skkn giúp trẻ phát triển kỹ năng tự bảo vệ bản thân tại lớp mẫu giáo 4 5 thông qua hoạt động hằng ngày

Theo các nhà nghiên cứu kỹ năng tự bảo vệ bản thân là “Khả năng conngười vận dụng những kiến thức để nhận diện, đồng thời biết cách ứng phóđược trước các tình huống bất lợi, những hoàn c

I ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Sự cần thiết của đề tài

Quỹ nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF) là tổ chức có nhiều công trìnhnghiên cứu sâu về kỹ năng sống dưới góc độ tồn tại và phát triển của cá nhân đã

phân loại kỹ năng sống thành 3 nhóm cơ bản; và kỹ năng tự bảo vệ là một trongnhững kỹ năng thuộc nhóm một-gồm các kỹ năng tự nhận thức và sống vớichính mình Vì vậy nếu xét dưới góc độ tồn tại và phát triển của cá nhân thì kỹnăng tự bảo vệ là kỹ năng rất cần thiết và quan trọng

Theo các nhà nghiên cứu kỹ năng tự bảo vệ bản thân là “Khả năng conngười vận dụng những kiến thức để nhận diện, đồng thời biết cách ứng phóđược trước các tình huống bất lợi, những hoàn cảnh nguy hiểm có thể xảy đến

để bản thân có thể an toàn” Chính vì vậy, quan tâm giáo dục trẻ về kỹ năng bảo

vệ bản thân là điều rất cần thiết mà cha mẹ cũng như cô giáo không thể bỏ quên.Trang bị kỹ năng để trẻ tự bảo vệ mình luôn là quan điểm được các chuyêngia tâm lý giáo dục nhấn mạnh Ở bất cứ lúc nào và bất cứ nơi đâu đều tiềm ẩnnhững tình huống có thể xảy ra vì thế thông qua hoạt động mọi lúc mọi nơi giáoviên có thể giáo dục trẻ biết cách tự bảo vệ bản thân tránh khỏi nguy hiểm, vượtqua nguy hiểm, biết cấp cứu khi gặp nạn, biết cách đối phó với người lạ Nếu trẻ

có những cách xử lý tình huống chưa phù hợp, hoặc lo lắng, hoảng sợ… giáoviên có thể kịp thời phát hiện, giải thích và sửa sai ngay cho trẻ, để trẻ biết đó lànhững hành vi không đúng trẻ không nên bắt chước theo

Cha mẹ thường sợ hãi, lo lắng, tìm cách nghiêm cấm con tiếp xúc với cácrủi ro nhưng lại quên giải thích cho trẻ lý do vì sao và hậu quả có thể xảy ra là

gì Điều này khiến trẻ với tâm lý muốn khám phá lại càng tò mò hơn, nhưng trẻlại không biết phân biệt được đâu là nguy hiểm và không nguy hiểm để tự mìnhtránh xa

Thực tế hiện nay tình trạng trẻ thụ động, không biết ứng phó trong nhữnghoàn cảnh nguy cấp, không biết cách bảo vệ bản thân trước các tình huống nguyhiểm, tìm kiếm sự giúp đỡ…để lại những hậu quả thật thương tâm và đáng tiếcngày càng nhiều trong xã hội Thực tế này khiến cho xã hội, các nhà tâm lý, đặcbiệt là bậc học mầm non phải suy nghĩ

Sau khi quan sát, tìm hiểu trẻ tại nhóm lớp mà tôi phụ trách, tôi thấy trẻtrong lớp tuy đã tự tránh xa những đồ chơi, đồ vật nguy hiểm, trẻ biết được hành

vi nào là nên, không nên, đúng hay sai nhưng khả năng xử lý các tình huống khigặp nguy hiểm thì chưa cao, còn phải cần đến sự nhắc nhở giúp đỡ của ngườilớn … Bên cạnh đó, giáo viên chỉ chú ý các nội dung giáo dục hành vi tự bảo vệcho trẻ mà chưa quan tâm đến việc hình thành các kỹ năng tự bảo vệ bản thâncho trẻ đúng mức, hoặc thực hiện còn mang tính hình thức, qua loa và đôi lúccòn gượng ép, có phần áp đặt ý muốn chủ quan của mình, cũng như chưa chútrọng đến vấn đề lồng ghép dạy trẻ kỹ năng tự bảo trong các chủ đề… Nắm bắtđược tâm sinh lý trẻ “Chơi mà học, học mà chơi” thông qua hoạt động mọi lúcmọi nơi giáo viên dễ dàng định hướng và giáo dục trẻ một cách nhẹ nhàng, thoảimái, giúp trẻ dễ dàng tiếp thu và vận dụng những hiểu biết của mình một cáchphù hợp

Nhận thức được tầm quan trọng của giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thânđối với sự phát triển của trẻ, với mong muốn tích lũy thêm những tri thức lý luận

và kinh nghiệm thực tiễn về giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ mầmnon, tôi đã chọn đề tài nghiên cứu là “Thông qua các hoạt động hàng ngày ởtrường mầm non, giúp trẻ phát triển kỹ năng tự bảo vệ bản thân tại lớp mẫu giáo

4-5 Tuổi A Trường Mầm non 8/3 Nha Trang”

2 Mục đích nghiên cứu.

Phân tích, đánh giá thực trạng kỹ năng tự bảo vệ bản thân của trẻ tại lớp để

đưa một số biện pháp giúp phát triển kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ 4-5 tuổi

A thông qua các hoạt động hàng ngày tại trường Mầm non 8/3 – TP Nha Trang

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

Theo tiến sĩ Nguyễn Thu Cúc, chuyên gia tư vấn của ABS Training chobiết: “Kỹ tự bảo vệ bản thân không phải là những gì quá cao siêu, phức tạp Việcgiáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ em bao gồm những nội dung hết sứcđơn giản, gần gũi với trẻ em, là những kiến thức tối thiểu để trẻ có thể tự lập”hoặc theo tác giả Yayne Dendhire, trong bộ sách Healthy Habits của nhà xuấtbản giáo dục Macmillan, Úc đã nhận định: “Kỹ năng về giữ an toàn là tránhkhỏi những nguy hại, khỏi những mối nguy hiểm như bị tổn thương về thể xáclẫn tinh thần”

Bên cạnh nghiên cứu các tài liệu dạy trẻ kỹ năng tự bảo vệ bản thân tôi đãđọc một số tác phẩm hữu ích hộ trợ sự hoàn thiện kỹ năng này, chẳng hạn:Tuyển tập “Những câu chuyện vàng những kỹ năng tự bảo vệ mình” của tác giảBạch Băng cùng các đồng tác giả giúp trẻ nhận thức được tầm quan trọng củaviệc tự bảo vệ bản thân thông qua các câu chuyện diễn ra trong chính cuộc sốngcủa trẻ nhỏ Hay trong tác phẩm “45 cách dạy trẻ tự bảo vệ mình” của tác giảYoo Yeo Hong được nhà xuất bản Thông tin và truyền thông dịch, sản xuất năm

2011 đã trình bày đan xen giữa lý thuyết và thực hành, giúp trẻ nhận biết cácmối nguy hiểm, nâng cao cảnh giác và bảo vệ an toàn cho chính mình cũng nhưhướng dẫn trẻ cách đối phó hoặc thoát khỏi nguy hiểm tạm thời

Dạy trẻ kỹ năng bảo vệ bản thân thực sự rất cần thiết cho con trẻ. Trẻ có kỹnăng bảo vệ bản thân sẽ biết cách làm thế nào để tránh xa những mối nguy hiểmhoặc khám phá thế giới trong phạm vi an toàn Chính vì vậy, bên cạnh việc giúptrẻ hình thành thói quen và kỹ năng cần thiết để bảo vệ bản thân, cha mẹ, cô giáocần đồng hành và chia sẻ với trẻ về những mối nguy hiểm có thể gặp phải tronggia đình, trong trường học và ở ngoài xã hội phù hợp với lứa tuổi của trẻ

* Đặc điểm về kỹ năng tự bảo vệ bản thân của trẻ 4-5 tuổi

Ở trẻ mẫu giáo, đặc biệt là đối với trẻ 4-5 tuổi thì sự nhận thức và quá trìnhlĩnh hội, tích lũy kinh nghiệm, biểu tượng, vốn sống, so với các lứa tuổi trước đãphong phú hơn Điều này giúp trẻ có những nhận biết cơ bản về một số đồ vậtkhông an toàn, những nơi nguy hiểm, những tình huống khó khăn…và có những

cách ứng phó và bảo vệ bản thân Tuy nhiên kỹ năng tự bảo vệ của trẻ còn nhiềuhạn chế.

- Trẻ rất dễ bị mất tập trung bởi những cảnh vật mới lạ hoặc những đồ vậttrong tay trẻ nếu thình lình rơi xuống đất hoặc lăn vào những nơi nguy hiểm như

ao, hồ, bể chứa nước, giếng…trẻ sẽ tìm cách đuổi theo mà không chú ý đếnnhững nguy hiểm trước mắt

- Trí nhớ: Trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi ít khi ghi nhớ những điều gì nếu chỉ nóimột lần với trẻ, trí nhớ chủ định ở trẻ phát triển mạnh

- Nhu cầu khám phá thế giới, môi trường xung quanh của trẻ rất lớn bất kểchúng có an toàn hay không Đặc biệt, đối với những đồ vật hàng ngày bị ngườilớn cấm đoán không cho phép tiếp xúc hoặc chơi, vì thế trẻ không lường trướcđược những nguy hiểm có thể gặp phải

- Ở trẻ 4-5 tuổi, tư duy của trẻ vẫn mang tính trực quan, sự quan sát vàđánh giá của trẻ còn mang đậm màu sắc chủ quan, cảm tính rất dễ bị thuyếtphục, nếu những người xấu nắm được đặc điểm tâm lý của trẻ như: Thích ănkẹo, nhận quà, chơi đồ chơi…là cơ hội cho trẻ xấu lợi dụng, dụ dỗ Trẻ không

đủ bình tĩnh để phán đoán, để quyết định hành động, xử trí như thế nào trongnhững tình huống gặp phải

Với những đặc điểm về những kỹ năng tự bảo vệ của trẻ 4-5 tuổi nêu trênthiết nghĩ vấn đề giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ là rất cấp thiết

Giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ 4-5 tuổi có ảnh hưởng đến phát triểntoàn diện nhân cách trẻ về các mặt thể chất, tình cảm-xã hội, giao tiếp, ngônngữ, nhận thức và sẵn sang đi học Cụ thể, giáo dục kỹ năng tự bảo vệ giúp chotrẻ được an toàn, khỏe mạnh, khéo léo, bền bỉ, chủ động, có khả năng thích ứngđược với những thay đổi, những khó khăn, thử thách trong cuộc sống

1 Thực trạng của vấn đề cần giải quyết

1.1 Thuận lợi

Trường Mầm non 8/3 là đơn vị trực thuộc Phòng Giáo dục – Đào tạoThành phố Nha Trang Điều kiện cơ sở vật chất trường, lớp khang trang, sạchđẹp đáp ứng tốt các nhu cầu học tập, vui chơi của trẻ

Ban giám hiệu nhà trường luôn quan tâm, sát sao với các hoạt động củalớp, có những ý kiến chỉ đạo kịp thời nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc vàgiáo dục trẻ trong lớp, trường

Chuyên môn đã triển khai và thực hiện công tác giáo dục phát triển kỹ năng

tự bảo vệ bản thân trong toàn trường; cũng như triển khai kịp thời các công vănchỉ đạo của cấp trên về vấn đề đảm bảo an toàn cho trẻ trong trường mầm non vàtuyên truyền đến giáo viên, phụ huynh về việc an toàn sử dụng các hạt nhựa, đồchơi nhựa cho trẻ

Giáo viên nhận thức được tầm quan trọng của việc giáo kỹ năng tự bảo vệbản thân đối với sự phát triển toàn diện của trẻ.

Đa số các cháu trong độ tuổi đều theo học với nhau từ các năm học trướcnên có sự thân thiết, gần gũi, đoàn kết

Bản thân tôi thường xuyên tham gia học tập bồi dưỡng chuyên môn, cácchuyên đề ở trường bạn, dự giờ, học hỏi từ các đồng nghiệp và cũng có kinhnghiệm lâu năm trong công tác chăm sóc - giáo dục trẻ

1.2 Khó khăn

Trẻ tuy đã được đến trường sớm, được trang bị những kiến thức về kỹ năngsống nhưng kỹ năng tự bảo vệ bản thân chưa nhiều, khả năng xử lý các tìnhhuống gặp phải chưa cao vì thực tế trẻ chưa tiếp xúc nhiều với thế giới bênngoài, ngoài gia đình và trường mầm non

Giáo viên chưa xây dựng được kế hoạch giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bảnthân cho trẻ một cách toàn diện hơn theo hướng tích hợp các hoạt động dạy, vuichơi và các hoạt động khác Giáo viên thường quan tâm việc giáo dục nhận thức

và giáo dục kỹ năng sống chung chung cho trẻ nhiều hơn so với việc giáo dụctừng kỹ năng một, chưa chú ý đúng mức, hoặc thực hiện còn mang tính hìnhthức, lồng ghép giáo dục còn qua loa và đôi lúc còn gượng ép, có phần áp đặt ýmuốn chủ quan của mình

Phụ huynh còn bao bọc chưa dám cho trẻ tự lập, tự xử lý mà đa phần cònlàm giúp trẻ Giáo viên chưa chủ động tuyên truyền với phụ huynh phối hợp vớinhà trường và xã hội trong vẫn đề giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ

Bảng 1: BẢNG TỔNG HỢP KHẢO SÁT ĐẦU NĂM

trong các hoạt động sinh hoạt hàng ngày,

các hoạt động lễ hội nhằm tự bảo vệ bản

thân

15/29 51,7 14/29 48,3

+ Trẻ mạnh dạn, tự tin nêu các phương án

giải quyết của mình nhằm tự bảo vệ bản

thân trong các tình huống

10/29 34,4 19/29 65,6

+ Trẻ biết tìm kiếm sự giúp đỡ của những

người đáng tin cậy nhằm tự bảo vệ bản 11/29 37,9 18/29 62,1

Trẻ chủ động mạnh dạn xử lý các tình

huống bất trắc nảy sinh hằng ngày mà

không cần có sự can thiệp của cô

9/29 31,1 20/29 68,9

Từ việc khảo sát thực trạng giáo dục này tôi đã chủ động đưa ra một sốbiện pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ 4-5 tuổi

ở lớp tôi phụ trách như sau:

2 Nội dung nghiên cứu

Biện pháp 1: Xây dựng kế hoạch giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ một cách toàn diện, thông qua các chủ đề trong năm học theo hướng tích hợp các hoạt động dạy, vui chơi và các hoạt động khác.

Việc giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ theo hướng tích hợp với các hoạtđộng dạy, vui chơi và các hoạt động khác là quan điểm hiện đại, không nhữngphù hợp với tâm lý trẻ mà còn phù hợp với xu hướng giáo dục của thế giới hiệnnay, góp phần nâng cao hiệu quả, chất lượng giáo dục kỹ năng này

Tôi lựa chọn các nội dung giáo dục kỹ năng bảo vệ gần gũi với trẻ để tíchhợp trong các chủ đề

DỰ KIẾN CHỦ ĐIỂM NĂM HỌC 2018 – 2019

Lớp : 4 - 5 TUỔI A

1 TRƯỜNG MN +TẾT TRUNG THU

Dạy trẻ biết không đi theo vànhận quà của người lạ khi chưa đượcngười thân cho phép

Dạy trẻ biết tránh các hành vixâm hại thân thể

Dạy trẻ một số kỹ năng thoát hiểm

3 NGHỀ NGHIỆP QUANH BÉ

+ CÔ GIÁO LÀ MẸ HIỀN

Dạy trẻ không chơi những đồvật gây nguy hiểm và cách sử dụngnhững đồ vật nguy hiểm

5 GIA ĐÌNH + BÉ YÊU CHÚ BỘ ĐỘI

Dạy trẻ biết địa chỉ số điện thoạicủa bố mẹ, biết các số điện thoại khẩncấp và biết gọi người lớn khi gặp cáctình huống xảy ra

Dạy trẻ nhận diện người lạngười quen

Dạy trẻ những tình huống nguyhiểm trong cuộc sống hàng ngày

6 TẾT VÀ MÙA XUÂN thức ăn có hại cho sức khỏe Dạy trẻ biết không ăn những

7 THỰC VẬT QUANH BÉ + NGÀY QTPN 8/3 thảm họa tự nhiên Dạy trẻ phải làm gì trong một

8 NƯỚC VÀ HTTN nguy hiểm Dạy trẻ không chơi ở những nơi

9 ĐỘNG VẬT QUANH BÉ giúp đỡ và chạy khỏi nơi nguy hiểm. Dạy trẻ kỹ năng biết kêu cứu,

Ví dụ: Trong chủ đề “Gia đình”, trong tuần 1 chủ đề con là “Đứa trẻ ở nhà”

bao gồm các nội dung dạy trong tuần như sau:

+ Nhận diện người lạ, người quen

+ Tình huống nguy hiểm trong cuộc sống hàng ngày (bị người thân đánhđập, cách sử dụng các đồ dùng sắc nhọn, không ăn những thức ăn nghi ngờ ôithiu…)

Hoặc trong chủ đề “Bản thân” chúng ta có thể giáo dục giới tình và kỹ năngtránh bị xâm hại tình dục, một số kỹ năng thoát hiểm

Ví dụ: Vấn đề bảo vệ sức khỏe bản thân

Tôi luôn chú ý trước mỗi bữa ăn đều cho trẻ lau chùi chén muỗng thật khôráo và duy trì rửa tay sạch sẽ trước khi vào bàn ăn; vào mỗi bữa ăn đều giớithiệu món ăn và chất dinh dưỡng cho trẻ biết, cách nhận biết những món ănngon và những món ăn bị nghi ngờ ôi thiu, cho trẻ biết những món ăn không tốtcho sức khỏe Việc duy trì bé làm nội trợ hằng tuần cũng đã cung cấp rất nhiềucác kỹ năng cho trẻ trong cuộc sống như: Cách thao tác với những vật nguyhiểm như dao, kéo, điện…một cách an toàn

Để thực hiện tốt các nội dụng trên tôi đã:

+ Ra soát toàn bộ chương trình giáo dục mầm non, xem xét nội dung nào

có thể lồng ghép nội dung kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ Tùy vào những chủ đề theo

tuần, tháng, học kỳ mà tôi lựa chọn những kỹ năng sống phù hợp để giáo dụccho trẻ.

+ Xây dựng mục tiêu của từng nội dung và của kỹ năng tự bảo vệ cần đạtđược về kỹ năng, kiến thức, thái độ

+ Xác định các mức độ cần đạt được dựa vào các tiêu chí và mức độ củatừng kỹ năng

+ Xây dựng kế hoạch bài học theo hướng lồng ghép giáo dục kỹ năng tựbảo vệ

Như vậy nội dung giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ 4-5 tuổi B được tậptrung vào 3 vấn đề lớn: An toàn ở gia đình, an toàn nơi công cộng và an toàngiao thông Đặc biệt trong thời gian gần đây vấn đề xâm hại tình dục đang rấtnóng và nhận được rất nhiều sự quan tâm của các bậc phụ huynh nên tôi đãmạnh dạn chọn lựa lồng ghép nội dung giáo dục “giáo dục giới tính, tránh xâmphạm thân thể và các hành vi xâm hại tình dục” dù trong chương trình khôngđưa ra

Ngoài ra tôi đã khảo sát, nghiên cứu cũng như những đề xuất của một sốgiáo viên trong tổ, tôi đã thiết kế nội dung khảo sát mức độ nhận thức về việc tựbảo vệ bản thân của trẻ 4-5 tuổi như sau (phụ luc 2, phụ lục 3):

Nội dung1: Biết và không chơi với một số đồ vật nguy hiểm (dao, đinh,kim tiêm, ổ điện, chất tẩy rửa, bật lửa, thuốc pháo, phích nước sôi…)

Nội dung 2: Biết không nên chơi ở những nơi nguy hiểm (nhà bếp, nơi bụibẩn, có khói thuốc lá, bãi rác, ao hồ song suối…)

Nội dung 3: Biết hành động nguy hiểm (xô đẩy, đá đấm, đánh nhau, cắnnhau, chơi trên đường đi…)

Nội dung 4: Biết cách đội và tháo mũ bảo hiểm

Nội dung 5: Biết kêu cứu giúp đỡ và chạy khỏi nơi nguy hiểm (đi lạc, téngã, chạy máu, khó chụi trong người, kẹt thang máy, đám cháy, động đất…)Nội dung 6: Biết địa chỉ, số điện thoại nhà, của bố mẹ và gọi bố mẹ khi gặpcác tình huống bất trắc xảy ra

Nội dung 7: Biết các số điện thoại khẩn cấp: 113 (công an), 114(cứu hỏa),115(cứu thương) khi gặp tình huống khẩn cấp xảy ra

Nội dung 8: Biết không đi theo người lạ khi chưa được người thân chophép

Nội dung 9: Biết ý nghĩa và có ý thức thực hiện theo quy định của một sốbiển báo giao thông, biển báo nơi nguy hiểm

Nội dung 10: Biết các hành vi xâm hại thân thể (ôm, hôn, sờ mó vào bộphận sinh dục của trẻ khi trẻ đó không phải là mẹ của mình)

Sau khi xây dựng kế hoạch dạy trẻ kỹ năng tự bảo vệ bản thân một cáchtoàn diện, cũng như kết quả khảo sát được tôi đã mạnh dạn đưa ra biện pháp 2nhằm phát triển kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ tại nhóm lớp tôi phụ trách

Biện pháp 2: Phát triển kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ thông qua việc tập giải quyết các tình huống

Trong trường mầm non giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ được thực hiệndưới nhiều hình thức khác nhau: Bài học trên lớp, trò chơi, tham quan, dạo chơi,lao động hàng ngày và trong cuộc sống hàng ngày Việc giáo dục kỹ năng chotrẻ ít có cơ hội được trải nghiệm bằng thực tế sinh động mà chỉ thông qua nhữngtình huống giả định hoặc qua những buổi dã ngoại Và với việc giải quyết mộtcách thuần thục những tình huống giả định này trẻ sẽ không bị lung túng khi giảiquyết những tình huống mà trong thực tế trẻ sẽ gặp phải

Để phát triển kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ thông qua các trò chơi tìnhhuống tôi chú ý cung cấp cho trẻ những tình huống mà trẻ thường gặp phải trongcuộc sống liên quan đến kỹ năng tự bảo vệ như: Tình huống trẻ bị lạc mẹ trongsiêu thị, khi đi tham quan, trẻ bị người lạ dụ dỗ, bị người khác tấn công, trẻ bịlam dụng… dưới nhiều hình thức khác nhau: Tình huống cô xây dựng lên, tìnhhuống qua các video, qua các câu chuyện, qua các chuyến đi dạ ngoại

* Tình huống cô xây dựng lên

VD 1: Trẻ bị lạc bố mẹ

Đặt vấn đề: Khi đang đi chơi tại trung tâm thương mại, công viên, hay đimua sắm, bé bị lạc bố mẹ

Cô cho trẻ nêu cách giải quyết khi gặp phải trường hợp như vậy

Cô hướng dẫn trẻ kỹ năng bé cần biết:

+ Nếu vừa bị lạc bố mẹ khi đang mua sắm hoặc vui chơi thì bé hãy đứngyên một chỗ, nơi mà bố mẹ bé dễ dàng nhìn thấy, không chạy lung tung

+ Nhờ một người bên cạnh liên lạc vào số di động, điện thoại bàn…Bất kỳ

số nào mà bé có thể nhớ

+ Nếu bị lạc bố mẹ từ lúc nào mà bé cũng không biết thì bé cần hỏi ngườixung quanh và tìm đến các phòng trung tâm của khu thương mại, công viên…đểnhờ họ đọc loa tìm bố mẹ

+ Khi bé bị lạc trên đường, nếu có thể, hãy tìm đến sự giúp đỡ của một chúcông an và đến đồn cảnh sát để bố mẹ có thể tìm thấy bé

VD 2: Nếu người lạ cho quà

Đặt vấn đề: Có người lạ đến cho bé ăn kẹo, bánh, uống sữa hay đồ chơi…Cho trẻ tự giải quyết vấn đề

Cô dạy trẻ kỹ năng bé cần biết:

+ Tuyệt đối không được nhận, cầm, ăn.

+ Không tiếp tục đứng gần, nói chuyện hay tiếp xúc với người đó nữa, hãy

đi ra chỗ người thân, bạn bè, chỗ đông người

+ Kể cho bố mẹ, người thân đang ở bên cạnh ngay.

+ Trong trường hợp người đó cứ bám theo ép bé ăn hay bắt lên xe thì phảiquẫy đạp và hét thật to để mọi người đến cứu

* Tình huống cho trẻ xem qua video

VD 1: Không đi theo người lạ

- Đặt vấn đề: Những người không quen biết nói đưa bé đi mua kẹo bánh, bim bim, đồ chơi hay đưa bé về nhà…

- Kỹ năng bé cần biết:

+ Nói “không” với người lạ mặt

+ Người lạ mặt cố nài ép, dụ giỗ bé thì bé cần đến chỗ chú bảo vệ, chú công an, ghé vào đồn công an gần nhất hoặc chạy vào một cửa hàng ở gần đó nhờ giúp đỡ

+ Khi đang ở ngoài chỗ đông người mà bị ép đi theo, bé hãy hô thật lớn, kẻxấu sẽ tự đi

VD 2: Vạch rõ giới hạn

- Đặt vấn đề: Một người ôm bé, thơm bé, hay chạm vào các bộ phận cấm trên cơ thể

- Kỹ năng bé cần biết:

+ Nếu là cô giáo, bố mẹ, ông bà nội ngoại hay họ hàng thân thiết thì có thể

bế, ôm hay thơm bé

+ Không cho phép ai ngoài bố mẹ động chạm vào các vùng cấm trên có thể

+ Khi bị đe dọa trấn lột: Phải báo ngay cho cô giáo và bố mẹ…

+ Cho bé học võ để tự vệ: Ngày nay có rất nhiều các môn phái võ thuật phùhợp với bé Việc tham gia vào các lớp võ tự vệ là rất cần thiết vì nó vừa giúp trẻ

tự vệ lại có thể tăng cường sức khỏe cho bé

+ Tuyệt đối không được cầm chảo đang sôi mà mang đi nơi khác vì có thểbỏng tay và trong lúc di chuyển, gió sẽ làm lửa bốc lớn hơn.

+ Nếu đám cháy quá lớn thì bé cần chạy thật xa khu vực có lửa rồi, la lớntiếng và sang nhà hàng xóm để nhờ họ gọi đến số cứu hỏa 114

+ Trong trường hợp bị lửa bén vào quần áo, nhắc trẻ không nên hốt hoảng

bỏ chạy vì khi đó gió sẽ càng làm lửa cháy lớn hơn Lúc này nếu quần áo dễ cởithì bé nên cởi đồ ra rồi ngâm vào nước cho lửa tắt, còn nếu thấy không cởi ngayđược thì nằm xuống sàn nhà lăn người qua lại hoặc lấy vải nhúng nước quấn vàochỗ cháy để dập lửa

+ Nếu thấy không thể dập được lửa bé hãy kêu cứu thật to để người kháclấy nước, lấy chăn mền nhúng nước phủ lên người, dập lửa giúp mình Cần lưu

ý, tuyệt đối không được cầm bình cứu hỏa phun thẳng vào người khi đó vì hóachất chữa cháy có thể gây nhiễm trùng vết bỏng

* Thông qua các câu chuyện (phụ lục 4)

Xuất phát từ đặc điểm tâm lý của trẻ mầm non là rất thích nghe kể chuyện.Nội dung các câu chuyện thường để lại ấn tượng cho trẻ khó phai mờ Chính vìvậy tôi đã sáng tác một số câu chuyện lồng vào đó các tình huống để giáo dụctrẻ Giúp trẻ tiếp nhận một cách hứng thú, tự nguyện

- Ở chủ điểm “ Nước và mùa hè” Với đặc thù trẻ đang sống ở thành phố,

vì vậy ngoài việc giáo dục trẻ tránh xa ao, hồ, hố nước nguy hiểm mà môitrường sống của trẻ ít gặp Thì việc đi lại trong nhà vệ sinh không đúng cáchcũng có thể có nhiều tình huống xảy ra có thể gây nguy hiểm cho trẻ Chính vìvậy, tôi đưa ra những tình huống để dạy trẻ cách sử dụng an toàn trong phòng vệsinh bằng cách đưa vào câu chuyện để trẻ rút ra bài học kinh nghiệm cho mình

Qua câu chuyện tôi giúp trẻ rút ra bài học :

- Sàn nhà tắm rất trơn, tuyệt đối không chạy nhảy, leo trèo sẽ dễ bị ngã Hoặc câu chuyện “Chiếc ổ khóa”

Với câu chuyện này tôi giáo dục trẻ:

- Không vào nhà vệ sinh một mình và chốt, khoá cửa

Bên cạnh đó tôi còn đưa ra những tình huống khác đối với trẻ như:

- Không tự ý xả nước ở vòi vì dễ xảy ra bỏng khi sử dụng bình nóng lạnh

- Khi tắm bồn: Chờ người lớn xả nước và giúp vào bồn Không tự ý xảnước và trèo vào đề phòng nước quá nhiều sẽ nguy hiểm, không nằm bồn tắm

quá lâu…

- Trong cuộc sống sinh hoạt thường ngày, có rất nhiều tình huống bất trắctrẻ rất dễ gặp trong cuộc sống, tuy nhiên chúng ta ít khi đưa vào dạy trẻ Với nền kinh tế phát triển như hiện nay, nhiều gia đình sử dụng ô tô là phương tiện

đi lại của gia đình hàng ngày Xong việc chấp hành luật lệ an toàn giao thôngkhi đi ô tô và xe máy đối với trẻ thường các bậc phụ huynh vẫn còn coi nhẹ chưađược thực hiện nghiêm túc

Với “Chủ điểm giao thông” chúng tôi đưa tình huống cho trẻ qua câu

chuyện “Một chuyến về quê” và “Đi xe máy”

Sau khi cho trẻ nghe chuyện và toạ đàm với trẻ về nội dung câu chuyện,tôi thấy có nhiều cháu cũng nhận là thường xuyên không đội mũ bảo hiểm khi đi

xe máy đi học Sau đó, nhiều bậc phụ huynh đã chia sẻ với cô giáo: Bản thânphụ huynh cũng ít khi nhớ cho con đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy đến trường,bởi một phần vướng, một phần công an thường không phạt trường hợp này nêncác phụ huynh cũng hay bỏ qua Nhưng bây giờ, các con đòi đội mũ bảo hiểmkhi đi học nên phụ huynh mới bắt đầu quan tâm Như vậy tôi thấy rằng, qua câuchuyện trẻ đã nhận thức được sự cần thiết của việc đội mũ bảo hiểm khi đi xe.Biết được nếu không thực hiện tốt thì có thể xảy ra rủi ro như thế nào Từ đó tạocho trẻ ý thức chấp hành luật lệ an toàn giáo thông từ bé

* Thông qua các hoạt động lễ hội

Hay từ đầu năm nhà trường luôn xây dựng kế hoạch tổ chức các hoạtđộng lễ hội trong một năm học, tôi đã dựa vào đó để xây dựng kế hoạch giáodục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ tại nhóm lớp

Ví dụ: Ngày 17/3 trường tổ chức cho các cháu đi du lịch champa, tôi đã kếthợp cho trẻ tự chuẩn bị những đồ dùng để cầm đi du lịch như: quần áo, giày,

mũ, nước uống, ba lô… cho trẻ tự xếp đồ vào ba lô để đi Trước khi đi mấyngày tôi đã lồng ghép đưa ra các tình huống khi bị lạc để trẻ có thể tự sự lý Tôikết hợp ôn lại cho trẻ khi đi chơi

Ngày 31/3 trường tôi cũng tổ chức “Đêm xa mẹ” cho các cháu lớp mẫugiáo, kế hoạch này đã được đề ra từ đầu năm nên tôi đã chuẩn bị kỹ lưỡng các

kỹ năng hướng dẫn trẻ như: Kỹ năng tự chăm sóc bản thân khi xa mẹ trong chủđiểm “Gia đình”; Kỹ năng chuẩn bị đồ dùng cần thiết khi đi chơi, kỹ năng antoàn khi chơi, không tới gần lửa vì kế hoạch nhà trường đưa ra có tổ chức vuichơi lửa trại nên trong chủ điểm “Bản thân” tôi đã chú ý lồng ghép

Tôi gợi ý để khai thác kinh nghiệm sống của trẻ và khuyến khích trẻ tự chia

sẻ, xây dựng những tình huống mà trẻ đã gặp phải hoặc đã quan sát thấy

Tận dụng những tình huống mà trẻ gặp phải trong thực tế để xây dựng cáchoạt động phù hợp nhằm giáo dục kỹ năng

Cung cấp kiến thức, làm giàu vốn kinh nghiệm của trẻ thông qua việc tạođiều kiện và cơ hội để trẻ có thể làm quen với môi trường xung quanh, trong đó

có cả môi trường tự nhiên và môi trường xã hội thông qua việc quan sát tranhảnh, đọc và kể chuyện, tham quan, các giờ hoạt động…

Khi xây dựng các tình huống tôi chú ý không đưa ra cách giải quyết cụ thể

mà tạo điều kiện để trẻ tự tìm cách giải quyết theo khả năng của mình Trongquá trình trẻ giải quyết một tình huống nào đó, tùy từng nhóm trẻ mà có thểnâng cao yêu cầu với trẻ cho phù hợp

Khi trẻ giải quyết các tình huống giáo viên cần theo dõi cách giải quyết củatrẻ để kịp thời đưa ra những gợi ý cần thiết nhằm hướng dẫn trẻ

Giáo viên phải luôn quan sát và kích lệ cũng như tuyên dương những biểuhiện kỹ năng tốt của trẻ

Các tình huống đưa ra phải phù hợp với vốn kinh nghiệm, sự hiểu biết vàhứng thú của trẻ để có thể tự mình hoặc với sự gợi ý của giáo viên có thể giảiquyết được

Các tình huống tạo ra không gò bó, áp đặt trẻ Tình huống phải đảm bảotính tự nhiên, gắn liền với cuộc sống thực hàng ngày của trẻ, phản ánh mối quan

hệ đa dạng, phong phú trong xã hội

Giáo viên cần tạo sự giao tiếp gần gũi, thân thiện, bình đẳng giữa cô và trẻ,giữa trẻ và trẻ với nhau

Bên cạnh đó tôi kết hợp sử dụng trò chơi để tổ chức cho trẻ một trò chơi

mà thông qua đó giúp trẻ giải quyết một vấn đề, biểu hiện thái độ hay thực hiệnhành động, việc làm Trong đó trò chơi học tập và đóng vai của trẻ mẫu giáo rấtthích hợp để giúp trẻ rèn luyện nhận thức và thực hành kỹ năng

Sự trải nghiệm trong môi trường chơi phong phú, hấp dẫn tạo cơ hội chotrẻ tiếp cận xâu rộng hơn với thế giới hiện thực của người lớn và được gia nhậpvào trong đó thông qua lăng kính của trẻ từ đó các kỹ năng được hình thành vàphát triển

* Trò chơi học tập

Hình thức trò chơi này giúp trẻ nhận biết kỹ năng tự bảo vệ qua việc tiếnhành các hành động nhận thức để phân loại các hành vi đúng và sai, nên vàkhông nên Từ đó trẻ sẽ có kinh nghiệm thực tế để có thể giải quyết trong tìnhhuống cụ thể

Ở lứa tuổi mầm non, trẻ em chơi nhiều hơn là học, những nhiệm vụ trí tuệđặt ra cho các em không nhiều nên các trò chơi học tập cần độ khó vừa phải.Bên cạnh đó, đồ dùng, đồ chơi chuẩn bị cho trò chơi học tập ở lứa tuổi nàycần phải bắt mắt, đẹp để thu hút sự chú ý của trẻ Khi hướng dẫn trò chơi, giáoviên phải trực tiếp làm mẫu 2-3 lần thì các em mới có thể nắm bắt được cáchchơi và luật chơi

Khi thiết kế trò chơi, giáo viên phải:

+ Dựa vào nội dung bài học, điều kiện và thời gian mỗi giờ học

+ Trò chơi phải mang ý nghĩa giáo dục

+ Trò chơi phải tạo được hứng thú với trẻ

+ Trò chơi phải có mục đích rõ ràng: Nhằm ôn luyện, củng cố kiến thức, kỹnăng nào hay giới thiệu kiến thức nào

+ Trò chơi phải có luật

+ Dự trù đồ dùng đồ chơi, số lượng người tham gia chơi và tình huống cóthể xảy ra

+ Chuẩn bị phần thưởng cho người thắng cuộc, đây là một yếu tố quyếtđịnh sự hứng thú của trẻ đối với trò chơi

- Trò chơi tìm đường: Đây là trò chơi giúp trẻ tìm đường về nhà hay đếnmột địa điểm nào đó Bạn hãy chỉ cho trẻ những dấu hiệu nhận biết ở các lối rẽ,sau đó để trẻ miêu tả lại Để trẻ hứng thú hơn bạn có thể đưa ra những phầnthưởng nho nhỏ Cũng tương tự như vậy, khi bạn cho con đi chơi công viên, đicắm trại, du lịch hãy chơi trò tìm đường bằng cách đánh dấu trên thân cây hayhòn đá

* Trò chơi đóng vai

Đối với trẻ mầm non, hoạt động vui chơi chiếm vai trò chủ đạo trong hoạtđộng của trẻ ở trường Thông qua giờ chơi, trẻ được đóng các vai khác nhautrong xã hội, trẻ đóng vai và tái hiện lại những gì trẻ nhìn thấy trong cuộc sống.Tất cả những kiến thức và kinh nghiệm cuộc sống mà trẻ có sẽ được, trẻ thể hiệnqua họat động vui chơi Chính vì vậy, tôi rất chú trọng đến việc tạo các tìnhhuống khi trẻ đóng vai để trẻ tìm cách giải quyết, cũng như quan sát những điềutrẻ thể hiện được những kiến thức mà trẻ đã có

Ví dụ: Ở góc “Gia đình”, khi tôi đóng giả một người lạ đến gõ cửa khi trẻ ở nhà một mình, thì trẻ biết nhắc nhau “Đừng mở cửa, phải đợi bố mẹ về đã”.

Hoặc tôi cho trẻ ở nhóm gia đình cùng đi siêu thị và đưa ra tình huống:

“Con bị lạc bố mẹ ở siêu thị” thì trẻ biết ra nhờ cô bán hàng gọi điện thoại cho

bố mẹ, cháu đóng vai người bán hàng cũng nhắc trẻ: Cháu chờ ở đây với cô đợi

bố mẹ đến đón.

Tôi đóng một vai làm người đi đường và đến rủ bé: Đi cùng cô để cô dắt vềvới mẹ.

Các trẻ trong nhóm đã nhắc nhau: “Đừng đi, nếu không sẽ bị bắt cóc đấy”.

Hoặc với trò chơi “Đi ô tô” tôi cũng chú ý xem cách thể hiện của trẻ để có

những gợi mở kịp thời như: Các bác đã thắt dây an toàn chưa, đừng thò đầu, thòtay ra ngoài khi xe đang chạy nhé

Với nhóm “Nấu ăn” , tôi cũng lưu ý đến những thao tác mà trẻ thể hiện vaicủa mình:

Ví dụ: Bắc nồi lên bếp ga đặt đã đúng giữa bếp chưa nếu không sẽ dễ đổ và

xảy ra tai nạn, nấu xong phải nhớ tắt bếp, bắc nồi phải dùng cái lót tay để không

bị bỏng

Việc tổ chức tốt các hoạt động, đòi hỏi phải có một không gian đa dạng,mới lạ và bầu không khí thân thiện cởi mở…có như vậy mới kích thích hứng thúchơi của trẻ và thúc đẩy trẻ rèn luyện kỹ năng theo khả năng của mình

Để giáo dục và phát triển kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ thì điều quantrọng nhất là phải luôn tạo cơ hội để trẻ được thực hành, luyện tập các hành vithường xuyên, mọi lúc mọi nơi có như vậy trẻ mới hình thành nên các kỹ năngmột cách bền vững

Biện pháp 3: Nhà trường, giáo viên phối hợp với gia đình và xã hội trong việc giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ.

Bên cạnh việc dạy trẻ ở trường, tôi cũng chú trọng đến việc trao đổi vớiphụ huynh để cùng phối hợp dạy kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ Tuyêntruyền cho phụ huynh hiểu không nên làm hộ con, phải dạy trẻ tính tự lập từ bé.Trẻ càng được hướng dẫn sớm về cách tự vệ, nhận biết những mối nguy hiểm từxung quanh và cách xử lý thì trẻ sẽ vững vàng vượt qua những thử thách trongmọi tình huống, điều đó được chứng minh rõ ràng từ thực tế

Tuyên truyền để các bậc phụ huynh hiểu rằng: Giáo dục kỹ năng sống làgiúp trẻ nâng cao năng lực để tự lựa chọn giữa những giải pháp khác nhau,quyết định phải xuất phát từ trẻ, nội dung giáo dục phải xuất phát từ chính nhucầu và kinh nghiệm của trẻ Trẻ cần có điều kiện để cọ sát các ý kiến khác nhau,trao đổi kinh nghiệm, tập tành, thực hành và áp dụng Chính vì vậy, cách bảo vệtrẻ tốt nhất chính là dạy trẻ biết cách tự bảo vệ bản thân

Việc dạy trẻ những kỹ năng đó phải là một quá trình Nhiều phụ huynh chorằng con mình còn quá bé để hiểu được những điều đó cũng như nghĩ rằng trẻmẫu giáo vẫn được sống trong sự che chở, bao bọc, bảo vệ tuyệt đối của bố mẹ.Những trên thực tế, không phải lúc nào cha mẹ cũng ở bên con khi có tìnhhuống xấu

Để phụ huynh hiểu hơn về kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ tôi đã chú

- Tuyên truyền về các nội dung “Giáo dục kỹ năng tự bảo vệ” cho trẻ 4-5tuổi được lồng ghép trong các chủ đề trong năm học của nhóm lớp hoặc tôi dánbài tuyên truyền “Dạy trẻ không nên đi theo người lạ” tại góc “Cha mẹ cần biết”của nhóm lớp để phụ huynh biết và cùng phối hợp trong quá trình rèn luyện khảnăng này cho trẻ

- Trong các buổi họp phụ huynh tôi dành thời gian để trao đổi với phụhuynh về khả năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ trẻ 4-5 tuổi nói chung và nhữngphụ huynh huynh có con chưa biết cách xử lý các tình huống gặp phải trongcuộc sống riêng để họ nắm được khả năng tự bảo vệ của con mình Bên cạnh đótôi cũng trao đổi với các bậc phụ huynh để xây dựng một số tình huống có vấn

đề nhằm mục đích kích thích, phát triển kỹ năng tự bảo vệ bản thân của trẻ đạthiệu quả

- Giáo viên trao đổi với phụ huynh về các hoạt động dã ngoại, tham quan,các lễ hội để họ phối hợp với cô giáo chuẩn bị cho trẻ các kiến thức cũng nhưcác kỹ năng cần thiết, cách chuẩn bị các đồ dùng cần thiết trong những chuyến

đi để tự chăm sóc và bảo vệ bản thân khi không có bố mẹ bên cạnh

- Giới thiệu cho phụ huynh biết các kỹ năng tự bảo vệ cũng như cách xử lýcác tình huống xảy ra trong cuộc sống để phụ huynh giáo dục con một cáchđúng nhất

- Trò chuyện trao đổi với phụ huynh về những biểu hiện của trẻ, những khókhăn khi thực hiện và kết quả đạt được…

Bên cạnh đó, yêu cầu phụ huynh phối hợp cùng cô giáo trong việc thốngnhất phương pháp giáo dục trẻ:

- Tin tưởng vào trẻ và năng lực của trẻ

- Tôn trọng ý kiến của trẻ, không áp đặt ý kiến của mình

- Không nói dài và nói nhiều, không đưa lời giải đáp có sẵn mà hãy đưa câuhỏi để trẻ tự tìm tòi

- Không vội vàng phê phán đúng - sai mà kiên trì giúp trẻ biết tranh luận

và có thể đưa ra kết luận của mình

Giáo dục kỹ năng sống nói chung và kỹ năng tự bảo vệ nói riêng là việclàm hết sức quan trọng đòi hỏi sự tham gia của cả gia đình, nhà trường và xãhội Bởi như Dorothy Holte đã nói “Cây giáo dục chỉ đơm hoa thơm và kết tráingọt khi có sự chăm sóc và vun sới của nhà trường, gia đình và xã hội” Và ông

bà, cha me, thầy cô, anh chị hãy là tấm gương sáng cho các em noi theo Hãygần gũi, chia sẽ, tâm sự, động viên và cùng các em tháo gỡ khó khăn, vướngmắc trong cuộc sống và tuyệt nhiên không được so sánh hay áp đặt ý nghĩ chủquan của bản thân mình vào trẻ

3 Đánh giá đề tài

3.1 Đối với trẻ