Ý thức văn nghệ trong sáng tác của Nguyễn Công Trứ

Bài viết nhằm làm rõ hơn vấn đề chủ thể hóa sáng tạo nghệ thuật của Nguyễn Công Trứ, để ông - trong sáng tác của mình, có được một phong cách cá nhân nổi trội và khác lạ so với đương thời.

Ý thức văn nghệ trong sáng tác của Nguyễn Công Trứ

Aesthetic consciousness of Nguyen Cong Tru

PGS.TS Nguyễn Viết Ngoạn Trường Đại học Sài Gòn

Nguyen Viet Ngoan, Assoc.Prof.,Ph.D

Saigon University

Tóm tắt

Ý thức văn nghệ trong sáng tác sẽ tạo nên phong cách cá nhân của tác giả Ở văn học Việt Nam thời Trung đại, đặc biệt là giai đoạn cuối thế kỷ XVIII đến nửa đầu thế kỷ XIX, chính ý thức văn nghệ này

đã giúp cho thế hệ các nhà Nho tài tử - trong đó có Nguyễn Công Trứ - trở thành chủ nhân của một nền

văn học chống Nho giáo và hướng về chủ nghĩa nhân đạo Bài viết nhằm làm rõ hơn vấn đề chủ thể hóa sáng tạo nghệ thuật của Nguyễn Công Trứ, để ông - trong sáng tác của mình, có được một phong cách

cá nhân nổi trội và khác lạ so với đương thời

Từ khóa: ý thức văn nghệ, Nguyễn Công Trứ, phong cách cá nhân, chủ thể hóa, nổi trội, khác lạ

Abstract

Aesthetic consciousness helps writers to construct their personal styles Amorous-and-talented

Confucian scholars in Vietnam from the late 18th to the early 19th century, among whom Nguyen Cong Tru was the most famous, were empowered by this aesthetic consciousness to create a humanistic literature against Confucianism This article analyzes how Nguyen Cong Tru created the self in his writings, which helped to stand his style out of other literary works of the time

Keywords: aesthetic consciousness, Nguyen Cong Tru, personal style, self, stand out

1 Có thể xem rằng, quá trình sáng tạo

văn học của Nguyễn Công Trứ như là nhu

cầu tất yếu do một ý thức cá nhân đặc biệt

tác động Hành trình nghệ thuật cũng chính

là hành trình bản ngã Vì rằng, những sự

khai phá trong sáng tác cũng chính là do

nhu cầu thể hiện giá trị con người mãnh liệt

nơi ông Chính con người Nguyễn Công

Trứ mang trong nó cả một mớ mâu thuẫn

của cái cá thể đang tồn tại trong một quần

thể (cộng đồng) Bị hữu hạn trong không

gian và thời gian, ông luôn khao khát sự vô

hạn, sự toàn diện Trong sự đua nở đầy

sáng tạo nghệ thuật, cá tính - do bản chất của nó, bao giờ cũng có xu hướng đi tìm cái phổ quát Và cá tính càng mạnh thì nó càng rộng mở để đi đến phổ quát Nguyễn Công Trứ làm văn chương cũng là một cách tạo ra một phương tiện lành mạnh và hữu hiệu nhất để hóa giải các mâu thuẫn bản thể Đối với văn chương Nguyễn Công Trứ, có lẽ sự triệt tiêu các mâu thuẫn này,

sự giải thoát khỏi chúng đã mang lại những cảm xúc thẩm mỹ Nó buộc con người cá thể nơi ông phải bộc lộ rõ tới tận cùng chiều sâu bên trong bằng sự tự ý thức Nó

như là một cuộc đối thoại bằng thơ bắt

buộc giữa Nguyễn Công Trứ với cuộc đời,

để ông tự nhận thức ra mình Nó như là

một sự nhận đường, tự nhận thức kiếp nhân

sinh, cũng là cách tự nhận thức về bản thân

mình Khi xem xét Nguyễn Công Trứ trên

phương diện là một nhà sáng tác văn học,

cần lưu ý cái cá biệt của văn chương ông,

vì cái cá biệt này là đặc trưng quan trọng,

là nguồn gốc sinh động của tính cách và

hình tượng

Sáng tác văn chương ở Nguyễn Công

Trứ đóng một vai trò quan trọng trong lĩnh

vực bảo tồn và phát triển nguyên lý chơi

mà ông tôn thờ, nên nó là một hoạt động có

tính hai mặt: vừa làm, vừa chơi Tất nhiên,

Nguyễn Công Trứ sáng tác văn chương

không chỉ để mà chơi:

Ngồi buồn mà trách ông xanh

Khi vui muốn khóc, buồn tênh lại cười

Kiếp sau xin chớ làm người

Làm cây thông đứng giữa trời mà reo

(Vịnh cây thông)

Cái tầm thường, tẻ nhạt, chán ngắt của

nền chính trị lỗi thời, khiến ông chỉ biết

cười chua chát, khi ông đã qua bao phen

dày vò, phẫn uất Sự cười của ông như là

hình thái tương phản của tiếng khóc, khi

không còn nổi nước mắt nữa Như vậy, văn

chương đâu phải là chuyện đùa? Xuân

Diệu cho rằng “ngoài cuộc đời vui, vui hể

hả, phè phỡn, dung tục, thì chỉ làm cho thi

sĩ (NCT) khóc; ngoài cuộc đời buồn tênh

bởi chán quá, tầm thường quá… thì nhà

thơ bèn cười, cười gằn” [1, tr.466]

Ở Nguyễn Công Trứ, sáng tác văn

chương và chơi không đồng nhất, nhưng

gắn bó với nhau hết sức chặt chẽ, hữu cơ

Sáng tác văn chương ở ông như là một thứ

lao động đặc biệt, một kiểu làm như chơi

Sức hấp dẫn của văn chương Nguyễn Công

Trứ không những chỉ là ở sự tài nghệ, mà

còn ở tinh thần tự do, bay nhảy Chúng ta quý trọng văn chương Nguyễn Công Trứ một phần cũng nhờ ở chỗ chính ông là người biết chơi và dám chơi Đành rằng cái chơi này không sản sinh ra cái gì cả, mà chỉ nhằm hoàn thiện bản thân mình

Tính cá biệt của phong cách sáng tác Nguyễn Công Trứ thể hiện rất rõ ở chỗ: trong văn thơ của ông xuất hiện đậm đặc các danh xưng: kẻ tài tử, kẻ tài bộ, đấng anh hùng, đấng phi thường, ông Hy Văn tài bộ… Hoàn cảnh nói năng và phát ngôn thời trung đại, do các quy phạm nghiệt ngã, nên con người thường không dám xưng danh, nên đại từ nhân xưng Việt luôn ở vào tình trạng phi trung tính, thường là nghiêng

về phía nhún nhường, mặc cảm Thế mà, Nguyễn Công Trứ chẳng những không e ngại, mà lại vừa xưng danh, vừa giới thiệu

về mình Điều đó có nghĩa là, không chỉ ở cuộc đời thực, mà kể cả trong văn chương, tâm thế sáng tác của ông luôn hướng tới đích là nhằm khẳng định cá nhân mình trong nội dung phản ánh và tuân theo quy luật chủ thể hoá trong sáng tạo nghệ thuật Chính cái cá biệt của phong cách Nguyễn Công Trứ đã nâng tầm vóc ông lên và khái quát nó tiêu biểu cho một khuynh hướng sáng tác văn học của thời đại Tác giả (Nguyễn Công Trứ) cũng đồng thời là nhân vật văn học Dĩ nhiên, cũng cần hiểu rằng, phong cách Nguyễn Công Trứ và các tác giả của cả xu hướng đó là những lát cắt của một phong cách thống nhất Nói rõ hơn, phong cách cá nhân Nguyễn Công Trứ là một dạng cá thể của phong cách thời đại Trong cả dàn hợp xướng chung của cả dòng văn học vì con người đó, Nguyễn Công Trứ cũng như mọi tác giả khác đều

có âm chủ riêng Có điều, nếu ta xem cái

nhìn nghệ thuật của cả dòng thơ này như ở

một chuẩn, thì cái nhìn nghệ thuật của

Nguyễn Công Trứ vừa tách bạch, đồng thời

vừa là một lệch chuẩn Chính sự lệch

chuẩn này mới tạo nên phong cách cá nhân

độc đáo Nguyễn Công Trứ, nhất là trong

một giai đoạn hết sức đặc biệt của xã hội

phong kiến Việt Nam, do nhiều tác nhân,

đã làm xuất hiện cả một thế hệ nhà Nho tài

tử Ở họ có chung những cảm nhận cuộc

đời lẫn những khúc xạ của lòng trắc ẩn,

cũng như chất bẩm sinh đa cảm của người

nghệ sĩ, khiến họ trở thành chủ nhân của

một khuynh hướng văn học đầy tính chất

nhân đạo Bằng phong cách của mình,

Nguyễn Công Trứ trở thành một tiêu điểm

quan trọng để tìm hiểu quy luật cho sự phát

triển của cả một giai đoạn văn học này

2 Dựa trên lí thuyết mỹ học, nếu

chúng ta nhìn nhận và thừa nhận sáng tác

văn chương Nguyễn Công Trứ là lối chơi

nghệ thuật như vừa nói, thì có nghĩa là, các

tác phẩm của ông (đặc biệt là các bài Hát

nói và kể cả bài phú Hàn nho phong vị)

nghiêng về chủ thể, phản ánh cuộc đời qua

trải nghiệm và kinh nghiệm cá thể Dù sao

đi nữa, do quy luật chủ thể hóa chi phối,

nên động cơ sáng tạo văn chương của

Nguyễn Công Trứ trước hết là vị ngã (vì

mình), vì nhu cầu nội cảm hóa Nguyễn

Công Trứ không hề giấu diếm về điều này,

tức là phải từ động cơ vị ngã này mới đến

vị tha (vì người khác), đến được với những

ai tri âm tri kỉ:

… Khi vui muốn khóc, buồn tênh lại cười

Kiếp sau xin chớ làm người

Làm cây thông đứng giữa trời mà reo

Giữa trời vách đá cheo leo

Ai mà chịu rét thời trèo với thông

(Vịnh cây thông)

Dĩ nhiên, sự nội cảm hóa này được bộc

lộ qua nhu cầu tự biểu thị trong sáng tác nơi

Nguyễn Công Trứ, chưa hẳn phải là của con

người cá nhân hoàn thiện như sau này trong

văn học hiện đại Nói cho cùng, phong cách sáng tác Nguyễn Công Trứ mới chỉ là sản phẩm của một lối sống theo sở thích cá nhân, một cá nhân sống ngoài và không chịu ràng buộc của cộng đồng cổ truyền Cũng nhờ tính chất vị ngã của quy luật chủ thể hóa nghệ thuật, mà tiếng nói văn chương ở Nguyễn Công Trứ như là một nhân danh cá nhân Minh chứng sống động

nhất cho điều đó chính là Bài ca ngất

ngưởng Bài ca như một thông điệp văn

chương nhằm tổng kết cuộc đời của bản thân ông bằng cảm thức ngất ngưởng Nguyễn Công Trứ tỏ ra rất tự bằng lòng về

mình bằng một từ tự khen - đó là ngất

ngưởng - Trong triều ai ngất ngưởng như ông Giọng điệu có vẻ khoa trương, nhưng

người ta vẫn cảm thấy thiện cảm Chắc là Nguyễn Công Trứ không phủ định công tích của mình, nhưng cái nhìn với công tích vẫn là cái nhìn khinh bạc Cũng có thể xem đây là nhật kí bằng thơ nhưng rất đặc biệt

Nó có cái khác lạ của phong cách Nguyễn Công Trứ Đặc điểm tự sự của ông thường rất chân thật Trong những tình thế chênh vênh của cuộc đời, thậm chí trong cả những trường hợp trước các đối kháng nguy hiểm, Nguyễn Công Trứ vẫn tỏ ra thượng phong trước các cung bậc của sự thách thức Nó không đến nỗi quá văn chương mà quên đi sự thật phũ phàng, nhưng cũng không hẳn là trần trụi để đánh mất đi giá trị của những lời bộc bạch, tâm

sự Đây chính là sự trộn lẫn, dung hợp giữa nghệ thuật và đời sống Chẳng những ông,

mà cả con bò vàng hình như cũng trở nên ngất ngưởng Bài thơ quả như là một sinh thể nghệ thuật cựa quậy và phấn khích Cũng có lúc, đây đó chúng ta như nhận ra

những khoảng trống vắng: Kìa núi nọ phau

phau mây trắng Có gì như thoáng chút

bâng khuâng, chua chát? Nhưng thực tình,

với con người sôi nổi như ông, một chút

bâng khuâng triết học này dù đã xuất hiện

nhưng không dừng lâu được Một lằn ranh

rất nhỏ giữa vô vi của Lão với hư vô của

Trang Rất dễ trở thành con bướm, nhưng

cũng không được phép vướng tục Nhờ đã

thăng bằng trên các chênh vênh đó, nên

tiếng nói cảm xúc trở nên viên mãn, đĩnh

đạc Cảm hứng sáng tác của ông không chỉ

là sự xung động mạnh của tình cảm, không

chỉ là sự gắn bó với cuộc đời, mà nó còn là

chiều sâu của quan niệm sống Chính tầm

sâu rộng này đã định hình được chân dung

Nguyễn Công Trứ - con người ngất

ngưởng Hơn nữa, ông như đã khởi xướng

được một khuynh hướng mới trong sáng

tác tả thực, ảnh hưởng không những cho

đương thời (Cao Bá Quát, Nghè Tân), mà

còn tới cả hậu thế (Tú Xương, Tản Đà…)

Quả đúng như ông tự nhận xét và tiên

đoán: Trong triều ai ngất ngưởng như ông

Sự thức tỉnh cái Tôi khi xét trên

phương diện sáng tác còn giúp Nguyễn

Công Trứ gắn liền và gần như thôi thúc để

cho xuất hiện loại thể chân dung tự họa

Trong khi đó, ở các tác giả khác, dù cho

vẫn sử dụng bút pháp tự trào có đôi nét cá

nhân, nhưng xét đến cùng, đấy vẫn chỉ là

phương tiện để nói về nhân tình, thế thái

Các đặc điểm cá nhân bị tẩy xóa hoặc uốn

nắn cho phù hợp, khiến cho chân dung cổ

truyền chỉ là tranh thờ hay thơ chúc tụng

Bằng bút pháp lạ hóa “Ông Hy Văn tài bộ

đã vào lồng”, “Trong triều ai ngất ngưởng

như ông”, Nguyễn Công Trứ đã nhìn mình

từ ngoài vào với con mắt của kẻ khác, biết

biến mình thành đối tượng quan sát của

chính mình, và để có thêm điều kiện nói rõ

về mình hơn, chi tiết hơn, xác thực hơn

Thực ra, cũng ở các tác giả khác, nếu ở giai

đoạn đầu chỉ sử dụng liệu pháp chân dung

người khác để tìm cách thể hiện mình, thì

càng về sau này họ cũng đã để cho phương tiện tự ý thức và tự biểu hiện nhiều hơn

Hồ Xuân Hương, Phạm Thái, Nguyễn Du đều không ngần ngại việc tự thuật Yếu tố

tự thuật trở nên bằng chứng tiêu biểu của việc xuất hiện chủ thể trữ tình trong lịch sử văn học Tuy nhiên, chỉ đến (nếu như không muốn gọi là đợi đến) Nguyễn Công Trứ, thì việc tự biểu hiện mình, nhìn mình như một kẻ xa lạ, kể cả việc không ngần ngại nói về những khuyết tật của mình, mới thực sự là những dấu hiệu đặc biệt định tính

3 Lối văn chương của Nguyễn Công

Trứ là lối văn chương thị Tài cậy Tài, đầy

chất tài tử Nhờ lối văn chương này, khiến ông như có những khoảnh khắc bất chợt dành cho thi hứng, đồng thời nó tạo ra những cấu tứ bất ngờ Cho nên, muốn hiểu nội dung cuộc sống được phản ánh, ta phải cảm được lối văn chương họ Nguyễn Lối văn chương ở đây bao gồm cái nhìn nghệ thuật, cách tư duy, cách cảm nhận của chính ông Nói như M.B Khrapchenco là

“Chân lí cuộc sống trong sáng tác nghệ thuật không tồn tại ngoài cái nhìn nghệ thuật có tính cá nhân đối với thế giới vốn

có ở từng nghệ sĩ thực thụ, không tồn tại bên ngoài các đặc điểm về tư duy hình tượng, bút pháp sáng tác của nghệ sĩ” [2, tr.72] Thời đại mà Nguyễn Công Trứ sống và hoạt động, đã xuất hiện loại đô thị phong kiến kiểu phương Đông, tác nhân cơ

bản để ra đời cả một thế hệ nhà Nho tài tử

Họ cũng là chủ nhân của một nền văn học chứa đựng mầm mống chống Nho giáo và hướng về nhân đạo chủ nghĩa Tuy sắc thái biểu hiện ra ngoài có khác nhau, nhưng hầu hết các tác giả tài tử đều có chung một loại thái độ tự xác định cho mình đứng một tầm cao hơn hẳn so với thế tục, so với người đời Trong số này, Nguyễn Công Trứ là

một đại diện tiêu biểu, là tác giả có lối văn

chương thị Tài và cậy Tài điển hình nhất

Trời đất cho ta một cái Tài

Dắt lưng ngày tháng để dành chơi

Dở dang với rượu khôn từ chén

Trót nợ cùng thơ phải chuốc lời

(Cầm, kỳ, thi, tửu)

Dĩ nhiên, do quy định của lịch sử, như

bao nhà Nho tài tử khác khi sáng tác văn

chương, Nguyễn Công Trứ càng tự biểu

hiện mình một cách trực tiếp bao nhiêu, thì

càng cảm nhận được những giới hạn nghiệt

ngã mà ông phải chịu đựng bấy nhiêu Giới

hạn lịch sử đó nếu khiến cho người “hồng

nhan” phải bạc mệnh thì người “tài tử”

phải chịu cảnh đa cùng bấy nhiêu Đến

ngay Nguyễn Du mà còn phải tự nhận

mình khi làm nghệ thuật, văn chương cũng

chỉ là kiếp điệp tử thư trung (con bướm

chết trong sách) Ở hầu hết các tác giả

chính của văn học Việt Nam giai đoạn này

đã diễn ra cuộc vật lộn giữa tài và mệnh

Và tất nhiên, mỗi một tác giả - tài tử đều có

lối thoát riêng ra khỏi hoàn cảnh này Đây

cũng là tác nhân và là nguyên nhân của sự

xuất hiện hai khuynh hướng sáng tác cơ

bản của giai đoạn văn học nửa cuối thế kỉ

XVIII và nửa đầu thế kỉ XIX: khuynh

hướng văn học chữ THÂN và khuynh

hướng văn học chữ TÀI Trần Đình Sử

khẳng định: “Từ Chinh phụ ngâm khúc,

Cung oán ngâm khúc, thơ Hồ Xuân

Hương… đã nổi lên con người cá nhân với

tình cảm thương thân xót phận Có thể nói

trong văn học thời này đã khởi đầu một

khuynh hướng văn học chữ THÂN mà

Truyện Kiều là tiêu biểu nhất” [3, tr.175]

Bên cạnh đó, do ở trong một hoàn cảnh

“đến nay tan tành phong cảnh, nát bét quy

mô” (Phạm Thái), “nước Nam từ khi có

vua đến nay không thấy có ông vua hèn hạ

nào như thế - Hoàng Lê nhất thống chí”,

thì các cá nhân - tài tử lại phải tìm đến cái

tài như là một chỗ dựa ưu thắng cho mình

Do đó, khuynh hướng tiêu biểu thứ hai trong ý thức của các nhà sáng tác đều nhằm

vào sự hãnh diện về cái tài của bản thân, và đều đòi hỏi phải đãi ngộ xứng đáng với cái

tài đó Nguyễn Hữu Chỉnh, Phạm Thái,

Đặng Trần Thường, Cao Bá Quát và đặc biệt là Nguyễn Công Trứ là những tác giả tiêu biểu cho khuynh hướng văn học chữ

TÀI, thị Tài và cậy Tài Ý thức về cái tài

và cậy tài này như tạo ra một nguồn cảm hứng mới, rất đậm nét của cả giai đoạn, rồi khép lại bởi hình ảnh một bậc đại trượng phu, người anh hùng thư kiếm trong văn chương Nguyễn Công Trứ

Chính ý thức về cái tài cá nhân và trông cậy vào cái tài đó khiến cho văn chương Nguyễn Công Trứ như có sự uyển chuyển nghệ thuật Dù rằng, ở ông lắm lúc như là sự tập hợp các xu hướng triết học trong một giai đoạn suy tàn của lịch sử, sự giằng xé của các hệ tư tưởng Nho, Lão, Phật, đủ để lại cho ông khối mâu thuẫn, và

cả một bế tắc chung, nhưng niềm cảm xúc thi ca của ông vẫn vút lên trên cái nền nặng

nề đó Tư duy thơ Nguyến Công Trứ có nhiều điểm mới lạ, tức là đã hòa hợp được

giữa con người xã hội hướng ngoại và con người cá nhân hướng nội Nó là sự trộn lẫn

giữa thực và mộng, mộng và thực Hơi thở nhân văn là luồng sinh khí của tư duy thơ, cảm xúc thơ Ông đã mượn chất tự nhiên

để thi vị hóa cuộc sống:

… Thêm hương khi gió lá mưa cành

Mở mặt thấy giang sơn cười chúm chím

(Yêu hoa)

4 Cũng nhờ cái phong khí thị Tài và

cậy Tài mà trong sáng tác của mình,

Nguyễn Công Trứ nói nhiều tới chủ đề “cầu nhàn hưởng lạc” Điều này đã tạo ra trong lòng độc giả một hình ảnh Hy Văn thi nhân

có diện mạo riêng, không giống và khó so

sánh với các tác giả khác Nhờ vậy mà văn

thơ của Nguyễn Công Trứ, băng qua hai thế

kỉ, từ đời này sang đời khác, chúng được

lưu truyền rộng rãi trong công chúng độc

giả trí thức Việt Nam, được tán thưởng và

bình phẩm nhiều Dĩ nhiên trong văn học

quá khứ, ở các chủ đề khác, các tác giả cũng

đã tạo được cái đặc sắc riêng của họ Chẳng

hạn Hồ Xuân Hương đanh thép và sắc bén

khi châm biếm xã hội hủ bại với lũ hiền

nhân quân tử giả dối, đạo đức giả Cao Bá

Quát cũng rất siêu việt khi diễn tả tâm trạng

bi phẫn, bất đắc chí Sau Nguyễn Công Trứ

còn có Nguyễn Khuyến, Tú Xương quá cụ

thể, quá chua cay khi phỉ báng thói đời lố

lăng, ô trọc… Tuy nhiên chỉ có Nguyễn

Công Trứ cùng bộ phận văn thơ với chủ đề

cầu nhàn hưởng lạc mới khẳng định nhu

cầu hưởng thụ của con người, nâng nó lên

thành cả một quan niệm nghệ thuật

Đào Tấn, nhà soạn tuồng nổi tiếng, lúc

làm Tổng đốc An Tịnh, khi bàn về Nguyễn

Công Trứ, cũng từng hạ bút mà phê rằng:

Hoàng độc thi nhân kim bất tại

Dữ quân thùy phục đính tao phùng

(Nhà thơ cưỡi bò vàng nay không còn ở đây

Chắc ngài đang bận hẹn gặp cùng ai)

Cũng nhờ thế mạnh đặc sắc này mà

văn chương Nguyễn Công Trứ được tiếp

nhận một cách khoái khẩu, thậm chí còn

được mô phỏng cho đến cả hậu sinh

Nếu nhìn rộng ra các nền văn hóa

khác, ta thấy hình thành từ rất sớm những

dòng thơ ca với mô-típ cầu nhàn hưởng

lạc Thời Phục hưng, thi hào nước Pháp

Ronsard, sau những thất bại liên tiếp của

trường ca, tụng ca đã chuyển sang sáng tác

thơ tình, thơ hành lạc Cùng với Ronsard

còn có Rabelais, Montaigne… cũng là

những nhà nhân văn luôn hướng đến giá trị

tối thượng của con người Thú vị vẫn là

Goethe - con người Đức vĩ đại nhất (cách gọi của Engels), người sống và sáng tác gần như cùng thời với Nguyễn Công Trứ,

đã có hẳn một tập thơ Đông Tây thi tập mà

trong đó cái hoan lạc của sự giao hòa thân xác và tâm hồn được nâng lên thành nguyên tắc tối cao, đồng thời là hạnh phúc viên mãn nhất của nhân sinh Dergiavin, nhà thơ Nga đầu thế kỉ XIX, dù là kẻ dị tộc, dị giáo nhưng có số phận, hành trạng,

cá tính giống Nguyễn Công Trứ lạ lùng

Ông có tập Những bài ca Anacreontiques, trong đó có bài Tự nhủ nổi tiếng, với thần

thơ, tứ thơ rất tương hợp với cốt cách, bản ngã thơ hành lạc của Nguyễn Công Trứ Sự gặp gỡ ngẫu nhiên và tương đồng kỳ lạ này càng chứng tỏ tính chất thời sự của văn chương Nguyễn Công Trứ về lẽ nhân sinh,về những đòi hỏi của lí tưởng nhân văn Chính nền tảng nhân văn đã tạo nên mọi sáng tạo nghệ thuật

Cũng cần hiểu giá trị nhân đạo này của văn chương Nguyễn Công Trứ nằm trong khuôn khổ của lịch sử Do mục đích hành lạc, do nhu cầu khẳng định cá nhân, cũng như các giá trị sống khác, khiến Nguyễn Công Trứ nếu thích sử dụng lối văn chương đậm màu cầu nhàn, hành lạc cho mình, thì đây cũng là ý thức văn nghệ mới, một biểu hiện nhân đạo đúng nghĩa trong hoàn cảnh đương thời Nói như N.Konrat:

“Văn học phương Đông vào thời kì này của lịch sử dường như phát triển gấp gáp hơn Vừa đi trên con đường lãng mạn chủ nghĩa, còn chưa thành thục trên con đường

ấy, nó đã phải vội vã đi tiếp đến chủ nghĩa hiện thực… Đồng thời với khát khao hướng đến chủ nghĩa hiện thực một cách không ngần ngại, đã lộ ra hết sức rõ ràng những yếu tố của chủ nghĩa lãng mạn, hơn nữa thường là hình thức tình cảm cá nhân” [4, tr.331]

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Xuân Diệu (2000), Ba thi hào dân tộc,

Nxb Thanh Niên, Hà Nội

2 M.B Khrapchenco (1978), Cá tính sáng tạo

và sự phát triển của văn học, Lê Sơn dịch,

Nxb Tác phẩm mới, Hà Nội

3 Trần Đình Sử và các tác giả (1997), Về con

người cá nhân trong văn học cổ Việt Nam,

Nxb Giáo dục, Hà Nội

4 N.Konrat (1996), Phương Đông và phương

Tây, Trịnh Bá Đĩnh dịch, Nxb Giáo dục,

Hà Nội

Ngày nhận bài: 10/01/2017 Biên tập xong: 15/02/2017 Duyệt đăng: 20/02/2017