Hiệu quả giảm đau của nhĩ châm trên bệnh nhân sau mổ trĩ

Đau sau mổ trĩ vẫn còn là than phiền chính của nhiều bệnh nhân, thuốc giảm đau Tây y vẫn chưa đủ kiểm soát tốt cảm giác đau sau mổ trĩ. Nhĩ châm đã được chứng minh có hiệu quả trong nhiều trường hợp đau, nhưng chưa có cơ sở nào về điều trị đau sau mổ trĩ. Vì thế mục tiêu nghiên cứu được đưa ra: Đánh giá tác dụng giảm đau của nhĩ châm bằng kim gài trên bệnh nhân sau mổ trĩ bằng phương pháp Longo. Thiết kế đoàn hệ, so sánh có nhóm chứng và không mù. Nghiên cứu trên 60 bệnh nhân có chỉ định mổ trĩ, theo dõi lượng thuốc giảm đau sử dụng trong 18 giờ và từ 0-24 giờ sau mổ

HIỆU QUẢ GIẢM ĐAU CỦA NHĨ CHÂM TRÊN BỆNH NHÂN SAU MỔ TRĨ

Nguyễn Thị Kiều Oanh * , Nguyễn Thanh Tuyên * , Lê Trung Nam * , Nguyễn Thị Sơn **

TÓM TẮT

Đặt vấn đề: Đau sau mổ trĩ vẫn còn là than phiền chính của nhiều bệnh nhân, thuốc giảm đau Tây y vẫn

chưa đủ kiểm soát tốt cảm giác đau sau mổ trĩ Nhĩ châm đã được chứng minh có hiệu quả trong nhiều trường hợp đau, nhưng chưa có cơ sở nào về điều trị đau sau mổ trĩ Vì thế mục tiêu nghiên cứu được đưa ra: Đánh giá tác dụng giảm đau của nhĩ châm bằng kim gài trên bệnh nhân sau mổ trĩ bằng phương pháp Longo

Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Thiết kế đoàn hệ, so sánh có nhóm chứng và không mù Nghiên

cứu trên 60 bệnh nhân có chỉ định mổ trĩ, theo dõi lượng thuốc giảm đau sử dụng trong 18 giờ và từ 0-24 giờ sau

mổ

Kết quả: Nhóm can thiệp đã giảm 55,50% lượng thuốc giảm đau dạng uống Paracetamol codein trong vòng

18 giờ sau mổ so với nhóm chứng (p <0,001) Nhóm can thiệp đã giảm 32% lượng thuốc giảm đau dạng uống Paracetamol codein trong 24 giờ sau mổ so với nhóm chứng (p <0,01)

Kết luận: Nhĩ châm bằng kim gài kết hợp thuốc giảm đau trên bệnh nhân sau mổ trĩ giảm lần lượt 55,50%

và 32% lượng thuốc giảm đau cần sử dụng 18 giờ và từ 0 – 24 giờ sau mổ so với nhóm chứng Châm loa tai bằng cách sử dụng kim gài không gây ảnh hưởng bất lợi đến bệnh nhân

Từ khoá: nhĩ châm, kim gài, giảm đau, trĩ, đau sau mổ trĩ

ASTRACT

ANALGESIC EFFECT OF AURICULAR ACUPUNCTURE ON POSTOPERATIVE PAIN OF

HEMORRHOIDS

Nguyen Thi Kieu Oanh, Nguyen Thanh Tuyen, Le Trung Nam, Nguyen Thi Son

* Ho Chi Minh City Journal of Medicine * Supplement of Vol 23 – No 4 - 2019: 62 – 67

Objective: Postoperative hemorrhoid pain remains one of the most important patient complaints while

analgesics are still not enough to control pain Auricular acupuncture (AA) is effective in treating various pain conditions, but there have been no study for the pain control effect of AA after hemorrhoid surgery We assessed the effect of AA on the range of analgesic requirements after hemorrhoid surgery by Longo procedure This study aims to assess the pain relief effect of auricular acupuncture with press needles on postoperative pain of hemorrhoids by Longo

Materials and Method: A cohorol study of 60 cases of hemorrhoids treated with Longo operation Patients

were randomly assigned to either intervention group with press needles (n=30) or sham group (n=30)

Results: The intervention group had a 55.50% reduction of paracetamol-codein needed in the control group

during first 18 hours after surgery (p <0.001) The intervention group had a 32% reduction of paracetamo-codein needed in the control group during 24 hours after surgery (p <0.01)

Conclusion: Auricular acupuncture with press needles reduce 5.50% of paracetamol-codein required in the

first 18 hours after surgery and 32% of parcetamol codein in 24 hours after surgery, compared to the control

group Auricular acupuncture with press needles doesn’t have any adverse effect

*Bệnh viện Y học cổ truyền TP Hồ Chí Minh

**Khoa Y học cổ truyền – Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh

Tác giả liên lạc: ThS Nguyễn Thị Kiều Oanh ĐT: 0973888392 Email: lemonoanh@gmail.com

Keyword: aricular acupuncture, press needles, pain relief, hemorrhoid, postoperative pain on hemorrhoids

ĐẶT VẤN ĐỀ

Sau mổ trĩ vấn đề đau và nhiễm trùng hậu

môn (nơi môi trường nhiều vi khuẩn sống) làm

nặng thêm vấn đề đau cho bệnh nhân; nên việc

chú trọng giảm đau sau mổ vẫn là những vấn đề

quan tâm hiện nay Mổ trĩ Longo là phương

pháp mới nhất hiện nay có nhiều cải tiến so

trước nhưng sau mổ dù được điều trị giảm đau

tích cực bệnh nhân vẫn còn đau trong đó: đau ít

68%, đau vừa 27,70%, đau nhiều 4,30% và không

có trường hợp nào không đau sau mổ(3,4)

Trong một nghiên cứu khảo sát tác dụng

không mong muốn sau dùng thuốc giảm đau

ghi nhận 80% bệnh nhân dù chỉ sử dụng opioid

lần đầu nhưng hầu hết thường bị táo bón (40%),

buồn nôn (30%), buồn ngủ (29%) Bệnh nhân sử

dụng NSAIDs có triệu chứng trên đường tiêu

hóa chiếm 62,50%(3)

Nhĩ châm bằng kim gài là một phương pháp

điều trị không dùng thuốc an toàn và có nhiều

công trình nghiên cứu cho thấy có tác dụng giảm

đau nhất là đau sau mổ(6,7) Nhĩ châm được

nghiên cứu nhiều trong giảm đau sau mổ khớp

gối, khớp háng; kết quả giảm đau có hiệu quả

qua giảm lượng thuốc(6,7) Cho đến hiện tại chưa

có công trình nào nghiên cứu giảm đau sau mổ

trĩ bằng kim gài Vì vậy đề tài tiến hành để trả lời

câu hỏi nhĩ châm bằng kim gài có tác dụng giảm

đau trên bệnh nhân sau mổ trĩ không

Mục tiêu nghiên cứu

Đánh giá tác dụng giảm đau của nhĩ châm

bằng kim gài qua khoảng thời gian bệnh nhân có

VAS đạt từ 3 điểm lần đầu sau mổ

Đánh giá tác dụng giảm đau của nhĩ châm

bằng kim gài trên bệnh nhân sau mổ trĩ qua tổng

lượng thuốc giảm đau bệnh nhân cần sử dụng

trong vòng 18 giờ và 24 giờ sau mổ

Thăm dò ảnh hưởng (nếu có) của châm loa

tai bằng kim gài đối với các tác dụng phụ của

quá trình gây tê tủy sống

ĐỐI TƯỢNG – PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Đối tượng nghiên cứu

Tất cả bệnh nhân (BN) có chỉ định mổ trĩ bằng phương pháp Longo tại khoa Ngoại phụ

BV Y học Cổ truyền (YHCT) TP Hồ Chí Minh

Tiêu chuẩn chọn bệnh

Từ 18 tuổi trở lên, không phân biệt giới, nghề nghiệp

Đồng ý tham gia nghiên cứu

Phương pháp vô cảm: gây tê tủy sống

Tiêu chuẩn loại trừ

Mổ Longo có cắt hay đốt trĩ hay da thừa kèm theo

BN mắc bệnh lý về tai như: điếc bẩm sinh, viêm nhiễm loa tai, nhiễm trùng da vùng tai Bệnh lý tâm thần: rối loạn lưỡng cực, rối loạn trầm cảm, tâm thần phân liệt

Bệnh nhân không có tai một hoặc hai bên Đau mạn tính trước mổ và hoặc sử dụng thường xuyên các thuốc giảm đau: Morphin, corticoid, NSAID, acetaminophen

Nghiện hoặc phụ thuộc các opioid, rượu

Tiêu chuẩn ngừng nghiên cứu

Trong thời gian thử nghiệm, xuất hiện triệu chứng: Vã mồ hôi, hoa mắt, bồn chồn, buồn nôn, tay chân lạnh, ngất, dị ứng hạt dán như ngứa da Không đồng ý tiếp tục tham gia nghiên cứu

Phương tiện nghiên cứu

Kim gài của công ty Suzhou Hualun

Máy dò huyệt: ITO Japan Physiotherapy and Rehabilitation

Para-codein (acetaminophen 500mg+ codein 30mg) công ty cổ phần dược Khánh Hoà

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu đoàn hệ so sánh 2 nhóm chứng

và không mù

Cỡ mẫu nghiên cứu

: Trung bình thời gian sử dụng thuốc lần

đầu nhóm chứng

Trung bình thời gian sử dụng thuốc lần

đầu nhóm can thiệp

: Độ lệch chuẩn chung hai nhóm giả định

bằng nhau

n: Cỡ mẫu

α: 0,05 xác suất sai lầm loại I chấp nhận được

β: 0,2 (lực mẫu: 0,8) trong đó 1- β là lực mẫu

của nghiên cứu

Trong một nghiên cứu đánh giá giảm đau

sau mổ trĩ, một nhóm cho điều trị kháng độc tố

Botulinum toxin và một nhóm điều trị giả dược,

hai nhóm cùng được điều trị giảm đau như

nhau: 20 ml Bupivacaine, cocomadol

(acetaminophen 500 mg+ 30 mg codein), 20 giờ

sau mổ bệnh nhân ở hai nhóm đều có nhu cầu

sử dụng thuốc giảm đau morphine kể từ sau mổ

cả hai nhóm (nhóm chứng sd= ± 5)(2)

Dựa vào kết quả nghiên cứu trên, ta kỳ

vọng nghiên cứu này kéo dài thời gian cần sử

dụng thuốc giảm đau lần đầu hơn 20% là 24

giờ (sd= ± 5)

Cỡ mẫu là 30 mỗi nhóm

Phương pháp tiến hành

Bệnh nhân đã được chẩn đoán Trĩ và nằm

trong tiêu chuẩn chọn bệnh và không nằm trong

nhóm tiêu chuẩn loại được chọn vào nghiên cứu

Giải thích và có sự đồng ý bằng văn bản tham

gia nghiên cứu của bệnh nhân và đề cương đã

được thông qua hội đồng Y đức Trường Đại học

Y Dược TP Hồ Chí Minh và Bệnh viện YHCT

TP Hồ Chí Minh

Phân nhóm ngẫu nhiên bệnh nhân bằng

phần mềm R với quy ước 1 can thiệp, 2 nhóm chứng

Nhóm nghiên cứu: người nghiên cứu tiến

hành thăm dò huyệt bằng máy dò, dò lần lượt

tai trái, tai phải, bên nào huyệt trực tràng phản

ứng ta tiến hành sát trùng da vùng huyệt đã

được xác định (Giao cảm, Thần môn, Trực tràng)

sau đó tiến hành kim gài, chỉ dán 1 bên Hướng

dẫn bệnh nhân cách day ấn huyệt khi đau: Hai ngón tay trỏ và cái đặt trước và sau tai tác động lực đối nhau tại huyệt Thần môn ấn trong vòng

30 giây thả nghỉ vài giây trong vòng 1 phút Đánh giá sau 15 phút lại cảm giác đau bệnh nhân nếu VAS vẫn từ 3 điểm, bệnh nhân không chịu được đau uống Para- codein (khoảng cách giữa 2 lần uống không được dưới 4 tiếng), nếu dưới 4 tiếng ta tiếp tục day ấn huyệt hoặc hướng dẫn bệnh nhân day

Sau mổ đến 18 giờ và 24 giờ sau mổ: Thời gian lần đầu bệnh nhân đau VAS đạt 3 điểm sau

mổ, tổng lượng thuốc giảm đau bệnh nhân sử dụng và tác dụng không mong muốn (nếu có)

Theo dõi và đánh giá

Biến số chính

Tổng lượng thuốc giảm đau sử dụng trong vòng 18 giờ và 24 giờ sau mổ

Thời gian lần đầu bệnh nhân có VAS từ 3 điểm sau mổ

Biến số phụ

Thời gian phục hồi cảm giác sau mổ gây tê tủy sống

Ảnh hưởng (nếu có) của châm loa tai bằng kim gài đối với các tác dụng phụ của quá trình gây tê tủy sống

Phương pháp thống kê - xử lý dữ liệu

Nghiên cứu được nhập và quản lý bằng phần mềm Stata 13.0 để phân tích dữ liệu, khác

biệt có ý nghĩa khi p < 0,05 Vẽ đồ thị bằng

chương trình Microsoft Excel 2016

Y đức

Nghiên cứu được thông qua bởi Hội đồng Y đức Trường Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh số 329/ĐHYD-HĐ ngày 18/10/2016

KẾT QUẢ Đặc điểm mẫu nghiên cứu

Bảng 1 Đặc điểm nền của mẫu nghiên cứu (n=30)

Đặc điểm Nhóm chứng Nhóm can thiệp

Tuổi (năm) 45,23 ± 13,84 50,13 ± 13,66 Nam (%) 43,30 53,30 Thời gian bị trĩ (năm) 6,66 ± 4,58 7,08 ± 5,95

Đặc điểm Nhóm chứng Nhóm can thiệp

Thời gian mổ (phút) 43,67 ± 7,42 44,83 ± 10,46

Thời gian có cảm giác

lại sau mổ (phút) 176,17 ± 40,95 187,5 ± 56,21

Các triệu chứng sau mổ (%)

Buồn nôn 10 6,67

Ngứa 13,30 3,30

Lạnh tay chân 3,30 3,30

Bí tiểu 40 33,30

(*) p <0,005 so với nhóm chứng

Đặc điểm phân bố về tuổi, giới, thời gian

bệnh nhân bị trĩ đến lúc mổ lần này, thời gian

bệnh nhân có cảm giác lại sau mổ ở hai nhóm, tỷ

lệ các triệu chứng không mong muốn của gây tê

tủy sống giữa nhóm chứng và nhóm can thiệp

khác nhau không có ý nghĩa thống kê (p >0,05)

(Bảng 1)

Thời gian VAS ≥ 3 lần đầu sau mổ

Thời gian bệnh nhân đạt VAS từ 3 điểm lần đầu ở nhóm can thiệp kéo dài hơn nhóm chứng

có ý nghĩa thống kê với p <0,05 (Hình 1)

Lượng thuốc giảm đau sử dụng

Tổng số viên Para-codein ở nhóm can thiệp

ít hơn nhóm chứng có ý nghĩa thống kê (p <0,05) Tổng số viên thuốc giảm đau Para-codein sử dụng trong 24 giờ ở nhóm can thiệp thấp hơn

nhóm chứng có ý nghĩa thống kê (p <0,05) (Hình 2)

*

0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 1000

Hình 1 Thời gian VAS từ 3 điểm lần đầu sau mổ

TCG: thời gian có cảm giác lại sau mổ, TVAS3: thời gian VAS từ 3 điểm lần đầu sau mổ), (*) p < 0,05 so với nhóm chứng

*

*

*

0 1 2 3 4 5 6 7 8

Hình 2 Lượng Para-codein sử dụng ở 18 giờ và 24 giờ sau mổ tương quan VAS của hai nhóm

VAS24: VAS tại thời điểm 24 giờ sau mổ), (*) p < 0,05 so với nhóm chứng

BÀN LUẬN

Lượng Para-codein (viên) sử dụng trong

vòng 18 giờ sau mổ ở nhóm chứng và nhóm can

thiệp lần lượt là: 1,73 ± 0,83 viên và 0,77 ± 0,68

viên, nhóm can thiệp giảm 55,5% số viên so với

nhóm chứng Lượng Para-codein (viên) sử dụng

trong vòng 24 giờ sau mổ ở nhóm chứng và

nhóm can thiệp lần lượt là: 2,40 ± 1,00 viên và

1,63 ± 0,81 viên, nhóm can thiệp giảm 32 % số

viên thuốc giảm đau so nhóm chứng Qua đây ta

thấy việc sử dụng kim gài hỗ trợ giảm đau nhiều

nhất thời điểm trong 18 giờ sau mổ, trong 24 giờ

sau mổ lượng thuốc giảm đau giảm ít hơn Đỉnh

từ 18 giờ đến 24 giờ sau mổ đa số rơi vào lúc

bệnh nhân ngủ Việc giảm đau bằng kim gài còn

phụ thuộc việc day ấn huyệt tích cực của bệnh

nhân khi đau

Sau mổ trĩ thì thời gian lần đầu bệnh nhân

đạt VAS bằng từ 3 điểm đầu tiên cần sử dụng

giảm đau sau mổ trung bình nhóm chứng và

nhóm can thiệp lần lượt là: 371 ± 216,42;

534 ± 343,54 tính theo phút tương ứng khoảng 4

đến 15 giờ Nhóm can thiệp kéo dài 30% khoảng

thời gian có VAS từ 3 điểm đau lần đầu sau mổ

So với thời gian phục hồi cảm giác qua gây tê

tủy sống mà thành phần có chứa giảm đau gây

nghiện, trong đó thời gian phục hồi cảm giác gây

tê tương đương nhau giữa hai nhóm

Các tác dụng không mong muốn sau mổ do

gây tê tủy sống giữa nhóm chứng và nhóm can

thiệp khác nhau không có ý nghĩa thống kê Do

đó việc châm cứu bằng kim gài an toàn không

gây tác dụng phụ trên bệnh nhân nghiên cứu

Dựa vào tổng lượng thuốc giảm đau bệnh

nhân sử dụng và thời gian bệnh nhân có VAS từ

3 điểm, ta thấy việc sử dụng kim gài có tác dụng

giảm đau nhiều nhất trong 18 giờ sau mổ và kéo

dài thời gian cảm nhận đau từ sau mổ Phương

pháp châm cứu loa tai bằng kim gài giải quyết

được vấn đề sử dụng quá nhiều thuốc vẫn

không giảm đau, tránh tác dụng hại gan, thận

Một nghiên cứu lâm sàng ngẫu nhiên có

nhóm chứng và gây mù năm 2014 của tác giả

Wu J(9) thực hiện trên 120 bệnh nhân mổ trĩ hỗn hợp chia làm 3 nhóm mỗi nhóm 40 người Nhóm

1 điện châm trên huyệt Trường cương và Thừa sơn trước khi mổ, nhóm 2 nhóm giả điện châm, nhóm 3 chứng Khác biệt số ca nhận thuốc giảm đau ở 3 nhóm khác nhau có ý nghĩa thống kê So sánh nhóm châm cứu với nhóm giả châm và nhóm chứng lượng thuốc giảm đau giảm nghiên cứu trên thì thuốc giảm đau trung bình tương ứng 3 nhóm châm cứu, giả châm, nhóm chứng: 2,43 ± 1,08 viên; 3,23 ± 1,33 viên; 3,10 ± 1,22 viên Giảm nhóm châm cứu so với nhóm giả châm 25%, so với nhóm chứng 22% Nghiên cứu giảm 27% lượng thuốc uống so với nghiên cứu chúng tôi giảm 32% So nhĩ châm và điện châm, nhĩ châm tiện lợi, tác dụng liên tục

Nghiên cứu Chang 2012(1) trên 62 bệnh nhân

mổ thay khớp gối toàn phần dưới gây mê toàn thân, sau mổ đánh giá tác dụng của châm loa tai bằng miếng dán kim gài trên huyệt Thần môn, điểm vỏ não Nghiên cứu giảm 41% lượng thuốc giảm đau cần sử dụng trong 24 giờ sau mổ Giảm gần tương đương lượng thuốc uống trong nghiên cứu tôi thực hiện

Nghiên cứu tác giả Usichenko(6,7,8) sử dụng kim gài trên nghiên cứu mổ nội soi khớp gối hay

mổ thay khớp háng, tác giả tiến hành gài kim trước mổ và rút kim 24-36 giờ sau mổ Tính tương đồng thời gian gần với nghiên cứu chúng tôi Chọn huyệt trong từng nghiên cứu khác nhau, điểm tương đồng với nghiên cứu tôi sử dụng huyệt Thần môn Trong nghiên cứu giảm đau sau mổ nội soi khớp gối tác giả Usichenko

sử dụng kim gài đường kính 0,22 mm và 1,5 mm dán vào huyệt Gối, Thần môn, Phế kết quả sau nghiên cứu nhóm châm cứu giảm 67% lượng Ibuprofen giảm 25% lượng Tramadol so với nhóm chứng Nghiên cứu chúng tôi cũng sử dụng kim gài tác động trên 3 huyệt kết hợp ấn kích thích huyệt Thần môn thời gian nghiên cứu tương đồng làm giảm lượng thuốc giảm đau gần tương đồng

KẾT LUẬN

Việc sử dụng châm cứu bằng kim gài có tác

dụng giảm đau cho bệnh nhân; đồng thời kéo

dài thời gian phải sử dụng giảm đau sau mổ,

giảm lượng thuốc giảm đau bệnh nhân cần sử

dụng Sử dụng phương pháp giảm đau bằng

châm cứu kim gài tương đối an toàn, không gây

khó chịu bệnh nhân

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Chang LH, et al (2012) "Auricular acupressure for managing

postoperative pain and knee motion in patients with total knee

replacement: a randomized sham control study" Evid Based

Complement Alternat Med, 2012:528452

2 Davies J, Duffy D, and Boyt N (2003) "Botulinum toxin

(Botox®) reduces pain after hemorrhoidectomy" Diseases of The

colon & Rectum, 46(8):1097–1102

3 Đoàn Chí Thanh, Nguyễn Văn Lượng, Phạm Như Hiệp và cs

(2012) “Đánh giá kết quả điều trị bệnh trĩ bằng phẫu thuật

Longo tại Bệnh viện trung ương Huế” Ngoại khoa, 61:144–148

4 Nguyễn Hoàng Diệu (2007) “Nghiên cứu ứng dụng phẫu thuật

Longo trong điều trị trĩ tại bệnh viện Việt Đức” Luận văn Thạc

sỹ Y học, Trường Đại học Y Hà Nội, pp.1–75

5 Nguyễn Phúc Minh, Dương Văn Hải, Nguyễn Mạnh Dũng, Lê Quang Nghĩa (2008) “Kết quả bước đầu điều trị trĩ bằng phẫu

thuật Longo” Y Học TP Hồ Chí Minh, 12(1):41–45

6 Usichenko TI, et al (2005) “Auricular acupuncture for pain relief

after ambulatory knee arthroscopy: A pilot study Evid Based

Complement Alternat Med, 2:185–189

7 Usichenko TI, et al (2005) "Auricular acupuncture for pain relief after total hip arthroplasty - a randomized controlled study"

Pain, 114(3):320–327

8 Usichenko TI, et al (2006) "Auricular acupuncture reduces intraoperative fentanyl requirement during hip arthroplasty - a

randomized double-blinded study" Acupunct Electrother Res,

31(3–4):213–221

9 Wu J, et al (2014)."Effects of electroacupuncture preemptive

intervention on postoperative pain of mixed hemorrhoids"

Zhongguo Zhen Jiu, 34(3):279–283

Ngày phản biện nhận xét bài báo: 20/08/2019