Bài viết nêu lên thực trạng và đề xuất một số giải pháp cho việc bảo tồn và phát huy những giá trị tinh túy của nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ gắn với phát triển kinh tế - xã hội ở nước ta hiện nay.
Trang 1Bảo tồn và phát huy giá trị của nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ ở nước ta hiện nay - Thực trạng và giải pháp
Safeguarding and promoting the art of amateurs’ singing in South Vietnam
nowadays – Patterns and solutions
ThS Lê Thị Thanh Yến, Trường Đại học Đồng Tháp
Le Thi Thanh Yen, M.A., Dong Thap University
Tóm tắt
Trong su t h ng ường ị h s d ng nư gi nư thế h người Vi t h ng ng ng
d ng ồi p hun n n m t n n n h a gi u n s d n t th ng nh t trong a dạng Th nh
u s ng tạo gi g n trao tru n a ha ng ại m t ho t ng di s n n h a t th phi t
th ồ s phong ph Trong ho t ng di s n u u ngh thu t Đờn a t i t a người d n am Bài viết n u n th trạng u t m t s gi i ph p ho i o tồn ph t hu nh ng gi trị tinh t a ngh thu t ờn a t i t am g n i ph t tri n inh tế - h i ở nư ta hi n na
Từ khóa: nghệ thuật đờn ca tài tử Nam bộ, bảo tồn, phát huy giá trị
Abstract
Throughout the history of building and defending the country, Vietnamese generations have constantly built up a culture rich in national identity and united in diversity The creation, preservation and transmission of their ancestors left a rich treasure trove of tangible and intangible cultural heritages, among whi h there is the art of amateurs’ singing of the South The arti e raises the urrent situation and proposes some solutions for the preservation and promotion of the essential values of the art of amateurs’ singing in South Vietnam in asso iation with so io-economic development in our country today
Keywords: the art of singing the South amateurs, safeguarding, promotion
1 Đặt vấn đề
Theo hồ sơ di s n a Cụ Di s n n
h a ( VH-TT&DL) Đờn a t i t
(ĐCTT) ra ời o u i thế ỷ XIX h
ếu tỉnh phía am nư ta sau
an r ng ến tỉnh th nh phía
Đ oại h nh ngh thu t s a
ùng mi t ườn s ng nư am s
ết hợp tinh tế - hòa u n gi a tiếng ờn
ời a i u diễn a ph n nh tinh hoa
n h a ng n n m n hiến a d n t ta
a mang nh ng nét trưng a người
d n ùng t phương am - ần ù nh
dị h n th t ph ng ho ng nghĩa hi p
an trường nhưng r t ỗi nh n n ĐCTT
g n ết ng ồng th ng ua th h nh
Trang 2s ng tạo ngh thu t tr n ơ sở dòng nhạ
ễ nh nhạ ung nh tri u gu ễn
nh ng giai i u ngọt ng o s u ng a d n
a mi n Trung d n a mi n am Chính vì
thế ĐCTT a tính nh d n a mang
tính họ
T nh ng mi n u hẻo nh ĐCTT
am ẫn s ng m rễ như a
ượ ươm mầm ua n ta h m n a
nh n ng Chẳng i u g tạo n n s
dung dị h n th t ằng nh ng t i t ờn
ca, ban ng o i ồng ng t i tụ họp
nhau hơi ĐCTT trư s n nh Kh ng
gian nu i dưỡng ĐCTT am ao
ời na ươm mầm ho iết ao thế
h trẻ sa m m n n
gh thu t ĐCTT am h ng hỉ
ai trò i t trong ời s ng n h a
tinh thần a người d n am m òn
g p phần uan trọng m phong ph ời
s ng n h a tinh thần a d n t Vi t
Nam Đến na ĐCTT ượ th h nh ở
mọi mọi nơi: trong ễ h i ư i sinh
nh t họp m t Đ i i người phương
am ĐCTT m t oại h nh sinh hoạt n
h a tinh thần h ng th thiếu di s n
n h a phi t th u gi a ng ồng
ùng i ĐCTT ang g p phần phụ ụ
du ị h ở ịa phương du tr s a dạng
n h a a u gia u tế
Tu nhi n hi h i ng m t ph t
tri n éo theo nh ng ổi tha a
ĐCTT trong nổi t oại h nh ngh
thu t n ang ượ hai th ưa
o tour du ị h ở nhi u tỉnh th nh
phía am phụ ụ du h h n i ịa ũng
như u tế t dẫn ến nỗi o hi n h u
ĐCTT dần ị thương mại h a Chính
thế ùng i ni m t h o th n o
tồn ph t hu gi trị a ngh thu t
ĐCTT am ang trở th nh nhi m ụ
ần thiết nhằm ph t hu n i m m
sứ mạnh tổng th ho ph t tri n inh tế-xã
h i trong thời ỳ h i nh p to n ầu h a
a nư ta trong giai oạn hi n na
2 Thực trạng vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ ở nước ta hiện nay
Th t h th n i hết diễn t hết
m m oại h nh ngh thu t ĐCTT
am em ến Trong ĐCTT ta th t nh
u u hương t nư ao a; t nh u
i ứa thiết tha; t nh phụ t mẫu t thi ng
i ng ao ; t nh ạn tri ỷ g n eo sơn; t nh anh em m u mũ ru t r … Gi a
a t h nhạ gi a người a người
ờn như hòa u n o nhau rồi họ ùng ồng nh tr i nổi gi a h ng gian
ầ h t thơ h t nhạ h t ời ĐCTT
h p nh ho họ a họ th ng hoa ũng hính họ s ng tạo n n m t ườn hoa ngh thu t tinh hiết tr n ùng t phù
sa m u mỡ L i hơi t i t h ng én họn người hơi người nh d n ha gi i trí thứ ; người gi u sang ha ẻ nghèo n n
T t u th hòa i u tri m th
m ẹp m m i th m ho ườn hoa ngh thu t C th n i i hơi ầ thi ị a ĐCTT g p phần g i r a ụi t trong u
s ng ời thường m tinh hiết hơn u
s ng ời thường
Hi n na oại h nh ĐCTT am ang tồn tại dư i hai h nh thứ : M t tồn tại dư i dạng ri ng ẻ t ng nh n trong
ng ồng ư d n sinh hoạt theo ngẫu hứng nh n rỗi hi ượ mời gọi H nh thứ n mang tính h ng n ng h
th ph t tri n ngh nghi p Hai tồn tại tổ hứ ao gồm nh m u
ạ ĐCTT am ở p h m phường thị tr n trung t m n h a p tỉnh hu n thị ơ uan h i o n
th … H nh thứ n ượ tổ hứ n nếp
ế hoạ h hoạt ng sinh hoạt ịnh ỳ
Trang 3giao ưu o tạo hịu s u n h
nư a ng nh VHTTDL go i ra òn
dạng ĐCTT am trong gia nh m t
ph n trong i th ng tin n ngh p
hu n thị phường thị tr n
Theo iến a nhi u nh nghi n ứu
hi n na tính ngu n n n g a
ĐCTT mang m gi trị n h a trưng
a người d n am ang ị em nhẹ
nhi u tha ổi Th m o i
tru n ngh ờn a t i t hưa hiến
ượ s u r ng ượng người tham gia òn ít
thiếu hu n m n Đa phần người hơi
nhạ t i t iết hơi th ng ua i họ
m ho ượ tru n dạ trong gia
nh hưa ượ o tạo i n hính
ượng soạn gi ũng như ngh
nh n ở ĩnh n ếu h t ượng
thiếu s ượng
Vi o tồn ph t hu gi trị a
ngh thu t ĐCTT hi n na ũng ang g p
h ng ít h h n ngh nh n nòng
t phần nhi u n tuổi i tru n dạ
ho thế h trẻ hưa nhi u nh t ngh
nh n n C C u ạ ĐCTT hầu hết t
th n n ng hính ho n n h ng ít
u ạ ang g p nhi u h h n trong
du tr sinh hoạt Trong hi nguồn hỗ trợ
ầu tư t ng n s h nh nư hưa p ứng
ịp thời ng t n ng h i h a òn
hạn hế…
Trư hi ĐCTT ượ inh danh tầm
nh n oại oại h nh ngh thu t n ượ
tỉnh th nh ùng T am ưa o
nh ng tour i m du ị h i nhi u h nh
thứ : ờn a tr n s ng (ghe t u du ị h)
trong ườn tr i nh h ng H nh thứ
n nhi u n m ua ph t tri n mạnh ở
tỉnh Long An Ti n Giang ến Tre Vĩnh
Long Cần Thơ ạ Li u Tu nhi n
hoạt ng ĐCTT phụ ụ du h h trong
tour i m du ị h n hưa s ồng
nh t n n i nh m ĐCTT ẫn òn
ng t ng trong hoạt ng nh ng t
p n sinh GS Trần V n Kh ho rằng:
“Kh ng th mang ĐCTT am m du
ị h ượ Trong 10 ph t o n du ị h ghé ại m nghe 2 - 3 n th m ho ĐCTT gi m gi trị Trong uổi ờn người ờn u ui h o hứng m ờn
Họ ờn ti n Đ u ph i m như
mà gi p ĐCTT tiến ượ Cho n n h
ẩn th n ng iến m nhạ t i t th nh
m t m n s n h u ng iến n
th nh m t m n h ng”
Soạn gi Huỳnh Anh t ng ho iết ngh nh n trong an nhạ ĐCTT ở nhi u i m du ị h ng n ờn r t giỏi hơi ượ nhi u nhạ ụ nhưng th tế ũng ho th ẫn òn m t s nhạ ng
ếu tiếng ờn hưa huẩn nhịp òn sai h nh n h rung òn ụng hỉ
ờn ượ i a i nhỏ hưa t ng ụng
t i i tổ tr nh nhạ ng trong
d n nhạ h ng ồng u Trong hi nhạ sĩ gu ễn Thanh
h n hia sẻ ịa i m du ị h tại Th i Sơn (Ti n Giang) h ng d n nhạ
n o tứ tu t ( m ò tranh ầu) Đờn ghi-ta phím õm th an n o ũng nhưng ờn m th r t hiếm Theo các
hu n gia i ờn ếu a dở a ngh sĩ ĐCTT ở i m tour du ị h sẽ g ra
m t t hại to n Trư hết n ph n nh
h ng ng gi trị h t ượng a ngh thu t ĐCTT Ch ng ta ờn a ua oa hiếu hỉ ti n t nh m u
mờ nh ng gi trị n s a di s n ĐCTT Đ i i du h h nư ngo i
h ng héo i tr nh ờn a h ng t t
sẽ hạ th p gi trị nh ng tinh t ngh thu t
a d n t i i h h nư ngo i
T nh ng th tế tr n ph n nh ĐCTT
hi n na ang ứng trư nhi u s t
Trang 4ng dù oại h nh di s n n ẫn ang
ượ o tồn g n gi V u ầu t
ra i i thế h h ng ta hi n na
ph i t m ra nh ng gi i ph p h nh ng phù
hợp nhằm o tồn ph t hu di s n n
m t h hi u u ng hư ng ứng
ng i danh hi u Di s n n h a phi t
th ại di n a nh n oại như U ESCO
ng nh n
3 Đề xuất các giải pháp cho việc bảo
tồn và phát huy giá trị của nghệ thuật
Đờn ca tài tử Nam Bộ ở nước ta
Tha m t Tổ hứ Gi o dụ Khoa họ
V n h a a Li n Hi p Qu
(UNESCO), bà Katherine Muller Marin,
Trưởng ại di n V n phòng U ESCO H
i trao ằng inh danh gh thu t
Đờn a t i t am trở th nh di s n n
h a phi t th thứ a Vi t am ượ
U ESCO ng nh n Di s n V n h a ại
di n a nh n oại ượ o ở p
u tế th hi n s tr n trọng ngưỡng
m a ng ồng u tế i i oại h nh
ngh thu t o n a Vi t am
Katherine Mu er Marin nh n mạnh
m t minh hứng sinh ng sứ an tỏa
a n ho tru n th ng Vi t am trong
dòng h h i nh p a n h a thế gi i,
tạo ơ h i người d n tr n to n thế gi i
ni m h n hạnh ượ thưởng thứ hi u
rõ hơn n n n h a tươi ẹp phong
ph a Vi t am U ESCO nh gi ao
th nh ng a Vi t am trong nỗ o
n h a phi t th o hính s h
u gia trong hơn m t th p ỷ ua nhằm
n ng ao nh n thứ h nh ng th hi n
C ng ư 2003 a U ESCO o di
s n n h a
V i nghĩa tầm uan trọng a ờn
a t i t trong ời s ng h i a người
am n i hung o tồn ph t hu
oại h nh ngh thu t n h ng ta ần ph i
làm gì?
Trong hương tr nh h nh ng u gia o ngh thu t ờn a t i t am (2014 – 2020) V n h a Th thao
Du ị h p ến n n Th
tư ng gu ễn T n Dũng n i: “Đ t nư
ta nh n d n ta ang s ng trong thời ại
to n ầu h a h i nh p u tế ng ng
s u r ng Ch ng ta ng ph i gi g n un
p ph t hu nh ng gi trị tru n th ng
t t ẹp m ng ha ta ằng mồ h i
nư m t m u ương d ng trao tru n ại Ph i ằng h nh thứ thiết th sinh ng hi u u nh ng
gi trị n h a ùng u gi a d n t
ta th m s u o tư du t nh m a mỗi người gười Vi t am ta dù ở trong nư
ha ang m n sinh s ng ở nư ngo i
u mang trong m nh dòng m u Lạ Hồng
u u n u n hư ng i nguồn hung
sứ ồng òng d ng non s ng t
nư Ch ng ta h ùng nhau g n gi
ph t tri n n n n h a Vi t am ti n tiến
m n s d n t Đ n n V n hiến
Vi t am rạng danh mu n thuở Đ tinh hoa n h a Vi t am hòa u n tỏa
s ng ùng tinh hoa n h a nh n oại” ụ
th h ng ta ần:
1 Đẩ mạnh hoạt ng tu n tru n gi o dụ nhằm n ng ao nh n thứ
a to n h i i t thế h trẻ i
i i o ph t hu gi trị di s n
n h a n i hung ngh thu t ờn a t i t
am n i ri ng
2 Tạo i u i n thu n ợi ho i th
h nh s ng tạo tru n dạ ngh thu t ờn
a t i t am trong gia nh nh trường u ạ ng ồng nhằm n ng
ao ời s ng n h a tinh thần a ng ồng nh n d n ịa phương
3 T ng ường nghi n ứu ứng dụng hoa họ ng ngh nhằm n ng ao h t
Trang 5ượng hi u u hoạt ng i m sưu
tầm tư i u h a tru n dạ tr nh diễn
o tồn ph t hu gi trị ngh thu t ờn
ca t i t am ; ưa ngh thu t ờn a t i
t am o n i dung o tạo ồi
dưỡng tại ơ sở o tạo hu n ng nh
4 Hỗ trợ ng ồng phụ hồi ưu
tru n “ i Tổ” t p u n h i
tín ngưỡng ễ h i i n uan ến ngh
thu t ờn a t i t am ; mở r ng
h nh thứ m i trường sinh hoạt m i phù
hợp i mụ ti u o ph t hu gi trị
ngh thu t ờn a t i t am trong u
s ng ương ại
5 Ph i hợp i ơ uan tru n
th ng h i ngh nghi p tổ hứ thường
u n ịnh ỳ hương tr nh gi i
thi u u ng ngh thu t ờn a t i t
am dư i nhi u h nh thứ nhằm gi o
dụ thẩm mỹ m thụ ngh thu t ờn a
t i t am t i ng h ng i t
thế h trẻ
6 C hính s h i ng hen thưởng
phong t ng danh hi u inh d nh nư
ho ngh nh n ờn a t i t nhi u
ng g p u t s trong i o
ph t hu gi trị ngh thu t ờn a t i t
7 Tạo mọi i u i n ngh thu t
ờn a t i t am nhi u ơ h i giao
ưu tr nh diễn ở nư ngo i; thường u n
tổ hứ i n hoan ngh thu t ờn a t i t
am ở ịa phương; ịnh ỳ 3 n m
m t ần tổ hứ Li n hoan ngh thu t ờn
a t i t am to n u
Đ ĐCTT h ng ị mờ nhạt trong
hi ết hợp i du ị h th n n d ng
hương tr nh h d n d ng họn
ọ thời ượng a ph i i nh ng i
n phù hợp phụ ụ du h h ĐCTT
hính th ng th h ng th nh ng i
i n i ương nhưng i ĐCTT phụ
ụ h h du ị h n n gia gi m u ịnh
n ph i gi i thi u tiết mụ n o nhạ
t i t i n o tiết mụ phụ h ng
m “ iến dạng” i h t ri ng n a dòng nhạ d n t Vi t trong òng du
h h n phương
Ngoài ra oại h nh ngh thu t ờn
a t i t i n tụ ph t tri n mỗi ịa phương
ần nh ng i m ụ th ần thiết
h như: i d ng Đ n o tồn
ph t hu ngh thu t ờn a t i t ; h i
h a mạnh mẽ ở ĩnh n như hu ến
hí h ngh nh n ngh sỹ mở p
dạ ờn dạ a t i t tư gia; Thường
u n tổ hứ u thi i n hoan p tỉnh hu n ; tổ hứ u thi iết
ời m i ho 20 i n Tổ … … V
i t ần s uan t m s u s hơn ến
i ngh nh n t i t ờn t i t a … …
g 25/6/2014 Chính ph an
h nh ghị ịnh s 62/2014/ Đ-CP quy ịnh i ét t ng danh hi u gh nh n
nh n d n gh nh n ưu t trong ĩnh
di s n n h a phi t th Đ m t trong
nh ng h trương a Đ ng h nư
th hi n s uan t m ến oại h nh ngh thu t n ũng như s uan t m ến nh ng người ng hiến to n ti u i u ho s nghi p o tồn ph t hu gi trị n h a phi t th a nư a ịa phương trong oại h nh Đờn a t i t
4 Kết luận và kiến nghị
V i nh ng gi trị s t n ĐCTT am - di s n n h a phi t th
a nh n oại ang trở th nh “m n n”
o h ng th thiếu i i người d n
am n i ri ng nư Vi t am n i hung Vi o tồn ph t hu nh ng gi trị nổi t a Đờn a t i t h ng hỉ ần
s g ng nỗ t phía hính u n
tổ hứ h i m òn ở ng ồng d n ư trong m i i n h m t thiết i n h a
Trang 6am Thiết nghĩ nếu nh ng gi i
ph p ồng t p ùng i s t m
hu ết u ết t m a nh ng th nh i n
am m ngh thu t Đờn a t i t h ọng
i o tồn ph t tri n ngh thu t tru n
th ng sẽ nh ng ư hu n m i
GS-TS Trần V n Kh hẳng ịnh: “Dẫu
U ESCO ng nh n ngh thu t Đờn a
t i t di s n n h a phi t th th hính
h ng ta hứ h ng ph i ai h ph i
tr h nhi m o tồn ph t hu nh ng tinh
hoa m ng ha ại”
Tu nhi n nh ng gi i ph p o tồn
ph t hu gi trị a ĐCTT am ượ
th thi mang ại ợi í h thiết th ho
ph t tri n inh tế - h i th nh t thiết h
nư ần hính s h hương tr nh
hu ến hí h hỗ trợ o m m i
trường i u i n ần thiết o tồn gi
trị í h th to n ẹn i i di s n ờn
a t i t ; tạo i u i n thu n ợi ho du ị h
ph t tri n hư ng ho nh n d n thụ hưởng
nh ng gi trị tinh hoa n h a d n t
trong ờn a t i t ; ẩ mạnh hơn
n a ng t tiến u ng ho di s n;
h nư ần gi i u ết t t m i uan h
gi a o tồn ph t tri n ở o tồn
m trọng i trư m t ư ; ồng thời
ph t tri n m ng o tồn; du
ị h tr h nhi m i di s n phương
thứ h u hi u ph t hu gi trị di s n n
ng trong ờn a t i t /
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 V n h a th thao Du ị h (2011) Nghệ
thuật đờn ca tài tử và những lối hòa đàn ngẫu hứng Kỷ ếu H i th o u tế TP.HCM,
ngày 09-11/01/2011
2 Giá trị văn hoá của Đờn ca tài tử Nam Bộ, tham
lu n Kỷ yếu H i th o khoa họ “T m hi u c trưng di s n n ho – n ngh dân gian Tây Nam B ” hoa học xã h i, 2004
3 Ho i Linh Trương ính Tòng (200 ) Từ
Đờn ca tài tử đến nghệ thuật cải lương, Nxb
V n ngh TP.HCM
4 Qu n n ho trong o tồn và phát huy Đờn ca tài t Nam B , thông báo khoa học s 5-7, Vi n ghi n ư V n ho ngh thu t,
2002
5 Hà V n Siêu (2014), Bảo tồn và phát huy giá
trị di sản văn hóa phi vật thể Đờn ca tài tử Nam Bộ, tham u n ph t tri n du ị h tại H i
th o hoa họ ở T P ạ Li u ng 23/4/2014
(http://www.itdr.org.vn/vi/nghiencuu- traodoi/779-giai-phap-dua-don-ca-tai-tu-den- voi-du-khach-va-phat-trien-san-pham-du-lich-dac-thu-dua-vao-don-ca-tai-tu.html)
6 Sở V n h a th thao Du ị h (2010) Bảo
tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể nghệ thuật đờn ca tài tử Kỷ ếu tọa m
hoa họ – th tiễn TP HCM th ng 12/2010
7 Huỳnh Qu Th ng (2011) “V n o tồn
ph t hu gi trị ngh thu t a nhạ t i t
s n h u i ương” Tạp hí Khoa học xã hội
s 2 (150) – 2011
8 T Đờn ca tài t ến ngh thu t c i ương Tạp hí V n ho ngh thu t s 11, 2000
9 L m Tường Vân (2003), Đờn ca tài tử Nam
bộ Mũi C Mau
10 V vi c b o tồn ph t hu Đờn ca tài t Nam b , Tạp hí V n ho ngh thu t s 11,
2003
Ngày nh n bài: 20/9/2017 Biên t p xong: 15/10/2017 Duy t ng: 20/10/2017