Xu hướng đi lên chủ nghĩa xã hội của các nước Mỹ La - tinhNguyễn Văn Quang Cập nhật: 18/4/2007 Sau sự sụp đổ của Liên Xô và hệ thống xã hội chủ nghĩa Đông Âu, hầu hết các đảng cộng sản ở
Trang 1Xu hướng đi lên chủ nghĩa xã hội của các nước Mỹ La - tinh
Nguyễn Văn Quang
(Cập nhật: 18/4/2007)
Sau sự sụp đổ của Liên Xô và hệ thống xã hội chủ nghĩa Đông Âu, hầu hết các đảng cộng sản ở các nước Tây Âu đều phải đối mặt với một tình thế khó khăn nhất trong lịch sử tồn tại của mình, phong trào cánh tả trên thế giới cũng đứng trước những thách thức gay gắt
Tuy nhiên, vào những năm cuối của thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI đã có nhiều dấuhiệu ghi nhận sự khởi sắc của phong trào cánh tả trên thế giới bằng những thắng lợi liên tiếp của phong trào cánh tả ở Mỹ La-tinh và xu hướng đi lên chủ nghĩa xã hội của một số nước trong khu vực Tinvietonline.com bình luận:
“Trên bản đồ chính trị thế giới hiện nay, nếu tô màu hồng cho xu hướng cánh
tả đang cầm quyền lãnh đạo xây dựng xã hội mới tiến bộ và phát triển, được lòng dân thì Mỹ La-tinh là một khu vực khá rực rỡ màu gam này” (i)
Cùng với sự tái đắc cử nhiệm kỳ thứ ba liên tiếp (3-12-2006) của Tổng thống Venzuela: ông Hugo Chaver thuộc lực lượng cánh tả tiến bộ, là chiến thắng liên tục của ông ông Lula Da Silva (Brazil, tái cử 29-10-2006), ông Nestor Kichner ( Argentina 5-2003), ông Tabere Vazquez (Uruguay, 10-2004), bà
Michellet Bachelet (Chilê, 1-2006), ông Evo Morales (Bolivia, 1-2006), ông
Rafael Correa ( Ecuador, 11-2006), ông Daniel Ortega (Nicaragua 5-11-2006)
… Việc tái cử của hai tổng thống L.D Silva và H Chaver ở Brazil và
Venezuela được coi là đặc biệt quan trọng vì đây là quốc gia có tiềm lực kinh
tế hàng đầu ở Mỹ La-tinh
Xu hướng đi lên chủ nghĩa xã hội của một số nước trong khu vực này là
nguồn cổ vũ, khích lệ to lớn đối với phong trào cánh tả, lực lượng dân chủ tiến
bộ trên thế giới đẩy mạnh sự nghiệp đấu tranh vì độc lập dân tộc, dân chủ, hòa bình, phát triển và tiến bộ xã hội Có thể khắc họa sau đây những nét chính của con đường hướng tới chủ nghĩa xã hội của một số nước Mỹ La-tinh
Trang 2Một là, do các chính đảng thiên tả cầm quyền.
Trên thực tế, tuy còn có sự khác biệt, đa dạng về hình thức tổ chức, nhưng khi phân tích hoạt động của các lực lượng cánh tả lãnh đạo các nước nơi đây,nhiều nhà chính trị xã hội, cũng như nhà xã hội học Marcos Novaro (Đại học Buenos Aires Argentina) đã khái quát lại: có hai cánh, hai khuynh hướng chính trị Đó là, cánh “dân chủ xã hội ôn hoà” như L.D Silva ở Brazil, M
Bachelet ở Chile, N Kirchner ở Argentina, T Vasquez ở Uruguay, và cánh
“dân tuý, chống đế quốc, chống Mỹ và chống chủ nghĩa tân tự do” như là H
Chaver ở Venezuela, E Morales ở Bolivia và Lopez Obrador ở Mexico (ii) Xu hướng liên minh, hợp nhất và thống nhất các lực lượng cánh tả này trong thời gian qua đã trở nên rõ nét hơn, trong đó có sự kiện rất đáng quan tâm là ngày29-1-2007 vừa qua, ở Venezuela, Tổng thống H Chaver đã hợp nhất đảng của mình và hơn 20 đảng khác để thành lập nên một chính đảng duy nhất - Đảng xã hội dân chủ Thống nhất Venezuela - một đảng mà, theo lời ông, là đểphục vụ phong trào cách mạng và phục vụ nhân dân, chứ không phải phục vụ các đảng phái chính trị (iii)
Hai là, nhiều đảng cầm quyền ở Mỹ La-tinh có đường lối và định hướng
đi lên chủ nghĩa xã hội.
Tiêu biểu cho đường lối và định hướng đi lên chủ nghĩa xã hội ở các nước Mỹ
La-tinh là Cộng hoà Venezuela Từ khi lên nắm quyền lãnh đạo đất nước
(1998), Tổng thống H Chaver đã được báo giới và chính khách nước ngoài bình chọn “là hiện tượng trong đời sống chính trị khu vực Mỹ La-tinh” vì những
tư tưởng và tuyên bố đưa đất nước mình đi lên chủ nghĩa xã hội Tại Diễn đàn
xã hội thế giới lần thứ 5 (1-2005), ông tuyên bố sẽ xây dựng một “Chủ nghĩa
xã hội mới, Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI” Trong diễn văn vào giữa năm 2006, ông định nghĩa: Chủ nghĩa xã hội của thế kỷ XXI phải dựa trên các nguyên tắc: Đoàn kết, bác ái, yêu thương, công lý, tự do và bình đẳng Chủ nghĩa xã hội được xây dựng từng ngày chứ không phải “định trước” (iv) Mới đây, ngày 29-1-2007, phát biểu trên sóng phát thanh và truyền hình chủ nhật hàng tuần,
Trang 3ông H Chaver đã khẳng định không có thế lực nào có thể ngăn chặn được quyết tâm xây dựng “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI” ở Venezuela, bởi vì nhân dân đang muốn thoát khỏi chủ nghĩa tư bản Ông kêu gọi tất cả các tầng lớp chính trị - xã hội đi theo chủ nghĩa xã hội, đang được tạo dựng bằng “tất cả nỗlực, bàn tay, khối óc và trái tim” của người dân nước này (v) Trong một cuộc trả lời phỏng vấn của Tạp chí Time, ông H Chaver đã khẳng định: “Tôi nghĩ rằng không thể có con đường thứ ba Chỉ có chủ nghĩa xã hội mà thôi” (vi).
Tại Brazil, ông L.D Silva và lực lượng cánh tả đang nhất quán thực thi đường
lối độc lập, dân tộc, dân chủ cùng những chính sách xã hội tiến bộ nhằm xây dựng đất nước giàu mạnh, xoá đói nghèo, bất bình đẳng xã hội (vii)
Còn ở Bolivia, ngay từ ngày đầu lên làm tổng thống (22-1-2006), ông E
Morales đã tuyên bố “Chính phủ xã hội chủ nghĩa của mình sẽ định hình lại đất nước Bolivia”, mà theo đó là “phải thay đổi lịch sử phải chấm dứt tình trạng cướp bóc các nguồn tự nhiên của đất nước”, đồng thời cam kết chấm dứt tình trạng bất công và bất bình đẳng”
Ba là, các đảng cánh tả cầm quyền thực hiện đường lối độc lập dân tộc, thoát khỏi sự áp đặt của thế giới tư bản, sự lệ thuộc vào nước ngoài, tăng cường hợp tác khu vực, hợp tác với phong trào không liên kết.
Mặc dù vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các thế lực cách hữu, các công ty, tập đoàn đa quốc gia và các nước tư bản chủ nghĩa, những nước do lực lượng cánh tả lãnh đạo ở Mỹ La-tinh đã tiến hành cải cách chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội sâu rộng và thận trọng, với quyết tâm từng bước xoá bỏ tàn
dư của chủ nghĩa thực dân, đế quốc đang đè nặng lên đất nước mình
Trước tình hình quốc tế có nhiều biến động phức tạp và toàn cầu hoá đang diễn ra mạnh mẽ, các nước Mỹ La-tinh ý thức rõ sự cần thiết phải tăng cường đoàn kết, hợp tác và liên kết khu vực nhằm thúc đẩy sự phát triển của mỗi quốc gia và của cả khu vực, giữ vững độc lập dân tộc, có đủ khả năng đương
Trang 4đầu với những thách thức của thời đại Đó là một đặc điểm nổi bật của đường lối chính trị mới trong những năm qua ở khu vực này.
Tinh thần tăng cường đoàn kết, hợp tác và liên kết khu vực được thể hiện trong Tuyên bố mới đây của Hội nghị cấp cao lần thứ hai Cộng đồng các nước Nam Mỹ (CSN) tổ chức tại Cochabamba (Bolivia) ngày 9-12-2006, với
sự tham gia của các nhà lãnh đạo và đại diện cấp cao của 12 nước, trong đó nhấn mạnh sự cần thiết phải thiết lập các liên minh chiến lược dựa trên cam kết dân chủ, tăng cường đối thoại, tạo không gian hợp tác và hoà hợp, góp phần củng cố sự ổn định khu vực, nhất là tăng cường hợp tác toàn diện, bền vững và đoàn kết trong lĩnh vực năng lượng, với mục tiêu chung lập một không gian kinh tế kiểu Liên hiệp châu Âu, có một đồng tiền chung và những
cơ chế kinh tế - thương mại thống nhất, xoá bỏ hoàn toàn sự phụ thuộc vào
hệ thống kinh tế, tài chính tư bản do Mỹ kiểm soát
Một sự kiện nữa là các nhà lãnh đạo 3 nước: Boliva, Cuba và Venezuela đã
ký Hiệp định Thương mại ba bên (ALBA) nhằm trao đổi thương mại và hỗ trợ lẫn nhau cùng phát triển Trong khuôn khổ ALBA đã hình thành dự án liên kết năng lượng PETRO CARIBE và hợp tác năng lượng Nam Mỹ, nhằm khai thác, hỗ trợ lẫn nhau để sử dụng hiệu quả nguồn năng lượng khu vực Trước
sự kiện này, Chủ tịch Fidel Castro đã bày tỏ: Trong lần đầu này chỉ có 3 chúngtôi Nhưng tôi tin rằng, một ngày nào đó, tất cả các nước Mỹ La-tinh cùng góp mặt ở đây
Tuy chưa hoàn toàn thoát khỏi sự lệ thuộc vào Mỹ nhưng đường lối đối ngoại của các nước khu vực này đã thể hiện rõ xu thế mong muốn có độc lập nhiều hơn Đoàn kết, ủng hộ với Cuba, phản đối chính sách cấm vận của Mỹ đối với đất nước này là quan điểm nhận được sự nhất trí cao của nhiều nước Mỹ La-tinh Chính phủ cánh tả nhiều nước trong khu vực đã thiết lập lại quan hệ ngoại giao đầy đủ với Cuba, đẩy mạnh các hoạt động đối ngoại với các nước thuộc Phong trào không liên kết, các nước xã hội chủ nghĩa
Trang 5Các đảng cộng sản, cánh tả, tiến bộ Mỹ La-tinh đã là những nhân tố rất tích cực tổ chức nhiều diễn đàn, hội thảo quốc tế tại khu vực này để trao đổi kinh nghiệm, phối hợp hành động giữa các tổ chức, các phong trào xã hội dân sự chống chủ nghĩa tự do mới, chống lại sự thống trị của đế quốc, tư bản, phấn xây dựng một xã hội lấy con người làm trung tâm Chẳng hạn, Diễn đàn Sao Paulo, thu hút được hơn 140 đảng và các tổ chức chính trị trên thế giới tham gia Tại đó, các đại biểu đã trao đổi, đánh giá tình hình châu lục, làm rõ các hệlụy của chủ nghĩa tự do mới, hoạch định chủ trương, giải pháp thay thế, đồng thời thông qua các nghị quyết chống chủ nghĩa đế quốc, ủng hộ đấu tranh vì hoà bình, độc lập dân tộc.
Bốn là, các mục tiêu dân sinh dân chủ và công bằng dần được hiện thực hoá trong đời sống kinh tế, văn hoá, xã hội ở các nước Mỹ La-tinh.
Trong những năm 80 và 90 của thế kỷ XX, việc thực hiện triệt để “chủ nghĩa
tự do mới” tuy có đạt được một số kết quả “tức thời”, nhưng sau một thời gian,tình hình kinh tế, chính trị, xã hội nhiều nước ở khu vực đã lâm vào tình trạng khủng hoảng như Argentina, Brazil, Uruguay, Ecuador, Paraguay… Các vấn
đề xã hội bức xúc như đói nghèo, thất nghiệp, bất bình đẳng, tham nhũng, nợ nước ngoài và khủng hoảng xã hội diễn ra triền miên Vì vậy, Mỹ La-tinh đượccoi là khu vực bất bình đẳng nhất trên thế giới Những người giàu nhất chỉ chiếm 10% nhưng lại sở hữu 48% tổng thu nhập quốc dân (GDP), trong khi 10% người nghèo nhất chỉ có thu nhập bằng 1,6% GDP Từ năm 1990-2003, người nghèo từ 200 triệu đã tăng lên 225 triệu (chiếm 44% dân số khu vực)
Tỷ lệ thất nghiệp tăng từ 7,5% năm 1990 lên hơn 10% trong năm 2001
Từ khi lên nắm quyền, các chính phủ cánh tả ở Mỹ La-tinh, đặc biệt là
Venzuela và Bolivia, đã tiến hành hàng loạt các chính sách vĩ mô tiến bộ về quản lý nhà nước đối với nền kinh tế Một trong những chính sách được lòng dân nhất là quốc hữu hoá các nguồn tài nguyên thiên nhiên của đất nước để chống đói nghèo, đầu tư cho các chương trình xã hội, bất chấp phản ứng tiêu
cực của phương Tây Chính phủ Venezuela đã tiến hành một loạt cải cách về
Trang 6thể chế, thông qua nhiều điều luật, đặc biệt là luật đất đai có lợi cho người nghèo; quốc hữu hoá ngành dầu khí - trụ cột kinh tế của đất nước; xoá đói, giảm nghèo, nâng cấp kết cấu hạ tầng, xây thêm nhiều trường học, cải thiện dịch vụ y tế…
Ở Bolivia, từ đầu tháng 6-2006, Chính phủ bắt đầu chia hơn 30.000 km2 đất canh tác cho các cộng đồng nông dân nghèo và tuyên bố sắp tới sẽ thu hồi thêm những diện tích đất tư không sản xuất nhằm đạt mục tiêu phân phối một phần diện tích đất trong những năm tới (viii)
Tại Brazil, Chính phủ đang triển khai chương trình xã hội “Không có người
đói” được coi là lớn nhất thế giới từ trước đến nay, trợ cấp 325 triệu USD hằng tháng cho 45 triệu/tổng số 185 triệu người dân, giúp hàng triệu trẻ em nghèo được đi học và chăm sóc y tế
Với những nỗ lực trên của các chính đảng thiên tả cầm quyền, năm 2006 là năm thứ tư liên tiếp, kinh tế khu vực này tiếp tục tăng trưởng ổn định Theo báo cáo của Ủy ban Kinh tế Mỹ La-tinh và Ca-ri-be (CEPAL), năm 2006, nền kinh tế khu vực này có thể đạt mức tăng trưởng khoảng 5,3%/năm Trong đó, Argentina, Cuba và Venezuela sẽ đạt mức tăng trưởng cao nhất, khoảng 8% Riêng Cuba khoảng 12,5%, tiếp đến Peru, Panama và Chile khoảng 6%, nền kinh tế hàng đầu khu vực là Brazil sẽ đạt mức tăng trưởng 3,5% Nhờ kinh tế tăng trưởng và đẩy mạnh cuộc đấu tranh chống đói nghèo của các chính phủ cánh tả mà tỷ lệ người nghèo ở Mỹ La-tinh đã giảm xuống còn 39,8% năm
2006 Riêng ở Venezuela giảm từ 50% xuống còn 38%, Argentina từ 57% xuống còn 31,4%; Brazil đã có hơn 6 triệu người thoát nghèo và gần 8 triệu người có việc làm mới
Bên cạnh những nguyên nhân kinh tế, chính trị, xã hội, nguyên nhân chủ quanmang tính chất quyết định tạo nên những thắng lợi liên tiếp của phong trào cánh tả Mỹ La-tinh và đưa các nước ở khu vực này phát triển theo hướng xã hội chủ nghĩa là lực lượng cánh tả ở đây đã đổi mới tư duy và phương pháp
Trang 7hoạt động Thay cho đấu tranh vũ trang, sử dụng các hình thức bạo lực giành chính quyền như trước đây là phương pháp vận động, thuyết phục quần chúng nhân dân; đưa ra các cương lĩnh tranh cử phù hợp với nguyện vọng của nhân dân lao động, biết tập hợp các lực lượng và có chính sách liên minh rộng rãi; tăng cường đoàn kết, liên kết các phong trào cánh tả và tiến bộ khác nhau trong nước và khu vực, đấu tranh nghị trường với các mục tiêu hấp dẫn
cử tri
Tuy quan niệm về cong đường và biệp pháp hướng tới chủ nghĩa xã hội ở cácnước khu vực này còn chưa thống nhất, nhưng nét chung nhất của phong tràocánh tả ở Mỹ La-tinh là mềm mỏng, linh hoạt, sáng tạo và kiên trì cho các mụctiêu của mình
Để các nước ở khu vực Mỹ La-tinh hướng tới mục tiêu chủ nghĩa xã hội, nhiềuchính khách, các nhà nghiên cứu trên thế giới đã chỉ ra rằng, các chính đảng
cánh tả nơi đây còn phải vượt qua nhiều khó khăn, thách thức Trước tiên, là
phải đồng tâm hiệp lực chống lại chiến lược toàn cầu của Mỹ nói chung và
quan niệm áp đặt, coi Mỹ La-tinh là “sân sau” của mình Tiếp đó, là phải tìm ra
những phương sách hiệu quả tận dụng sự ủng hộ của các bộ phận tiến bộ trong cánh hữu, nhưng đồng thời cũng phải nâng cao cảnh giác, đấu tranh có hiệu quả, cô lập, làm tê liệt các thế lực cánh hữu phản động câu kết chặt chẽ với Mỹ, luôn tìm cách phá hoại sự nghiệp cách mạng của nhân dân Mỹ La-
tinh Sau cùng, điều có tính chất quan trọng nhất là các lực lượng cánh tả nơi
đây cần khắc phục sự phân tán, chưa có ngọn cờ đủ mạnh, uy tín tập hợp lựclượng, đặc biệt phải khắc phục những khuynh hướng khác nhau trong ban lãnh đạo, những tư tưởng khác nhau trong chính phủ liên minh cầm quyền, hướng tới thành lập một chính đảng thống nhất thật sự của giai cấp công nhân và nhân dân lao động
Học thuyết Mác – Lênin và chủ nghĩa xã hội: Trào lưu hay quy luật tất yếu? - Bài 3: CNXH thế kỷ 21 là cần thiết
sggp.org.vn - 01:25 01-07-2009
Trang 8Trong khi thế giới đang rơi vào cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng, nhiều người đang nghiên cứu về chủ nghĩa Mác để tìm ra bài học cho cuộc khủng hoảng hiện nay như chủ nghĩa tư bản khủng hoảng như thế nào, hình thái kinh tế, xã hội nào sẽ thay thế chủ nghĩa tư bản
Để giúp bạn đọc rõ hơn về những xu hướng chính trị hiện nay trên thế giới, phóng viên Báo Sài Gòn Giải Phóng đã trao đổi với bà Merlee Ratner, đồng chủ tịch Viện Nghiên cứu chủ nghĩa Mác ở New York, Mỹ
- PV: Thưa bà Merlee Ratner, cuộc khủng hoảng kinh tế hiện nay đang khẳng định điều gì?
- Bà MERLEE RATNER: Tôi nghĩ rằng điều đó cho thấy dấu hiệu sụp đổ của chủ nghĩa tư bản cũng như sự thất bại của nó từ góc độ của một hệ thống nhân bản và bền vững Nhưng bản chất của CNXH, một hệ thống có thể thay thế nó vẫn còn đang được tìm kiếm
Quá trình phát triển của Việt Nam, Cuba, Venezuela và phần còn lại của Mỹ Latinh là niềm hy vọng của chúng ta Nhiều người đã kết luận rằng chủ nghĩa
tư bản đang trên đường suy thoái, một vài học giả còn khẳng định nó đang sụp đổ ngay từ bây giờ
Thế giới vẫn còn đang tìm kiếm một hình thái xã hội mới, trong khi đó những người theo chủ nghĩa Mác và cánh tả khẳng định sự lựa chọn duy nhất hiện nay cho sự tồn tại của nhân loại và hành tinh của chúng ta chính là CNXH
- Chủ nghĩa Mác và những bài học về tư bản có trở lại ở nước Mỹ trong cuộc khủng hoảng kinh tế hiện nay không và người Mỹ đang nghiên cứu chủ nghĩa Mác như thế nào?
- Đây là hai câu hỏi Thứ nhất: lý thuyết về tư bản của Mác có đang được khẳng định ở Mỹ không và thứ hai là người Mỹ có đang nghiên cứu về Mác không?
Trang 9Đối với câu hỏi thứ nhất: Tôi trả lời rằng “có” Rất rõ ràng là lý thuyết của Mác
về phương thức hoạt động của chủ nghĩa tư bản, đặc điểm những cuộc khủnghoảng của nó, vòng quay đồng vốn (vốn giả định), dẫn đến sự bần cùng hóa giai cấp công nhân và các cuộc chiến tranh đế quốc ngày càng tăng đều đượcthể hiện qua cuộc khủng hoảng kinh tế hiện nay
Chúng ta có thể thấy rằng cuộc khủng hoảng xảy ra không chỉ là do sự tham lam của con người mà là do nhu cầu của tư bản muốn tăng lợi nhuận của mình và là nhu cầu cố hữu của chủ nghĩa tư bản dẫn đến những nguy cơ khủng hoảng tài chính Dựa trên chủ nghĩa Mác, chúng ta hiểu rằng cuộc khủng hoảng không chỉ là kết quả của tính tham lam của con người mà là mâuthuẫn bên trong của chủ nghĩa tư bản
Đối với câu thứ hai, tôi vẫn khẳng định là “có” Người dân Mỹ, đặc biệt là giới trẻ đang có một mối quan tâm mới đối với chủ nghĩa Mác Khuynh hướng này xuất phát từ nhận thức rằng hệ thống hiện tại đang không bền vững từ khía cạnh kinh tế, sinh thái… và nó cần được chuyển đổi sang một hình thái xã hội nhân bản hơn
Cũng là một sự trùng hợp khi nhắc đến từ “chủ nghĩa xã hội” mà cánh hữu nhắc đến khi phản ứng đối với kế hoạch cứu trợ của Tổng thống Mỹ Obama (nhưng chắc chắn không phải là người XHCN) Ví dụ, trong số ra ngày 16-2, tạp chí nổi tiếng Newsweek đã đặt vấn đề nổi bật là: “Tất cả chúng ta bây giờ
là những người XHCN”
Ở Viện Nghiên cứu chủ nghĩa Mác của chúng tôi, ngày càng nhiều sinh viên theo học về Mác để tìm hiểu về cuộc khủng hoảng hiện nay Có một câu hỏi là: hàng triệu người đang trở thành những người Marxist? Không phải, nhưng
có một khuynh hướng đang nổi lên là dân chúng bắt đầu nghĩ rằng hệ thống
tư bản đang sụp đổ cả về mặt kinh tế lẫn chính trị
Trang 10Ngay tại nước Mỹ, phong trào cánh tả đang phát triển rất mạnh, đóng vai trò chủ yếu trong các cuộc đấu tranh đòi được hưởng chăm sóc y tế, chấm dứt chiến tranh, quyền công nhân…
- Ý kiến của bà về CNXH thế kỷ 21 do Tổng thống Venezuela khởi xướng?
- Tổng thống Venezuela Chavez đã và đang làm nhiều điều tuyệt vời cho đất nước của ông: quốc hữu hóa một số ngành công nghiệp, biến thặng dư thành khoản hỗ trợ cho người nghèo và vận động quần chúng tham gia tiến trình cách mạng (với các tổ chức nền tảng cách mạng như phong trào cách mạng Bolivia…)
Tuy vậy, CNXH ở Venezuela vẫn tồn tại bên cạnh chủ nghĩa tư bản và giai cấp công nhân vẫn chưa hoàn toàn nắm quyền lực nhà nước Vì tất cả vẫn chưa hoàn thiện nên CNXH của Tổng thống Chavez mới chỉ là một “nguồn cảm hứng” cho toàn bộ châu Mỹ và thế giới
- Thắng lợi của cánh tả ở Mỹ Latinh trong các cuộc bầu cử nói lên điều gì?
- Chắc chắn là thắng lợi đó chứng minh cho sự thất bại của chủ nghĩa thực dân mới của Mỹ hoặc sự điều chỉnh cấu trúc - một chiến lược mới của Mỹ đối với các nước đang phát triển Người dân đã quá mệt mỏi với nghèo đói và sự thống trị của Mỹ cũng như các đại diện của Mỹ ở đất nước họ Họ cũng bị đè nén dưới các chế độ độc tài được sự hỗ trợ của Mỹ (như Pinochet…) Nó cũng chứng minh rằng nhân dân Mỹ Latinh đang khẳng định quyền độc lập của họ khỏi nước Mỹ, nơi mà họ vẫn bị gọi là sân sau của Mỹ
Hơn nữa nó cũng khẳng định rằng khi nhân dân có khả năng thể hiện nguyện vọng chính trị của mình thì chắc chắn họ không muốn rập khuôn con đường chủ nghĩa tư bản đầy rẫy khiếm khuyết và một trong những xu hướng thời đại
là tìm những phương cách xây dựng xã hội XHCN Điều đó đang trở thành sựthật ở Venezuela, Bolivia và các quốc gia khác
Trang 11Để kết luận, chúng ta có thể nói rằng cuộc khủng hoảng trong một bối cảnh lịch sử thể hiện những hạn chế và tính vô nhân đạo của chủ nghĩa tư bản cũng như khuynh hướng phá hủy môi trường hành tinh của chúng ta (như sự ấm lên toàn cầu, sự tan băng ở cực Bắc và cực Nam…) Và tôi cho rằng một bộ phận lớn hành tinh đang tìm kiếm hình thái xã hội mới thay thế chủ nghĩa tư bản, trong đó nhiều người khẳng định CNXH sẽ thay thế
Đang có một sự thay đổi hình thành từ logic của sự phát triển con người Vôtình hay cố ý, dân chúng đang đấu tranh cho sự thay đổi đó Cuộc đấu tranhthể hiện ở sự phản đối logic của tư bản, kêu gọi một xã hội công bằng và tôntrọng giá trị con người Cuộc đấu tranh còn thể hiện ở những cuộc biểu tìnhđòi tăng lương và những điều kiện lao động, bảo vệ môi trường sống, bảo vệquyền được chăm sóc sức khỏe, giáo dục và có nhà ở, chống chủ nghĩaphân biệt chủng tộc Đó là cuộc đấu tranh nhằm dỡ bỏ hoàn toàn những rào
cản đối với sự phát triển toàn diện của nhân loại
Michael A Lebowit - giáo sư kinh tế danh dự của Đại học Simon Fraser ở
Vancouver, Canada - bài viết đăng trên Tạp chí Monthly Review số ra tháng
2-2009
VIỆT KHOA
Học thuyết Mác – Lênin và chủ nghĩa xã hội Trào lưu hay
quy luật tất yếu?
Bài 4: Chủ nghĩa xã hội thế kỷ 21 - Sự trỗi dậy của châu Mỹ Latinh
Thứ năm, 02/07/2009, 00:57 (GMT+7)
Sau những cơn địa chấn dữ dội về chính trị, dẫn tới sự tan rã của cộngđồng các nước xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và khu vực Trung, Đông Âu, cácthế lực thù địch của chủ nghĩa xã hội đã triệt để lợi dụng cơ hội này để
“thừa gió bẻ măng” Chúng ra sức khua chiêng gióng trống hòng tống khứcái “bóng ma chủ nghĩa cộng sản đã từng ám ảnh châu Âu” và khôngngừng khuấy động các cuộc bạo loạn về chính trị nhằm xuất khẩu phảncách mạng dưới những ngôn từ lừa mị: “cách mạng đường phố”, “cáchmạng nhung”, “cách mạng màu sắc” – “màu hoa hồng”, “màu da cam”,
Trang 12“màu hoa tuy-líp”, “màu Jeans”… Thế nhưng, cũng chính trong thời điểm
ấy, tại khu vực Tây bán cầu đã xuất hiện một “làn sóng đỏ” - thông qua bầu
cử dân chủ, các thủ lĩnh của phong trào cánh tả đã nắm chính quyền tại 9quốc gia từng được mệnh danh là “sân sau” của Mỹ: Brazil, Bolivia, Chile,Venezuela, Argentina, Panama, Paraguay, Nicaragua, Ecuador
Châu Mỹ Latinh vốn là một “tân đại lục” nổi tiếng của cộng đồng 560 triệu
cư dân, là “miền đất hứa” có những nguồn lợi thiên nhiên vô cùng phongphú Theo tính toán của các chuyên gia kinh tế, vùng đất Mỹ Latinh có thểbảo đảm cho 1 tỷ người trên trái đất hưởng thụ mức sống cao Ấy thế màhàng trăm triệu dân Trung và Nam Mỹ đã phải sống triền miên trong cảnhđói nghèo Ở Argentina, số địa chủ chỉ với tỷ lệ 1,2% dân số nhưng lạichiếm hơn một nửa ruộng đất canh tác trong cả nước
Tại Mexico, giữa lúc 2 triệu nông dân không có ruộng, thì gần 2.500 chủ đạiđiền trang chiếm hữu từ 10.000 đến 300.000ha điền địa mỗi người Chỉ tínhtrong 2 thập niên (1980-1999), số người nghèo đói ở Mỹ Latinh đã tăngthêm 100 triệu Tổng số nợ nước ngoài trong khu vực đã vượt lên mức kỷlục với 850 tỷ USD và số người thất nghiệp đã gia tăng đến hơn 200 triệu
Có thể nói nạn đói nghèo, thất nghiệp, nợ nước ngoài, tham nhũng vàkhủng hoảng xã hội là những căn bệnh kinh niên của miền đất hứa này.Giương cao ngọn cờ đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ vàchủ nghĩa xã hội, kiên quyết thoát khỏi vòng kiềm tỏa của cái gọi là “chủnghĩa tự do mới” do Mỹ áp đặt, những lãnh tụ có uy tín của phong tràocánh tả như Daniel Ortega (Nicaragua), Lula da Silva (Brazil), HugoChavez (Venezuela), Evo Morales (Bolivia), Rafael Correa (Ecuador)…, đã
và đang tìm tòi xây dựng những mô hình mới thích ứng với sự nghiệp đấutranh “giành chính quyền trong thế kỷ 21”, nhằm mục tiêu tiến tới “xây dựngnền dân chủ toàn diện”, “xây dựng chủ nghĩa xã hội kiểu mới”, “xây dựngchủ nghĩa xã hội Simon Bolivar”, “xây dựng chủ nghĩa xã hội thế kỷ 21”…
Trang 13Cao trào đấu tranh hướng tới “chủ nghĩa xã hội thế kỷ 21” của nhân dân lụcđịa châu Mỹ Latinh hiện nay là nhằm giải quyết vấn đề dân tộc, dân quyền,dân sinh, dân chủ và tiến bộ xã hội Phong trào cánh tả đang lên tại lục địachâu Mỹ Latinh, chính là sự hợp lưu của các dòng chảy được khơi nguồn
từ Đảng Lao động Brazil, Đảng Xã hội Chile, Mặt trận giải phóng dân tộcSandino, Đảng Phong trào nền cộng hòa thứ năm của Venezuela, ĐảngPhong trào tiến lên chủ nghĩa xã hội của ông Evo Morales ở Bolivia…Nguồn lực và sức mạnh của những dòng chảy ấy, đã được khơi dậy từtrong tình cảm cách mạng và ý chí quật khởi của các tầng lớp nhân dân
Được sự ủng hộ mạnh mẽ của quảng đại quần chúng thông qua lá phiếubầu cử tổng thống, những nhân vật nổi tiếng của phong trào cánh tả đãđàng hoàng bước lên vũ đài chính trị Với sự đóng góp đắc lực kể cả nhânlực, vật lực và tài lực của quần chúng, các chính phủ của phong trào cánh
tả đã tiến hành được những cải cách về thể chế, quốc hữu hóa nhữngngành kinh tế trụ cột (như ngành dầu khí), giải quyết những vấn đề quantrọng như: xóa đói giảm nghèo, xóa nạn mù chữ, xây dựng thêm trườnghọc, cải thiện dịch vụ y tế…
Một nhân tố khác góp phần quyết định sự thắng lợi của các lực lượng cánh
tả ở lục địa châu Mỹ Latinh, đó là sự ủng hộ của phong trào cộng sản vàcông nhân trong khu vực Ở Venezuela, Đảng Cộng sản kiên định ủng hộcác phong trào đấu tranh của các lực lượng cánh tả suốt 10 năm qua.Trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2006, Đảng Cộng sản đã góp gần nửatriệu phiếu bầu cho Tổng thống Hugo Chavez Quốc hội và Chính phủVenezuela hiện nay có một bộ trưởng và 6 nghị sĩ là đảng viên Cộng sản…
Theo dõi những cuộc bầu cử ở lục địa châu Mỹ Latinh trong thời gian qua,chúng ta có thể thấy rõ các lực lượng đối lập chiếm khoảng 40% tỷ lệ phiếubầu Điều quan trọng là, sau khi giành được chính quyền bằng con đườngnghị trường, các thế lực cách mạng phải tổ chức thực thi quyền lực trong
Trang 14hành lang pháp lý, điều kiện thể chế chính trị và cơ sở kinh tế-xã hội củachế độ tư bản chủ nghĩa Cuộc đấu tranh để giải quyết vấn đề “ai thắng ai”
sẽ diễn ra phức tạp trong nhiều lĩnh vực hoạt động Những vấn đề dân tộc,dân quyền, dân sinh, dân chủ và khủng hoảng kinh tế-xã hội đã tồn đọngqua nhiều năm tháng, các tầng lớp nhân dân khao khát mong đợi sớmđược giải quyết, sẽ tạo thành áp lực lớn đối với các chính phủ đang cầmquyền Đó là những khó khăn, thách thức không nhỏ
Nhằm thực hiện thắng lợi Cương lĩnh xây dựng “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ21”, các nhà lãnh đạo cánh tả ở châu Mỹ Latinh đã đề ra nhiều quyết sáchquan trọng
- Thành lập một chính đảng tiền phong “rộng lớn nhất, dân chủ nhất vàcách mạng nhất” để lãnh đạo đất nước Sự ra đời của Đảng Xã hội chủnghĩa Thống nhất Venezuela hai năm trước đây, do Tổng thống HugoChavez làm Chủ tịch, là một sự kiện lịch sử có ý nghĩa lớn lao
Đảng tự xác định là chính đảng xã hội chủ nghĩa, chống chủ nghĩa tư bản,chủ nghĩa đế quốc, vì lợi ích của giai cấp lao động và của dân tộc, lấy tưtưởng Các Mác, Ph Ăngghen, V.I Lênin, X Bôliva làm kim chỉ nam hoạtđộng Đảng cũng tự khẳng định nhiệm vụ của mình là “rèn luyện đạo đứccách mạng, phê bình và tự phê bình, áp dụng nguyên tắc tập trung dânchủ, chống nguy cơ quan liêu, xa rời thực tiễn và độc đoán, chuyênquyền”…
- Tiến hành sửa đổi hiến pháp và thực hiện các biện pháp hiến định phùhợp để cải tạo bộ máy Nhà nước tư sản, nhằm tạo ra hàng loạt các chínhsách vĩ mô về quản lý Nhà nước đối với nền kinh tế như: đẩy mạnh việcquốc hữu hóa các ngành dầu khí, điện lực, viễn thông… Ưu tiên dành vốnđầu tư cho các chương trình xã hội, chống đói nghèo
- Đặc biệt quan tâm đến vấn đề xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng,
Trang 15biến quân đội thành công cụ chính trị và quân sự của Đảng để bảo vệ vàphát triển thành quả cách mạng.
- Củng cố sự đoàn kết và mở rộng mối quan hệ hợp tác và liên kết giữanhững chính phủ cánh tả với các nước trong khu vực lục địa châu MỹLatinh và vùng biển Caribe – đặc biệt là với Cuba, tạo thành sức mạnh tổnghợp giành lại chủ quyền về kinh tế
Cùng với sự toàn thắng của cách mạng Cuba, những thắng lợi vang dộicủa phong trào cánh tả ở lục địa châu Mỹ Latinh trong thời gian qua đã đậptan “thuyết định mệnh địa lý” vẫn đầu độc nhân dân châu Mỹ Latinh Nó còn
là một bằng chứng sinh động xác minh rằng sự sụp đổ của chế độ xã hộichủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu không có nghĩa là sự sụp đổ của chủnghĩa xã hội với tư cách là một học thuyết cách mạng và khoa học Nócũng khẳng định tính đúng đắn và sức sống vĩ đại của học thuyết Mác
Trần Hữu Phước
Phong trào cánh tả lan rộng ở Mỹ la-tinh
26.02.2009
Trong thập kỷ vừa qua, phong trào cánh tả Mỹ la-tinh tiếp tục được củng cố, phát triển, khẳng định vai trò lãnh đạo trong đời sống chính trị, xã hội ở nhiều nước trong khu vực Chính quyền một số nước Mỹ la-tinh đã lựa chọn "Chủ nghĩa xã hội thế kỷ 21" là con đường phát triển đi tới tương lai.
Khẳng định vị trí lãnh đạo
Từ cuối những năm 90 của thế kỷ trước, lực lượng cánh tả Mỹ la-tinh đã liên tiếp giành thắng lợi trong các cuộc bầu cử và lên nắm quyền ở một loạt nước trong khu vực như: Venezuela, Chile, Brazil, Argentina, Uruguay, Bolivia, Ecuador, Panama, Costa Rica, Nicaragoa Hiện nay đã có 13 chính quyền các nước Mỹ la-tinh nằm
Trang 16trong tay các chính đảng cánh tả Dân số các nước này chiếm 70% trong tổng số 500 triệu dân và 80% tổng diện tích Mỹ la-tinh và khu vực Caribe Lực lượng cánh tả đã giữ vai trò chủ đạo trong đời sống chính trị xã hội các nước trong khu vực Sự phát triển mạnh mẽ của Phong trào cánh tả Mỹ la-tinh thu hút sự quan tâm theo dõi của dưluận quốc tế, góp phần thúc đẩy sự phát triển của lực lượng cánh tả và dân chủ, tiến
bộ trên thế giới trong cuộc đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ
xã hội
Dưới sự lãnh đạo của lực lượng cánh tả, đời sống chính trị, kinh tế, xã hội các nước
Mỹ la-tinh đã có những thay đổi rõ rệt Các nhà lãnh đạo cánh tả Mỹ la-tinh đã tích cực triển khai nhiều cải cách chính trị, kinh tế, xã hội nhằm xóa bỏ nghèo đói, bất công, và xây dựng một xã hội dân chủ, tiến bộ Nhiều chính phủ cánh tả ở Mỹ la-tinh
đã nhận ra những khiếm khuyết, sai lầm của mô hình kinh tế "chủ nghĩa tự do mới" Các chính sách do chính phủ cánh tả triển khai thực hiện bước đầu đã phát huy hiệu quả và thu được nhiều thành tựu đáng khích lệ, làm thay đổi nhiều mặt trong đời sống
xã hội đất nước, đưa kinh tế thoát ra khỏi khủng hoảng, trì trệ và đang trên đà phục hồi tăng trưởng, góp phần không ngừng cải thiện đời sống nhân dân Tỷ lệ người nghèo đói, thất nghiệp giảm Hàng triệu người nghèo được hưởng trợ cấp xã hội, mua lương thực thực phẩm giá rẻ, vay vốn ưu đãi sản xuất, kinh doanh; được cấp đất mới
để canh tác; khám, chữa bệnh và học tập miễn phí; tỷ lệ trẻ sơ sinh chết giảm và tuổi thọ người dân tăng lên
Năm 2008 là năm thứ sáu liên tiếp kinh tế Mỹ la-tinh có sự tăng trưởng cao và ổn định sau một thời kỳ dài ảm đạm Từ năm 2003 đến nay, mức tăng trưởng kinh tế khu vực từ 4,5 đến 5,5% Nhờ thúc đẩy phát triển kinh tế và đẩy mạnh cuộc đấu tranh chống nghèo đói, tỷ lệ người nghèo ở Mỹ la-tinh đã giảm từ 44% năm 2002 xuống còn 35,1% trong năm 2008, tỷ lệ người cực nghèo giảm còn 12,7%, từ hơn 70 triệu người xuống còn 65 triệu người Trong đó Brazil, Chile, Ecuador là các quốc gia đạt được các mục tiêu Thiên niên kỷ về giảm tỷ lệ cực nghèo Tỷ lệ người nghèo tại Venezuela giảm từ 50% xuống còn khoảng 30%; Argentina từ 57% xuống còn 31% Thành tựu nổi bật nhất trong mười năm qua của Chính phủ Venezuela như cựu Phó