 đến trang 177 Thông qua bản tóm tắt này, tác giả luận án nắm được hành trình diễn thuyết và năm ra đời các tác phẩm cơ bản cũng như thời điểm ra đời của các trường học, các trung tâm Krishnamurti ở khắp nơi trên thế giới Phần thứ hai nêu những điểm mấu chốt trong suy tưởng của Krishnamurti Tác giả cũng chỉ ra những khó khăn khi nghiên cứu tác phẩm của Krishnamurti vì văn nói và cách nói mang đậm tính suy tưởng Tác giả nhận định:

Trong khi những người lớn tuổi thường hay suy ngẫm nhiều về cuộc đời, đọc sách có tính triết lý hay tôn giáo một cách dễ dàng, dễ thâm nhập thì những người trẻ tuổi lại tiếp cận sách Krishnamurti nhanh chóng hơn, mặc dù có thể nói sách Krishnamurti mang tính triết lý sâu đậm đến mức khôn dò [67,tr.17]

Phần thứ ba là những đoạn trích với chú thích xuất xứ cụ thể theo các ý tưởng chủ đạo Tuy không đề cập trực tiếp đến nguồn gốc hình thành, phát triển tư tưởng của Krishnamurti nhưng với những trích dẫn từ sự giáo dục của Hội Thông Thiên học đối với Krishnamurti ngay từ khi ông còn nhỏ, có thể thấy sức ảnh hưởng của Thuyết Thần trí đến tư tưởng của ông

Trong cuốn “Đường hạc bay” [68], tác giả Mộc Nhiên chỉ ra: “Nhiều nhà nghiên cứu cẩn trọng cho rằng suy tưởng của Krishnamurti rất gần gũi với triết lý Phật giáo, dù rằng không phải tương đồng” [68, tr.17] Qua đó có thể thấy, đa số các nhà nghiên cứu đều thừa nhận ảnh hưởng của triết lý Phật giáo trong tư tưởng của Krishnamurti

Nhà nghiên cứu Thu Giang Nguyễn Duy Cần trong cuốn “Chu Dịch huyền giải” [5] có nhắc đến Krishnamurti với những lời đánh giá rất cao, so sánh vai trò của ông với Lão Tử, Trang Tử, Thích Ca Mâu Ni, Chúa Jesus Tác giả đặt tư tưởng của Krishnamurti trong tương quan so sánh với quan

niệm của Hội Thông Thiên học để thấy được điểm độc đáo của ông Tác giả cho rằng sự ra đời của Hội Thông Thiên học là tất yếu:

Để đối phó với trào lưu quá trớn của khoa học vật chất của Tây phương, người ta đã tiếc nuối mà nghĩ đến sự phục hồi Đạo học Đông phương, của thời hoàng kim ngày xưa Phong trào quan trọng nhất có tầm quốc tế là “Hội Thông thiên học” (Sociéte Théosophique) Hội này có cao vọng phục hồi khoa Huyền bí học, tức là một cái học đi sâu vào phần vật chất tinh linh và siêu hình hơn [5, tr.15]

Mặc dù được nuôi dưỡng trong tinh thần của Hội Thông Thiên học một thời gian dài nhưng Krishnamurti không hoàn toàn lệ thuộc vào giáo lý của Hội, tác giả đánh giá tư tưởng của Krishnamurti đã vượt ra khỏi tính huyền bí, giả dối mà Hội đưa ra để quay trở về với tinh thần của Đạo học phương Đông Tác giả nhận định: “Dọn đường cho kỷ nguyên mới sau này, dĩ nhiên phải có những hạng người ngày nay như Krishnamurti để vượt qua cái học huyền bí

mà Hội thông thiên học ngày nay là đại diện” [5, tr.29 - 30]

Có thể thấy, nhà nghiên cứu Thu Giang Nguyễn Duy Cần đã chỉ ra được hai yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tư tưởng của Krishnamurti: giáo lý của Hội Thông Thiên học và Đạo học phương Đông Tác giả cũng chỉ ra tính vượt trội so với giáo lý huyền bí của Hội Thông Thiên và nhấn mạnh điểm nổi bật của Đạo học phương Đông trong tư tưởng của Krishnamurti

Tác giả Nguyễn Ước đã dày công biên dịch bộ sách: “Krishnamurti: cuộc đời và tư tưởng” gồm 3 tập, được nhà xuất bản Văn học ấn hành năm

2005 Bên cạnh biên dịch, tác giả cũng đưa ra nhiều nhận xét, đánh giá có tính nghiên cứu về Krishnamurti cũng như tư tưởng của ông “Tập 1: Krishnamurti tinh yếu” [51] là tuyển tập nguyên văn những bài diễn thuyết và thảo luận quan trọng nhất trong hơn sáu mươi năm thuyết giảng của Krishnamurti, kể cả một

số văn bản chưa được công bố Nội dung của tập 1 đề cập đến nhiều vấn đề của cuộc sống hằng ngày, các đề tài đạo học và tôn giáo, tu trì và thế tục, khổ não

và hạnh phúc, nô lệ và giải thoát, cá nhân và thế giới… Những nội dung này được diễn đạt bằng một lời văn dễ đọc, dễ hiểu như một loại sách học làm người Bản văn đầu tiên được tác giả chọn đưa vào là bài diễn văn Krishnamurti đọc tại buổi khai mạc trại thường niên tại Ommen, Hà Lan của Hội Ngôi Sao Phương Đông ngày 2 tháng Tám 1929 Tác giả đánh giá đây là

“chủ đề báo trước công cuộc của ông” [51,tr.XIV] Phần còn lại của cuốn sách chia thành 4 phần, có sự sắp xếp theo thứ tự thời gian Đây là những lời giảng thể hiện sự chuyển biến trong tư tưởng của Krishnamurti: từ người được lựa chọn để trở thành Đạo Sư Thế giới đến con người tự do, thoát khỏi sự ràng buộc của mọi tôn giáo, tổ chức Ngoài ra, tác phẩm có thêm phần Lời Bạt I và Lời Bạt II ghi lại lời đánh giá của các chuyên gia về Krishnamurti

“Tập 2: Đời không tâm điểm” [52] biên dịch về cuộc đời của Krishnamurti chủ yếu thông qua cuốn “Krishnamurti: A Biography (Krishnamurti: một tiểu sử)” của Pupul Jayakar (1915 - 1997) Cuốn sách trình bày về cuộc đời của Krishnamurti từ khi sinh ra cho đến năm 1977 Những diễn tiến trong cuộc đời cũng như quá trình chuyển biến về tư tưởng của ông được đề cập tương đối đầy đủ trong tập này Pupul Jayakar đã kể lại cuộc đời của Krishnamurti trong bối cảnh lịch sử, xã hội và văn hóa của người Ấn, với những vấn đề quen thuộc của một nước mới giải phóng: sự phân ly, nghèo đói

và các hội chứng trong cơn lốc đổi mới… Đây cũng là nguồn tài liệu đáng tin cậy vì tác giả Pupul Jayakar là người gắn bó với Krishnamurti trong gần bốn mươi năm, từng là Chủ tịch cơ sở Krishnamurti tại Ấn Độ và là người hiệu đính, ghi lại các cuộc diễn thuyết và thảo luận của ông tại Ấn Độ

“Tập III: Dòng sông thanh tẩy” [53] gồm 3 phần: phần thứ nhất tiếp tục bản tường trình của Jayakar và những lời bổ sung trong Tập II, kết hợp với việc

tóm kết lời giảng theo từng chủ đề từ năm 1978 cho đến ngày Krishnamurti từ trần Phần thứ hai là sưu tập mười cuộc đối thoại của một số học giả với Krishnamurti Phần thứ ba là một số cái nhìn tán đồng hoặc tranh luận về tư tưởng và lối sống do những người có liên quan hoặc chịu ảnh hưởng từ tư tưởng của Krishnamurti đưa ra Trong phần này, tác giả đã nêu ra nhiều đánh giá trái chiều về Krishnamurti Bên cạnh những lời ca ngợi Krishnamurti như một nhân vật vĩ đại thì cũng có những nhận xét cho rằng ông là “nhân vật nhiều gian dối và bất chấp đạo lý” [xem 53, tr.520] Những nhận định này giúp tác giả luận án có cái nhìn đa chiều về Krishnamurti cũng như tư tưởng của ông

Bộ sách do tác giả Nguyễn Ước biên dịch là tư liệu tương đối lớn về cuộc đời và tư tưởng của Krishnamurti Xuyên suốt bộ sách là tập hợp khối lượng đồ sộ những tác phẩm, những đánh giá về Krishnamurti Tuy dẫn ra nhiều nhận định trái chiều nhưng tác giả thiên những đánh giá tích cực khi cho rằng: “Krishnamurti nổi bật là một đạo sư bất khả phân loại và vô song, mà những cuộc diễn thuyết cùng sách của ông không liên kết với một tôn giáo cá

biệt nào, cũng không thuộc phương Đông hay phương Tây, mà là cho toàn thể

thế giới” [51, tr.XIII] Theo tác giả, sở dĩ tư tưởng của Krishnamurti có tính

bao quát và sâu sắc như vậy vì:

Đối với nhiều người, về mặt đạo học thì lời giảng của K không mới Lời giảng ấy kết tinh và lóng lánh Nguyên Lý Tối Thượng của Ấn giáo, Chân Như của Phật giáo, Thần Khí Thánh Linh của Thiên Chúa giáo, Thái cực của Khổng Nho và Đạo của Lão tử, đặc biệt Trang tử K như điểm gặp giữa chứng ngộ và mặc khải nguyên sơ [53, tr.538]

Khi đánh giá tư tưởng của Krishnamurti, tác giả Nguyễn Ước cũng giống như nhà nghiên cứu Thu Giang Nguyễn Duy Cần, đề cao ảnh hưởng của Đạo học phương Đông Mặc dù chỉ là những đánh giá mang tính chỉ dẫn, nhưng

những lời nhận xét về cội nguồn tư tưởng của Krishnamurti ở cuối bộ sách là gợi ý quan trọng giúp tác giả luận án lý giải tiền đề hình thành quan niệm của Krishnamurti về giáo dục

Tác giả Lê Công Sự trong cuốn “Ngôn ngữ & văn hóa” [81] đã đề cập đến Krishnamurti trong bài viết “J.Krishnamurti và triết lý nhân sinh” Ngoài phần giới thiệu sơ lược về cuộc đời, tác giả đã lý giải nguyên nhân vì sao Krishnamurti lại quan tâm đặc biệt đến vấn đề nhân sinh Theo tác giả, về mặt

lý luận, Krishnamurti chịu ảnh hưởng của triết lý Phật giáo truyền thống và chủ nghĩa hiện sinh; về phương diện thực tiễn là do ông tiếp xúc với cuộc sống nhanh, gấp gáp của người phương Tây và bản thân Krishnamurti cũng muốn trở thành người tư vấn đa chiều Để nhận thức được cuộc sống muôn màu, Krishnamurti cho rằng con người phải có tình yêu thương, xóa bỏ thù hận và điều này chỉ có thể có được dựa trên một triết lý giáo dục lấy chủ nghĩa nhân văn làm nền tảng Đây là những gợi mở mang tính định hướng để tác giả luận

án bắt đầu đề tài nghiên cứu

Như vậy, cho đến nay, ở Việt Nam chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên biệt về cơ sở hình thành, phát triển tư tưởng giáo dục của Krishnamurti Nội dung bàn về tiền đề hình thành tư tưởng chỉ được đan xen trong một số công trình nghiên cứu về cuộc đời và tư tưởng của ông Một số công trình còn nặng dấu ấn cá nhân của người viết khi nói đến khía cạnh hợp nhất tư tưởng giữa phương Đông và phương Tây của Krishnamurti Tuy vậy, các công trình đều nói đến vai trò của Hội Thông Thiên học cũng như những ảnh hưởng của văn hóa truyền thống phương Đông, đặc biệt là văn hóa truyền thống Ấn Độ Các tác giả đều cho rằng tư tưởng của Krishnamurti chịu ảnh hưởng không nhỏ từ tư tưởng của Phật giáo Điều này được minh chứng rõ nét trong quan niệm của Krishnamurti về mục đích cũng như nguyên tắc tiến hành giáo dục

1.2 Những nghiên cứu liên quan đến tư tưởng giáo dục của Jiddu

Có thể kể đến công trình “The general and educational philosophy of Jiddu Krishnamurti and its relevance to contemporary education” (Triết lý chung, triết lý giáo dục của Jiddu Krishnamurti và sự phù hợp của nó với giáo dục đương đại) [115] của tác giả Thomas C.Cavanaugh Công trình đã chỉ ra những quan điểm giáo dục của Krishnamurti, tập trung ở chương IV: “Triết lý giáo dục của Krishnamurti: sự phê phán đối với nền giáo dục truyền thống; mục tiêu của giáo dục: phát triển trí thông minh; vai trò của giáo viên; kiến thức và chương trình giáo dục; tự do và trách nhiệm trong trường học; vai trò của suy tưởng trong giáo dục; sự cho phép và tổ chức các trường học” [115, tr.iii] Tác giả cho rằng triết lý giáo dục của Krishnamurti không tách khỏi những vấn đề triết học mà ông đã đề cập đến như chân lý, sự thật, đạo đức… Tuy nhiên, những câu hỏi này được thể hiện rõ nét trong giáo dục thông qua các chủ đề cụ thể: mục tiêu của giáo dục, chương trình giáo dục, bản chất của người học, những vấn đề về thẩm quyền, tự do và trách nhiệm

Tư tưởng giáo dục của Krishnamurti được nghiên cứu công phu trong công trình “Seeds of truth: J Krishnamurti as religious teacher and educator” (Hạt giống của sự thật: J Krishnamurti như một vị đạo sư và nhà giáo dục) [105] của tác giả Alan Hunter Bên cạnh phần viết về Krishnamurti với tư cách

là “Bậc Thầy Thế giới” thì tư cách nhà giáo dục của ông được nhấn mạnh hơn rất nhiều Phần lớn các chương viết về tư tưởng giáo dục của Krishnamurti trên

nhiều bình diện: cội nguồn tư tưởng, mục tiêu giáo dục, phạm vi giáo dục, những chỉ dẫn cho một nền giáo dục mới Với những quan niệm giáo dục sâu sắc, tác giả khẳng định Krishnamurti là một nhà giáo dục tiếp nối truyền thống giáo dục của Ấn Độ nhưng cũng tiếp thu những giá trị của giáo dục phương Tây để loại bỏ đi những ấu trĩ, mê tín, lạc hậu trong quan niệm truyền thống Tác giả dành 3 chương: chương 5, chương 6, chương 7 để mô tả về những ngôi trường do Krishnamurti sáng lập Việc thành lập những ngôi trường này không phải là ý muốn tức thời mà là một quá trình lâu dài và dai dẳng trong suốt cuộc đời Krishnamurti Ông có yêu cầu rất cao về vị trí địa lý của các ngôi trường nên thời gian tìm kiếm địa điểm thường kéo dài Sau đó là việc lựa chọn giáo viên và các nhà quản lý để phù hợp với mục tiêu và phương pháp giáo dục mà Krishnamurti đề ra Các trường sau khi thành lập không phải lúc nào cũng tuân thủ tuyệt đối những tuyên ngôn mà ông đã đưa ra Hơn nữa, các trường nằm rải rác ở Ấn Độ, Mỹ, Anh và Krishnamurti với lịch trình vô cùng bận rộn khó có thể kiểm soát mọi công việc của các trường Ông thường chỉ đến thăm các trường trong một khoảng thời gian ngắn, có buổi nói chuyện với học sinh hoặc các nhà quản lý, đôi khi ông gửi cho họ những video hoặc các bức thư [105] Với công trình nghiên cứu này, tác giả không chỉ nêu lên tư tưởng giáo dục của Krishnamurti mà còn đề cập đến một khía cạnh rất quan trọng: việc hiện thực hóa tư tưởng đó thông qua các trường học Điều này khẳng định được giá trị của những tư tưởng giáo dục của Krishnamurti

Tư tưởng giáo dục của Krishnamurti cũng được đặt trong tương quan so sánh với nhiều nhà giáo dục đương thời Tiêu biểu là công trình của Leelawathie Ayranganie Kobberkaduwa: “Education and the educated person:

a comparison of J.Krishnamurti and R.S.Peters” (Giáo dục và người được giáo dục: một so sánh giữa J.Krishnamurti và R.S.Peters) [109] Tác giả đã so sánh tư tưởng giáo dục của Jiddu Krishnamurti với Richard Stanley Peters

(1911 - 2011), cho rằng giữa họ có nhiều điểm giống nhau: đều sinh ra ở Ấn

Độ và trưởng thành ở châu Âu, đều đưa ra những quan niệm có ảnh hưởng đến nền giáo dục đương thời Tác giả nhận định rằng tư tưởng của hai ông có nhiều điểm tương đồng nhưng cũng có nhiều khác biệt Trong mỗi chương, tác giả so sánh các điểm mạnh và điểm yếu trong tư tưởng giáo dục của họ So sánh dựa trên các nội dung sau: giáo dục là sự khai tâm; giáo dục và cảm xúc; giáo dục,

tự do và sự tự quản; vai trò của giáo dục; trường học và xã hội Tuy có nhiều điểm khác biệt nhưng cả quan niệm của J.Krishnamurti và R.S.Peters đều hướng tới sự phát triển con người một cách toàn diện với vai trò, trách nhiệm của giáo viên và xã hội

Bên cạnh đó, tư tưởng giáo dục của Krishnamurti còn được đặt trong tương quan so sánh với tư tưởng giáo dục của Maria Montessori (1870 - 1952) - nhà giáo dục người Ý với phương pháp giáo dục trẻ em mang tên

“phương pháp Montessori” Có thể kể đến là nghiên cứu: “Montessori and Krishnamurti: A Comparison of Their Educational Philosophies and Schools

in Practice in the U.S and India” (Montessori và Krishnamurti: Một so sánh

về triết học giáo dục và trường học trong thực tiễn của họ tại Mỹ và Ấn Độ) [101] Thông qua khảo cứu một số trường tại Anh, Ấn Độ và Mỹ - nơi những ý tưởng giáo dục này đang được thực hiện, các tác giả đã chỉ ra nhiều điểm tương đồng hơn là khác biệt về quan niệm giáo dục của họ Cả hai đều lên án các phương pháp giáo dục truyền thống và phản đối sự tham gia của nhà nước vào giáo dục Bài viết tập trung vào các nội dung: cách trẻ học và vai trò của trẻ

em trong giáo dục của chính chúng; các thuộc tính, đặc điểm của quá trình đào tạo giáo viên; mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh; môi trường giáo dục phù hợp, tập trung vào kỷ luật, cạnh tranh, đánh giá và sử dụng các phương pháp Các tác giả cho rằng trường học của Krishnamurti và Montessori đã thành công trong việc tạo mối quan hệ thân thiện, yêu thương

giữa giáo viên và học sinh Sự khác biệt chính là cách tiếp cận phương pháp: Krishnamurti không áp dụng một phương pháp cụ thể trong khi Montessori thiết kế phương pháp cụ thể dựa trên sự quan sát và hiểu biết về sự phát triển

tự nhiên của đứa trẻ

Scott H Forbes - Tiến sĩ về giáo dục của Đại học Oxford là người có mối quan tâm sâu sắc đến tư tưởng giáo dục của Krishnamurti Ông là người đứng đầu đơn vị nghiên cứu và phát triển giáo dục toàn diện (Holistic Education) [117] Trong 20 năm giảng dạy (10 năm làm hiệu trưởng) tại Brockwood Park - Krishnamurti Educational Center, Tiến sĩ có nhiều nghiên cứu về tư tưởng giáo dục của Krishnamurti, nổi bật là một số công trình sau:

Năm 1994, trong bài viết: “Education As A Religious Activity: Krishnamurti's Insight Into Education” (Giáo dục như một hoạt động tôn giáo: Cái nhìn sâu sắc của Krishnamurti về giáo dục) [103], Scott H Forbes nhận định hoạt động giáo dục của Krishnamurti giống như hoạt động tôn giáo với mục đích mang đến cho con người sự tự do, tình yêu, sự nở hoa của lòng tốt

và sự biến đổi xã hội Một điểm khác biệt nữa mà tác giả nhấn mạnh là trong khi giáo dục thông thường hướng tới định hình con người theo một chuẩn mực, coi trẻ em như các bình rỗng cần được đổ đầy, các phiến đá trắng được viết lên, hoặc các miếng rời rạc của đất sét cần phải được định hình thì với Krishnamurti, giáo dục thực sự giúp học sinh khám phá bản thân mình Giống như các tôn giáo, Krishnamurti cho rằng mỗi người có một “ơn gọi độc đáo” (unique vocation) cần được khám phá, tìm ra những gì họ thích làm và theo đuổi công việc đó Việc phát hiện ra “ơn gọi” và sự hiểu biết về những gì học sinh thực sự thích làm có thể không phù hợp với kế hoạch của cha mẹ và xã hội nhưng nó là một phần quan trọng của sự hiểu biết bản thân và đó mới là giáo dục Tác giả nghiên cứu cho rằng Krishnamurti không phải là người đầu

tiên phát hiện ra điều này nhưng đó là quan điểm tương phản hoàn toàn với quan niệm giáo dục truyền thống đã định hình rất nhiều nền giáo dục hiện đại

Năm 1999, trong Hội thảo về chủ đề “Tự do và Giáo dục” diễn ra tại Brockwood Park, Scott H Forbes viết tham luận: “Freedom And Education” (Tự

do và giáo dục) [104] Bài viết bàn đến một chủ đề xuyên suốt tư tưởng giáo dục của Krishnamurti: tự do Tác giả cho rằng quan niệm về tự do trong giáo dục không phải mới mẻ mà đã được đề cập đến trong quan niệm của Jean-Jacques Rousseau (triết gia người Pháp), Johann Heinrich Pestalozzi (nhà giáo dục người Thụy Sĩ), Friedrich Fröbel (giáo sư người Đức - người khai sinh ra khái niệm

“trường mầm non”), Abraham Maslow (nhà tâm lý học người Mỹ - cha đẻ của tâm lý học nhân văn) Điều đó chứng tỏ tự do là một đòi hỏi cấp thiết của giáo dục hiện đại Quan niệm về tự do trong giáo dục có liên hệ mật thiết đến tình yêu

và việc thoát khỏi những quy định đến từ văn hóa, truyền thống…

Trong bài báo “Krishnamurti's Philosophy Of Education” (Triết lý của Krishnamurti về giáo dục) [116], tác giả G.Vedaparayana nhận định Krishnamurti là một nhà triết học có mối quan tâm đặc biệt đến việc giáo dục đúng đắn Với Krishnamurti, không có sự khác biệt giữa triết học và giáo dục Mục tiêu của cả hai là mang đến sự thay đổi cơ bản và tức thời nơi con người

và xã hội bằng cách đặt tâm trí con người thoát khỏi những quy định Krishnamurti chỉ ra rằng nền giáo dục đúng đắn phải đánh thức trí thông minh thay vì phá hủy nó bằng sự nhồi nhét kiến thức Đối với cha mẹ, cần có sự yêu thương đứa trẻ thực sự và tránh biến con cái thành bản nối dài ước mơ của mình Thầy cô giáo cũng cần thay đổi bản thân trước khi tìm cách thay đổi các học sinh Ông nhấn mạnh việc giáo dục các giáo viên là khởi đầu của tiến trình giáo dục đúng đắn

Tác giả Vikrant Mishra với bài báo: “Educational Philosophy of Jiddu Krishnamurthy” (Triết lý giáo dục của Jiddu Krishnamurti) [112] tập trung

vào các vấn đề về mục tiêu giáo dục, những người tham gia vào công tác giáo dục bằng việc trích dẫn các tác phẩm của Krishnamurti Bài viết đánh giá quan niệm giáo dục toàn diện của Krishnamurti cũng giống quan niệm của các nhà giáo dục trước đó như Rousseau, Pestalozzi, Fröbel

Nhìn chung, trên thế giới, có nhiều nghiên cứu về tư tưởng giáo dục của Krishnamurti Các công trình đề cập đến xuất phát điểm trong tư tưởng giáo dục của Krishnamurti là sự phê phán nền giáo dục đương thời Cùng với những ảnh hưởng từ các phong trào giáo dục tiến bộ lúc bấy giờ, Krishnamurti đề xuất một nền giáo dục toàn diện, nhấn mạnh trách nhiệm của giáo dục với những biến đổi của thế giới Các nhà nghiên cứu đều đề cập đến

tư tưởng giáo dục của Krishnamurti tập trung chủ yếu vào mục tiêu giáo dục, vai trò của cá nhân tham gia vào công tác giáo dục và mô tả các trường của Krishnamurti như một minh chứng rõ nét cho những quan điểm về giáo dục của ông

1.2.2 Những nghiên cứu trong nước liên quan đến tư tưởng giáo dục của J.Krishnamurti

Hiện nay, ở Việt Nam chưa có nhiều nghiên cứu về tư tưởng giáo dục của Krishnamurti Bàn về vấn đề này, tác giả Lê Công Sự trong bài báo:

“Krishnamurti và quan niệm của ông về giáo dục” [77] đăng trên Tạp chí Khoa học Ngoại ngữ năm 2008 viết: “Krishnamurti đã nêu ý tưởng cho rằng phương châm giáo dục phải bắt nguồn từ cuộc sống và hướng tới cuộc sống hiện thực sinh động, nội dung giáo dục phải phản ánh bằng được ý nghĩa đích thực của cuộc sống hiện thời” [77,tr.57] Nghiên cứu này cũng giúp tác giả luận án nắm được những nguyên nhân dẫn đến sự thất bại của giáo dục trong việc định hướng nhân cách, đó là: thứ nhất, chúng ta quá nhấn mạnh đến việc dạy nghề, truyền thụ kiến thức; thứ hai, nền giáo dục quá nhấn mạnh vào tính khuôn mẫu

và kỷ luật học đường Do vậy, theo tác giả, mục đích của giáo dục là hướng tới việc chung sống hòa bình, loại bỏ chiến tranh và thù hận

Gần đây, tác giả Lê Công Sự trong cuốn “Khát vọng Chân - Thiện - Mỹ” [82] viết về tư tưởng của Krishnamurti đã lấy tiêu đề là câu nói nổi tiếng của ông: “Chân lý là địa hạt không có lối vào” đặt tên cho bài nghiên cứu của mình Bài viết giới thiệu Krishnamurti như là một vị thánh nhân với những quan điểm mới mẻ về nhân sinh Trong phần này, tác giả cũng đề cập đến những tư tưởng giáo dục và cho rằng: “Quan niệm giáo dục của Krishnamurti có nhiều điều quý báu đáng cho chúng ta tham khảo và vận dụng; đặc biệt trong bối cảnh hiện nay, khi nền giáo dục Việt Nam đang “có vấn đề”, đang cần một nền tảng lý luận tạo tiền đề cho việc hình thành triết lý giáo dục” [82,tr.286 - 287]

Ngoài ra, tác giả luận án cũng chú ý đến lời giới thiệu của dịch giả Đào Hữu Nghĩa khi dịch giả dịch hai tác phẩm: “Giáo dục và ý nghĩa cuộc sống”

và “Thư gửi trường học” [50] ra tiếng Việt Dịch giả Đào Hữu Nghĩa cũng là người dịch phần lớn các tác phẩm của Krishnamurti ra tiếng Việt và được xuất bản Tuy không phải là một bài nghiên cứu nhưng lời giới thiệu này đã

đề cập đến khía cạnh rất quan trọng trong cuộc đời của Krishnamurti: giáo dục Dịch giả nhận định:

Thực ra, nền móng và công cuộc giáo dục rất hiếm thấy, nếu không muốn nói là chưa từng có, trong lịch sử giáo dục nhân loại do Krishnamurti phát hiện, phát động, đặt ra và quyết liệt triển khai không mệt mỏi từ hai mươi bốn năm trước, trước khi toàn bộ những tác phẩm chính thức dưới hình thức viết và nói xuất hiện [50,tr.6] Hai bản dịch này cũng là hai văn bản viết hiếm hoi bàn về giáo dục vì hầu hết các tác phẩm của Krishnamurti được biên tập lại từ các cuộc nói chuyện, thảo luận, đối thoại mà ông thực hiện với đủ mọi kiểu người trên

khắp thế giới Tác giả luận án coi đây là hai tác phẩm quan trọng để nghiên cứu vấn đề mà luận án đặt ra

Về cơ bản, những công trình trên đây đã giới thiệu khái quát về tư tưởng giáo dục của Krishnamurti, một số công trình bàn đến ý nghĩa thực tiễn của những tư tưởng này, nhất là trong bối cảnh giáo dục Việt Nam hiện nay Tuy nhiên, chưa có công trình nào mang tính hệ thống và chi tiết Điều này cho thấy việc nghiên cứu sâu sắc, đầy đủ tư tưởng giáo dục của Krishnamurti

để có thêm tư liệu nghiên cứu về tư tưởng của một nhân vật vĩ đại của thế kỷ

XX là một việc làm cần thiết Những công trình trên là nguồn tư liệu và gợi ý hữu ích để tác giả luận án tiếp tục kế thừa, phát triển trong quá trình nghiên cứu tư tưởng giáo dục của Krishnamurti và ý nghĩa hiện thời của chúng cũng như giá trị tham khảo của những tư tưởng này ở Việt Nam hiện nay

1.3 Những nghiên cứu liên quan đến ý nghĩa tư tưởng giáo dục của J.Krishnamurti

1.3.1 Những nghiên cứu liên quan đến ý nghĩa tư tưởng giáo dục của J.Krishnamurti ở nước ngoài

Những tư tưởng của Krishnamurti, trong đó có tư tưởng về giáo dục có

ý nghĩa to lớn đối với thế giới trong thế kỷ XX và nhiều năm của thế kỷ XXI Tiêu biểu là một số công trình sau:

Trong bài báo: “The Durable Avatar” (Biểu tượng vĩnh cửu) [102] đăng trên tạp chí “Time”, tác giả Mark Edwards đánh giá ảnh hưởng của Krishnamurti thông qua việc xuất hiện hàng loạt những trung tâm tại Ấn Độ, Anh, Mỹ, Tây Ban Nha; các trường học tại Anh và Ấn Độ Cùng với đó là việc bán được hàng nghìn cuốn sách, băng ghi âm mỗi năm

Trải nghiệm chính ngôi trường mà Krishnamurti sáng lập tại Brockwood Park, tác giả Sarah Coles viết bài báo: “A Weekend with Krishnamurti: The Krishnamurti Centre” (Cuối tuần với Krishnamurti: Trung

tâm Krishnamurti) [100] đăng trên Hampshire Magazine năm 1983 Bài viết

mô tả cụ thể về ngôi trường, với các hoạt động của tác giả khi đến thăm trường Sau khi thành lập trường học, dưới sự bảo trợ của cơ sở Krishnamurti, các trường duy trì sự tồn tại của mình thông qua các khoản quyên góp và học phí từ phụ huynh Krishnamurti luôn dành thời gian để đến thăm các ngôi trường Bài báo mô tả chi tiết thời gian biểu với nhiều hoạt động lành mạnh diễn ra tại trường và một chế độ ăn chay đối với mọi người Theo nhận định của tác giả, đó là một cuộc sống vô cùng thú vị khi kết hợp giữa việc học với thiên nhiên tươi đẹp Tác giả cũng nhấn mạnh mối quan hệ của trường với giáo dục địa phương, tính đa dạng trong văn hóa, sự tương trợ và hợp tác lẫn nhau giữa giáo viên, sinh viên, nhà quản lý, người phục vụ dù ngôi trường chỉ thu nhận khoảng 60 sinh viên đến từ 25 quốc gia khác nhau

Trong buổi phóng vấn Krishnamurti cho tạp chí “East West Journal” với tiêu đề: “I Don‟t Believe In Anything” (Tôi không tin bất cứ điều gì)

[106], các tác giả Catherine Ingram và Leonard Jocobs nhận định rằng

Krishnamurti là một người khiêm tốn, tài hoa, có khả năng quan sát Tư tưởng của ông có ảnh hưởng tới hàng nghìn người Đánh giá về ông như một bậc Thầy, các tác giả cũng nhấn mạnh đến khía cạnh giáo dục của Krishnamurti thông qua hoạt động của các ngôi trường do Krishnamurti sáng lập

Năm 1986, 2 ngày sau khi Krishnamurti qua đời, tờ báo danh giá của nước Anh: “The Times” đăng lời cáo phó: “Jiddu Krishnamurti: Philosophical and religious teacher” (Jiddu Krishnamurti: Người thầy triết lý và người thầy tâm linh) [114] Bài viết nhận định ảnh hưởng của Krishnamurti là rất lớn, nó được duy trì bởi các trường học và các tổ chức do ông sáng lập Các buổi nói chuyện và các cuốn sách của ông thu hút hàng nghìn người trẻ, các nhà khoa học

và tâm lý học say mê với ý tưởng của ông về thời gian, tư tưởng và cái chết Đặc biệt, bài viết nhấn mạnh đóng góp của Krishnamurti cho nền giáo dục là sự quan

tâm đến những đứa trẻ bị quy định bởi tính bảo thủ của chủ nghĩa quốc gia, chủng tộc và tôn giáo - nguồn gốc của bạo lực trên thế giới

Năm 1995, nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Krishnamurti, nhà xuất bản Stewart, Labori & Chang Inc., New York phát hành cuốn

“Krishnamurti - 100 years” (Krishnamurti - 100 năm) [99] của tác giả Evelyne Blau Đây là tập hợp những bài phát biểu hoặc các cuộc phỏng vấn trực tiếp của tác giả với gần 100 người quen biết Krishnamurti - những người chịu ảnh hưởng từ lối sống, lời giảng của ông Đối tượng tham gia phỏng vấn rất đa dạng: từ những nhà khoa học hàng đầu như Aldous Huxley, David Bohm… đến những nhân vật thuộc nhiều lĩnh vực kinh tế, võ thuật, chính trị… và cả những người buôn bán, học sinh, tù nhân Với những bài phỏng vấn thuộc đủ mọi đối tượng, Evelyne Blau đã mang đến một cách nhìn toàn diện về lời giảng của Krishnamurti: những lời giảng đó không chỉ tìm sự đồng cảm từ các nhà khoa học như David Bohm [xem 99, tr.157-168] mà cả những

tù nhân [xem 99, tr.202-207]…

Bài viết “Relevance of Educational Contribution of Jiddu Krishnamurti

In The Present System Of Education” (Sự xứng đáng của cống hiến về giáo dục củaJiddu Krishnamurti với hệ thống giáo dục đương thời) [111] của tác giả Meeta Malhotra đăng trên tạp chí “Nghiên cứu và Quản lý Khoa học Quốc tế”

số 1 năm 2018 giới thiệu Krishnamurti như là một nhà triết học và nhà giáo dục xuất sắc của Ấn Độ Bên cạnh những nghiên cứu về mục đích, phương pháp giảng dạy, vai trò của giáo viên và phụ huynh, các trường học, bài viết còn nhấn mạnh đến mối tương quan giữa giáo dục của Krishnamurti với xã hội Ấn

Độ đương đại Thông qua đó, tác giả khẳng định vị trí, vai trò và đóng góp của Krishnamurti trong việc kiến tạo một chính sách giáo dục hợp lý tại Ấn Độ hiện nay

Gần đây là cuốn “A jewel on a silver platter” (Viên ngọc trên đĩa bạc) [113] được viết bởi Padmanabhan Krishna - người từng điều hành Cơ sở Krishnamurti và trường học do Krishnamurti sáng lập tại Ấn Độ Cuốn sách

đề cập đến cuộc đời của Krishnamurti và cũng không né tránh những khía cạnh huyền bí liên quan đến ông Khi bàn đến một nền giáo dục thích hợp cho thế kỷ XXI, Padmanabhan Krishna nhấn mạnh việc cần thiết phải thay đổi cuộc sống của con người và tầm nhìn về giáo dục Theo tác giả, trước đây con người nghĩ rằng có thể giải quyết vấn đề của mình thông qua pháp luật, cải cách chính trị và xã hội, tiến bộ khoa học và công nghệ, kiến thức, sự giàu có, quyền lực và sự kiểm soát… Nhưng những gì chúng ta cần bây giờ là sự gắn kết lớn hơn, lòng từ bi lớn hơn, khả năng chia sẻ và làm việc cùng nhau lớn hơn Tác giả nhận định:

Do đó, giáo dục trong thế kỷ 21 phải tự quan tâm không phải với 'sự tiến bộ' lớn hơn mà với sự biến đổi bên trong của ý thức con người Điều này đã từng được chỉ ra trước đây Đức Phật, Socrates, Chúa Kitô và vô số hiền nhân khác trong tất cả các nền văn hóa đã chỉ ra điều này từ lâu [113, tr.398]

Cùng với những bậc hiền nhân kể trên, trong thời hiện đại, tác giả đánh giá cao vai trò của Montessorivà Krishnamurti: “Trong việc trình bày tầm nhìn về một nền giáo dục phù hợp cho thế kỷ 21, tôi đã rút ra rất nhiều điều từ chính cuộc đời và sự nghiệp của bà Montessori và của J Krishnamurti” [113, tr.398] Đóng góp của Krishnamurti là hướng đến đào tạo con người toàn diện thay vì chỉ quan tâm đến việc phát triển trí tuệ Đánh giá của Padmanabhan Krishna nhấn mạnh: giá trị tư tưởng giáo dục của Krishnamurti không dừng lại ở thời đại ông mà còn có ý nghĩa cho nền giáo dục của tương lai

Giá trị tư tưởng giáo dục của Krishnamurti được thể hiện rõ nét thông qua việc các trường do ông sáng lập tiếp tục duy trì, phát triển những phương

châm giáo dục ông đã đặt ra Trang web “jkrishnamurti.org” thống kê hiện nay có 8 trường của Krishnamurti được đặt ở Ấn Độ, Anh và Mỹ Trường học chính là nơi gìn giữ tư tưởng về giáo dục của ông với những khuôn viên lớn

có vẻ đẹp tự nhiên tuyệt vời; một mối quan hệ thân thiện, chu đáo giữa giáo viên và học sinh; đơn giản, ăn chay lành mạnh; khu vực sinh hoạt khắc khổ nhưng thoải mái; các lớp học rộng rãi và hấp dẫn; thư viện và phòng thí nghiệm được trang bị tốt; tỷ lệ giáo viên - học sinh nhỏ với giáo viên có trình

độ và năng lực cao [118]

Có thể thấy, những công trình kể trên đãnêu được một số đóng góp của Krishnamurti đối với giáo dục Các tác giả đều nhìn nhận sự quan tâm lớn của Krishnamurti dành cho giáo dục, nhất là thông qua việc thành lập các ngôi trường để hiện thực hóa những quan niệm của mình Bên cạnh đó, một số nghiên cứu cũng chỉ ra sự gắn kết trong tư tưởng giáo dục của Krishnamurti với việc kiến tạo một nền giáo dục thích hợp hơn với đòi hỏi mới của xã hội như tính gắn kết, khả năng chia sẻ và làm việc cùng nhau, một nền giáo dục toàn diện thay vì nhấn mạnh kỹ thuật hay công nghệ

1.3.2 Những nghiên cứu trong nước liên quan đến ý nghĩa tư tưởng giáo dục của J.Krishnamurti

Với những giá trị trong tư tưởng về giáo dục và việc xây dựng 6 ngôi trường ở các vùng khác nhau, Krishnamurti đã có những đóng góp nhất định vào sự thành công của nền giáo dục ở Ấn Độ hiện nay Một trong những động lực to lớn thúc đẩy sự phát triển của Ấn Độ chính là nền giáo dục đa dạng và hiệu quả Với mối quan hệ có truyền thống lâu đời và ảnh hưởng của văn hóa

Ấn Độ đến văn hóa Việt Nam, việc học tập những quan điểm giáo dục tiến bộ của Ấn Độ là mối quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu Liên quan tới vấn đề này có một số nghiên cứu sau đây:

Bài báo “Vài nét về quan hệ Việt Nam - Ấn Độ” [31] của tác giả Nguyễn Cảnh Huệ đăng trên tạp chí “Nghiên cứu lịch sử” số 3 năm 2004 giới thiệu khái quát về mối quan hệ hữu nghị hợp tác lâu dài của Việt Nam và Ấn

Độ Tác giả nhấn mạnh quan hệ giáo dục đào tạo của 2 nước đạt được nhiều thành tựu đáng kể: chính phủ Ấn Độ dành nhiều học bổng cho sinh viên Việt Nam, thành lập các tổ bộ môn Ấn Độ học tại trường Đại học Quốc gia Hà Nội

và Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh

Năm 2014, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam xuất bản cuốn

“Nghiên cứu Ấn Độ tại Việt Nam năm 2013” [1] Cuốn sách tập hợp những công trình nghiên cứu của các học giả Việt Nam về mối quan hệ giữa Việt Nam và Ấn Độ trên tất cả các lĩnh vực Trong số đó, bài viết của tác giả Đỗ Thu Hà “Vấn đề giáo dục ở nông thôn Ấn Độ hiện nay” đã chỉ ra những thành tựu của giáo dục Ấn Độ, đặc biệt là giáo dục ở nông thôn - khu vực chịu nhiều thiệt thòi trong hệ thống giáo dục Giáo dục nông thôn cũng là vấn đề Krishnamurti quan tâm và thành lập nhiều trường ở các vùng quê phục vụ cho con em những gia đình nghèo khó

Năm 2017, nhân dịp kỷ niệm 45 năm ngày 2 nước thiết lập quan hệ ngoại giao, Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh và Hội Hữu nghị Việt Nam - Ấn Độ tổ chức xuất bản bộ sách về đất nước, con người Ấn Độ, trong đó có cuốn “Quan hệ Việt Nam - Ấn Độ trên lĩnh vực văn hóa” [86] Công trình gồm các nghiên cứu trên nhiều lĩnh vực, đáng kể là các bài viết về giáo dục: “Mối quan hệ giữa giáo dục và kinh tế Ấn

Độ trong hai thập kỷ qua và gợi ý cho Việt Nam” của tác giả Đỗ Thu Hà, “Một

số điểm cần quan tâm trong liên kết đào tạo với Ấn Độ” - tác giả Ngô Đình Xây, “Những bài học từ cải cách giáo dục đại học ở Ấn Độ” của tác giả Nguyễn Thị Phương Thủy… Các công trình trên nhấn mạnh đến những thành tựu của giáo dục Ấn Độ, đặc biệt giáo dục đại học với những trường nổi tiếng

thế giới như Indian Institute of Technology, The Indian Institute of Management, Indian Institute of Medical Sciences… Có được những thành tựu to lớn như vậy là sự cố gắng nỗ lực của cả hệ thống giáo dục, chính quyền

và các tổ chức, cá nhân tham gia vào lĩnh vực giáo dục, đào tạo Các tác giả cũng khẳng định việc học tập kinh nghiệm giáo dục của nước bạn là một việc làm hữu ích để phát huy điểm mạnh và tránh được những hạn chế mà nước bạn

đã gặp phải trong quá trình cải cách giáo dục

Hiện nay, ở Việt Nam chưa có công trình chuyên khảo nào nghiên cứu

ý nghĩa những tư tưởng giáo dục của Krishnamurti Chúng ta mới chỉ tiếp cận Krishnamurti thông qua khối lượng tác phẩm được dịch ra tiếng Việt và những câu nói của ông được trích dẫn Theo Nguyễn Ước, trước những năm

1975, nhiều tác phẩm của Krishnamurti đã được dịch ra tiếng Việt [53, 549] Trên trang web: thuvienhoasen.org, mục Krishnamurti đã có hơn 34 tác phẩm được dịch ra tiếng Việt Trang web: sachkhaitam.com có gần 30 tác phẩm của ông được dịch và xuất bản

tr.548-Với khối lượng tác phẩm được dịch và xuất bản như trên, có thể thấy tư tưởng của Jiddu Krishnamurti đã được quan tâm, tìm hiểu ở Việt Nam Tuy nhiên, cách tiếp cận Krishnamurti chủ yếu dưới góc độ tôn giáo hoặc đọc trực tiếp tác phẩm, chưa có những nghiên cứu chuyên biệt về tư tưởng, đặc biệt là

tư tưởng giáo dục của Krishnamurti; những đánh giá về giá trị tư tưởng của Krishnamurti lại càng khiêm tốn, nhất là những đánh giá về tư tưởng giáo dục Những nội dung còn bỏ ngỏ này là mục đích để để chúng tôi xây dựng chương 4: “Ý nghĩa của tư tưởng giáo dục của J.Krishnamurti đối với thế giới

và Việt Nam hiện nay”

1.4 Khái quát kết quả chính của các công trình nghiên cứu đi trước và những vấn đề luận án cần tiếp tục giải quyết

Tìm hiểu tổng quan các công trình khoa học có liên quan trực tiếp đến

đề tài luận án, tác giả luận án khái quát những thành tựu cơ bản của các công trình đó thông qua các nội dung sau:

Thứ nhất, các công trình nghiên cứu trên đã tường thuật khá chi tiết về

cuộc đời và sự nghiệp của Krishnamurti - một nhân vật có tầm ảnh hưởng lớn của thế kỷ XX Điều này giúp tác giả luận án nắm được diễn tiến cuộc đời của Krishnamurti qua nhiều giai đoạn: từ khi còn là một cậu bé vô danh bên bờ biển đến khi được cả thế giới tung hô như “Đấng Cứu thế” của thời đại mới

Các công trình cũng đề cập đến biến cố quan trọng trong cuộc đời Krishnamurti: từ bỏ vai trò lãnh đạo Hội Ngôi Sao Phương Đông và rút khỏi

tổ chức Thông Thiên học Sau khi giải tán Hội và rút khỏi tổ chức, ông bắt đầu sứ mệnh của mình một cách đơn độc nhưng hoàn toàn tự do Đó có thể là

lý do tại sao ông lại được nhiều người yêu mến đến vậy Họ đến nghe ông nói

mà không bị khuôn định bởi một tôn giáo hay học thuyết nào, đơn giản chỉ là lắng nghe một con người nói với một con người

Những nghiên cứu trên còn chỉ ra khía cạnh huyền bí xung quanh cuộc đời của ông: từ sự nhạy bén của tâm trí đến sự khôn khéo trong diễn đạt và năng lượng phi thường toát ra trong các buổi nói chuyện Tuy nhiên, cơ sở hình thành, phát triển tư tưởng, đặc biệt là tư tưởng giáo dục mới chỉ được bàn xen kẽ trong các công trình viết về cuộc đời và sự nghiệp của ông Các nhà nghiên cứu đều cho rằng tư tưởng giáo dục của Krishnamurti chịu ảnh hưởng từ những quan niệm giáo dục của chính Hội Thông Thiên học và những ảnh hưởng từ văn hóa, truyền thống phương Đông, nhất là ảnh hưởng của Phật giáo

Thứ hai, một số công trình, bài viết ở từng khía cạnh, trong chừng mực

nhất định, đã chỉ ra những nội dung cơ bản trong tư tưởng của Krishnamurti

Có thể nói, với một hành trình dài và hàng nghìn các bài nói chuyện với đủ

mọi chủ đề, việc khái quát những nội dung chính trong tư tưởng của ông là điều không dễ dàng Các tác giả đã thấy những vấn đề nổi trội thường được Krishnamurti đề cập đến như tình yêu, tự do, giải thoát, nỗi sợ hãi, bạo lực, vấn đề quan hệ giữa tôn giáo và khoa học… Xuyên suốt những nội dung đó là vấn đề giáo dục

Các công trình đã chỉ ra xuất phát điểm trong quan niệm giáo dục của Krishnamurti chính là thực tiễn cuộc sống Trách nhiệm của giáo dục đối với việc kiến tạo một thế giới mới được Krishnamurti trình bày thông qua mục tiêu giáo dục, trách nhiệm của cá nhân tham gia vào giáo dục cũng được đề cập đến Tuy nhiên, những công trình trên mới chỉ ra một số nội dung trong tư tưởng giáo dục của Krishnamurti, trong khi giáo dục là lĩnh vực mà ông dành trọn cả cuộc đời để theo đuổi Đây cũng là lĩnh vực duy nhất mà ông chấp nhận cho người khác lấy phương châm của mình làm mục đích Do vậy, nghiên cứu về tư tưởng giáo dục của Krishnamurti cần được quan tâm một cách cẩn trọng và công phu hơn nữa, xứng đáng với tâm huyết mà ông bỏ ra

Thứ ba, một số công trình đề cập đến giá trị những tư tưởng giáo dục

của Krishnamurti đối với Ấn Độ và một số ngôi trường của ông ở Anh, Mỹ Việc nghiên cứu tư tưởng giáo dục của Krishnamurti, chỉ ra giá trị tham khảo

ở Việt Nam còn rất khiêm tốn, tiêu biểu có một vài công trình của tác giả Lê Công Sự Vì thế, vấn đề đặt ra ở đây là cần có một nghiên cứu nghiêm túc tư tưởng giáo dục của Krishnamurti để có thêm hiểu biết về một nhân vật có ảnh hưởng của thế kỷ XX và cũng có thể chỉ ra những giá trị tham khảo đối với sự nghiệp giáo dục ở Việt Nam hiện nay

Qua việc nghiên cứu, đánh giá các công trình nghiên cứu ở nước ngoài

và Việt Nam cho thấy hiện nay đề tài nghiên cứu của tác giả chưa trùng lặp với công trình nào Một số công trình có liên quan đến luận án sẽ là nguồn tài liệu tham khảo có giá trị cho tác giả trong quá trình thực hiện đề tài

Trên cơ sở tiếp thu kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học đi trước, luận án tập trung nghiên cứu, giải quyết những vấn đề sau đây:

Một là, phân tích và làm rõ cơ sở hình thành và phát triển tư tưởng giáo

dục của Krishnamurti Trên cơ sở những tư liệu về cuộc đời Krishnamurti, tác giả luận án làm rõ sự nghiệp của ông với tư cách một nhà giáo dục, điều này khác với việc trình bày sự nghiệp của ông với vai trò một Đạo Sư Thế giới - điều mà nhiều nhà nghiên cứu trước đó đã làm Tác giả luận án nhấn mạnh vào những trăn trở về sự nghiệp giáo dục, những việc mà Krishnamurti đã làm để hiện thực hóa giấc mơ thay đổi con người từ trong cốt tủy thông qua giáo dục

Hai là, thông qua những tác phẩm của Krishnamurti bàn trực tiếp về

giáo dục và rất nhiều tác phẩm khác của ông, tác giả luận án trình bày những quan niệm của ông về giáo dục một cách có hệ thống Bên cạnh đó, tác giả luận án cũng nêu đặc điểm của những trường mà Krishnamurti sáng lập, hiện nay vẫn được duy trì bởi các Cơ sở Krishnamurti tại Ấn Độ, Anh và Mỹ để thấy được tính thực tiễn trong những quan niệm về giáo dục của ông

Ba là, chỉ ra những đóng góp trong giáo dục của Krishnamurti, không

chỉ về mặt lý luận mà còn về mặt thực tiễn Ngoài ra, tác giả luận án cũng chỉ

ra giá trị của quan niệm giáo dục của Krishnamurti và gợi mở những giá trị có thể tham khảo cho sự nghiệp giáo dục ở nước ta hiện nay, nhất là quan niệm

về mục đích và các nguyên tắc tiến hành giáo dục

Chương 2 BỐI CẢNH, NHỮNG ĐIỀU KIỆN, TIỀN ĐỀ HÌNH THÀNH

TƯ TƯỞNG GIÁO DỤC CỦA JIDDU KRISHNAMURTI

2.1 Bối cảnh kinh tế, chính trị và xã hội

Krishnamurti sinh ra và lớn lên trong thời kỳ xã hội Ấn Độ đặt dưới sự thống trị của thực dân Anh, các phong trào đấu tranh giành độc lập diễn ra sôi nổi; các vấn đề về phân ly sắc tộc, tôn giáo cũng tồn tại và có nhiều diễn biến phức tạp Lúc đó, thế giới cũng đang trải qua thời kỳ có nhiều biến động về kinh tế, chính trị, xã hội, khoa học và tư tưởng Đây là những điều kiện kinh

tế - xã hội quan trọng tác động đến sự hình thành tư tưởng của Krishnamurti

về giáo dục

2.1.1 Bối cảnh kinh tế, chính trị và xã hội trên thế giới thế kỷ XX

Thế kỷ XX đã có rất nhiều sự kiện quan trọng diễn ra Chúng tôi khái quát một số đặc điểm về tình hình kinh tế, chính trị, xã hội và tư tưởng có tác động, ảnh hưởng đến tư tưởng giáo dục của Krishnamurti

Nửa đầu thế kỷ XX được đánh dấu bằng hai cuộc chiến tranh tàn khốc nhất trong lịch sử nhân loại: cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 - 1918)

và cuộc chiến tranh thế giới lần thứ hai (1939 - 1945)

Ngay từ cuối thế kỷ XIX, chủ nghĩa tư bản đã có bước phát triển mạnh

mẽ và chuyển sang một giai đoạn mới - đế quốc chủ nghĩa Sự phát triển không đồng đều giữa các nước tác động mạnh mẽ đến mọi mặt của đời sống

xã hội Một số nước phát triển theo phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa muộn hơn nhưng lại tận dụng được những thành tựu khoa học, kỹ thuật nên nhanh chóng vượt qua những nước tư bản khác Vào năm 1860, Anh và Pháp

là hai nước đứng đầu thế giới trong nền sản xuất công nghiệp nhưng đến năm

1913, Mỹ và Đức lại chiếm vị trí đó Những nước phát triển sau cần có thị trường trong khi những nước đi trước tuy đã chiếm một lượng lớn thuộc địa

nhưng vẫn không ngừng tìm kiếm thêm thị trường mới Mâu thuẫn giữa các nước đế quốc nhằm giành giật thuộc địa và thị trường ngày càng gay gắt Từ

đó, ở châu Âu hình thành hai tập đoàn có lợi ích đối kháng gay gắt: một bên

là Đức, Áo - Hung và Thổ Nhĩ Kì; một bên là Anh, Pháp, Nga Mỹ giữ thái độ trung lập và làm giàu rất nhanh nhờ việc bán vũ khí cho cả hai bên tham chiến Đến tận năm 1917 Mỹ mới tham gia vào cuộc chiến Chiến tranh thế giới lần thứ nhất là kết quả tất yếu của sự phát triển kinh tế, chính trị của chủ nghĩa tư bản thế giới và được chuẩn bị trong nhiều năm Để che đậy tính chất phi nghĩa của cuộc chiến, giai cấp tư sản ở các nước ra sức lôi kéo quần chúng ủng hộ mình trong cuộc chiến tranh Cuộc chiến đã gây ra những hậu quả nghiêm trọng không chỉ về mặt kinh tế mà còn về mặt xã hội Sau chiến tranh, cả hai bên tham chiến đều kiệt quệ, hàng triệu người bị chết, sức sản xuất bị tàn phá nghiêm trọng Cũng trong lúc này, một tia hy vọng mới bùng lên cho nhân loại Năm 1917, Cách mạng tháng Mười Nga thành công Giai cấp vô sản ở Nga đã lật đổ giai cấp tư sản, thành lập chính quyền Xô viết do Đảng Bônsêvích lãnh đạo Lịch sử nước Nga bước sang trang mới, tác động trực tiếp đến diễn biến của chiến tranh và ảnh hưởng sâu rộng đối với lịch sử thế giới

Vào những năm 30 của thế kỷ XX, quan hệ quốc tế diễn biến vô cùng phức tạp và căng thẳng Sự chuyển hóa mâu thuẫn giữa các cường quốc tư bản chủ nghĩa dẫn đến hình thành hai khối đế quốc đối địch nhau: khối Trục phát xít do Đức, Italia và Nhật Bản cầm đầu; khối đế quốc do Anh, Pháp, Mỹ cầm đầu Hai khối mâu thuẫn gay gắt trong việc tìm kiếm thị trường, thuộc địa… nhưng lại thống nhất với nhau ở mục đích chống Liên Xô, tiêu diệt nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới Quan hệ quốc tế chồng chéo và phức tạp dẫn đến chiến tranh thế giới thứ hai xảy ra là điều không tránh khỏi Chiến tranh thế giới thứ hai là cuộc chiến có quy mô lớn trong lịch sử nhân