Quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở huyện văn bàn, tỉnh lào cai

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊNTRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ VĂN TOÀN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG VĂN HÓA DÂN TỘC CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN VĂN BÀN, TỈNH LÀO CAI Ngành: Q

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HÀ VĂN TOÀN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG VĂN HÓA DÂN

TỘC CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ

SỞ HUYỆN VĂN BÀN, TỈNH LÀO CAI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2019

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN htt p : / / l r c tnu.edu.vn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HÀ VĂN TOÀN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG VĂN HÓA DÂN

TỘC CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ

SỞ HUYỆN VĂN BÀN, TỈNH LÀO CAI

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8140114

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TSKH NGUYỄN VĂN HỘ

THÁI NGUYÊN - 2019

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN htt p : / / l r c tnu.edu.vn

LỜI CAM ĐOAN

Luận văn này là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, được thực hiệndưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TSKH Nguyễn Văn Hộ

Các số liệu, những kết luận nghiên cứu được trình bày trong luận vănnày hoàn toàn trung thực và chưa được công bố trong các công trình nghiêncứu khác Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này

Học viên

Hà Văn Toàn

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập, nhận và triển khai nghiên cứu đề tài, hoànthành luận văn, em đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ của quý Thầy

Cô trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên

Trước hết, em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban Giám hiệu, PhòngĐào tạo, các thầy cô khoa Tâm lý - Giáo dục Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng biết

ơn sâu sắc đến GS.TSKH Nguyễn Văn Hộ đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn emtrong thời gian nghiên cứu để hoàn thành luận văn và có thể áp dụng có hiệuquả trong quá trình công tác

Tác giả xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo Phòng Giáo dục & đào tạohuyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai, Ban giám hiệu, các thầy cô giáo và các em họcsinh các trường THCS trên địa bàn huyện đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi

có được những thông tin bổ ích phục vụ quá trình nghiên cứu

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình nghiên cứu xong luận vănkhông tránh khỏi những thiếu sót Tác giả mong tiếp tục nhận được ý kiến góp

ý của các thầy cô giáo cùng các đồng nghiệp

Thái Nguyên, tháng 11 năm 2019

Học viên

Hà Văn Toàn

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC .iii

DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

5 Giả thuyết khoa học 3

6 Phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu: 3

8 Cấu trúc luận văn 4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG VĂN HÓA DÂN TỘC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 5

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 5

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài 8

1.2.1 Quản lý 8

1.2.2 Văn hóa, văn hóa dân tộc 9

1.2.3 Truyền thống, truyền thống văn hóa dân tộc 13

1.2.4 Giáo dục, giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh 14

1.2.5 Quản lý hoạt động giáo dục truyền truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh 15

1.2.6 Mục tiêu giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh 16

1.2.7 Nội dung giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trường trung học cơ sở 16

1.2.8 Phương pháp giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trường trung học cơ sở 17

1.2.9 Hình thức giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh

trường trung học cơ sở 18

1.3 Đặc điểm của học sinh các trường trung học cơ sở 18

1.4 Nội dung quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trường trung học cơ sở 19

1.4.1 Lập kế hoạch giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh .19

1.4.2 Tổ chức thực hiện giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trường trung học cơ sở 20

1.4.3 Chỉ đạo triển khai giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh .21

1.4.4 Kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh 22

1.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trường trung học cơ sở 23

1.5.1 Yếu tố chủ quan 23

1.5.2 Yếu tố khách quan 24

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG VĂN HÓA DÂN TỘC CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN VĂN BÀN, TỈNH LÀO CAI 28

2.1 Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội và giáo dục huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai 28

2.1.1 Điều kiện tự nhiên, địa lý của huyện Văn Bàn 28

2.1.2 Tình hình kinh tế - xã hội của huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai 28

2.1.3 Tình hình phát triển giáo dục trung học cơ sở của huyện 30

2.2 Thực trạng hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai 31

2.2.1 Khát quát về khảo sát thực trạng 31

2.2.2 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh về hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở 31

2.2.3 Thực trạng nội dung giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học

sinh các trường THCS huyện Văn Bàn 36

2.2.4 Thực trạng về thái độ, hành vi của học sinh các trường THCS

huyện Văn Bàn đối với việc giữ gìn và phát huy truyền thống văn

hóa dân tộc 37

2.2.5 Thực trạng các phương pháp giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường THCS huyện Văn Bàn 40

2.2.6 Thực trạng các hình thức tổ chức hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường THCS huyện Văn Bàn 41

2.3 Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường THCS huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai 43

2.3.1 Thực trạng xây dựng kế hoạch giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường THCS huyện Văn Bàn 43

2.3.3 Thực trạng tổ chức thực hiện hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường THCS huyện Văn Bàn 44

2.3.4 Thực trạng chỉ đạo triển khai hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường THCS huyện Văn Bàn 47

2.3.4 Thực trạng công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường THCS huyện Văn Bàn 49

2.4 Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường THCS huyện Văn Bàn .52

2.4.1 Những kết quả đạt được và nguyên nhân 52

2.4.2 Những hạn chế và nguyên nhân 53

2.4.3 Thuận lợi và khó khăn trong công tác quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường phổ thông trên địa bàn huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai 54

Tiểu kết chương 2 56

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG VĂN HÓA DÂN TỘC CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN VĂN BÀN, TỈNH LÀO CAI 57

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 57

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ và hệ thống 57

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa 58

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn và tính khả 58

3.2 Biện pháp xây dựng kế hoạch giáo dục truyền thống văn hóa dân

tộc cho học sinh các trường THCS huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai 59

3.2.1 Biện pháp 1: Xây dựng kế hoạch giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh phù hợp với điều kiện thực tiễn của nhà trường và đặc điểm học sinh địa phương 59

3.2.2 Biện pháp 2: Tổ chức bồi dưỡng nâng cao nhận thức về giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho đội ngũ giáo viên và học sinh 61

3.2.3 Biện pháp 3: Chỉ đạo đa dạng hóa các phương pháp, hình thức giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh 65

3.2.4 Xây dựng, phát triển môi trường sư phạm lành mạnh, thực hiện tốt công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh 71

3.2.5 Tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dục trong việc tổ chức các hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh 74

3.2.6 Chỉ đạo tăng cường cơ sở vật chất tài liệu phục vụ hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường THCS huyện Văn Bàn 77

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 79

3.4 Khảo nghiệm mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 80

3.4.1 Đối tượng khảo nghiệm 80

3.4.2 Cách thức tiến hành khảo nghiệm 80

3.4.3 Mục đích khảo nghiệm 80

3.4.5 Nội dung khảo sát 80

Tiểu kết chương 3 86

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 87

1 Kết luận 87

2 Khuyến nghị 88

TÀI LIỆU THAM KHẢO 91 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về hoạt động giáo dục

truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh 32Bảng 2.2 Nhận thức của học sinh về giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc 33

Bảng 2.3 Đánh giá của CBQL, GV về mức độ cần thiết của các nội dung

giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường THCS huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai 36Bảng 2.4 Mức độ sử dụng những phương pháp để giáo dục truyền thống

văn hóa dân tộc cho học sinh THCS 40Bảng 2.5 Các trường THCS đã giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc

cho học sinh thông qua các hình thức chủ yếu 41Bảng 2.6 Tình trạng xây dựng kế hoạch giáo dục truyền thống văn hóa

dân tộc cho học sinh các trường THCS huyện Văn Bàn 43Bảng 2.7 Các lực lượng phối hợp tham gia tổ chức các hoạt động Giáo

dục truyền thống văn hóa dân tộc của nhà trường 44Bảng 2.8 Mức độ phối hợp giữa nhà trường và các lực lượng khác trong

tổ chức hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc chohọc sinh 45Bảng 2.9 Thực trạng chỉ đạo triển khai hoạt động giáo dục truyền thống

văn hóa dân tộc cho học sinh của các trường THCS 48Bảng 2.10 Thực trang công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục

truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh 50Bảng 3.1 Mức độ cần thiết của các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục

truyền thống văn hóa dân tộc 81Bảng 3.2 Tính khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục

truyền thống văn hóa dân tộc 82Bảng 3.3 So sánh tương quan thứ bậc giữa tính cấp thiết và khả thi của

các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục truyền thống vănhóa dân tộc 84

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Giữ gìn, phát huy truyền thống văn hóa của dân tộc là vấn đề sống còncủa mỗi quốc gia, là vấn đề tồn tại hay không tồn tại của từng dân tộc Giá trịtruyền thống văn hóa của các dân tộc là những vấn đề căn cốt nhất, nền tảngnhất để làm nên nét riêng của mỗi dân tộc, tạo nên sự khác biệt giữa các dântộc Năm 1998, Nghị quyết TƯ 5 (khoá VIII), Nghị quyết chuyên đề về "Xâydựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc", khẳng định vaitrò của văn hóa trong tiến trình lịch sử dân tộc, tương lai đất nước Năm 2014,Ban chấp hành Trung ương Đảng ban hành Nghị quyết Trung ương 9 (khóa XI)

“Về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu pháttriển bền vững đất nước” góp phần bồi dưỡng tinh thần yêu nước, lòng tự hàodân tộc, đạo đức, lối sống và nhân cách của con người Việt Nam trong thời kỳmới Đại hội lần thứ XII của Đảng đã nêu tư tưởng chỉ đạo, nhiệm vụ, giải phápchủ yếu về xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộctrong bối cảnh kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc

tế Chính phủ đã ban hành các văn bản về thực hiện Nghị quyết của Đảng trongviệc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa tốt đẹp của dân tộc Việt Nam

Giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh có ý nghĩa vô cùngquan trọng trong nội dung giáo dục của các nhà trường, góp phần giúp các emđược phát triển toàn diện, là nền tảng không thể thiếu để bước vào cuộc sống

Các trường phổ thông trên địa bàn huyện Văn Bàn thực hiện sứ mệnhcủa mình là giảng dạy chương trình phổ thông từ tiểu học đến Trung học phổthông cho con em các dân tộc trong huyện, đào tạo cán bộ nguồn cho địaphương Ngoài việc dạy các kiến thức khoa học, các trường còn phải quan tâmđến giáo dục toàn diện cho học sinh Đặc biệt là giáo dục truyền thống văn hóadân tộc Là một huyện có 11 dân tộc cùng sinh sống trong đó dân tộc thiểu sốchiếm trên 80% dân số, dân tộc Tày chiếm trên 50%; mỗi dân tộc đều có bản

sắc văn hóa riêng của mình trong nền văn hóa dân tộc Việt Nam Những nămgần đây, các trường học đã chú trọng đến hoạt động giáo dục truyền thống vănhóa dân tộc cho học sinh như: Tổ chức các hoạt động giao lưu, biểu diễn vănnghệ với các bản sắc dân tộc địa phương; tổ chức trưng bày các sản vật, trangphục, dụng cụ trong lao động sản xuất của mỗi dân tộc; tổ chức cho học sinhtham quan, trải nghiệm các hoạt động văn hóa, lễ hội ở địa phương như: Lễ hội

“Lồng Tồng”, giao lưu “Khắp Nôm” của người Tày; lễ hội “Gầu tào” của ngườiMông; lễ “Mừng cơm mới” của người Phù Lá, người Dao Tuy nhiên, việcgiáo dục bảo tồn bản sắc văn hoá trong các nhà trường phổ thông của huyệnVăn Bàn hiện nay chưa toàn diện, hệ thống, phù hợp thực tế ở địa phương và

chưa đáp ứng yêu cầu của Đảng và Nhà nước Do đó tác giả chọn đề tài "Quản

lí hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường Trung học cơ sở huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai" làm luận văn tốt nghiệp khóa

học

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và khảo sát thực trạng hoạt động giáo dụctruyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh các trường THCS huyện Văn Bàn,tỉnh Lào Cai, đề tài đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục truyềnthống văn hóa dân tộc tại các trường THCS huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai,nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh,góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện học sinh

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận về quản lí hoạt động giáo dục truyền thống

văn hóa dân tộc cho học sinh trong trường trung học sơ sở

3.2 Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động giáo dục truyền

thống văn hóa dân tộc cho học sinh trong các trường trung học cơ sở huyệnVăn Bàn, tỉnh Lào Cai

3.3 Đề xuất các biện pháp giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho

học sinh trong các trường Tung học cơ sở huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

- Khách thể: Giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trườngtrung học cơ sở

- Đối tượng nghiên cứu: Quản lý hoạt động giáo dục truyền thống vănhóa dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở huyện Văn Bàn, tỉnh LàoCai

5 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng được các biện pháp quản lí hoạt động giáo dục truyềnthống văn hóa dân tộc cho học sinh trong các trường trung học cơ sở huyệnVăn Bàn, tỉnh Lào Cai có tính khoa học, phù hợp với điều kiện thực tiễn, vàđặc điểm tâm lý học sinh trung học cơ sở thì sẽ nâng cao hiệu quả giáo dụctruyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh, góp phần nâng cao chất lượng giáodục toàn diện học sinh

6 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu các biện pháp giáo dục truyền thống văn hóadân tộc cho học sinh của Hiệu trưởng các trường trung học cơ sở thuộc huyệnVăn Bàn, tỉnh Lào Cai

Số liệu khảo sát lấy từ năm 2015 đến nay

Đối tượng khảo sát gồm: 80 cán bộ quản lý, 100 giáo viên, 150 học sinhcủa 10 trường trung học cơ sở huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai gồm các trường:Trung học cơ sở Khánh Yên Thượng, Trung học cơ sở Khánh Yên Trung,Trung học cơ sở Khánh Yên Hạ, Trung học cơ sở Chiềng Ken, Trung học cơ sởLiêm Phú, Trung học cơ sở Làng Giàng, Trung học cơ sở Dương Quỳ, Trunghọc cơ sở Thẳm Dương, Trung học cơ sở Nậm Xé, Trung học cơ sở Hòa Mạc

7 Phương pháp nghiên cứu:

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận

Gồm các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, hệ thống hóa, kháiquát hóa các văn bản của Đảng, Nhà nước, Bộ giáo dục và đào tạo,… hệ thốnghóa các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn, thông tin liên quan

7.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi ý kiến: Trên cơ sở bảng hỏi, với

hệ thống câu hỏi đã được chuẩn bị và in sẵn; tác giả phối hợp với các trườngtrong phạm vi nghiên cứu để xin ý kiến các đối tượng gồm: Cán bộ quản lý,giáo viên, học sinh và cha mẹ học sinh

- Phương pháp quan sát và khảo sát thực tế: Tác giả trực tiếp tham dự cáchoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc tại một số trường trung học cơ

sở trong phạm vi nghiên cứu

- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia: Tác giả tham khảo và hỏi ý kiếncủa một số chuyên gia như: Phó Giám đốc sở Văn hóa, thể thao và du lịch tỉnh;phó Giám đốc sở giáo dục và đào tạo tỉnh Lào Cai; Trưởng phòng Văn hóa -thông tin huyện; Trưởng phòng Giáo dục và đào tạo huyện Văn Bàn về một sốvấn đề liên quan cần làm rõ

- Phương pháp trao đổi, tọa đàm: Tác giả trực tiếp trao đổi, tọa đàm vớicán bộ, quản lý, giáo viên; trao đổi với học sinh; các nghệ nhân; già làng; cha

mẹ học sinh

7.3 Phương pháp Xử lí thông tin

Sử dụng toán thông kê để xử lí kết quả khảo sát

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, khuyến nghị, Danh mục tài liệu thamkhảo, Phụ lục, luận văn được trình bày trong 03 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lí hoạt động giáo dục truyền thống văn

hóa dân tộc cho học sinh trường trung học cơ sở

Chương 2: Thực trạng quản lí hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa

dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa

dân tộc cho học sinh các trường trung học cơ sở huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG GIÁO

DỤC TRUYỀN THỐNG VĂN HÓA DÂN TỘC CHO

HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Lịch sử đã chứng minh, trải quan mấy ngàn năm dựng nước và giữ nước,dân tộc Việt Nam đã luôn đoàn kết trong đấu tranh cũng như trong lao động sảnxuất Là quốc gia có nhiều dân tộc (theo nghĩa hẹp) cùng sinh sống, mỗi dântộc đều có nét văn hóa riêng trong nền văn hóa của dân tộc Việt Nam Văn hoácủa dân tộc Việt Nam hiện nay gồm có văn hoá truyền thống và văn hóa hiệnđại Văn hoá truyền thống của dân tộc Việt Nam, giống như văn hoá truyềnthống của các dân tộc khác, đều có một số yếu tích cực và một số yếu tố tiêucực trước yêu cầu phát triển mới của xã hội hiện nay

Vào những thập niên đầu của thế kỷ XX, Chủ tịch Hồ Chí Minh là ngườiđầu tiên khi truyền bá Chủ nghĩa Mác - Lênin vào Việt Nam đã kết hợp mộtcách đúng đắn, sáng tạo giữa tinh hóa phương Đông và phương Tây, giữa sứcmạnh của dân tộc và sức mạnh thời đại Trong suốt quá trình lãnh đạo cáchmạng Việt Nam, Người đã rất nhiều lần nhấn mạnh việc giáo dục, bảo tồn vàphát triển các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc Việt Nam Tư tưởng ấy đượcthể hiện rất rõ trong các văn kiện của Đảng như: Báo cáo chính trị tại Đại hộiĐảng toàn quốc lần thứ II của Đảng Lao động Việt Nam, Người đã chỉ rõnhững mục tiêu cơ bản mà cách mạng Việt Nam cần phải đạt được trong lĩnhvực văn hóa là: Phải triệt để tẩy trừ mọi di tích thuộc địa và ảnh hưởng nô dịchcủa văn hóa đế quốc, đồng thời phát triển những truyền thống tốt đẹp của vănhóa dân tộc và hấp thụ những cái mới của văn hóa tiến bộ thế giới để xây dựngmột nền văn hóa Việt Nam có tính dân tộc, khoa học và đại chúng Chủ trươngtrên thể hiện rõ quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về giá trị văn hóa dântộc Người cho rằng càng thấm nhuần Chủ nghĩa Mác - Lênin bao nhiêu thì

càng phải coi trọng những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của cha ông bấy

nhiêu Người căn dặn: “Dân ta phải biết sử ta, cho tường gốc tích nước nhà

Việt Nam” [15, tr 221] Người đòi hỏi phải biết giữ gìn vốn văn hóa quý báu

của dân tộc, khôi phục những yếu tố tích cực trong kho tàng văn hóa dân tộc,loại bỏ những yếu tố tiêu cực trong đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân

Người cho rằng: “Cái văn hoá mới này cần phải có tính khoa học, tính đại

chúng, thì mới thuận với trào lưu tiến hoá của tư tưởng hiện đại Nay nước ta

đã được độc lập, tinh thần được giải phóng, cần phải có một nền văn hoá hợp với khoa học và hợp với cả nguyện vọng của nhân dân” [15, tr.16] Tư tưởng

Hồ Chí Minh về giáo dục các giá trị truyền thống văn hóa cho thế hệ trẻ Ngay

từ những ngày đầu bôn ba cứu nước, Người đã lập ra tổ chức Hội Việt NamThanh niên cách mạng để giáo dục họ Trước lúc đi xa, trong “Di chúc” thiêng

liêng, Người còn ân cần căn dặn: “Đoàn viên và thanh niên ta nói chung là tốt,

mọi việc đều hăng hái xung phong, không ngại khó khăn, có chí tiến thủ Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng” vừa “chuyên” Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc làm rất quan trọng và rất cần thiết” [8, tr.3] Theo Người, nội dung giáo dục cho thế hệ trẻ phải toàn diện,

trong đó bao gồm một số nội dung chính như: Thứ nhất, giáo dục chủ nghĩa yêunước, trong số những vấn đề cần giáo dục cho thế hệ trẻ, Hồ Chí Minh đặt lênhàng đầu vấn đề giáo dục chủ nghĩa yêu nước: “Trước hết phải yêu Tổ quốc,yêu nhân dân, phải có tinh thần dân tộc vững chắc và tinh thần quốc tế đúngđắn”; Thứ hai, giáo dục tinh thần nhân nghĩa, truyền thống đoàn kết, tươngthân, tương ái; Thứ ba, khắc phục thói quen lạc hậu Hồ Chí Minh rất chú trọngtới vai trò giáo dục của nhà trường, của ngành Giáo dục - Đào tạo Bởi vì, nhàtrường là nơi thuận lợi nhất để giáo dục thế hệ trẻ trên mọi phương diện Nhàtrường là nơi tuổi trẻ tiếp thu những tri thức, những kinh nghiệm để chuẩn bịbước vào đời Nhà trường là môi trường để thể hệ trẻ trau dồi đạo đức, ý chí,

luyện rèn những phẩm chất cần thiết cho một tương lai tươi sáng Hồ Chí Minhnhấn mạnh vai trò của nhà trường trong chế độ mới: "Cốt nhất là phải dạy họctrò biết yêu nước, thương nòi, phải dạy cho họ ý chí tự lập tự cường, quyếtkhông chịu thua kém ai, quyết không chịu làm nô lệ.

Bước vào thời kỳ đổi mới đất nước (từ năm 1986), nhất là những năm

gần đây có nhiều công trình, đề tài khoa học, hội thảo khoa học về lĩnh vực vănhóa đã được công bố và có liên quan đến đề tài này với nhiều góc độ khácnhau Tác giả Trần Văn Giàu với “Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộcViệt Nam” nói về những giá trị văn hóa tinh thần của người Việt Nam đó làlòng yêu nước nồng nàn, tinh thần bất khuất, ý chí độc lập và tự cường, lòngyêu thương độ lượng, sống có tình nghĩa, cần cù sáng tạo, tiết kiệm, tôn sưtrọng đạo [10, tr.100] ; tác giả Phan Huy Lê - Vũ Minh Giang với “Các giá trịtruyền thống và con người Việt Nam hiện nay” đã nghiên cứu về truyền thống

và những cơ sở tạo nên truyền thống Việt Nam; cái chung và cái riêng trongtruyền thống văn hóa của các cộng đồng dân cư Việt Nam [133, tr.3]; tác giảTrần Ngọc Thêm, với tác phẩm “Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam” nói về vănhóa nhận thức, văn hóa tổ chức cộng đồng (đời sống tập thể, đời sống cá nhân),văn hóa ứng xử với môi trường tự nhiên, xã hội [24, tr.16]; “Cơ sở Văn hóaViệt Nam” đã cung cấp những kiến thức, khái niệm cơ sở nền tảng cho ngànhvăn hóa học Tác phẩm “Bản sắc văn hóa Việt Nam” của tác giả Phan Ngọc[199]; tác giả Trần Mạnh Thường có tác phẩm “Việt Nam văn hóa và Giáo

dục” [255] Với quan điểm Dân tộc học, tác Phan Hữu Dật có tác phẩm “Góp

phần nghiên cứu dân tộc học Việt Nam” [7]; tác giả Nguyễn Hồng Hà “Vănhóa truyền thống dân tộc với giáo dục thế hệ trẻ” đã nêu ra những yêu cầu trong

việc giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho thế hệ trẻ là rất cần thiết [111];

bên cạnh đó cũng có nhiều bài viết về văn hóa và giáo dục truyền thống vănhóa dân tộc trong nhà trường như tác giả Nguyên Sa “Lào Cai xây dựng và pháttriển nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc” [20, tr.10]; “Trường học đa văn hóa

gắn với cộng đồng ở Lào Cai” của tác giả Trọng Bảo [2, tr.15]; tác giả PhạmThị Thanh với đề tài “Quản lý hoạt động giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc chohọc sinh trường phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Điện Biên” [222]; tác giả Vũ ThịThe với đề tài nghiên cứu về quản lý giáo dục giá trị văn hóa, truyền thống địaphương cho HS trung học phổ thông vùng Tây Bắc thông qua các hoạt độngtrải nghiệm, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục phổ thông [26, tr.163].

Hầu hết các tài liệu, công trình nghiên cứu đã đề cập đến những nét vănhóa truyền thống của các dân tộc, việc bảo tồn và phát huy những giá trị vănhóa đó Cũng có một số công trình nghiên cứu về việc giáo dục truyền thốngvăn hóa dân tộc cho học sinh các trường phổ thông nói chung và bậc Trung học

cơ sở nói riêng

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Quản lý

Các nhà khoa học quản lý đã đưa ra nhiều khái niệm về quản lý khácnhau như: Fayol “quản lý là một hoạt động mà mọi tổ chức đều có, nó gồm 5yếu tố tạo thành là: Kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, điều chỉnh và kiểm soát Quản

lý là thực hiện kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, điều chỉnh và kiểm soát ấy”; F.WTaylor cho rằng: Quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng, chính xác cái gì cần làm vàlàm cái đó như thế nào, bằng phương pháp tốt nhất, rẻ nhất Còn ông H.Koontzthì khẳng định: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợpnhững nỗ lực hoạt động cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm (tổchức) với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn ít nhất Với tư cách thựchành thì quản lý là một nghệ thuật, còn với kiến thức thì quản lý là một khoahọc” Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí và tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc: Quản lý

là sự tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong tổ chức, nhằm làm cho tổ chức

vận hành và đạt được mục đích của tổ chức [4, tr.9] Các tác giả còn phân định

rõ hơn về hoạt động quản lý như: Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ

chức bằng cách vận dụng các hoạt động kế hoạch hóa, tổ chức, lãnh đạo chỉđạo và kiểm tra [4, tr.9] Theo tác giả Phạm Viết Vượng: Quản lý là sự tác động

có ý thức của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý, nhằm chỉ huy, điều hành,hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi của cá nhân hướng đến mục đíchhoạt động chung và phù hợp với quy luật khách quan [27, tr.40] Các tác giảBùi Minh Hiền - Nguyễn Vũ Bích Hiền cho rằng “quản lý là hoạt động có tổchức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mụctiêu đề ra [12, tr.12]

Tóm lại, các khái niệm trên về “quản lý” được trình bày khác nhau vềcách diễn đạt, ngôn từ, song chúng có đặc điểm chủ yếu, đó là: Hoạt động quản

lý là những tác động có tính hướng đích (tác động có tổ chức, có mục đích) của

chủ thể quản lý lên khách thể quản lý bằng các chế định xã hội, bằng tổ chứcnguồn nhân lực, vật lực, tài lực, phẩm chất, uy tín của người quản lý nhằm sửdụng có hiệu quả nhất các tiềm năng, cơ hội của tổ chức để đạt được mục đíchtrong điều kiện môi trường luôn luôn biến động; hoạt động tổ chức được tiếnhành trong một tổ chức hay một nhóm xã hội, hoạt động quản lý phải phù hợpvới quy luật khách quan; đây là những tác động phối hợp, nỗ lực của các cánhân nhằm thực hiện mục tiêu của tổ chức Từ sự phân tích trên, theo tôi quản

lý là quá trình tác động có tổ chức, có mục đích của chủ thể quản lý đến kháchthể quản lý trong một tổ chức, thông qua công cụ và phương pháp quản lýnhằm làm cho tổ chức đó vận hành thuận lợi và đạt mục tiêu đề ra

1.2.2 Văn hóa, văn hóa dân tộc

1.2.2.1 Khái niệm Văn hóa

Văn hóa là k h á i ni ệ m m ang nội hàm rộng với rất nhiều cách hiểu khácnhau, liên quan đến mọi mặt đời sống vật chất và tinh thần của c o n n g ư ờ i

Từ tương ứng với văn hóa theo ngôn ngữ của ph ư ơ n g T ây có nguồn gốc

từ các dạng của độ n g t ừ L a ti n c olere là colo, colui, cultus với hai nghĩa: (1) giữgìn, chăm sóc, tạo dựng trong trồng trọt; (2) cầu cúng Từ văn hóa trong tiếng

Việt là từ gốc Nhật, người Nhật dùng từ này để định nghĩa cách gọi vănhóa theo phương tây.

Trong cuộc sống hàng ngày, văn hóa thường được hiểu là v ă n h ọ c , n g h ệ

t h u ậ t n hư t h ơ c a , m ỹ t h u ậ t , s â n k h ấ u , đ i ện ả n h Các "trung tâm văn hóa" có ởkhắp nơi chính là cách hiểu này Một cách hiểu thông thường khác: văn hóa làcách sống bao gồm phong cách ẩm th ự c , trang phục, cư xử và cả đức tin, t ri th

ứ c đ ược tiếp nhận Vì thế chúng ta nói một người nào đó là văn hóa cao, cóvăn hóa hoặc văn hóa thấp, vô văn hóa

Trong n h â n l o ại h ọ c v à x ã h ộ i h ọ c , khái niệm văn hóa được đề cập đếntheo một nghĩa rộng nhất Văn hóa bao gồm tất cả mọi thứ vốn là một bộ phậntrong đời sống con người Văn hóa không chỉ là những gì liên quan đến t i n h th

ầ n m à bao gồm cả v ật c h ấ t

Văn hóa liên kết với sự t i ế n h ó a s i n h họ c c ủa lo à i ng ư ờ i v à nó là sảnphẩm của ng ư ờ i t hô n g m i n h ( H o m o s a p i e ns ) Trong quá trình phát triển, tácđộng sinh học hay b ản n ă n g d ần dần giảm bớt khi loài người đạt được trí thôngminh để định dạng m ô i t r ư ờ n g t ự nhiên cho chính mình Đến lúc này, bản tínhcon người không còn mang tính bản năng mà là văn hóa Khả năng sáng tạocủa con người trong việc định hình thế giới hơn hẳn bất kỳ loài độ n g v ậ t n àokhác và chỉ có con người dựa vào văn hóa hơn là bản năng để đảm bảo cho sựsống còn của chủng l o ài m ình Con người có khả năng hình thành văn hóa vàvới tư cách là thành viên của một x ã h ộ i , con người tiếp thu văn hóa, bảo tồn nóđồng thời truyền đạt nó từ thế hệ này sang thế hệ khác Việc cùng có chung mộtvăn hóa giúp xác định nhóm người hay xã hội mà các cá thể là thành viên

Hội nghị liên chính phủ về các chính sách văn hóa họp tại thủ đô Venise

- Áo năm 1970 do UNESSCO đưa ra định nghĩa về văn hóa: “Văn hóa bao

gồm tất cả những gì làm cho dân tộc này khác với dân tộc khác, từ những sản phẩm tinh vi hiện đại nhất cho đến tín ngưỡng, phong tục, tập quán, lối sống và lao động” [14, tr.5].

Ở Việt Nam cũng có nhiều các định nghĩa về văn hóa, trong đó có một sốđịnh nghĩa được quan tâm, sử dụng nhiều như: Trong “Việt Nam văn hóa sửcương” năm 1938, Giáo sư Đào Duy Anh đã đưa ra quan niệm về văn hóa:

“Hai tiếng văn hóa chẳng qua là chỉ chung tất cả các phương diện sinh hoạt của loài người, cho nên ta có thể nói rằng: Văn hóa tức là sinh hoạt” [1, tr.13].

Vào năm 1943, Hồ Chí Minh đã nêu ra một định nghĩa về văn hóa: “Vì

lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật; những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ các sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của

nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi sự sinh tồn” [15, tr.431].

Năm 1995, tác giả Trần Ngọc Thêm trong cuốn giáo trình “Cơ sở Văn

hóa Việt Nam” đã định nghĩa Văn hóa: “Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các

giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên

và xã hội” [24, tr.26].

Tác giả Phan Ngọc định nghĩa: “Văn hóa là mối quan hệ giữa thế giới

biểu tượng trong óc một cá nhân hay một tộc người này mô hình hóa theo cái

mô hình tồn tại trong biểu tượng Điều biểu hiện rõ nhất chứng tỏ mối quan hệ này, đó là văn hóa dưới hình thức dễ thấy nhất, biểu hiện thành một kiểu lựa chọn riêng của cá nhân hay tộc người, khác các kiểu lựa chọn của cá nhân hay tộc người khác” [19, tr.19 - 20].

1.2.2.2 Văn hóa dân tộc

Theo Federico Mayor: Văn hoá bao gồm tất cả những gì làm cho mộtdân tộc này khác với một dân tộc khác, từ những sản phẩm tinh vi hiện đại nhấtcho đến tín ngưỡng, phong tục, tập quán, lối sống và lao động (Khái niệm nàyđược cộng đồng quốc tế chấp nhận và phê chuẩn năm 1982)

Ở Việt Nam, văn hóa của dân tộc thường được hiểu theo hai nghĩa, haicấp độ khác nhau: Ở phạm vi hẹp, văn hóa của dân tộc đồng nghĩa với văn hóacủa một tộc người, văn hóa dân tộc hoặc văn hóa tộc người là một phạm vi củavăn hóa nói chung Phạm vi rộng, văn hóa dân tộc là văn hóa chung của cảcộng đồng người sống trong cùng một quốc gia Văn hóa tộc người là toàn bộnhững giá trị vật chất và tinh thần, cũng như những quan hệ xã hội được sángtạo trong điều kiện môi trường sinh tụ của một tộc người, phản ánh những nhậnthức, tâm lý, tình cảm, tập quán riêng biệt được hình thành trong lịch sử của tộcngười đó Ở các quốc gia đa dân tộc, văn hóa các tộc người đan xen, hấp thụlẫn nhau nên nét chung của văn hóa quốc gia, của cả cộng đồng dân tộc, và mỗinền văn hóa đều có những giá trị riêng của nó.

Theo Phạm Văn Đồng: “Cốt lõi của sức sống đó là văn hóa với ý nghĩa

bao quát và cao đẹp nhất của nó, bao gồm cả một hệ thống giá trị: tư tưởng và tình cảm, đạo đức và phẩm chất, trí tuệ và tài năng, sức nhạy cảm tiếp thụ cái mới từ bên ngoài, ý thức bảo vệ bản lĩnh và bản sắc của cộng đồng dân tộc, sức

đề kháng và sức chiến đấu để tự bảo vệ mình và không ngừng lớn mạnh…” [9,

tr.18]

Hệ giá trị văn hóa dân tộc là bản sắc văn hóa dân tộc, do cộng đồng cácdân tộc sáng tạo nên, được sàng lọc và tích lũy trong chiều dài lịch sử củanhững cuộc đấu tranh dựng nước và giữ nước, kết tinh trí tuệ và tình cảm, quanniệm đạo đức và lý tưởng thẩm mỹ của dân tộc Có thể hiểu, văn hóa thực chất

là sự hoàn thiện và vận dụng bản sắc dân tộc vào quá trình xây dựng và pháttriển xã hội

Như vậy, văn hóa dân tộc là những bản sắc văn hóa của mỗi dân tộc docộng đồng dân tộc đó sáng tạo nên, được sàng lọc và tích lũy trong chiều dàilịch sử, là dấu ấn cộng đồng được ghi lại, được lưu truyền vào những phong tụctập quán, nghi lễ, tôn giáo, cách ứng xử, các mối quan hệ và cả ở những côngtrình hay các sản phẩm vật chất, cũng như các tác phẩm nghệ thuật do chínhcon người ở cộng đồng hay dân tộc đó sáng tạo ra trong những giai đoạn lịch sửkhác nhau và nó chứa những tố chất đặc sắc, tạo nên nét riêng của mỗi dân tộc

1.2.3 Truyền thống, truyền thống văn hóa dân tộc

1.2.3.1 Truyền thống

"Truyền thống", theo gốc từ Latinh được viết là "Tradio", gồm động từ

"Tradere (traditus) nguyên nghĩa của nó là "truyền lại", "nhường lại", "giao lại"

và "phân phát" Do vậy, hiểu theo nghĩa đơn giản nhất của từ này, truyền thống

là sự kế thừa di sản xã hội có giá trị được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.Theo tác giả Trần Văn Giàu, truyền thống là những đức tính hay những thói tụckéo dài nhiều thế hệ, nhiều thời kỳ lịch sử và hiện có nhiều tác dụng, tác dụng

đó có thể tích cực, cũng có thể tiêu cực; với cách tiếp cận tổng quát, NguyễnTrọng Chuẩn cho rằng: Theo nghĩa tổng quát nhất, truyền thống - đó là nhữngyếu tố của di tồn văn hóa, xã hội thể hiện trong chuẩn mực hành vi, tư tưởng,phong tục, tập quán, thói quen, lối sống và cách ứng xử của một cộng đồngngười được hình thành trong lịch sử và đã trở nên ổn định, được truyền từ đờinày sang đời khác và được lưu giữ lâu dài [10, tr.587]

Nhìn chung, các quan niệm về truyền thống tuy có những điểm khácnhau, nhưng chúng đều thống nhất chỉ ra những đặc trưng cơ bản của truyềnthống, đó là: tính cộng đồng, tính tương đối ổn định, tính lịch sử, tính traotruyền giữa các thế hệ người Trên cơ sở khái quát đó chúng tôi cho rằng:Truyền thống là những tập tục, thói quen, thế ứng xử của một cộng đồng đượchình thành, tích lũy trong lịch sử và được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệkhác, chi phối tư duy và hành động của con người trong cộng đồng đó

1.2.3.2 Truyền thống văn hóa dân tộc

Nền văn hóa được truyền lại được gọi là truyền thống văn hóa Như vậy,truyền thống văn hóa dân tộc chính là những giá trị văn hóa của dân tộc đượctruyền lại dưới nhiều hình thức và thường xuyên làm giàu thêm, trau dồi thêmtheo quy luật của nó

Tiến trình lịch sử phát triển của cộng đồng dân tộc Việt Nam cho thấycác giá trị văn hóa của từng tộc người không phải ngẫu nhiên được hình thành

mà đó là sản phẩm tất yếu của hoàn cảnh địa lý, lịch sử và chính trị Các giá trị

cốt lõi của văn hóa truyền thống của mỗi dân tộc làm nên bản sắc văn hóa ViệtNam Bản sắc văn hóa dân tộc của Việt Nam bao gồm những giá trị bền vững,những tinh hoa được vun đắp qua hàng ngàn năm đấu tranh dựng nước và giữnước, tạo thành những nét đặc sắc của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, conngười Việt Nam.

Tóm lại, truyền thống văn hóa dân tộc là một khái niệm không dễ xácnhận, bởi vì truyền thống hay bản sắc văn hóa dân tộc có nhiều lớp khái niệmvới nhiều tầng nội hàm khác nhau Song chúng ta có thể khẳng định rằng, bảnsắc văn hóa dân tộc là hệ thống giá trị truyền thống, thẩm mỹ và lối sống củadân tộc tạo thành những đặc trưng tiêu biểu, tiến bộ, riêng biệt, không thể trộnglẫn nền văn hóa của dân tộc này với dân tộc khác Truyền thống văn hóa củadân tộc biểu hiện cho sức sống, sự sáng tạo, phát triển của dân tộc đó Trongkhuân khổ của luận văn này, truyền thống văn hóa dân tộc (còn được hiểu làbản sắc văn hóa dân tộc) được hiểu theo nghĩa hẹp hơn, chủ yếu là những đặctrưng tiêu biểu, tiến bộ, riêng biệt của các dân tộc thiểu số

1.2.4 Giáo dục, giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh

t h ơ, g i áo d ụ c t i ể u h ọ c, gi á o d ụ c t r un g h ọ c , và g i á o d ụ c đ ại h ọ c

Trong ti ế n g V i ệ t , "giáo" có nghĩa là dạy, "dục" có nghĩa là nuôi (khôngdùng một mình); "giáo dục" là dạy dỗ gây nuôi đủ cả trí - dục, đức - dục, thể -dục

Tại V i ệt N a m , một địn h n gh ĩ a k hác về giáo dục được tác giả H ồ Ng ọ c Đ

ại đ ưa ra như sau: Giáo dục là một quá trình mà trong đó k i ế n t h ứ c , k ỹ

n ă n g v à ki n h ng hi ệm c ủa một người hay một nhóm người này được truyền tảimột cách t ự n h i ên m à không hề áp đặt sang một người hay một nhóm ngườikhác thông qua giảng dạy, đ ào t ạ o h ay ng h i ê n c ứ u để từ đó tìm ra, khuyếnkhích, định hướng và hỗ trợ mỗi cá nhân phát huy tối đa được ưu điểm và s ở

t h í c h c ủa bản thân khiến họ trở thành chính mình, qua đó đóng góp được tối đanăng lực cho x ã h ộ i trong khi vẫn thỏa mãn được quan điểm, s ở th í ch và thếmạnh của bản thân [6, tr.35]

1.2.4.2 Giáo dục truyền truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh

Giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh là cung cấp chohọc sinh những kiến thức cơ bản, những hiểu biết về vốn truyền thống văn hóacủa các dân tộc trên quê hương mình như kiến trúc nhà ở, trang phục, ẩm thực,tín ngưỡng, tôn giáo,

1.2.5 Quản lý hoạt động giáo dục truyền truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh

Quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh lànhững tác động có hệ thống, có mục đích, hợp quy luật của chủ thể quản lý ởcác cấp khác nhau đến tất cả các mắt xích của hệ thống giáo dục, nhằm đảmbảo cho hệ thống giáo dục vận hành, phát triển, thực hiện mục tiêu của nền giáodục Trong khuân khổ của đề tài luận văn nghiên cứu, đây là hoạt động củahiệu trưởng các trường Trung học cơ sở, đối tượng quản lý là các quá trình giáodục và các thành tố tham gia vào quá trình đó (giáo viên, học sinh, các lựclượng khác, cơ sở vật chất, tài chính, )

Vì vậy, quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho họcsinh là hệ thống tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thểquản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh để thựchiện được mục tiêu giáo dục toàn diện cho học sinh, góp phần hình hình thành

và phát triển nhân cách cho học sinh theo yêu cầu của xã hội

1.2.6 Mục tiêu giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh

Theo Luật giáo dục 2005, mục tiêu giáo dục là đào tạo con người ViệtNam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghềnghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hìnhthành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân; phát huytốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân đáp ứng yêu cầu của sựnghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và yêu cầu hội nhập quốc tế

Mục tiêu giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh là nhằm:

- Cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản, những hiểu biết về vốntruyền thống văn hóa của dân tộc Việt Nam và trên quê hương mình

- Hình thành và phát triển ở học sinh các kỹ năng tiếp cận, khai thác trithức và vốn truyền thống văn hóa dân tộc, địa phương

- Giáo dục truyền thống văn hóa, bồi dưỡng ý thức dân tộc, nâng cao thái

độ trân trọng di sản văn hóa dân tộc và trách nhiệm đối với sự phát triển củacộng đồng, dân tộc

- Làm phong phú hơn nội dung giáo dục trong nhà trường Trung học cơ

sở, góp phần giáo dục toàn diện cho học sinh ở miền núi, vùng dân tộc thiểu số

để cho học sinh hoàn thiện nhân cách con người mới, có trí thức và văn hóa

1.2.7 Nội dung giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trường trung học cơ sở

Nghị quyết số 29 của Ban chấp hành Trung ương Đảng nêu rõ: Đa dạnghóa nội dung, tài liệu học tập, đáp ứng yêu cầu của các bậc học, các chươngtrình giáo dục, đào tạo và nhu cầu học tập suốt đời của mọi người [16, tr.5].Năm 2017, Bộ GD-ĐT đã ban hành Chương trình giáo dục phổ thông - Chươngtrình tổng thể trong đó đặt ra yêu cầu giáo dục Nội dung giáo dục của địaphương là những vấn đề cơ bản hoặc thời sự về văn hoá, lịch sử, địa lí, kinh tế,

xã hội, môi trường, hướng nghiệp, của địa phương bổ sung cho nội dung giáo

dục bắt buộc chung thống nhất trong cả nước, nhằm trang bị cho học sinhnhững hiểu biết về nơi sinh sống, bồi dưỡng cho học sinh tình yêu quê hương, ýthức tìm hiểu và vận dụng những điều đã học để góp phần giải quyết những vấn

đề của quê hương [3, tr.31] Vì vậy nội dung giáo dục truyền thống văn hóadân tộc các trường trung học cơ sở cần tập trung vào những vấn đề sau:

- Giáo dục học sinh truyền thống tốt đẹp của cộng đồng các dân tộc ViệtNam, bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số và đường lối chính sách dân tộc củaĐảng và Nhà nước

- Tổ chức dạy học và các hoạt động giáo dục, trang bị cho học sinhnhững kiến thức cơ bản, những hiểu biết về truyền thống văn hóa của các dântộc trên quê hương mình

- Tổ chức các hoạt động văn hóa văn nghệ, thể dục, thể thao, các hoạtđộng theo chủ đề, chủ điểm của năm học

1.2.8 Phương pháp giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trường trung học cơ sở

Với đối tượng là học sinh bậc trường trung học cơ sở, để giáo dục truyềnthống văn hóa dân tộc cho các em cần tập trung vào các phương pháp chủ yếusau:

- Thuyết trình: Là phương pháp thể hiện dưới hình thức giảng giải, giảngthuật và diễn giảng phổ thông

- Đàm thoại: Giáo viên đặt hệ thống câu hỏi để học sinh trả lời nhằm gợi

mở cho học sinh sáng tỏ những nội dung của truyền thống văn hóa dân tộc

- Trực quan: Thông qua việc tham quan, trải nghiệm; tổ chức các hoạtđộng văn hóa, văn nghệ, thể thao, trưng bày các sản vật của các dân tộc để họcsinh được trực tiếp thấy được những giá trị văn hóa dân tộc và trực tiếp đượcthể hiện sự hiểu biết của mình về những giá trị văn hóa đó

- Trò chơi: Tổ chức các trò chơi cho học sinh nhằm để học sinh trảinghiệm các hoạt động văn hóa mang đặc trưng của mỗi tộc người; để cho các

em thấy được những hoạt động văn hóa dân tộc có vị trí quan trọng trong đờisống của nhân dân các dân tộc

1.2.9 Hình thức giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trường trung học cơ sở

Giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trong các trườngTHCS được thực hiện thông qua việc tích hợp trong các môn học Ngữ văn,Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân và tích hợp trong các chương trình hoạtđộng giáo dục ngoài giờ chính khóa Các hình thức được sử dụng phổ biến là:

tổ chức các hoạt động trải nghiệm, tham quan, khảo sát tìm hiểu thực tế tại cácbản làng; khai thác kinh nghiệm thực tế, truyền thống văn hóa vốn có của họcsinh; tổ chức các hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh như sưu tầm cadao, dân ca các dân tộc thiểu số, tìm hiểu về các loại nhạc cụ dân tộc, học cách

sử dụng một số loại nhạc cụ dân tộc, tìm hiểu văn hóa ẩm thực của các dân tộc,

tổ chức tết dân tộc, lễ hội, tổ chức các câu lạc bộ, hội thi bảo tồn và phát huybản sắc văn hóa các dân tộc, hội diễn văn nghệ, thi trình diễn trang phục dântộc, trưng bày bản sắc văn hóa của các dân tộc, tổ chức giao lưu văn hóa giữacác dân tộc trong trường học, thực hành các nghề thủ công truyền thống, liênhoan văn nghệ và trò chơi dân gian, mời nghệ nhân trên địa bàn đến truyền dạyvăn hóa cho học sinh

1.3 Đặc điểm của học sinh các trường trung học cơ sở

Ở các trường trung học cơ sở vùng dân tộc thiểu số, con em các dân tộcđịnh cư lâu dài ở các vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn Phầnlớn các em đều ngoan, biết nghe lời khuyên bảo dạy dỗ của thầy cô và ngườilớn tuổi Chăm chỉ, cần cù trong lao động sản xuất, ham thích các hoạt độngvăn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao và các hoạt động tập thể khác

Hầu hết học sinh là người dân tộc thiểu số sinh ra và lớn lên ở vùng núi,vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, giáo dụcchưa phát triển Năng lực nhận thức của học sinh không đồng đều, khả năng tưduy còn hạn chế, nhất là ở lớp 6 Một số ít chưa chăm chỉ học tập, chưa xácđịnh động cơ học tập, đặc biệt là nhóm dân tộc rất ít người như: dân tộc Phù

Lá, Mông, Giáy, Dao

Các phong tục tập quán lạc hậu cũng có ảnh hưởng xấu nhất định đến nềnếp sinh hoạt của học sinh như: tác phong chậm chạp, thích uống rượu, hútthuốc lá, kết hôn sớm, không ham mê học văn hóa…

Với đặc điểm đối tượng như trên đã cho thấy các em học sinh dân tộc khihòa nhập với cuộc sống tập thể còn nhiều bỡ ngỡ, lúng túng, nhiều mặt chưa cómục tiêu phấn đấu, đó chính là một trong những nguyên nhân làm ảnh hưởngđến động lực học tập, rèn luyện của các em Vì vậy, ngoài việc đáp ứng yêu cầudạy học còn phải đáp ứng được các năng lực khác cho các em, như: có vốn hiểubiết về tâm lí, ngôn ngữ, phong tục, tập quán đặc trưng của mỗi dân tộc, mỗiđịa phương các em sinh sống, biết khơi dậy cho các em lòng tự hào dân tộc vàhướng phấn đấu đúng đắn Giáo dục cho các em tinh thần tương thân tương ái,giúp đỡ nhau cùng tiến bộ Đặc biệt việc giúp các em khắc phục, sửa chữanhững phong tục tập quán, thói quen lạc hậu là điều gặp nhiều khó khăn Điều

đó đặt ra cho công tác quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộccho học sinh ở các trường trung học cơ sở của huyện phải phù hợp với đặc thùcủa địa phương, với công tác quản lý và giáo dục của nhà trường

1.4 Nội dung quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trường trung học cơ sở

1.4.1 Lập kế hoạch giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh

Yêu cầu Kế hoạch quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dântộc cho học sinh trường trung học cơ sở phải được xây dựng phù hợp với thực

tế của từng trường, địa phương, đáp ứng nhiệm vụ trọng tâm của năm học.Tránh tình trạng xây dựng kế hoạch không đồng nhất với phân phối chươngtrình chung của Bộ Giáo dục và đào tạo ban hành Phải có kế hoạch riêng chotừng khối lớp trong mỗi nhà trường, cho từng đối tượng cá biệt cần quan tâmtrong nhà trường

Để thực hiện được chức năng này, hiệu trưởng phải xây dựng kế hoạchtổng thể của nhà trường bao gồm: kế hoạch dài hạn, kế hoạch trung hạn và

ngắn hạn Yêu cầu của một kế hoạch là tính thực tiễn, tính khoa học, tính khảthi, tính linh hoạt trong giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh củanhà trường.

1.4.2 Tổ chức thực hiện giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trường trung học cơ sở

Điều 15 Luật Giáo dục 2005, sửa đổi bổ sung 2009 nêu rõ: “Nhà giáo

giữ vai trò quyết định trong việc đảm bảo chất lượng giáo dục” [16, tr.13];

Điều 16 nêu: “Cán bộ quản lý giáo dục giữ vai trò quan trọng trong tổ chức,

quản lý, điều hành các hoạt động giáo dục” [16, tr.11] Điều đó cho thấy chất

lượng giáo dục được tạo ra bởi tương tác giữa người dạy và người học, giữangười quản lý và người thực thi công việc trong nhà trường, quản lý đổi mớiquan hệ tương tác giữa giáo viên và học sinh Để thực hiện giáo dục truyềnthống văn hóa dân tộc đạt hiệu quả cao, trước hết các trường trung học cơ sởphải đầu tư xây dựng đội ngũ giáo viên tốt về phẩm chất, năng lực, đòng bộ về

cơ cấu và đủ về số lượng để có thể tự tin, sáng tạo đứng trên bục giảng vàthông qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp để phân tích những giá trị truyềnthống văn hóa dân tộc cho học sinh để trang bị cho các em những kiến thức cơbản về văn hóa truyền thống dân tộc nói chung và bản sắc văn hóa của các dântộc ở địa phương Hiệu trưởng nhà trường phải phân công phân nhiệm cụ thể,

rõ ràng cho từng bộ phận, từng cá nhân xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiệngiáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh; giao nhiệm vụ cho phóhiệu trưởng, tổ trưởng tổ chuyên môn, tổng phụ trách Đội trong việc đôn đốc,hướng dẫn, kiểm tra hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho họcsinh của từng giáo viên trong nhà trường Đồng thời, hiệu trưởng nhà trườngcần tạo điều kiện, môi trường và đưa ra các kỹ thuật học tập tích cực nhằm kíchthích động cơ dạy học của thầy và động cơ học tập của trò ở mọi môn học, mọihoạt động ngoại khóa

1.4.3 Chỉ đạo triển khai giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh

Chỉ đạo phát triển nội dung, chương trình, phương pháp, hình thức tổchức; các lực lượng tham gia; điều kiện cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt độnggiáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh: Tài liệu và kế hoạch lànhững thành tố cốt lõi của giáo dục, đó là thành phần bổ trợ cho mỗi giáo viên

và học sinh muốn tìm tòi, hiểu sâu hơn về vấn đề quan tâm Hiệu trưởng cầnchủ động xây dựng chương trình, giáo trình dạy giá trị về văn hóa truyền thống

và bản sắc văn hóa truyền thống các dân tộc cho trường mình; xác định cáchình thức tổ chức phù hợp với điều kiện, khả năng của nhà trường như nguồnnhân lực, trang thiết bị, đồng thời chủ động trong việc chỉ đạo các hoạt độngphối hợp giữa các lực lượng trong và ngoài nhà trường tham gia hoạt động giáodục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh; đảm bảo cơ sở vật chất, trangthiết bị phục vụ cho hoạt động giáo dục nói chung và giáo dục truyền thống vănhóa dân tộc cho học sinh Nội dung, hình thức, phương pháp giáo dục truyềnthống văn hóa dân tộc phù hợp với kinh nghiệm, nhu cầu, tâm sinh lý của cảhọc sinh nam và nữ, dân tộc thiểu số và đa số trong nhà trường trường và của

cả xã hội Các chủ đề giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cần phải được đưa

ra mô hình thực hành để học sinh có kĩ năng tư duy, phẩn biện; kỹ năng giảiquyết vấn đề, ra quyết định (học để biết); các kỹ năng thực hành để thực hiệnnhững hành vi mong muốn (học để làm gì); các kỹ năng giao tiếp liên nhâncách (học để cùng chung sống trong môi trường, xã hội); các kỹ năng tự tin, tựkhẳng định mình khi tham gia các hoạt động văn hóa tại nhà trường và ngoài xãhội; có trách nhiệm trong việc bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống tốt đẹpcủa dân tộc Việt Nam

Để phát triển chương trình, nội dung, giáo dục truyền thống văn hóa dântộc cho người học, trước hết cần xác định những nội dung kiến thức cần trạng

bị cho học sinh Khi xác định nội dung giáo dục truyền thống văn hóa dân tộccho học sinh các trường Trung học cơ sở cần căn cứ vào đặc điểm tâm lý, sinh

lý của học sinh miền núi, vùng cao, vùng có nhiều dân tộc thiểu số, vùng kinh

tế - xã hội còn khó khăn, những vấn đề liên quan đến đời sống văn hóa, tinhthần của người dân nơi đây để xây dựng và phát triển chương trình cho phù hợpvới thực tế địa phương.

1.4.4 Kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh

Kiểm tra, đánh giá là khâu không thể thiếu của nhà quản lý, kiểm tra đểđánh giá chất lượng hiệu quả giáo dục, đánh giá mặt mạnh, mặt hạn chế để điềuchỉnh nhằm đạt hiệu quả kế hoạch đề ra Hiệu trưởng kiểm tra hoạt động tíchhợp, lồng ghép các nội dung giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho họcsinh

Kiểm tra qua việc thực hiện kế hoạch của các cá nhân và tổ chức, ở đây

là giáo viên chủ nhiệm lớp, giáo viên giảng dạy các bộ môn, tổ chuyên môn,các tổ chức đoàn thể,… Đồng thời đánh giá kết quả giáo dục toàn diện học sinhcuối kỳ và cuối năm học

Kiểm tra qua việc dự giờ định kỳ hoặc đột xuất, kiểm tra kết quả nhậnthức và hoạt động của học sinh: Trò chuyện cùng học sinh, kết quả hoạt độngchuyên đề theo chủ điểm hoặc ngoại khóa,… Qua đó hiệu trưởng có thể đánhgiá mặt ưu điểm hay hạn chế, nguyên nhân chủ quan, khách quan, so sánh vớiyêu cầu đặt ra ở mục tiêu kế hoạch

Kiểm tra đến từng học sinh, từng giáo viên, theo dõi tiến trình các hoạtđộng, là cơ sở để Hiệu trưởng đánh giá hoạt động giáo dục truyền thống vănhóa dân tộc có phù hợp với đối tượng học sinh trường Trung học cơ sở, có tạohứng thú và thu hút các em tham gia các hoạt động giáo dục truyền thống vănhóa dân tộc? nề nếp sinh hoạt, học tập, thói quen đạo đức, hành vi, kỹ năng ứng

xử văn hóa của các em có được chuyển biến tích cực hay không?

Nội dung đánh giá bên trong tập trung vào việc xây dựng kế hoạch, nộidung giáo dục của nhà trường, giáo viên và tổ chức đoàn thể đã phù hợp chưa;đánh giá chất lượng hiệu quả của các hoạt động giáo dục; đánh giá nhận thứccủa học sinh về truyền thống văn hóa dân tộc thông qua việc kiểm tra, các hoạtđộng cuộc, hội thi, hoạt động trải nghiệm, tọa đàm giữa cán bộ quản lý, giáo

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin –

ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

viên với các em học sinh bằng cách đưa ra những câu hỏi để học sinh trả lời,thông qua cách ứng xử, giao tiếp, cách ăn mặc của học sinh… đó chính là sảnphẩm đầu ra của giáo dục; qua đó lắng nghe ý kiến phản hồi của học sinh, củacha mẹ học sinh; đồng thời định hướng giá trị cho đội ngũ về giáo dục truyềnthống văn hóa dân tộc cho học sinh được hiệu quả hơn; hướng dẫn các hoạtđộng tiếp theo sau đánh giá; qua đó điều chỉnh hoạt động của quản lý, giáoviên, điều chỉnh việc học tập của học sinh Ngoài việc đánh giá sản phẩm đầu

ra của giáo dục, cần đánh giá các điều kiện đảm bảo cho chất lượng giáo dục,như cơ sở vật chất, trang thiết bị đảm bảo cho công tác giáo dục truyền thốngvăn hóa dân tộc cho học sinh để có những điều chỉnh bổ sung cho phù hợp

1.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trường trung học cơ sở

1.5.1 Yếu tố chủ quan

Việc tổ chức hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho họcsinh các trường trung học cơ sở là tuyên truyền cho học sinh các dân tộc bậctrung học cơ sở biết về truyền thống văn hóa của các dân tộc, tôn trọng, giữ gìn

và phát huy các bản sắc văn hóa của dân tộc Đây là những hoạt động diễn ra từgia đình, dòng họ, thôn, bản nơi các em sinh sống đến nhà trường nơi các emhọc tập nên cơ bản các em đã biết, có ý thức giữ gìn các giá trị văn hóa truyềnthống của dân tộc và những bản sắc văn hóa của chính dân tộc các em

Song bên cạnh đó, vẫn còn nhiều cán bộ quản lý, giáo viên một sốtrường và còn một bộ phận không nhỏ học sinh trường trung học cơ sở chưanhận thức đầy đủ về ý nghĩa, mục đích của việc giữ gìn truyền thống văn hóacủa dân tộc Còn có cán bộ quản lý cho rằng đây không phải là nhiệm vụchuyên môn, khối lượng chương trình dạy học lớn nên không còn thời gian để

tổ chức các hoạt động khác Có giáo viên ngại tham gia các hoạt động giáo dụctruyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh vì nghĩ rằng bản thân còn hạn chế vềkiến thức về văn hóa truyền thống, văn hóa của đại phương, kỹ năng tham giacác hoạt động giáo dục còn hạn chế, một số còn ngại xây dựng kế hoạch và

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin –

ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

thực hiện, cho rằng chỉ cần hoàn thành nhiệm vụ giảng dạy bộ môn được phâncông Còn có học sinh nghĩ rằng mọi hoạt động văn hóa, những phong tục tậpquán của dân tộc mình từ xưa cho đến nay luôn đúng, không thể chắt lọc đểphù hợp với thời đại Nhưng có em lại mang tính tự ti dân tộc, không muốnnhận mình là người dân tộc thiểu số, ngại mặc trang phục, sự dụng ngôn ngữcủa dân tộc mình,… Một bộ phận là con em dân tộc thiểu số, kể cả nhữngngười đã trưởng thành đã quên hoặc không sử dụng tiếng dân tộc mình; xuhướng không thiết tha, mặn mà với các hoạt động văn hóa dân gian, truyềnthống của dân tộc Việt Nam nói chung và các dân tộc thiểu số nói riêng Nhữngbản sắc văn hóa của mỗi tộc người hay sự đồng hóa tự nhiên theo xu hướng

“Kinh hóa” là một thực trạng trong một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số,trong đó có các học sinh dân tộc thiểu số các trường trung học cơ sở Đôi lúc có

xu hướng “ngoại hóa” ở một số hoạt động văn hóa trong trường học phải loại

bỏ (như nhảy múa theo nhạc Hoa, chơi các trò chơi, đồ chơi phi truyền thốngcủa Việt Nam)

Năng lực tổ chức hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc chohọc sinh của đội ngũ cán bộ, quản lý, giáo viên ở một số trường còn hạn chế,chưa chủ động, sáng tạo trong việc chỉ đạo, tổ chức, đánh giá hoạt động giáodục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh một cách thường xuyên, hiệuquả

Ý thức, thái độ của học sinh khi tham gia các hoạt động giáo dục truyềnthống văn hóa dân tộc chưa tốt, còn tham gia như sự bắt buộc, học tập tiếp thucác nội dung về truyền thống văn hóa dân tộc chưa nghiêm túc, tham gia cáchoạt động còn mang tính đối phó, chiếu lệ, bản thân không chịu khó tự học, tựrèn

Chính vì vậy, việc giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinhcác trường trung học cơ sở kết quả đạt được chưa cao, chưa đáp ứng được yêucầu giáo dục toàn diện cho học sinh

1.5.2 Yếu tố khách quan

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin –

ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vnNhững năm gần đây, Đảng và Nhà nước ta đã đặc biệt quan tâm đến việcgiữ gìn và phát huy truyền thống văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin –

ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

dân tộc Hội nghị Ban Chấp hành trung ương 5, khóa VIII đã ban hành Nghịquyết về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bảnsắc dân tộc; Nghị quyết số 33 ngày 09/6/2014 của Ban Chấp hành Trung ươngĐảng khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứngyêu cầu phát triển bền vững đất nước; Nghị quyết số 29 của Ban Chấp hànhTrung ương Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứngyêu cầu công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế Nhà nước

ta đã có Luật giáo dục năm 2005, và sửa đổi bổ sung năm 2019 và nhiều vănbản của Chính phủ, Bộ Giáo dục và đào tạo, theo đó đã nêu rõ các quan điểmcủa Đảng, chính sách của Nhà nước về giáo dục truyền thống văn hóa cho thế

hệ trẻ, nhất là trong các trường phổ thông Tỉnh Lào Cai đã có đề án số 06(ngày 09/6/2016) về “đổi mới căn bản giáo dục và đào tạo, phát triển nguồnnhân lực trong tâm là đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, giai đoạn 2016-2020”; đề án số 08 (ngày 24/11/2017) về “Phát triển văn hóa, thể thao tỉnh LàoCai giai đoạn 2016 - 2020” theo đó các nhiệm vụ giáo dục truyền thống vănhóa, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh các trường phổ thông đã được đề cập

và đặt ra các chỉ tiêu cụ thể cho giáo dục của tỉnh Huyện đã ban hành đề án số

06 về “Phát triển sự nghiệp văn hóa thể thao, cải tạo phong tục tập quán lạc hậugiai đoạn 2016 - 2020” trên địa bàn huyện… Đây là những yếu tố quan trọngảnh hưởng đến giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh

Những phong tục, tập quán lạc hậu của một số đồng bào dân tộc thiểu sốtrên địa bàn huyện chưa được xóa bỏ dứt điểm (như phong tục cưới tảo hôn, machay kéo dài, cúng giỗ linh đình,…); đời sống vật chất tinh thần của nhân dâncác dân tộc cơ bản được nâng lên xong chưa đồng đều giữa các vùng; một sốdân tộc thiểu số chưa có tư duy phát triển kinh tế - xã hội theo hướng bền vững,sản xuất chủ yếu tự cung, tự cấp, chưa tạo ra sản phẩm có giá trị và thu nhậpcao Điều kiện tự nhiên, địa lý khí hậu có những thuận lợi, song cũng nhiều khókhăn; thiên tai, địch họa thường xuyên xảy ra gây thiệt hại đến đời sống, sinh

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin –

ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

hoạt, học tập của người dân Trình độ dân trí còn thấp, công tác phối hợp giữanhà trường, gia đình và xã hội còn gặp nhiều khó khăn ở các xã vùng cao, vùngdân tộc thiểu số

Cơ sở vật chất, tài liệu, trang thiết bị phục vụ cho hoạt động giáo dụctruyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh còn thiếu thốn, chưa đáp ứng yêucầu cho hoạt động giáo dục Bên cạnh đó công tác phối hợp giữa nhà trườngvới cấp ủy, chính quyền, các lực lượng ngoài nhà trường chưa được tốt, chưatạo ra nguồn nhân lực, vật lực, tài lực cho các hoạt động của nhà trường

Tóm lại, có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động giáo dụctruyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh trường trung học cơ sở như nhậnthức của cán bộ quản lý, giáo viên về vai trò của giáo dục truyền thống văn hóadân tộc cho học sinh; năng lực tổ chức hoạt động giáo dục truyền thống vănhóa dân tộc cho học sinh của đội ngũ cán bộ, quản lý, giáo viên; ý thức, thái độcủa học sinh khi tham gia các hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc.Các chủ trương, quan điểm của Đảng; đường lối chính sách của Đảng, Nhànước, địa phương về giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh;những phong tục, tập quán của địa phương; cơ sở vật chất, tài liệu phục vụ chotruyền thống văn hóa dân tộc

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin –

ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

Tiểu kết chương 1

Luận văn đã đề cập đến các khái niệm cơ bản như văn hóa, văn hóatruyền thống dân tộc; quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường; quản lýhoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh Quản lý hoạtđộng giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc trong trường trung học cơ sở đượcluận văn nghiên cứu thông qua việc thực hiện các chức năng quản lý của hiệutrưởng trường trung học cơ sở là: Quản lý mục tiêu giáo dục truyền thống vănhóa dân tộc, xây dựng kế hoạch tổ chức hoạt động giáo dục truyền thống vănhóa dân tộc cho học sinh, quản lý nội dung, hình thức, phương pháp giáo dụctruyền thống văn hóa dân tộc; tổ chức hoạt động giáo dục truyền thống văn hóadân tộc và kiểm tra, đánh giá việc thực hiện các hoạt động giáo dục truyềnthống văn hóa dân tộc

Để góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh nóichung và học sinh bậc trung học cơ sở nói riêng trong giai đoạn hiện nay thìvấn đề giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc là một việc làm rất cần thiết Các

em tiếp thu kiến thức của nhân loại, tự tin trong cuộc sống, song vẫn giữ đượcnhững giá trị, nét đẹp của văn hóa truyền thống Việt Nam và bản sắc văn hóacủa mỗi dân tộc, thì người cán bộ quản lý nhà trường cần phải có các biện phápquản lý giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh một cách hiệu quả.Việc nghiên cứu lý luận có tính hệ thống và thực tiễn là tiền đề khoa học đểnghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc

và biện pháp quản lý hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho họcsinh các trường các trường trung học cơ sở

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin –

ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC

TRUYỀN THỐNG VĂN HÓA DÂN TỘC CHO HỌC SINH

TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN VĂN BÀN, TỈNH LÀO CAI 2.1 Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội và giáo dục huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai

2.1.1 Điều kiện tự nhiên, địa lý của huyện Văn Bàn

Văn Bàn là một hu y ện m iền núi nằm về p h í a Đ ô n g N am tỉ n h L ào C a i Tọa độ địa lý của huyện là từ 21°57′ đến 22°17′ v ĩ đ ộ Bắc và 103°57′ đến104°30′ ki n h đ ộ Đ ông

Văn Bàn phía đông giáp với huyện Bảo Y ên ( Lào Cai), phía tây giáp vớitỉnh L a i C h â u , phía nam và Đông Nam giáp với tỉnh Y ên Bá i , phía bắc giáp vớihuyện B ả o T h ắ n g v à Sa Pa ( Lào Cai)

Toàn huyện rộng 1.435 km² Địa hình phức tạp nằm giữa hai dãy núi lớn

là d ãy nú i H o à n g Li ên S ơ n ở phía Tây Bắc và d ãy nú i C o n V o i ở phía ĐôngNam Tới 90% diện tích là đ ồ i n ú i c ao (độ cao từ 700 - 1500m, độ dốc trungbình từ 25 - 350, có nơi trên 500) Còn lại 10% là địa hình thung lũng bồn địa ở

độ cao từ 400 - 700m Nơi cao nhất thuộc xã Nậm Chày, cao 2.875m; thấp nhấtthuộc vùng hạ lưu của suối Chăn, 85m

Văn Bàn diện tích rộng, song chủ yếu là núi, r ừ n g c hiếm trên 57% tổngdiện tích tự nhiên toàn huyện Ước tính rừng Văn Bàn có khoảng 12 triệu m³ gỗvới cây t r e , n ứ a , v ầ u các loại Khu Bảo tồn thiên nhiên Hoàng Liên - huyệnVăn Bàn động vật rừng còn tương đối phong phú

2.1.2 Tình hình kinh tế - xã hội của huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai

* Dân số: Dân số toàn huyện là 89.120 người, gồm 11 sắc tộc, trong đó

chủ yếu người dân tộc Tày chiếm 62%, sau đó là các dân tộc có số đông nhưngười Mông, Dao, Xa Phó (Phù Lá), Thái Dân số ở khu vực nông thôn chiếm90%, ở khu vực thành thị chiếm 10%