Nó chính là kết quả của việc tiếp thu kiến thức của các phân môn : Tậpđọc, Luyện từ và câu, chính tả, kể chuyện…… Chương trình Tập làm văn ở tiểuhọc chủ yếu là văn miêu tả.. Từ lớp 2, 3
Trang 1A PHẦN MỞ ĐẦU
PHÒNG GIÁO DỤC ĐÀO TẠO QUẬN PHÚ NHUẬN
TRƯỜNG TIỂU HỌC NGUYỄN ĐÌNH CHÍNH
Trang 2Để đạt được mục tiêu trên nhà trường tiểu học đã coi trọng việc dạy đủ 9môn học trong đó môn Tiếng Việt là một trong 9 môn được coi trọng và chiếmlượng thời gian tương đối nhiều Môn Tiếng Việt bước đầu dạy cho HS nhậnbiết những tri thức cơ bản cần thiết bao gồm : Ngữ âm, chữ viết, từ vựng, ngữnghĩa, chính tả…… Trên cơ sở đó rèn luyện các kĩ năng ngôn ngữ : nghe, nói,đọc, viết…… Nhằm giúp HS sử dụng hiệu quả Tiếng Việt trong suy nghĩ vàgiao tiếp Ngoài ra nó còn góp phần bồi dưỡng cho các em những tình cảm chânchính lành mạnh… Đồng thời hình thành và phát triển ở các em những phẩmchất tốt đẹp.
Trong phân môn Tiếng Việt có rất nhiều phân môn như : Tập đọc, Từ và câu,Tập làm văn, Kể chuyện, Chính tả…… Mỗi phân môn có một vị trí và nhiệm
vụ khác nhau Chúng đều hỗ trợ và thúc đẩy lẫn nhau
Tập làm văn là một phân môn có vị trí hết sức quan trọng đối với HS tiểuhọc Nó chính là kết quả của việc tiếp thu kiến thức của các phân môn : Tậpđọc, Luyện từ và câu, chính tả, kể chuyện…… Chương trình Tập làm văn ở tiểuhọc chủ yếu là văn miêu tả Hiện nay văn miêu tả được đưa vào chương trìnhphổ thông ngay các lớp đầu bậc học Từ lớp 2, 3 khi tập quan sát để trả lời câuhỏi các em đã bắt đầu làm quen với văn miêu tả (Ví dụ : Em hãy viết một đoạnvăn về con vật mà em yêu thích – lớp 2 ) Ở lớp 3 và lớp 4 học sinh bắt đầuđược học văn miêu tả với các kiểu bài Tả đồ vật, loài vật, phong cảnh, câycối…… Lên lớp 5 các em được học văn tả người, tả cảnh sinh hoạt……
2/ Tầm quan trọng :
Tại sao cần cho HS tiểu học học văn miêu tả ? Vì văn miêu tả phù hợp vớiđặc điểm tâm lí tuổi thơ ( ưa quan sát, thích nhận xét, sự nhận xét thiên về cảmtính… ) Văn miêu tả góp phần nuôi dưỡng mối quan hệ tạo nên sự quan tâmcủa các em đối với thế giới xung quanh trong đó quan trọng nhất là đối với thiênnhiên, góp phần giáo dục tình cảm, thẩm mỹ, lòng yêu cái đẹp, góp phần pháttriển ngôn ngữ ở trẻ…….Học văn miêu tả HS có thêm điều kiện để tạo nên sựthống nhất giữa tư duy và tình cảm, ngôn ngữ và cuộc sống, con người với thiênnhiên,với xã hội để khêu gợi ra những tình cảm, cảm xúc, ý nghĩ cao thượng vàđẹp đẽ……
Trong thực tế việc dạy Văn – học văn nói chung Việc dạy Văn – học vănmiêu tả nói riêng, bên cạnh những điểm tốt và những kết quả đáng khích lệ còn
có nhiều nhược điểm Nhược điểm lớn nhất, dễ thấy nhất là bệnh công thức,khuôn sáo, máy móc, thiếu tính chân thật cả cách dạy và học văn miêu tả
Vậy làm thế nào để dạy tốt – học tốt Tập làm văn nói chung và dạng vănmiêu tả lớp 4 nói riêng Để giúp các em có những bài văn miêu tả thể hiện tínhchân thực, thể hiện được cảm xúc, tình cảm của mình
Trang 3II ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
Đối tượng nghiên cứu là học sinh lớp Bốn 3, Trường Tiểu học Nguyễn ĐìnhChính- Quận Phú Nhuận, năm học 2015- 2016
III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
Để thực hiện sáng kiến kinh nghiệm này, tôi đã sử dụng các phương pháp sau:
- Phương pháp nghiên cứu lí luận
- Phương pháp quan sát sư phạm
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I TÌM HIỂU MỤC TIU, NỘI DUNG DẠY VĂN MIÊU TẢ LỚP 4
1 Mục tiêu của dạy viết văn miêu tả lớp 4
a/ Yu cầu kiến thức: Thể loại văn miêu tả.
- Học sinh phải hiểu thế no l miêu tả?
- Miêu tả đồ vật: Biết cách quan sát, tìm ý, lập dàn ý văn miêu tả đồ vật
- Miu tả cy cối: Biết cch quan st, tìm ý, lập dn ý bi văn miêu tả cây cối
- Miu tả con vật : Biết cch quan st, tìm ý, lập dn ý bi văn miêu tả con vật b/
Yêu cầu kỹ năng: Chương trình TLV miu tả( nhằm trang bị cho học sinh những kĩ năng sản sinh ngôn bản), cụ thể:
- Kĩ năng định hướng hoạt động giao tiếp: Nhận diện đặc điểm văn bản;
Trang 4phân tích đề bài, xác định yêu cầu
- Kĩ năng lập chương trình hoạt động giao tiếp: Xác định dàn ý của bi văn
đ cho; quan st đối tượng tìm ý v sắp xếp ý thnh dn ý trong bi văn miêu tả
- Kĩ năng thực hiện hoá hoạt động giao tiếp: Đối chiếu văn bản nói, viết của bản than với mục đích giao tiếp và yêu cầu diễn đạt; sửa lỗi về nội dung và hình thức diễn đạt
2 Nội dung chương trình TLV miêu tả lớp 4
Chương trình TLV lớp 4 được thiết kế tổng cộng 62 tiết/ năm Trong
đó, văn miêu tả gồm có 30 tiết được phân bố :
- Từ tuần 15 đến tuần 21 : văn miêu tả đồ vật
- Từ tuần 22 đến tuần 28 : văn miêu tả cây cối
- Từ tuần 29 đến tuần 33: văn miêu tả con vật
II THỰC TRẠNG DẠY HỌC VĂN MIÊU TẢ LỚP 4
1 Thuận lợi
- Nhà trường luôn quan tâm, chỉ đạo thực hiện công tác chuyên môn cóhiệu quả, nâng cao tay nghề cho giáo viên
- Tổ chuyên môn đ tổ chức chuyn đề dạy học TLV lớp 4
- Giáo viên đều được trang bị đầy đủ sách giáo khoa, sách giáoviên, sách tham khảo, các phương tiện dạy học như máy chiếu để dạybằng điện tử…Đội ngũ giáo viên có năng lực, yêu nghề đ p dụng phươngpháp dạy học phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh linhhoạt và hiệu quả
- Từ lớp 2, 3 học sinh được tập quan sát và trả lời câu hỏi để làm quenvới văn miêu tả, đ biết cch luyện tập dưới sự hướng dẫn của giáo viên để
2 Khó khăn
- Như ta đ biết, sản phẩm của TLV l cc ngơn bản ở dạng nĩi, dạng viếttheo các dạng lời nói, kiểu bài văn do chương trình quy định Sảnphẩm của việc học văn miêu tả thường ở dạng viết Năng lực viết chứng
tỏ trình độ văn hoá, văn minh của một người, đối với học sinh, chứng tỏ
Trang 5tư duy logic, tư duy hình tượng đ pht triển ở một mức độ nhất định
- Nhưng lên lớp 4, các em mới bắt đầu học cách lập dàn ý, dựng đoạn
và viết thành bài văn hoàn chỉnh Hơn nữa, khả năng ngôn ngữ của các
em cịn hạn chế Mỗi bi văn miêu tả hay lại địi hỏi khả năng tưởng tượng
và sử dụng ngôn ngữ diễn đạt thật sinh động Thực tế cho thấy, đa số họcsinh lớp 4 viết văn miêu tả chưa hay hoặc sắp xếp ý cịn lộn xộn, lủngcủng, hình ảnh trong bi văn chưa gợi tả
- Chính vì vậy, trong qu trình giảng dạy, tơi đ luơn tìm tịi, thamkhảo ti liệu, trao đổi với đồng nghiệp giàu kinh nghiệm, với giảng viên ởtrường Đại học để nắm bắt những phương pháp tối ưu nhất phục vụ quátrình giảng dạy
- Mỗi bài văn miêu tả là sự kết tinh của những nhận xét tinh tế, là sựđúc kết việc tiếp thu và vận dụng những kiến thức đ học Đọc một số bàivăn của học sinh, ta có thể thấy ngay được kết quả của việc dạy và học
3 Kiểm nghiệm bài văn miêu tả của học sinh lớp 4
Một số lỗi thường gặp
a/ Trong phần cơ sở thực tiễn tôi đ đề cập những vấn đề chung thường gặp ởbài văn miêu tả của học sinh lớp 4: bài văn ngắn, câu cụt, kể lể, ít hình ảnh,…VD:
- Cái cặp của em nhiều màu Mặt trước có siêu nhân rất đẹp Nó có ba
ngăn Một ngăn em để bút, một ngăn em để vở, một ngăn để sách
- Cây bàng cao đến mái nhà Thân nó to, xù xì Cy bng cĩ nhiều cnh, tn rộng Lá màu xanh Quả ăn có vị chát
Đoạn văn như vậy được coi là tạm được vì đúng ý Câu văn r nghĩa Nhưngmiêu tả như vậy chỉ cần vài câu là tả xong một đồ vật, một cây Và nó cũngrất chung chung, không làm nổi bật được nét riêng của đồ vật đó, cây đó
b/ Đọc bài văn miêu tả của các em, ta cịn thấy sự khơ khan, ngho cảm xc, sự liệt
k lan man, di dịng, lủng củng, lộn xộn, khơng lột tả được đối tượng miêu tả,đôi khi cịn bịa đặt
- Hình thức cu lặp lại nhiều lần: Mắt của nó màu đen Râu của nó dài Lông
thì đen…
- Chưa liên kết chặt chẽ giữa các câu trong đoạn, trong bài
c/ Bài văn miêu tả của học sinh lớp 4 hầu hết mắc những lỗi: Lỗi chính tả,lỗi dấu câu, lỗi diễn đạt, lỗi chủ đề Cụ thể như sau:
- Lỗi chính tả: Học sinh chủ yếu vẫn thường sai phụ âm đầu l/n( chủ yếu), s/x,d/r/gi
- Lỗi dấu cu:
+ Khơng dng dấu cu: Xảy ra nhiều với học sinh yếu km Cc em khơng
Trang 6sử dụng hoặc ít sử dụng dấu chấm, dấu phẩy trong một câu hoặc trongmột bài văn
+ Sử dụng dấu cu sai VD: Cy bng cao thn cy X xì.
- Lỗi diễn đạt:
+ Lỗi dng từ khơng ph hợp VD: Con mo cĩ bộ lơng trắng tinh.
+ Câu không đủ thành phần VD: Cĩ nhiều cnh, nhiều l rậm rạp
+ Cu thừa thnh phần( lặp lại thnh phần một cch khơng cần thiết)
VD: Em rất yu quý con mo nh em
+ Cu sai nghĩa VD: Con mo nặng khoảng 2 tạ.
+ Cu khơng r nghĩa VD: Con mo lơng trắng mắt nĩ em yu ch lắm
+ Cu khơng có sự tương hợp về nghĩa giữa các thành phần câu,giữa các vế câu
VD: Chiếc cặp của em màu đỏ giúp em học giỏi
+ Cc cu trong bi mu thuẫn nhau: Cy bng to, mập mạp Thn cy khẳng
III.CÁC BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY TẬP LÀM VĂN CHO HỌC SINH
Để nâng cao chất lượng làm văn cho học sinh lớp 4 địi hỏi người giáoviên phải kiên trì v bền bỉ vì đây là một công việc rất khó khăn Tôi đ tiến hnhnhững biện php sau nhằm nâng cao chất lượng làm văn
1 Cung cấp các kiến thức văn học.
Từ ngữ là nhân tố cơ bản để xây dựng câu văn, đoạn văn, bài văn Nó cómột vị trí và ý nghĩa vơ cng quan trọng Hiểu, sử dụng đúng, sử dụng hay mới
có thể diễn đạt và diễn đạt tốt nội dung, ý kiến của mình Vậy m vốn từ của cc
em rất ít Điều này khiến tôi suy nghĩ rất nhiều Những kiến thức lơ mơ, thiếuvốn từ làm thế nào có thể viết văn hay được Bằng mọi cách phải bổ sung vàovốn từ ít ỏi của các em bằng sự phong phú của tiếng Việt Cách làm nhanh nhất
là thông qua môn Tập đọc Tôi cho các em nêu và tập giải nghĩa tất cả những từ
Trang 7ngữ mà các em chưa hiểu, sau đó tôi chốt lại một từ yêu cầu các em ghi vào “
sổ từ”, tập đặt câu để hiểu chắc chắn, biến từ đó thực sự là vốn từ của mình
Ví dụ: Ở bi Đường đi Sa Pa ( Tiếng Việt lớp 4 tập 2 trang 102), tơi yu
cầu cc em sau giờ học phải bổ sung vo vốn từ của mình cc từ ngữ v hình ảnh
- Trắng xĩa tựa my trời,
- Lướt thướt liễu rủ
- Bồng bềnh huyền ảo
Bi Con chuồn chuồn nước ( Tiếng Việt lớp 4 tập 2 trang 127).
- Từ: Long lanh, nhỏ xíu, mênh mông, thung thăng, cao vút
- Đặt câu: - Thân đa cao vút, đỉnh chót vót giữa trời xanh
- Trời xun trải sắc xanh trn biển la mnh mơng
Vậy qua môn Tập đọc học sinh tích lũy được “ vốn liếng” từ không hềnhỏ Ngoài ra cuối mỗi tiết Tập đọc tôi thường cho học sinh tìm những cu vănhay trong bài, những câu văn mang tính nghệ thuật cao để các em đưa vào vănbản của mình
Ví dụ: Cá thu Biển Đông như đoàn thoi
Đêm ngày dệt biển muôn luồng sáng
* Điền từ để câu văn giàu hình ảnh:
- Nắng ban mai (hồng tươi) nhuốm chan hồ trn từng sắc l
Trang 8- Hoa hồng đẹp (lộng lẫy) cánh hoa đỏ (thắm), mịn (như nhung).
- Mùa hè đến, hàng trăm, hàng nghìn cnh phượng như đang (phả lửa) lên trời
- Bầu trời xanh (thăm thẳm), mây trắng (bồng bềnh) trôi
- Cy cao (cao vt)
- Giĩ thổi (rì ro) trong đám lá
- Mào của trống ta y hệt một bông hoa đỏ (chon chót)
- Những quả cam (vàng óng), da (căng mọng) như mời gọi người đến thưởngthức
- Đôi mắt (long lanh như thuỷ tinh), lúc nào cũng (liến láu) nhìn quanh
Việc chọn từ điền vào câu văn, giáo viên nên để học sinh thoải mái, không
ép hay áp đặt Sau mỗi lần để học sinh chọn điền tôi cũng để học sinh khác bìnhluận, nhận xt xem cu no hay hơn Các em học chưa tốt môn văn có thể học hỏiđược nhiều từ, cu của cc bạn hay Bài tập này đa dạng, dễ cho ví dụ Giáo viênnên khuyến khích và động viên làm tốt Nếu với những câu quá khó giáo viên
có thể gợi ý
Với dạng bài này tôi cho các em luyện tập ở các tiết “Luyện tập xây dựngđoạn văn”, tiết “Hướng dẫn học” giúp các em lựa chọn các câu văn hay để viếtđoạn văn, vừa khiến cho các em thoải mái trong giờ học, vừa nhớ lâu
3 Dạy viết câu có kết cấu đơn giản.
Tháp cao nào cũng phải xây dựng từ dưới mặt đất Để viết được nhữngcâu văn mang tính nghệ thuật trong kết cấu, trước tiên học sinh cần nắm đượccâu trong dạng đơn giản nhất, đó là những dạng câu học sinh đ được học: Ailàm gì? Ai thế no? Ai l gì? cu khiến, cu hỏi, cu cảm
Dạy những loại câu này đối với học sinh không khó Ta chỉ cần hướngdẫn tốt qua tiết Luyện từ và câu Xác định các yêu cầu cơ bản học sinh cần nắmđược, và thường xuyên củng cố thật nhiều
Cu phải cĩ hai bộ phận chính: Chủ ngữ v vị ngữ
- Chủ ngữ trả lời cu hỏi: Ai? Ci gì? Con gì? Vật gì?
Trang 9- Vị ngữ trả lời cu hỏi: Lm gì? Như thế nào? Là gì?
Đi đôi với việc dạy lý thuyết tôi cho học sinh luyện viết câu, phân tíchthật nhiều, lấy ngay các từ học sinh tích luỹ được trong tiết Tập đọc để đặt câu:
Ví dụ: Sau khi học xong bài Tập đọc “ Sầu riêng” Tiếng việt 4 tập 2:
+ Học sinh cần tích luỹ từ: ngọt ngo, quyến rũ, quyện
4 Dạy viết một vi dạng cu cĩ kết cấu phức tạp
Nếu một bài văn chỉ viết bằng một loại câu thì sẽ gy ra đơn điệu, khônghấp dẫn người đọc Bởi vậy, ta cần trang bị những kiến thức nâng cao về câucho những “mầm non văn học” Tuy nhiên ta không bắt buộc học sinh tiếp thunhững gì qu phức tạp khơng ph hợp với tm lí lứa tuổi Một số dạng cu cĩ thểdạy l:
Trang 10Học sinh rất dễ nhầm lẫn “Trn vịm cy” l chủ ngữ nếu chưa tiếp xúc vớiloại câu này Bởi vậy, tôi cho học sinh đặt câu hỏi:
+ Con gì hĩt líu lo? ( con“ chim” vậy “ chim” l chủ ngữ)
+ Con chim lm gì? (“hĩt líu lo” vậy “hĩt líu lo” l vị ngữ)
Vậy “Trn vịm cy” l bộ phận gì? học sinh sẽ rt ra đó là bộ phận phụ nói rchim hĩt ở đâu
Tương tự như vậy tôi hướng dẫn học sinh hiểu về trạng ngữ chỉ thời gian,nguyên nhân, mục đích, nơi chốn để học sinh có thể đặt câu:
Ví dụ:- Ngoài vườn, khóm hồng toả hương thơm ngào ngạt.
- Để chăm sóc con, chị gà cần mẫn bới đất tìm thức ăn
- Từ trong kẽ l, những nụ hồng lấp lĩ trơng thật xinh
b Cu cĩ nhiều chủ, vị.
Tôi hướng dẫn học sinh thay thế nhiều câu thành một cu
Ví dụ: Cánh hoa đỏ thắm, mịn như nhung.
Bằng cách làm này, bài văn sẽ không bị lặp lại từ và bớt đi sự cứng nhắckhô khan kể lể Học sinh viết câu văn hấp dẫn hơn
- Hoa lan, hoa cúc, hoa huệ đua nhau khoe sắc
- Đóa hồng hồn nhiên, rực rỡ căng đầy sức sống
- Ch mo cuộn mình, lăn trịn như quả bóng
- Chiếc cặp tuy giản dị, mộc mạc nhưng rất tiện lợi
Sau khi được tập luyện nhiều, học sinh có thói quen kết hợp ý để diễn đạt.Bài văn không rời rạc, khô khan bởi chỉ được viết từ các câu đơn
5 Dạy cc biện php nghệ thuật.
Muốn bài văn hay thì trong bi văn không thể thiếu tính nghệ thuật Họcsinh lớp 4 kiến thức về lĩnh vực này cịn hiểu lơ mơ, hời hợt Nếu giáo viênkhông dạy, học sinh khó mà nắm bắt được Để đưa nghệ thuật vào trong văn có
Trang 11rất nhiều biện pháp Nhưng theo tôi, đối với học sinh ở lứa tuổi này, hai biệnpháp nghệ thuật phù hợp nhất là so sánh và nhân hóa.
- Gió đưa hương thơm ngát như hương cau, hương bưởi tỏa khắp khu vườn
- Cánh hoa nhỏ như vảy cá, hao hao giống cánh sen con
- Những tn hoa lớn xịe ra như muôn ngàn con bướm thắm đậu khít nhau
- Với những cánh tay quều quào xoè rộng, nó như con quái vật già nua cau có
và khinh khỉnh giữa đám bạch dương tươi cười
- Dáng mọc của lộc rất lạ, thẳng đứng trên cành, như thể đêm qua có ai đó thảhàng vạn búp lá nhỏ xíu từ trên trời xanh biếc chi chít cành và xoay thànhnhững tán trịn quanh thn cy
Với những câu văn này tôi sẽ giới thiệu để các em nắm chắc được biệnphp so snh bằng cch sau:
Ví dụ: Câu “Bông hướng dương như vầng mặt trời vi tung to những tia nắng
vng rực rỡ” Tơi phn tích cch sử dụng biện php so snh, tc giả lấy hình ảnh mặttrời để tả bông hướng dương
Để thấy được tính ưu việt của biện pháp nghệ thuật này tôi lấy một câukhác để mô tả bông hướng dương
“Bông hướng dương rất to, màu vàng, có rất nhiều cánh nhỏ” Và yêu cầuhọc sinh nhận xét xem câu nào hay hơn Dĩ nhiên là câu thứ nhất, 100% họcsinh được hỏi đều trả lời như vậy “Hay hơn vì sao?” Cc em trả lời: “Vì sử