Nhận nhiệm vụ “dạy” đọc hiểu và phân tích báo cáo tài chính lần này, tôi thấy rất là băn khoăn bởi vì hầu hết dân tài chính chúng tôi, các bạn kế toán trưởng, kế toán tổng hợp hay các giám đốc tham gia khóa học thì hầu hết đều biết về báo cáo tài chính, đã từng chuẩn bị báo cáo tài chính, hoặc đã từng đọc, nghe kế toán trưởng phân tích, hoặc sử dụng các số liệu báo cáo trong nhiều năm để đưa ra các quyết định sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, ai cũng ái ngại vì nó khó hiểu và càng ngày càng khó đọc báo cáo tài chính, khó phân tích.
Trang 1Đ C HI U VÀ PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH LI U CÓ Ọ Ể Ệ
Đ N GI N? Ơ Ả
Bài vi t là cách nhìn nh n, phân tích c a Cô Thái Th Vân Anh ế ậ ủ ị (FCCA, CPA Vietnam), hi n là ệ Giám đ c ki m toán Công ty TNHH Ki m toán KTC SCS – Gi ng viên gi ng d y môn Đ c ố ể ể ả ả ạ ọ
hi u Báo cáo tài chính c a H c vi n APT ể ủ ọ ệ
Nhân nhiêm vu “day” đoc hiêu va phân tich bao cao tai chinh l n nay, tôi thây rât la băn khoăṇ ̣ ̣ ̣ ̣ ̉ ̀ ́ ́ ́ ̀ ́ ầ ̀ ́ ́ ̀
b i vi hâu hêt dân tai chinh chung tôi, cac ban kê toan trở ̀ ̀ ́ ̀ ́ ́ ́ ̣ ́ ́ ưởng, kê toan tông h p hay cac giaḿ ́ ̉ ợ ́ ́ đôc tham gia khoa hoc thi hâu hêt đêu biêt vê bao cao tai chinh, đa t ng chuân bi bao cao taí ́ ̣ ̀ ̀ ́ ̀ ́ ̀ ́ ́ ̀ ́ ̃ ̀ư ̉ ̣ ́ ́ ̀ chinh, hoăc đa t ng đoc, nghe kê toan tŕ ̣ ̃ ̀ư ̣ ́ ́ ưởng phân tich, hoăc s dung cac sô liêu bao cao tronǵ ̣ ử ̣ ́ ́ ̣ ́ ́ nhiêu năm đê đ a ra cac quyêt đinh san xuât kinh doanh. Tuy nhiên, ai cung ái ng i vì nó khò ̉ ư ́ ́ ̣ ̉ ́ ̃ ạ ́ hiêu va cang ngay cang kho đoc bao cao tai chinh, kho phân tich. Tai saỏ ̀ ̀ ̀ ̀ ́ ̣ ́ ́ ̀ ́ ́ ́ ̣
Trang 21. Đôi t́ ượng đoc/ hiêu va phân tich bao cao tai chinh va muc đich phân ticḥ ̉ ̀ ́ ́ ́ ̀ ́ ̀ ̣ ́ ́
Câu hoi đăt ra la cac anh chi cân gi bao cao tai chinh thi câu tra l i se hoan toan khac nhau:̉ ̣ ̀ ́ ̣ ̀ ̀ở ́ ́ ̀ ́ ̀ ̉ ờ ̃ ̀ ̀ ́
Tôi xem bao cao lai lô cua công tý ́ ̃ ̃ ̉
Tôi xem tinh trang dong tiên cua công tỳ ̣ ̀ ̀ ̉
Tôi xem tinh trang tai san cua công tỳ ̣ ̀ ̉ ̉
Tôi xem cac ty lê tai chinh cua công tý ̉ ̣ ̀ ́ ̉
Ro rang la muc đich cua t ng ng̃ ̀ ̀ ̣ ́ ̉ ừ ươi đoc se khac nhau thi viêc moi ng̀ ̣ ̃ ́ ̀ ̣ ̣ ươi quan tâm t i cac sồ ớ ́ ́ liêu cung khac nhau. Ng̣ ̃ ́ ươi lam CEO se cân nhăc khac v i HĐQT, khac v i cac nha đâu t ,̀ ̀ ̃ ́ ́ ớ ́ ớ ́ ̀ ̀ ư hay khac hăn v i cac nhân viên/ bô phân kê toan tai chinh́ ̉ ớ ́ ̣ ̣ ́ ́ ̀ ́
Trươc khi b́ ươc vao đoc hiêu va phân tich BCTC, cac anh chi hay xac đinh vi tri cua minh vá ̀ ̣ ̉ ̀ ́ ́ ̣ ̃ ́ ̣ ̣ ́ ̉ ̀ ̀ muc đich cua minh nhe.̣ ́ ̉ ̀ ́
2. Đoc hiêu thê nao cho dê?̣ ̉ ́ ̀ ̃
Đê giup cac ban đoc hiêu bao cao tai chinh dê dang đăc biêt đôi v i nh ng ng̉ ́ ́ ̣ ̣ ̉ ́ ́ ̀ ́ ̃ ̀ ̣ ̣ ́ ớ ữ ười không có quen thuôc v i cac chinh sach kê toan, cac con sô …, cach đoc hiêu môt bao cao tai chinh dệ ớ ́ ́ ́ ́ ́ ́ ́ ́ ̣ ̉ ̣ ́ ́ ̀ ́ ̃ dang la cach nh sau:̀ ̀ ́ ư
Nganh nghê hoat đông cua công ty: đê cac con sô co nghia, đâu tiên ban phai hiêu công̀ ̀ ̣ ̣ ̉ ̉ ́ ́ ́ ̃ ̀ ̣ ̉ ̉
ty đang hoat đông trong nganh nghê gi b i vi cac nganh nghê se dân t i cac con sô khac̣ ̣ ̀ ̀ ̀ ở ̀ ́ ̀ ̀ ̃ ̃ ớ ́ ́ ́ nhau. Vi du: công ty ban le thi se co cac chi sô phai thu rât la thâp, trong khi ĺ ̣ ́ ̉ ̀ ̃ ́ ́ ̉ ́ ̉ ́ ̀ ́ ượng hang tôǹ ̀ kho co thê cao. Công ty san xuât thi co thê phai đâu t nha x́ ̉ ̉ ́ ̀ ́ ̉ ̉ ̀ ư ̀ ưởng, may moc thiêt bi đât đaí ́ ́ ̣ ́
co thê nhiêu.́ ̉ ̀
Công ty đa hoat đông đ̃ ̣ ̣ ược bao lâu: rât cân đê hinh dung đ́ ̀ ̉ ̀ ược công ty đang giai đoanở ̣ đâu, gi a hay đang giai đoan cuôi cua chu trinh phat triêǹ ữ ̣ ́ ̉ ̀ ́ ̉
Trang 3Cac thông tin trên cac ban đêu co thê nhin thây trong cac bao cao tai chinh trong phâń ́ ̣ ̀ ́ ̉ ̀ ́ ́ ́ ́ ̀ ́ ̀ thông tin vê doanh nghiêp.̀ ̣
Sau khi hiêu vê công ty, chung ta se băt đâu v i cac th t trinh bay trên bao cao taỉ ̀ ́ ̃ ́ ̀ ớ ́ ư ự́ ̀ ̀ ́ ́ ̀ chinh:́
o Bang cân đôi kê toan: ̉ ́ ́ ́ co trinh bay đu tai san cua công ty, cac khoan n , cac khoań ̀ ̀ ̉ ̀ ̉ ̉ ́ ̉ ợ ́ ̉ vôn. Xem xet m c đô tăng giam va t́ ́ ứ ̣ ̉ ̀ương quan trong tông thê nhe.̉ ̉ ́
o Bao cao kêt qua hoat đông kinh doanh:́ ́ ́ ̉ ̣ ̣ tinh hinh doanh sô, chi phi, l i nhuân gôp,̀ ̀ ́ ́ ợ ̣ ̣
l i nhuân thuân …ợ ̣ ̀
o Bao cao l u chuyên tiên tê:́ ́ ư ̉ ̀ ̣ nhin ky vê dong tiên t hoat đông kinh doanh, hoat̀ ̃ ̀ ̀ ̀ ừ ̣ ̣ ̣ đông tai chinh, hoat đông đâu t Cac con sô nay co phu h p v i cac kê hoach kinḥ ̀ ́ ̣ ̣ ̀ ư ́ ́ ̀ ́ ̀ ợ ớ ́ ́ ̣ doanh ma cac ban tim hiêu trên không?̀ ́ ̣ ̀ ̉ ở
o Bao cao vê tăng giam vôn cua công ty:́ ́ ̀ ̉ ́ ̉ trong cac bao cao theo chuân m c quôc tế ́ ́ ̉ ự ́ ́ thi th̀ ương Bao cao vê tăng giam vôn la 1 bao cao riêng biêt, con theo chuân m c kề ́ ́ ̀ ̉ ́ ̀ ́ ́ ̣ ̀ ̉ ự ́ toan Viêt Nam va hê thông kê toan Viêt Nam thi chung ta chiu kho tim trong phâń ̣ ̀ ́ ́ ́ ̣ ̀ ́ ̣ ́ ̀ ̀ thuyêt minh vê vôn đê biêt thêm vê cac cô đông cua công ty, vê tông vôn đa gop tronǵ ̀ ́ ̉ ́ ̀ ́ ̉ ̉ ̀ ̉ ́ ̃ ́ năm hoăc đa hoan thanh…̣ ̃ ̀ ̀
o Cac công ty niêm yêt/ co l i ich công chung thi con co bao cao kiêm toan:́ ́ ́ ợ ́ ́ ̀ ̀ ́ ́ ́ ̉ ́ Ai kiêm toan, co y kiên ngoai tr hay nhân manh gi không? Nêu co thi đo la vân đê gi, liên̉ ́ ́ ́ ́ ̣ ừ ́ ̣ ̀ ́ ́ ̀ ́ ̀ ́ ̀ ̀ quan t i thuyêt minh nao?ớ ́ ̀
o Cac thuyêt minh:́ ́ cac ban th́ ̣ ương quan tâm t i cac thuyêt minh nao tuy thuôc vaò ớ ́ ́ ̀ ̀ ̣ ̀ nganh nghê cung nh cac sô liêu đ̀ ̀ ̃ ư ́ ́ ̣ ược trinh bay, nh ng đê hiêu cac công ty th̀ ̀ ư ̉ ̉ ́ ươ ng̀ chung ta cân l u y t i:́ ̀ ư ́ ́ơ
Cac chinh sach kê toan: xem co chinh sach nao bi thay đôi hay không?́ ́ ́ ́ ́ ́ ́ ́ ̀ ̣ ̉
Thuyêt minh liên quan t i thuê: th́ ớ ́ ương thi bao cao tai chinh luôn co thuyêt̀ ̀ ́ ́ ̀ ́ ́ ́ minh vê thuê Thu nhâp doanh nghiêp, co sô thuê đa nôp cân phai nôp cung nh cac̀ ́ ̣ ̣ ́ ́ ́ ̃ ̣ ̀ ̉ ̣ ̃ ư ́ chi phi loai tr … Tuy muc đich đoc hiêu bao cao tai chinh ma chung ta se quań ̣ ừ ̀ ̣ ́ ̣ ̉ ́ ́ ̀ ́ ̀ ́ ̃ tâm t i chinh sach nay hay khôngớ ́ ́ ̀
Trang 4 Thuyêt minh vê doanh thu theo bô phân: phân nay co thê cho chung ta b ć ̀ ̣ ̣ ̀ ̀ ́ ̉ ́ ư ́ tranh ro rang h n vê ty lê l i nhuân đong gop cua t ng bô phân, vi du DN ma cõ ̀ ơ ̀ ̉ ̣ ợ ̣ ́ ́ ̉ ừ ̣ ̣ ́ ̣ ̀ ́ nhiêu mang hoat đông thi phân nay se giup chung ta co b c tranh cu thê h n.̀ ̉ ̣ ̣ ̀ ̀ ̀ ̃ ́ ́ ́ ứ ̣ ̉ ơ
Thuyêt minh vê cac bên liên quan: phân nay cho chung ta b c tranh tônǵ ̀ ́ ̀ ̀ ́ ứ ̉ thê vê DN trong cac môi quan hể ̀ ́ ́ ̣
Cac khoan n tiêm tang: th́ ̉ ợ ̀ ̀ ương thi cac phân n tiêm tang nay moi ng̀ ̀ ́ ̀ ợ ̀ ̀ ̀ ̣ ươ ì
it quan tâm, vi no “tiêm tang” – nh ng khi phân tich chung ta cân quan tâm t i đế ̀ ́ ̀ ̀ ư ́ ́ ̀ ớ ̉
c tinh trong t ng lai
́ ́
3. Phân tich thê nao cho dê dang?́ ́ ̀ ̃ ̀
Cac chi sô đ n gian cho nganh la cac chi sô chung ta th́ ̉ ́ ơ ̉ ̀ ̀ ́ ̉ ́ ́ ương h̀ ương t i. Ngăm nghia môt vaí ớ ́ ́ ̣ ̀ chi sô co thê giup chung ta rât nhiêu điêu, vi du khi tôi lam viêc v i 1 công ty ban le, cac chi sổ ́ ́ ̉ ́ ́ ́ ̀ ̀ ́ ̣ ̀ ̣ ớ ́ ̉ ́ ̉ ́
ma tôi th̀ ương đ a ra phân tich kha đ n gian:̀ ư ́ ́ ơ ̉
Tăng trưởng doanh thu trên hê thông vs tăng tṛ ́ ưởng doanh thu trên t ng c a hangừ ử ̀
Doanh thu/ c a hang/ thangử ̀ ́
Doanh thu/ nhân viên
Ty lê l i nhuân gôp cua toan hê thông vs ty lê l i nhuân gôp cua t ng c a hang̉ ̣ ợ ̣ ̣ ̉ ̀ ̣ ́ ̉ ̣ ợ ̣ ̣ ̉ ừ ử ̀
Chi phi nhân s / tông doanh thú ự ̉
Chi phi quang cao/ doanh thú ̉ ́
Chi phi thuê măt băng/ doanh thú ̣ ̀
Tiên măt – Dong tiên t do (Free cash flows)̀ ̣ ̀ ̀ ự
Ty lê l i nhuân trên vôn s dung (ROCE)̉ ̣ ợ ̣ ́ ử ̣
Co rât nhiêu cac ty lê nh ng tuy t ng th i điêm ma chung ta se co nh ng đanh gia va yêu câú ́ ̀ ́ ̉ ̣ ư ̀ ừ ờ ̉ ̀ ́ ̃ ́ ữ ́ ́ ̀ ̀ cac chi sô – xem xet cac chi sô trên t́ ̉ ́ ́ ́ ̉ ́ ương quan v i cac doanh nghiêp cung nganh, trên tớ ́ ̣ ̀ ̀ ươ ng quan cua cac năm tr̉ ́ ươc/ năm sau/ d toan.́ ự ́
Trang 5Theo cac chuyên gia trong nganh tai chinh thi cac chi sô tai chinh ma cac DN l n niêm yêt cać ̀ ̀ ́ ̀ ́ ̉ ́ ̀ ́ ̀ ́ ớ ́ ́ thi tṛ ương ǹ ươc ngoai cung chi t 310 chi sô, m c trung binh chi la 5.8, cac ban cung nên câń ̀ ̃ ̉ ừ ̉ ́ ứ ̀ ̉ ̀ ́ ̣ ̃ nhăc cac chi sô nay đê không phai bi sa đa vao qua nhiêu chi sô ma b c tranh cang rôi răm nhe.́ ́ ̉ ́ ̀ ̉ ̉ ̣ ̀ ̀ ́ ̀ ̉ ́ ̀ ứ ̀ ́ ́ ́
4. Cac vân đê khi đoc hiêu va phân tich bao cao tai chinh́ ́ ̀ ̣ ̉ ̀ ́ ́ ́ ̀ ́
Viêc đoc hiêu bao cao tai chinh phai găn v i doanh nghiêp va cac chiên ḷ ̣ ̉ ́ ́ ̀ ́ ̉ ́ ớ ̣ ̀ ́ ́ ược va th i ky phat̀ ờ ̀ ́ triên cua doanh nghiêp, tr̉ ̉ ̣ ươc môi thay đôi cua doanh nghiêp se cân co cac điêu chinh cach đoć ̃ ̉ ̉ ̣ ̃ ̀ ́ ́ ̀ ̉ ́ ̣ hiêu va phân tich cho phu h p.̉ ̀ ́ ̀ ợ
Vi du môt doanh nghiêp tŕ ̣ ̣ ̣ ươc khi niêm yêt thi cach đoc/ hiêu cung se khac v i môt doanh́ ́ ̀ ́ ̣ ̉ ̃ ̃ ́ ớ ̣ nghiêp đa niêm yêt t lâu. Nêu la doanh nghiêp nho m i thanh lâp thi cach đoc hiêu cung khac̣ ̃ ́ ừ ́ ̀ ̣ ̉ ớ ̀ ̣ ̀ ́ ̣ ̉ ̃ ́
v i DN đa thanh lâp t lâu. Hiêu ro muc đich cua Ban giam đôc va hôi đông quan tri cua côngơ ̃ ̀ ̣ ừ ̉ ̃ ̣ ́ ̉ ́ ́ ̀ ̣ ̀ ̉ ̣ ̉
ty se giup chung ta hiêu ro h n vê Doanh nghiêp. Chung ta không thê đoc/ hiêu bao cao taĩ ́ ́ ̉ ̃ ơ ̀ ̣ ́ ̉ ̣ ̉ ́ ́ ̀ chinh ma căt ra khoi ng canh hoat đông cua công ty.́ ̀ ́ ̉ ư ̉̃ ̣ ̣ ̉
Cac phân tich tai chinh nên co nh ng điêu chinh cho phu h p sau khi đoc hiêu bao cao taí ́ ̀ ́ ́ ữ ̀ ̉ ̀ ợ ̣ ̉ ́ ́ ̀ chinh, vi du xem xet cac khoan chi phi đang “treo” trên cac khoan muc Phai thu khac, hay phâń ́ ̣ ́ ́ ̉ ́ ́ ̉ ̣ ̉ ́ tich L i nhuân gôp cân xem xet cac khoan muc Hang tôn kho đang co thê treo trên Bang cân đôí ợ ̣ ̣ ̀ ́ ́ ̉ ̣ ̀ ̀ ́ ̉ ̉ ́
kê toan. Tuy t ng tŕ ́ ̀ ừ ương h p cu thê ma cân co nh ng điêu chinh sô liêu tr̀ ợ ̣ ̉ ̀ ̀ ́ ữ ̀ ̉ ́ ̣ ươc phân tich đế ́ ̉ đam bao viêc phân tich sô liêu môt cach h p ly.̉ ̉ ̣ ́ ́ ̣ ̣ ́ ợ ́
Trương h p kiêm toan ngoai tr 1 sô khoan muc co thê cân điêu chinh cac khoan muc tr̀ ợ ̉ ́ ̣ ừ ́ ̉ ̣ ́ ̉ ̀ ̀ ̉ ́ ̉ ̣ ươ ć khi phân tich đê đam bao viêc phân tich đ a ra cac gia tri h p ly cho cac quyêt đinh san xuât́ ̉ ̉ ̉ ̣ ́ ư ́ ́ ̣ ợ ́ ́ ́ ̣ ̉ ́ kinh doanh, hoăc đ a ra nhiêu tinh huông phân tich đê co cac chi sô khac nhau (low/high) trong̣ ư ̀ ̀ ́ ́ ̉ ́ ́ ̉ ́ ́ qua trinh phân tich va đ a vao s dung.́ ̀ ́ ̀ ư ̀ ử ̣
Trang 6Viêc đoc hiêu bao cao tai chinh cung nên nhin t i cac sô liêu cua cac năm khac ngoai năm hiêṇ ̣ ̉ ́ ́ ̀ ́ ̃ ̀ ớ ́ ́ ̣ ̉ ́ ́ ̀ ̣ tai, so sanh va hiêu thêm cac năm đê co trend/ xu ḥ ́ ̀ ̉ ́ ̉ ́ ương đê co thê giup chung ta hinh dung ró ̉ ́ ̉ ́ ́ ̀ ̃ rang vê t̀ ̀ương lai h n.ơ
V i 10 năm kinh nghi m là di n gi , là gi ng viên truy n đ t và gi ng d y các khóa h c vớ ệ ễ ả ả ề ạ ả ạ ọ ề CFO, Qu n tr r i ro, Thi t l p H th ng ki m soát n i b , Đ c hi u Báo cáo tài chính… choả ị ủ ế ậ ệ ố ể ộ ộ ọ ể
r t nhi u các đ i tấ ề ố ượng t sinh viên, nhân viên k toán, tr lý ki m toán đ n các k toánừ ế ợ ể ế ế
trưởng, giám đ c ki m toán, giám đ c tài chính… . V i cô Thái Th Vân Anh, Báo cáo tàiố ể ố ớ ị chính c a m t doanh nghi p r t quan tr ng, dù là doanh nghi p l n hay nh đi n a. Vì nóủ ộ ệ ấ ọ ệ ớ ỏ ữ
ph n ánh đ y đ nh t tình hình kinh doanh c a doanh nghi p và kh năng phát tri n c aả ầ ủ ấ ủ ệ ả ể ủ doanh nghi p trong tệ ương l i đ thu hút các nhà đ u t Chính vì l đó, đ đ c hi u và phânạ ể ầ ư ẽ ể ọ ể tích được Báo cáo tài chính không h đ n gi n.ề ơ ả
Rõ ràng, vi c đ c hi u và phân tích có ý nghĩ m t Báo cáo tài chính là không h đ n gi n ệ ọ ể ộ ề ơ ả Tùy vào đ i t ố ượ ng s d ng báo cáo tài chính, m i ng ử ụ ỗ ườ ẽ i s có nh ng n i dung c n quan tâm ữ ộ ầ
là khác nhau.