Bộ giáo dục và đào tạo Trờng đại học s phạm hà nội Khoa ngữ văn Bài tập tốt nghiệp cử nhân s phạm ngữ văn đề tài : Giải nghĩa từ ngữ trong văn bản Văn bản : thạch sanh Truyềnthuyết sách giáo khoa ngữ văn lớp 6 Ngời hớng dẫn: Thạc sĩ: Đinh Văn Thiện Ngời thực hiện: Học viên : Quách thị diệu Sinh ngày: 16 - 12 - 1973 Lớp: đại học văn k5 h ng yên Tiểu luận tốt nghiệp Tiếng Việt Hng yên: 2009 Hng yên, tháng 6 năm 2009 Lời cảm ơn Trong quá trình học tập, đựơc sự giúp đỡ của Ban giám hiệu, Ban chủ nhiệm khoa Ngữ văn, các thầy giáo,cô giáo trờng Đại học s phạm Hà Nội, em đã có thêm nhiều kiến thức chuyên môn bổ ích trong cuộc sống cũng nh trong giảng dạy .Trên cơ sở đó em vận dụng những kiến thức đã học vào việc nghiên cứu đề tài : Giải nghĩa từ ngữ trong văn bản Thạch Sanh Sách giáo khoa Ngữ văn lớp 6 tập 1. Khi tiến hành làm đề tài này, em nhận đợc sự giúp đỡ của Ban giám hiệu, Ban chủ nhiệm khoa Ngữ văn, Tổ tiếng Việt của trờng ĐHSP Hà Nội.Với tất cả tình cảm chân thành, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy giáo, cô giáo trong khoa, đặc biệt là thầy giáo trởng khoa Ngữ văn PGS. TS: Đỗ Việt Hùng và ThS - Giảng viên chính thầy Đinh Văn Thiện khoa Ngữ văn trờng ĐHSP Hà Nội đã tận tình quan tâm giúp đỡ em hoàn thành tốt đề tài này. Trong quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài vì điều kiện thời gian và khả năng còn nhiều hạn chế nên không tránh khỏi sai sót, em rất mong đợc sự chỉ bảo đóng góp của các quý thầy cô. Em xin chân thành cảm ơn! Hng Yên, ngày 20 tháng 6 năm 2009 Ngời thực hiện đề tài Quách Thị Diệu Quách Thị Diệu Đại học s phạm Ngữ văn K5- Hng Yên 2 Tiểu luận tốt nghiệp Tiếng Việt Mục lục Nội dung Lời cảm ơn A - Phần mở đầu I - Lí do chọn đề tài II - ý nghĩa đề tài III - Đối tơng và phạm vi nghiên cứu IV - Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu V - Phơng pháp nghiên cứu VI - Bố cục của bài tập B - Phần nội dung Chơng I. Cơ sở lí thuyết I - Khái niệm từ và từ Tiếng Việt II - Nghĩa của từ III - Hiện tợng nhiều nghĩa, sự chuyển biến ý nghĩa của từ. IV - Thành ngữ V - Các cách giải nghĩa của từ Chơng II. Giải nghĩa của từ trong văn bản Thạch sanh Văn bản .Thạch Sanh Giải nghĩa các từ có trong văn bản. C - Phần kết luận D - Tài liệu tham khảo Trang 2 4 4 4 5 5 5 6 6 6 6 8 10 11 12 12 14 59 60 Quách Thị Diệu Đại học s phạm Ngữ văn K5- Hng Yên 3 Tiểu luận tốt nghiệp Tiếng Việt A - phần mở đầu I - Lí do chọn đề tài. - Ngôn ngữ là sản phẩm sáng tạo kỳ diệu của loài ngời, từ ngữ là đơn vị quan trọng của ngôn ngữ. Sự tồn tại của từ ngữ là biểu hiện của sự tồn tại ngôn ngữ. Số lợng từ ngữ là minh chứng đầy đủ cho khả năng diễn đạt của ngôn ngữ. Khả năng diễn đạt tốt hay không phụ thuộc vào số lợng từ ngữ mà chúng ta có đợc. Do đó, khi nghiên cứu ngôn ngữ, rất nhiều nhà khoa học chọn xuất phát điểm là từ ngữ và dành cho chúng sự thích đáng. Có thể kể đến những công trình nghiên cứu về từ ngữ tiếng Việt của các tác giả Nguyễn Văn Tu, Hoàng Văn Hành, Đỗ Hữu Châu, Nguyễn Thiện Giáp Tuy nhiên, những nghiên cứu trên đây mới tập trung làm rõ những đặc điểm khái quát về cấu tạo, về nghĩa của từ ngữ tiếng Việt ch a có công trình nào tập trung làm rõ nghĩa của từ ngữ ở một văn bản cụ thể, đặc biệt là văn bản: Thạch Sanh - Sách giáo khoa Ngữ văn lớp 6 tập 1. - Việc giảng dạy các văn bản đọc - hiểu trong chơng trình THCS phụ thuộc nhiều vào việc giải nghĩa các từ ngữ trong văn bản đó. - Nghĩa của từ ngữ tồn tại ở hai dạng : Dạng tĩnh và dạng động. ở trạng thái tĩnh, đây là nghĩa tiềm năng của từ ngữ khi cha đợc đem ra sử dụng . Ví dụ: Từ bàn trong từ điển tiếng Việt có 3 nghĩa: Bàn 1 d. Đồ dùng thờng làm bằng gỗ có mặt phẳng và chân đứng, để bày đồ đạc, thức ăn, để làm việc . Bàn viết. Bàn ăn. Chân bàn. Bàn 2 d. 1- Lần tính đợc, thua trong trận đấu bóng. Ghi một bàn thắng. Thua hai bàn. Làm bàn (tạo ra bàn thắng). 2 - (cũ, hoặc ph.). Ván (cờ). Chơi hai bàn. Bàn 3 đg. Trao đổi ý kiến về việc gì hoặc vấn đề gì. Bàn công tác. Bàn về cách làm. Bàn mãi mà vẫn cha nhất trí. Còn khi từ ngữ ở trạng thái động, nghĩa của từ ngữ đợc hiện thực hoá trong hoàn cảnh sử dụng cụ thể. Cho nên, cần nghiên cứu nghĩa của từ ngữ ở hai dạng tĩnh và động. - Trong chơng trình đổi mới thay sách ở bậc THCS theo hớng tích hợp và tích cực. Để làm tốt đợc việc này một cách hiệu quả, thì việc nghiên cứu nghĩa của từ ngữ có vai trò quan trọng đối với việc tìm hiểu giá trị của toàn văn bản. Làm tốt đợc việc tìm hiểu nghĩa của từ ngữ sẽ là cơ sở để giúp học sinh sử dụng từ ngữ trong thực tế giao tiếp của mình. - Từ những lí do trên đây, chúng tôi chọn giải nghĩa từ ngữ trong văn bản: Thạch Sanh làm đối tợng nghiên cứu của bài tập tốt nghiệp này. II - ý nghĩa của đề tài. 1 - Về mặt lí luận. Những kết quả nghiên cứu của đề tài này sẽ góp phần làm sáng tỏ những đặc điểm về nghĩa của từ, nhất là mối quan hệ giữa nghĩa của từ ngữ ở trạng thái tĩnh với nghĩa của từ ở trạng thái động. 2 - Về mặt thực tiễn. Các kết quả nghiên cứu của bài tập này có thể đợc sử dụng để giảng dạy một số bài trong phân môn tiếng Việt nh: + Nghĩa của từ. + Thành ngữ. Quách Thị Diệu Đại học s phạm Ngữ văn K5- Hng Yên 4 Tiểu luận tốt nghiệp Tiếng Việt + Thuật ngữ. + Từ địa phơng. + Các biện pháp tu từ. Đồng thời chúng cũng có thể đ ợc sử dụng khi giảng dạy các bài: + Đọc hiểu văn bản. + Các bài tập làm văn. III - Đối tợng và phạm vi nghiên cứu. 1 - Đối tợng nghiên cứu. Đối tợng nghiên cứu của bài tập này là toàn bộ nghĩa của từ vựng ở hai trạng thái tĩnh và động . 2 - Phạm vi nghiên cứu. Trong khuôn khổ của một bài tập tốt nghiệp, chúng tôi hạn chế nghĩa của từ ngữ chỉ ở một văn bản : Thạch Sanh . Mặt khác, chúng tôi chỉ nghiên cứu nghĩa của các thực từ (danh từ , động từ, tính từ) . IV - Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. 1 - Mục đích. Trong xu hớng giảng dạy theo hớng tích hợp giữa ba phân môn : Tiếng Việt - Văn học - Tập làm văn trong môn Ngữ văn ở bậc THCS. Việc lí giải đợc toàn bộ những giá trị ngữ nghĩa của từ, là chìa khoá quan trọng quyết định sự thành công trong việc lĩnh hội và chiếm lĩnh tri thức. Bài tập này, chúng tôi nhằm làm rõ những đặc điểm về nghĩa của từ, mối quan hệ về nghĩa của từ ở trạng thái tĩnh và động trong vốn từ tiếng Việt. 2 - Nhiệm vụ nghiên cứu. Để đạt đợc những mục đích trên, chúng tôi đặt ra những nhiệm vụ cụ thể sau đây: + Đọc các tài liệu có liên quan về nghĩa của từ ngữ để xây dựng cơ sở lí luận cho đề tài. + Thống kê các từ có trong văn bản. + Tham khảo từ điển tiếng Việt để xác định nghĩa của các từ ở trạng thái tĩnh. + Dựa vào hoàn cảnh sử dụng cụ thể, xác định nghĩa của từ ngữ ở trạng thái động. V - Phơng pháp nghiên cứu. Thực hiện đề tài này chúng tôi sử dụng những phơng pháp và thủ pháp sau. + Phơng pháp diễn dịch, quy nạp. + Phơng pháp phân tích hoặc tổng hợp (ngữ nghĩa và ngữ cảnh) + Phơng pháp thống kê, phân loại. + Phơng pháp so sánh, đối chiếu. + Phơng pháp nêu ví dụ, dùng số liệu cụ thể. VI - Bố cục của bài tập. Bài tập này, ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, gồm có hai chơng. Quách Thị Diệu Đại học s phạm Ngữ văn K5- Hng Yên 5 Tiểu luận tốt nghiệp Tiếng Việt + Chơng 1: Cơ sở lí thuyết. + Chơng 2: Giải nghĩa các từ có trong văn bản: Thạch Sanh . B - phần nội dung Chơng I: Cơ sở lí thuyết I - Khái niệm từ và từ Tiếng Việt - Chúng ta đều biết Ngữ văn là môn học độc lập trong trờng phổ thông thuộc lĩnh vực khoa học xã hội. Ngữ văn ngoài chức năng cung cấp tri thức nh các môn học khác thì nó là môn học bổ sung công cụ t duy cho con ngời. Để giúp học sinh lĩnh hội đầy đủ tri thức của nhân loại, đồng thời hình thành và phát triển nhân cách cho học sinh, biết sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp đạt hiệu quả. Cho đến nay, có rất nhiều thế hệ các nhà ngôn ngữ Việt Nam với nhiều công trình nghiên cứu có giá trị. Trong tất cả các công trình nghiên cứu đó Từ luôn đợc quan tâm bởi nó là kí hiệu của ngôn ngữ, là chìa khoá của t duy, là văn hoá của một dân tộc, của một cộng đồng. 1 - Khái niệm từ. Theo quan niệm của Giáo s, phó tiến sĩ Đỗ Hữu Châu: Trong cuốn Từ vựng ngữ nghĩa tiếng Việt thì: Có nhiều loại đơn vị khác nhau về chức năng trong ngôn ngữ. Âm vị là những đơn vị ngữ âm nhỏ nhất, tự thân không có nghĩa, đợc dùng để tạo ra vỏ âm thanh cho các đơn vị có nghĩa. Hình vị là những đơn vị đợc tạo ra từ các âm vị, tự thân có nghĩa nhng không đợc dùng trực tiếp để giao tiếp, tức không trực tiếp đợc dùng để kết hợp với nhau tạo thành câu. Các hình vị kết hợp với nhau thành những đơn vị có nghĩa lớn hơn. Những đơn vị này trực tiếp kết hợp với nhau thành các câu nói. Truyền thống ngôn ngữ học gọi loại đơn vị này là Từ . 2 - Từ tiếng Việt. Theo Giáo s Đỗ Hữu Châu trong cuốn Từ vựng ngữ nghĩa tiếng Việt thì : Từ của tiếng Việt là một hoặc một số âm tiết cố định, bất biến, mang những đặc điểm ngữ pháp nhất định, nằm trong những kiểu cấu tạo nhất định, tất cả ứng với một kiểu ý nghĩa nhất định, lớn nhất tronh tiếng Việt và nhỏ nhất để tạo câu. II - Nghĩa của từ. 1 - Khái niệm về nghĩa của từ. - Theo quan niệm của GS Đỗ Hữu Châu: Nghĩa của từ là toàn bộ nội dung tinh thần mà một từ ( hay một ngữ cố định, gọi ra khi chúng ta tiếp xúc với từ đó). Nhờ nghĩa của từ mà chúng ta kết hợp với từ để tạo nên nghĩa của câu. ( Giáo trình Từ vựng Ngữ nghĩa tiếng Việt) Nh vậy, nghĩa của từ vừa là cái riêng cho từng từ, vừa là cái chung cho những từ cùng loại. Bản chất ý nghĩa của từ bộc lộ qua sự đối chiếu từ với các chức năng tín hiệu học mà chúng đảm nhiệm, qua việc tách ra những mặt đối lập. 2 - Các thành phần ý nghĩa của từ gồm. + ý nghĩa biểu vật ứng với chức năng biểu vật. + ý nghĩa biểu niệm ứng với chức năng biểu niệm. + ý nghĩa biểu thái ứng với chức năng biểu thái. Quách Thị Diệu Đại học s phạm Ngữ văn K5- Hng Yên 6 Tiểu luận tốt nghiệp Tiếng Việt + ý nghĩa ngữ pháp ứng với chức năng ngữ pháp. Ngoài bốn thành phần ý nghĩa trên, có tác giả còn nói tới nghĩa hành vi. Đó là những phản ứng tâm lí ( tình cảm, trí tuệ ), những phản ứng hành động ( biểu hiện ra ngoài của trạng thái tâm lí t tởng nội tâm ) a - ý nghĩa biểu vật: Sự vật, hiện tợng, đặc điểm .ngoài ngôn ngữ, đ ợc từ biểu thị tạo nên ý nghĩa biểu vật của từ. Ví dụ: Nghĩa biểu vật của từ thóc là tất cả những hạt thóc mà chúng ta thấy trong cuộc sống. ý nghĩa biểu vật của từ trong ngôn ngữ có tính khái quát, nhng cách khái quát không giống nhau. Sự khác nhau về mặt này thể hiện ở phạm vi rộng hẹp của các loại mà từ biểu thị. Ví dụ: Các vận động: đi, chạy, nhảy nằm trọng vận động lớn là di chuyển hoặc dời chỗ. ý nghĩa biểu vật tuy bắt nguồn từ sự vật, hiện tợng khách quan, song do chịu tác động qua lại của các từ khác và chịu sự tác động của các quy tắc cấu tạo từ cho nên trở thành sự kiện ngôn ngữ chứ không còn là những sự kiện ngoài ngôn ngữ nữa. Ví dụ: Các ý nghĩa biểu vật của các từ láy, từ ghép hợp nghĩa, từ ghép phân nghĩa sắc thái hoá không có trong tiếng Nga, vì tiếng Nga không sử dụng các kiểu cấu tạo đó. Nh vậy, để hiểu từ, việc nắm đợc các ý nghĩa biểu vật của nó, bớc đầu cần thiết. b - ý nghĩa biểu niệm: Theo GS Đỗ Hữu Châu: Tập hợp các nét nghĩa phạm trù, khái quát chung có nhiều từ đợc gọi là cấu trúc biểu niệm . Sự vật, hiện tợng trong thực tế khách quan đợc phản ánh vào t duy thành các khái niệm, đợc phản ánh vào ngôn ngữ thành các ý nghĩa biểu vật có các ý nghĩa biểu niệm tơng ứng. Ví dụ: Che dùng vật gì để chắn gi, ma, nắng. Nh vậy: ý nghĩa biểu niệm là tập hợp của một số nét nghĩa. Song chỉ đúng với những từ ngữ thông thờng. Trong từ nghề nghiệp và thuật ngữ khoa học, ý nghĩ biểu niệm trùng với khái niệm . c - ý nghĩa biểu thái. Nghĩa biểu thái là nét nghĩa biểu thị tình cảm, thái độ đánh giá đi kèm với ý nghĩa biểu niệm. Thuộc phạm vi ý nghĩa biểu thái của từ là những nhân tố đánh giá nh: to - nhỏ, mạnh - yếu .nhân tố cảm xúc nh : dễ chịu, khó chịu, sợ hãi .nhân tố thái độ nh trọng, khinh, yêu, ghét .mà từ gợi ra cho ng ời đọc, ngời nghe. d - ý nghĩa ngữ pháp. ý nghĩa ngữ pháp là những ý nghĩa khái quát, chung cho nhiều từ cùng loại. Ví dụ: Phần nét nghĩa khái quát của từ đẩy và đi nh sau: + Đẩy: ( A tác động đến X) ( làm X dời chỗ) Quách Thị Diệu Đại học s phạm Ngữ văn K5- Hng Yên 7 Tiểu luận tốt nghiệp Tiếng Việt + Đi: ( A tác động đến A) ( làm A dời chỗ) A là chủ thể hoạt động, X là đối tợng bên ngoài .Thay các biến số A, X bằng các từ cụ thể ta sẽ đợc. Ngời công nhân đẩy chiếc xe goòng. Ngời công nhân đi trong xởng. ý nghĩa biểu niệm và ý nghĩa ngữ pháp có mối liên hệ với nhau. Tóm lại: Vì từ là một thể thống nhất, cho nên mỗi thành phần ý nghĩa là những phơng tiện khác nhau của cái thể thống nhất đó. Muốn hiểu biết đầy đủ về ý nghĩa của từ, phải hiểu biết thấu đáo từng mặt một và mối liên hệ giữa chúng. III - Hiện tợng nhiều nghĩa, sự chuyển biến ý nghĩa của từ. 1. Hiện tợng nhiều nghĩa. Trong từ vựng, có những từ một nghĩa. Tuy nhiên, có hiện tợng từ có từ hai nét nghĩa trở nên gọi là từ nhiều nghĩa. Các từ đơn thờng nhiều nghĩa hơn những từ phức: Ví dụ: máy, làm, dắt là những từ đơn nhiều nghĩa. Những trờng hợp: máy may, máy móc, làm duyên, làm bộ là những từ một nghĩa. Hiện tợng nhiều nghĩa có thể xảy ra với các ý nghĩa biểu vật, biểu niệm và biểu thái. * Ví dụ: Hiện tợng nhiều nghĩa biểu vật. Mũi 1 - Bộ phận của cơ quan hô hấp 2 - Bộ phận nhọn của vũ khí: mũi dao, mũi súng. 3 - Phần trớc của tàu thuyền: mũi tàu, mũi thuền. 4 - Phần đất nhô ra ngoài biển: mũi Cà Mau. 5 - Năng lực cảm giác về mũi: mũi thính. 6 - Đơn vị quân đội: mũi quân bên trái. * Ví dụ: Hiện tợng nhiều nghĩa biểu niệm. Đứng 1 - ( ở t thế ) ( thân hình thẳng góc với mặt nề ) ( trên hai chân): Nhiều ngời đứng trớc nhà, đứng nghiêm. 2 - ( hoạt động ) ( A tác động đến A ) ( làm cho A dừng lại ): Tôi đang đi bỗng đứng lại. 3 - ( đặc điểm ) ( thẳng góc, không nghiêng lệch ): Cây cột đứng. * Ví dụ về đặc điểm ngữ pháp. Đứng nh nghĩa 1 và 2 ở trên. Cả hai nghĩa này tuy cũng thuộc từ loại động từ nhng. Nghĩa 1: Có đặc điểm ngữ pháp và ý nghĩa ngữ pháp chỉ hoạt động làm cho mình ở t thế . Nghĩa 2: Có đặc điểm ngữ pháp và ý nghĩa ngữ pháp của các hoạt động hoạt động làm cho mình dời chỗ dừng lại . Do đó chúng cũng đồng thời là hai ý nghĩa biểu niệm. 2 - Sự chuyển biến ý nghĩa của từ. Từ ( đơn hoặc phức ) lúc mới xuất hiện đều chỉ có một nghĩa biểu vật. Sau một thời gian đợc sử dụng, nó có thể có thêm những nghĩa biểu vật mới. Các nghĩa biểu vật mới xuất hiện ngày càng nhiều thì nghĩa biểu niệm của nó càng có khả năng biến đổi. Quách Thị Diệu Đại học s phạm Ngữ văn K5- Hng Yên 8 Tiểu luận tốt nghiệp Tiếng Việt Ví dụ: Từ chốt vốn có hai nghĩa biểu vật, ứng với hai cấu trúc biểu niệm: cái chất ( sự vật ) và hoạt động tác động đến X, làm X không long, không dời ra bằng cái chốt . Nét nghĩa: làm cho không dời, không long ra dẫn tới một ý nghĩa biểu vật mới: chốt vấn đề lại hoặc giữ chốt , đóng chốt . Nh thế: Sự chuyển biến ý nghĩa cũng là một phơng thức để tạo thêm từ mới bên cạnh các phơng thức láy hoặc ghép. Sự chuyển biến nghĩa có thể dẫn tới kết quả là ý nghĩa sau khác hẳn với ý nghĩa trớc. Nh từ đứng có cấu trúc biểu niệm là hoạt động dời chỗ, dừng lại vốn trái nghĩa với từ chạy nhng do chuyển nghĩa, từ đứng mang nghĩa điều khiển máy trong câu. Ví dụ: Chị công nhân đứng hai máy một ca. ở nghĩa này, đứng lại đồng nghĩa với chạy( Chị công nhân chạy hai máy một ca ). Sự chuyển nghĩa làm cho ý nghĩa của từ có thể mở rộng ra hoặc thu hẹp đi. Ví dụ: Từ đài nghĩa gốc chỉ những công trình kiến thiết cao hơn mặt đất. Nhng nói: nghe đài thì từ đài đã bị thu hẹp ý nghĩa. Sự chuyển biến về nghĩa có thể làm thay đổi ý nghĩa biểu thái xấu đi hoặc tốt lên. Tóm lại: Ngôn ngữ luôn luôn đứng trớc đòi hỏi phải kịp thời sáng tạo để biểu thị những sự vật, hiện tợng, để thay thế các cách diễn đạt, tạo nên những ấn tợng sâu sắc. Đó cũng là cách khai thác và phát triển tiềm năng của ngôn ngữ. 3 - Các phơng thức chuyển nghĩa. Hai phơng thức chuyển nghĩa phổ biến là ẩn dụ và hoán dụ: Cho A là một hình thức ngữ âm, x và y là những ý nghĩa biểu vật. A vốn là tên gọi của x ( tức là x là ý nghĩa biểu vật chính của A) thì: * Phơng thức ẩn dụ : Là phơng thức lấy tên gọi A của x để gọi tên y ( để biểu thị y ), nếu nh x và y giống nhau. * Phơng thức hoán dụ: Là phơng thức lấy tên gọi A của x để gọi y nếu x và y đi đôi với nhau trong thực tế. Cơ chế chung của hai phơng thức ẩn dụ và hoán dụ nh sau: - Cơ chế của phơng thức ẩn dụ: + ẩ n dụ hình thức : Tức là những ẩn dụ dựa trên sự giống nhau về hình thức giữa các sự vật. Ví dụ: Ruột bút, nòng bút, đầu lòng. + ẩ n dụ cách thức : Tức là những ẩn dụ dựa vào sự giống nhau về cách thức thực hiện giữa hai hoạt động, hiện tợng. Ví dụ: Cắt hộ khẩu, nắm t tởng + ẩ n dụ chức năng : Dựa vào sự giống nhau về chức năng giữa các sự vật . Ví dụ: Bến sông, bến đò, giữ chốt, cửa rừng. + ẩ n dụ kết quả : Là những ẩn dụ dùng tên gọi của những cảm giác thuộc giác quan này để gọi tên những cảm giác của giác quan khác hay những cảm giác của trí tuệ, tình cảm. Ví dụ: Nói chua loét, nói êm tai Quách Thị Diệu Đại học s phạm Ngữ văn K5- Hng Yên 9 Tiểu luận tốt nghiệp Tiếng Việt - Cơ chế phơng thức hoán dụ: + Hoán dụ dựa trên quan hệ bộ phận toàn thể giữa hai ý nghĩa biểu vật. Gồm các loại nh sau. a Quan hệ giữa bộ phận toàn thể của cơ thể . Ví dụ: Có tám miệng ăn b Lấy tên gọi của tiếng kêu, đặc điểm hình dáng để gọi tên con vật. Ví dụ: Con Tu hú. c - Lấy tên gọi của đơn vị thời gian nhỏ gọi tên đơn vị thời gian . Ví dụ: Xuân, hạ, thu, đông -> chỉ năm Ngày, tháng, năm -> chỉ thời gian d Lấy tên riêng thay cho tên gọi của loại. Ví dụ: Tam Đảo, Thăng Long -> chỉ tên loại thuốc lá e Lấy tên gọi của một số nhỏ để chỉ một số lớn không đếm hết. trăm: Trăm miệng một lời. + Hoán dụ dựa trên quan hệ vật chứa vật bị chứa. Ví dụ: Cả nhà xum hợp đông vui.->chỉ những ngời trong nhà. + Hoán dụ trên quan hệ nguyên liệu và sản phẩm. Ví dụ: Thau: Hợp kim đồng và thiếc -> cái thau : đồ vạt. + Hoán dụ trên quan hệ cơ quan chức năng. Ví dụ: Trái tim nhầm lẫn để trên đầu. -> Tình cảm và lí trí. IV - Thành ngữ. 1 - Khái niệm. Thành ngữ là loại cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh, đợc sử dụng nh một từ. Ví dụ: Lên thác xuống ghềnh, chọn mặt gửi vàng, tham sống sợ chết . 2 - Đặc điểm của thành ngữ. Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen (nghĩa gốc) của các yếu tố tạo nên nó nhng thờng đợc hình thành thông qua một số phép chuyển nghĩa nh so sánh, ẩn dụ, hoán dụ, nói quá . Ví dụ: Thành ngữ "Lên thác xuống ghềnh" có nghĩa là trải qua nhiều gian nan, nguy hiểm. ý nghĩa này là nghĩa bóng (hàm ẩn, hình tợng) không thể suy ra từ nghĩa gốc các từ tạo nên nó. - Thành ngữ có thể làm chủ ngữ, vị ngữ trong câu hay làm phụ ngữ trong cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ. Ví dụ: Thành ngữ làm phụ ngữ trong cụm động từ: "Bà tôi ngớc mắt lên, hai bàn tay chỉ còn xơng bọc da ". - Thành ngữ có tính ngắn gọn, hàm súc, có tính hình tợng và tính biểu cảm cao. Nó đợc dùng nhiều trong lời nói hàng ngày và trong văn chơng. Ví dụ: + Thân em vừa trắng lại vừa tròn Bẩy nổi ba chìm với nớc non. + Cánh đồng quê em thẳng cánh cò bay. V - Các cách giải nghĩa của từ : - Mục đích của việc giải nghĩa từ trong nhà trờng phổ thông THCS là nhằm cho học sinh không những hiểu đợc và sử dụng đúng các từ ấy mà còn làm cho họ nắm bắt đợc những cái tinh tuý trong đó, hiểu đợc những cái đựơc sắc của Quách Thị Diệu Đại học s phạm Ngữ văn K5- Hng Yên 10 [...]... mức Nh nghĩa từ điển 1 Nh 19 Nh 26 Nh 5 Nh nghĩa từ điển II.1 Nh nghĩa từ điểnIV.1 Đại học s phạm Ngữ văn K5- Hng Yên 24 Tiểu luận tốt nghiệp 53 cậu 54 con 55 trai 56 Khi Quách Thị Diệu Tiếng Việt nào đó về số lợng 8 (Dùng trớc 1 đg) Từ biểu thị chủ thề là đối tợng của hoạt động coi là phù hợp lợi ích hoặc mong muốn của mình II (t) Đạt tiêu chuẩn, đạt yêu cầu làm cho có thể hài lòng, có thể đồng ý... nghĩa từ điển Đại học s phạm Ngữ văn K5- Hng Yên 23 Tiểu luận tốt nghiệp 46 chết 47 về 48 sau 49 50 ngời vợ 51 sinh 52 đợc Quách Thị Diệu Tiếng Việt (đg hoặc t ) 1 Mất khả năng sống, không còn có biểu hiện của sự sống 2 (máy móc) Mất khả năng hoạt động 3 (chất chế tạo) Mất tác dụng do các biến chất 4 (kết hợp hạn chế) không có tác dụng, cũng nh không( nói về csí đáng lẽ phải có tác dụng) 5 (dùng trớc... vai em, Nh nghĩa từ điển II.1 Nh nghĩa từ điển 1 .5 Đại học s phạm Ngữ văn K5- Hng Yên 22 Tiểu luận tốt nghiệp 40 41 42 43 44 45 năm Tiếng Việt vai dới I (d) 1 Khoảng thời gian Trái Đất di chuyển hết một vòng quanh Mặt trời bằng 3 65 ngày 5 giờ 48 phút 40 giây 2 Khoảng thời gian 12 tháng hoặc đại khái 12 tháng 3 Khảng thời gian từ đầu tháng một đến tháng mời hai II(d) Số tiếp theo số bốn trong dãy số tự... đàn ông nhân tình 1(d) Tên một con chữ (X, viết hoa X) của chữ cái Hi Lạp 2 (thờng dùng có kèm định ngữ) từ biểu thị thời điểm Nh nghĩa từ điển 2 Nh 10 Nh nghĩa từ điển 3 Nh nghĩa từ điển 2 Đại học s phạm Ngữ văn K5- Hng Yên 25 Tiểu luận tốt nghiệp 57 cậu 58 bé 59 khôn 60 lớn 61 mẹ 62 63 64 `chết Cậu sống Quách Thị Diệu Tiếng Việt 3 đg (ph) kinh Nh 53 I (t) 1 Có kích thớc hoặc thể tích không đáng kể,... để gọi ngời đàn bà đáng bậc mẹ ( hàm ý coi trọng) 5 (thgt; dùng phụ sau đg) từ dùng trong tiếng chửi rủa Nh 46 Nh 53 I (d)1 Cạnh dày của vật, ở phía đối lập với lỡi, răng Nh 53 Nh nghĩa từ điển 2 Nh nghĩa từ điển II Nh nghĩa từ điển I.3 Nh nghĩa từ điển 1 Nh 46 Nh 53 Nh nghĩa từ điển II.2 Đại học s phạm Ngữ văn K5- Hng Yên 26 Tiểu luận tốt nghiệp 65 lủi thủi 66 lều 67 cũ 68 dựng 69 dới Quách Thị Diệu... lễ cới tng bừng nh thế Thấy vậy hoàng tử các nớc ch hầu trớc kia bị công chúa từ hôn lấy làm tức giận Họ hội binh lính cả mời tám n- Quách Thị Diệu Đại học s phạm Ngữ văn K5- Hng Yên 13 Tiểu luận tốt nghiệp Tiếng Việt ớc kéo sanh đánh Thạch Sanh xin nhà vua đừng động binh Chàng một mình cầm cây đàn ra trớc quân giặc Tiếng đàn của chàng vừa cất lên thì quân sĩ mời tấm nớc bủn rủn tay chân, không còn... Nh nghĩa từ điển 2 Nh nghĩa từ điển I.1 Đại học s phạm Ngữ văn K5- Hng Yên 27 Tiểu luận tốt nghiệp 70 gốc 71 đa 72 gia tài 73 có 74 lỡi 75 búa Quách Thị Diệu Tiếng Việt hay so với các vị trí khác nói chung 2 Vùng địa lý thấp hơn so với một vùng xác định nào đó hay so với các vùng khác nói chung 3 Phía những vị trí ở sau một vị trí xác định nào đó hay so với các vị trí khác nói chung trong một trất... lại tri thức hoặc kĩ năng một cách ít nhiều, có hệ thống có phơng pháp 2 Làm cho biết đièu phải trái, biết cách tu d- Quách Thị Diệu Nh nghĩa từ điển 3 Nh 40 Nh nghĩa từ điển Nh nghĩa từ điển 2 Nh nghĩa từ điển I.1 Nh 75 Nh 29 Nh nghĩa từ điển Nh 30 Nh nghĩa từ điển 1 Đại học s phạm Ngữ văn K5- Hng Yên 29 Tiểu luận tốt nghiệp 88 đủ 89 các 90 môn 91 võ nghệ 92 93 94 95 phép Thần thông ngời tên Quách... từ điển 1 Đại học s phạm Ngữ văn K5- Hng Yên 16 Tiểu luận tốt nghiệp 13 ngày 14 phải 15 lên I Quách Thị Diệu Tiếng Việt (d)1 Khoảng thời gian trái đất tự xoay xung quanh nó đúng một vòng, bằng 24 giờ 2 Khoảng thời gian 24 giờ hoặc đại khái 24 giờ 3 Khoảng thời gian từ khi mặt trời mọc đến khi mặt trời lặn, trái với đêm 4 Ngày cụ thể đợc xác định để ghi nhớ, kỉ niệm về một sự kiện nào đó 5 Khoảng thời... (d) 1 Tài sản của ngời chết để lại cho ngời thừa kế 2 (kng) Của cải riêng của một ngời, một gia đình Nh 4 (d) 1 Bộ phận mềm trong miệng dùng để đón và nếm thức ăn và ở ngời còn để dùng phát âm 2 Bộ phận mỏng và sắc ở một số dụng cụ dùng để cắt, rạch (d) 1 Dụng cụ để đập, đóng, nện gồm một Nh nghĩa từ điển1 Nh nghĩa từ điển 1 Nh 4 Nh nghĩa từ điển 2 Nh nghĩa từ Đại học s phạm Ngữ văn K5- Hng Yên 28 . trong văn bản. C - Phần kết luận D - Tài liệu tham khảo Trang 2 4 4 4 5 5 5 6 6 6 6 8 10 11 12 12 14 59 60 Quách Thị Diệu Đại học s phạm Ngữ văn K5- Hng Yên. và đào tạo Trờng đại học s phạm hà nội Khoa ngữ văn Bài tập tốt nghiệp cử nhân s phạm ngữ văn đề tài : Giải nghĩa từ ngữ trong văn bản Văn bản : thạch