skkn hiệu quả của việc tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học môn ngữ văn thcs

Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy, trong quá trình thực hiện chươngtrình môn Ngữ văn bậc THCS, tôi thấy tính ưu việt của việc dạy học tích hợpcác kiến thức liên môn này hơn hẳn những

A MỞ ĐẦU:

I Đặt vấn đề

1.Thực trạng của vấn đề đòi hỏi phải có giải pháp mới để giải quyết.

Môn Ngữ Văn trước hết là một môn học thuộc nhóm khoa học xã hội, nó

có tầm quan trọng trong việc giáo dục quan điểm, tư tưởng, tình cảm cho họcsinh Môn Ngữ Văn còn là một môn học thuộc nhóm công cụ Điều đó nói lênmối quan hệ giữa Ngữ Văn và các môn khác Học môn Ngữ Văn sẽ có tác độngtích cực đến kết quả học tập các môn khác và các môn khác cũng góp phần giúphọc tốt môn Ngữ Văn Cho nên tự nó cũng toát lên yêu cầu tăng cường tính thựchành giảm lý thuyết gắn với đời sống

Hơn nữa, Ngữ Văn cũng là môn học góp phần hình thành nên những kiếnthức cơ bản và quan trọng nhất là hình thành nhân cách con người, chuẩn bị chocác em một hành trang để bước vào đời hoặc học lên những bậc học cao hơn

Đó cũng chính là chiếc chìa khóa mở cửa cho tương lai

Thấy được tầm quan trọng của việc dạy và học môn Ngữ văn, đồng thời

phát huy cao hơn nữa hiệu quả trong giảng dạy theo tinh thần đổi mới sách giáokhoa và quan điểm tích hợp là vấn đề cần được quan tâm nhất hiện nay Bởi tíchhợp là một xu thế phổ biến trong dạy học hiện đại Nó giúp học sinh tiết kiệmthời gian học tập mà vẫn mang lại hiệu quả nhận thức, có thể tránh được nhữngbiểu hiện cô lập, tách rời từng phương diện kiến thức, đồng thời phát triển tưduy biện chứng, khả năng thông hiểu và vận dụng kiến thức linh hoạt vào cácyêu cầu môn học, phân môn cụ thể trong chương trình học tập theo nhiều cách

khác nhau Và vì thế việc nắm kiến thức sẽ sâu sắc, hệ thống và lâu bền hơn.

Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy, trong quá trình thực hiện chươngtrình môn Ngữ văn bậc THCS, tôi thấy tính ưu việt của việc dạy học tích hợpcác kiến thức liên môn này hơn hẳn những phương pháp trước đây được vậndụng Tính ưu việt của nó thể hiện rõ qua thái độ, niềm say mê, kết quả tiếpnhận của học sinh trong từng bài học Tiếp nối vấn đề đó, tôi mạnh dạn thực

hiện chuyên đề “ HIỆU QUẢ CỦA VIỆC TÍCH HỢP KIẾN THỨC LIÊN MÔN TRONG DẠY - HỌC MÔN NGỮ VĂN THCS”.

2 Ý nghĩa và tác dụng của giải pháp mới.

Khi thực hiện tích hợp kiến thức liên môn trong môn Ngữ văn THCS, nó

có những ưu điểm sau: Làm cho qúa trình học tập có ý nghĩa; Xác định rõ mụctiêu, phân biệt cái cốt yếu và cái ít quan trọng hơn; Dạy học sử dụng kiến thứctrong tình huống; Lập mối liên hệ giữa các khái niệm đã học; Tránh những kiếnthức, kỹ năng trùng lặp; Các kiến thức gắn liền với kinh nghiệm sống của họcsinh; Có điều kiện phát triển kỹ năng chuyên môn Tuy nhiên khi thực hiện tíchhợp kiến thức liên môn trong môn Ngữ văn cũng gặp phải không ít khó khănnhư: Còn mới đối với các nhà trường, với giáo viên, với phương diện quản lý,tâm lý học sinh và phụ huynh cũng như các nhà khoa học của mỗi bộ môn; Cácchuyên gia, các nhà sư phạm đào tạo giáo viên trong các trường sư phạm, cácchuyên viên phụ trách môn học, họ khó có thể chuyển đổi từ chuyên môn sanglĩnh vực mới cần sự kết hợp với chuyên ngành khác mà họ đã gắn bó; Giáo viên

và các cán bộ thanh tra, chỉ đạo thường gắn theo môn học, không dễ gì có thểyêu cầu họ thực hiện chương trình tích hợp các môn học; Phụ huynh học sinh vànhững người lớn khó có thể ủng hộ những chương trình khác với chương trình

mà họ đã được học

Trong quá trình học tập ở nhà trường, các em sẽ được học các môn họcbao gồm các môn khoa học tự nhiên và khoa học xã hội Khoa học tự nhiêngồm các môn: Toán, Lí, Hóa, Sinh, Địa…và khoa học xã hội gồm: Văn, SửGDCD, Mỹ thuật… Giữa các bộ môn trong nhóm có quan hệ với nhau Ví nhưgiữa Văn học và Lịch sử có liên hệ, kiến thức môn này sẽ hỗ trợ cho môn kia,văn học sẽ cung cấp cho ta những tư liệu lịch sử mà nhờ đó học sinh có thể nhậnthức một cách rõ ràng, như khi học các đoạn trích trong tác phẩm Tắt Đèn củaNgô Tất Tố, học sinh sẽ hiểu về những thuế, những sưu mà nhân dân phải gánhchịu, hiểu được những chính sách áp bức, bóc lột của thực dân Pháp, đặc biệt

hiểu và thông cảm sâu sắc cho tình cảnh người nông dân Việt Nam, làm việccực nhọc “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” nhưng vẫn không đủ sống, mà tôinghĩ là bằng ngôn từ của mình giáo viên khó có thể khắc họa hết những tủinhục, những đắng cay mà người dân phải gánh chịu trong thời kỳ Pháp thuộc

Ngược lại, Lịch sử cũng góp phần giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về Vănhọc, như phải hiểu hoàn cảnh tác phẩm đó ra đời như thế nào mới hiểu hết đượcdụng ý nghệ thuật cũng như nội dung sâu xa mà tác giả muốn gửi đến người đọc

là gì Hay như giữa môn Địa lí và Lịch sử chẳng hạn, điều kiện tự nhiên sẽ ảnhhưởng đến sự phát triển của lịch sử các nước, hiểu được vị trí địa lí, hiểu đượcquy luật lên, xuống của thủy triều thì ta sẽ giải thích được vì sao quân dân ta lại

ba lần đánh thắng quân xâm lược trên sông Bạch Đằng Nói về sự hỗ trợ củaLịch sử đối với các môn học khác, G Elton đã nói “Nhà sử học cũng có thể dạycho các khoa học khác rất nhiều điều Anh ta có thể giúp các nhà khoa học nàyhiểu thế giới quan của nhiều phương án xây dựng sơ đồ, vạch rõ những mốiquan hệ tương hỗ mà một chuyên môn hẹp khó nhận thấy, giúp các khoa học xãhội hiểu rằng đối tượng mà chúng có quan hệ là những con người Trong khitiếp nhận các khoa học khác tính chính xác và tầm rộng của sự khái quát, đồngthời Lịch sử có thể hoàn thành nghĩa vụ của mình bằng cách xây dựng một thái

độ nghiêm túc đối với các tài liệu và tránh những khái quát không có cơ sởvững chắc”

Giữa khoa học tự nhiên và khoa học xã hội cũng có quan hệ gắn bó vớinhau, như môn Vật lí bằng phương pháp phóng xạ cacbon đã giúp xác định niênđại các di vật cổ xưa Hóa Học, sinh học, Toán học còn giúp cho môn ngữ văngiải quyết các vấn đề nảy sinh trong các văn bản nhật dụng Ví dụ như: Khigiảng bài “ Ôn dịch thuốc lá”, giáo viên có thể dùng kiến thức hóa học để làm rõcác chất có trong thuốc lá; kiến thức môn Sinh để thấy chất độc có trong thuốc

lá có hại cho sức khỏe con người như thế nào? Các phép tính còn giúp cho các

em thấy được hút thuốc lá không những có hại cho sức khỏe mà còn tiêu tốn

tiền bạc; Môn GDCD giúp các em hiểu được tác hại từ hút thuốc lá dẫn đến hủyhoại về đạo đức, nhân cách…

- Hay dạy học liên môn giữa môn lịch sử với môn Mỹ thuật Đây là một phươngpháp dạy học hiện đại trong dạy học Lịch Sử, giúp học sinh phát triển toàn diện

về mọi mặt áp dụng vào giảng các bài tìm hiểu về văn hóa xã hội các thời kỳlịch sử Ví dụ như bài “Phong trào văn hóa phục hưng” Giáo viên có thể đưa ranhững tranh, ảnh thể hiện hiện nội dung của phong trào văn hóa Phục Hưng, sau

đó sẽ giải thích về những nội dung được thể hiện trong tranh Cuối cùng, đặtmột số câu hỏi giúp học sinh nhận thức vấn đề và rút ra kết luận cần thiết

Như vậy, việc tích hợp kiến thức liên môn trong dạy – học môn Ngữ vănbậc THCS chính là hình thức để chúng ta giải quyết những vấn đề đặt ra trongbài học, trong thực tiễn của cuộc sống

3 Phạm vi nghiên cứu của đề tài.

Sử dụng phương pháp tích hợp kiến thức liên môn trong dạy-học mônNgữ văn bậc THCS để góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục trong nhà trường

II Phương pháp tiến hành.

1 Cơ sở lý luận.

1.1 Quan điểm tích hợp trong dạy học nói chung.

Theo từ điển Tiếng Việt: “Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động, chương trình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng Tích hợp có nghĩa là sự thống nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp” Theo từ điển Giáo dục học: “Tích hợp là hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học”.

Trong tiếng Anh, tích hợp được viết là “integration” một từ gốc Latin (integer) có nghĩa là “whole” hay “toàn bộ, toàn thể” Có nghĩa là sự phối hợp

các hoạt động khác nhau, các thành phần khác nhau của một hệ thống để bảođảm sự hài hòa chức năng và mục tiêu hoạt động của hệ thống ấy

Tích hợp là một khái niệm được sử dụng trong nhiều lĩnh vực Trong lĩnhvực khoa học giáo dục (GD), khái niệm tích hợp xuất hiện từ thời kì khai sáng,dùng để chỉ một quan niệm GD toàn diện con người, chống lại hiện tượng làmcho con người phát triển thiếu hài hòa, cân đối Tích hợp còn có nghĩa là thànhlập một loại hình nhà trường mới, bao gồm các thuộc tính trội của các loại hìnhnhà trường vốn có.

Trong dạy học (DH) các bộ môn, tích hợp được hiểu là sự kết hợp, tổ hợpcác nội dung từ các môn học, lĩnh vực học tập khác nhau (Theo cách hiểutruyền thống từ trước tới nay) thành một “môn học” mới hoặc lồng ghép các nộidung cần thiết vào những nội dung vốn có của môn học, ví dụ: lồng ghép nộidung GD dân số, GD môi trường, GD an toàn giao thông trong các môn họcĐạo đức, Tiếng Việt hay Tự nhiên và xã hội… xây dựng môn học tích hợp từcác môn học truyền thống

Tích hợp là một trong những quan điểm GD đã trở thành xu thế trongviệc xác định nội dung DH trong nhà trường phổ thông và trong xây dựngchương trình môn học ở nhiều nước trên thế giới Quan điểm tích hợp được xâydựng trên cơ sở những quan niệm tích cực về quá trình học tập và quá trình DH.Đưa tư tưởng sư phạm tích hợp vào trong quá trình dạy học là cần thiết

Thực tiễn ở nhiều nước đã chứng tỏ rằng, việc thực hiện quan điểm tíchhợp trong GD và DH sẽ giúp phát triển những năng lực giải quyết những vấn đềphức tạp và làm cho việc học tập trở nên ý nghĩa hơn đối với HS so với việc cácmôn học, các mặt GD được thực hiện riêng lẻ Tích hợp là một trong nhữngquan điểm GD nhằm nâng cao năng lực của người học, giúp đào tạo nhữngngười có đầy đủ phẩm chất và năng lực để giải quyết các vấn đề của cuộc sốnghiện đại Nhiều nước trong khu vực Châu Á và trên thế giới đã thực hiện quanđiểm tích hợp trong DH và cho rằng quan điểm này đã đem lại hiệu quả nhấtđịnh

Tư tưởng tích hợp bắt nguồn từ cơ sở khoa học và đời sống Trước hếtphải thấy rằng cuộc sống là một bộ đại bách khoa toàn thư, là một tập đại thànhcủa tri thức, kinh nghiệm và phương pháp Mọi tình huống xảy ra trong cuộcsống bao giờ cũng là những tình huống tích hợp Không thể giải quyết một vấn

đề và nhiệm vụ nào của lí luận và thực tiễn mà lại không sử dụng tổng hợp và

phối hợp kinh nghiệm kĩ năng đa ngành của nhiều lĩnh vực khác nhau Tích hợptrong nhà trường sẽ giúp HS học tập thông minh và vận dụng sáng tạo kiếnthức, kĩ năng và phương pháp của khối lượng tri thức toàn diện, hài hòa và hợp

lí trong giải quyết các tình huống khác nhau và mới mẻ trong cuộc sống hiệnđại

Tích hợp là quan điểm hòa nhập, được hình thành từ sự nhất thể hóanhững khả năng, một sự quy tụ tối đa tất cả những đặc trưng chung vào mộtchỉnh thể duy nhất Khoa học hiện nay coi trọng tính tương thích, bổ sung lẫnnhau để tìm kiếm những quan điểm tiếp xúc có thể chấp nhận đựợc để tạo nêntính bền vững của quá trình DH các môn học

Trong một số môn học, tư tưởng tích hợp được tiếp nhận với các mức độthấp và khác nhau như: Lồng ghép - là đưa thêm nội dung cần học tương tự vớimôn học chính; tích hợp - là sự kết hợp tri thức của nhiều môn học tạo nên mônhọc mới

Quan điểm tích hợp và phương pháp dạy học theo hướng tích hợp đãđược GV tiếp nhận nhưng ở mức độ thấp Phần lớn GV lựa chọn mức độ tíchhợp “liên môn” hoặc tích hợp “nội môn” Các bài dạy theo hướng tích hợp sẽlàm cho nhà trường gắn liền với thực tiễn cuộc sống, với sự phát triển của cộngđồng Những nội dung dạy HS nhỏ tuổi theo các chủ đề “Gia đình”, “Nhàtrường”, “Cuộc sống quanh ta”, “Trái đất và hành tinh”…làm cho HS có nhucầu học tập để giải đáp được những thắc mắc, phục vụ cho cuộc sống của mình

và cộng đồng Học theo hướng tích hợp sẽ giúp cho các em quan tâm hơn đếncon người và xã hội ở xung quanh mình, việc học gắn liền với cuộc sống đờithường là yếu tố để các em học tập Những thắc mắc nảy sinh từ thực tế làmnảy sinh nhu cầu giải quyết vấn đề của các em Chẳng hạn “vì sao có sấmchớp?’, “vì sao không được chặt cây phá rừng?”, “vì sao….?.”

1.2 Quan điểm tích hợp trong dạy học Ngữ văn:

Thiết kế bài dạy học Ngữ văn theo quan điểm tích hợp không chỉ chútrọng nội dung kiến thức tích hợp mà cần thiết phải xây dựng một hệ thống việclàm, thao tác tương ứng nhằm tổ chức, dẫn dắt HS từng bước thực hiện đểchiếm lĩnh đối tượng học tập, nội dung môn học, đồng thời hình thành và pháttriển năng lực, kĩ năng tích hợp, tránh áp đặt một cách làm duy nhất Giờ học

Ngữ văn theo quan điểm tích hợp phải là một giờ học hoạt động phức hợp đòihỏi sự tích hợp các kĩ năng, năng lực liên môn để giải quyết nội dung tích hợp,chứ không phải sự tác động các hoạt động, kĩ năng riêng lẻ lên một nội dungriêng lẻ thuộc “nội bộ phân môn”.

Ngày nay nhiều lí thuyết hiện đại về quá trình học tập đã nhấn mạnh rằnghoạt động của HS trước hết là học cách học Theo ý nghĩa đó, quan điểm dạyhọc tích hợp đòi hỏi GV phải có cách dạy chú trọng phát triển ở HS cách thứclĩnh hội kiến thức và năng lực, phải dạy cho HS cách thức hành động để hìnhthành kiến thức và kĩ năng cho chính mình, phải có cách dạy buộc HS phải tựđọc, tự học để hình thành thói quen tự đọc, tự học suốt đời, coi đó cũng là mộthoạt động đọc hiểu trong suốt quá trình học tập ở nhà trường

Quan điểm dạy học tích hợp hay dạy cách học, dạy tự đọc, tự học khôngcoi nhẹ việc cung cấp tri thức cho HS Vấn đề là phải xử lí đúng đắn mối quan

hệ giữa bồi dưỡng kiến thức, rèn luyện kĩ năng và hình thành, phát triển nănglực, tiềm lực cho HS Đây thực chất là biến quá trình truyền thụ tri thức thànhquá trình HS tự ý thức về phương pháp chiếm lĩnh tri thức, hình thành kĩ năng.Muốn vậy, chẳng những cần khắc phục khuynh hướng dạy tri thức hàn lâmthuần tuý đã đành, mà còn cần khắc phục khuynh hướng rèn luyện kĩ năng theolối kinh nghiệm chủ nghĩa, ít có khả năng sử dụng vào đọc hiểu văn bản, vàonhững tình huống có ý nghĩa đối với HS, coi nhẹ kiến thức, nhất là kiến thứcphương pháp

Tóm lại, “Quan điểm tích hợp cần được hiểu toàn diện và phải đượcquán triệt trong toàn bộ môn học: từ Đọc văn, Tiếng Việt đến làm văn; quántriệt trong mọi khâu của quá trình dạy học; quán triệt trong mọi yếu tố của hoạtđộng học tập; tích hợp trong chương trình, tích hợp trong SGK, tích hợp trongphương pháp dạy học của GV và tích hợp trong hoạt động học tập của HS; tíchhợp trong các sách đọc thêm, tham khảo Quan điểm “lấy HS làm trung tâm”đòi hỏi thực hiện việc tích cực hoá hoạt động học tập của HS trong mọi mặt,trên lớp và ngoài giờ; tìm mọi cách phát huy năng lực tự học của HS, phát huytinh thần dân chủ, bồi dưỡng lòng tin cho HS thì các em mới tự tin và tự học,

mới xem tự học là có ý nghĩa và như vậy đào tạo mới có kết quả.” (Chương trình THPT môn Ngữ văn - Bộ GD&ĐT, năm 2002).

1.3 Tại sao phải tích hợp kiến thức liên môn trong dạy- học môn Ngữ văn?

Dạy học tích hợp kiến thức liên môn thuộc về nội dung dạy học chứkhông phải là phương pháp dạy học Còn tại sao phải dạy học tích hợp kiến thứcliên môn thì đó là do yêu cầu của mục tiêu dạy học phát triển năng lực học sinh,đòi hỏi phải tăng cường yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức vào giải quyếtnhững vấn đề thực tiễn Khi giải quyết một vấn đề trong thực tiễn, bao gồm cả

tự nhiên và xã hội, đòi hỏi học sinh phải vận dụng kiến thức tổng hợp, liên quanđến nhiều môn học Vì vậy, dạy học cần phải tăng cường theo hướng tích hợpkiến thức liên môn

Theo cô Nguyễn Hồng Duyên, giáo viên môn Ngữ văn trường Olympiacho biết: “Chương trình dạy học tích hợp sẽ trang bị cho học sinh những kiếnthức phong phú hơn, tạo động lực học hỏi nhiều hơn, hoàn thiện các kỹ năngphát triển Với chương trình tích hợp, bản thân tôi cũng được tiếp cận nhiều hơnvới kiến thức của những bộ môn khác như lịch sử, địa lý, âm nhạc, mỹ thuật.Đây là cơ hội để người dạy học hỏi và nâng cao nghiệp vụ sư phạm của mình”

Tóm lại, tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học nói chung và dạy- họcmôn Ngữ văn nói riêng là cần thiết đối với giáo viên, học sinh Mục đích tíchhợp trước tiên để học sinh hiểu đúng, hiểu sâu kiến thức trong bài học đồng thời

mở rộng vốn hiểu biết những lĩnh vực khác liên quan đến bài học, giáo viên códịp tự trang bị thêm nhiều kiến thức”

1.4 Hiệu quả của việc tích hợp kiến thức liên môn trong dạy- học môn Ngữ văn.

Nếu sử dụng tốt phương pháp tích hợp kiến thức liên môn trong dạy vàhọc môn Ngữ văn thì nó sẽ đem lại kết quả cao trong chất lượng giáo dục.Ngườithầy cảm thấy thỏa mãn cho tiết dạy.Người học có được dung lượng kiến thứcsâu, rộng !

2 Thực trạng của việc dạy- học tích hợp kiến thức trong môn Ngữ văn

2.1 Khó khăn:

- Đối với giáo viên:

+ Giáo viên phải tìm hiểu sâu hơn những kiến thức thuộc các môn học khác

+ Vấn đề tâm lý chủ yếu vẫn quen dạy theo chủ đề đơn môn nên khi dạy theochủ đề tích hợp kiến thức liên môn, các giáo viên sẽ vất vả hơn, phải xem xét,

rà soát nội dung chương trình, sách giáo khoa (SGK) hiện hành để loại bỏnhững thông tin cũ, lạc hậu, đồng thời bổ sung, cập nhật những thông tin mới,phù hợp Nội dung của phương pháp dạy tích hợp, liên môn cũng yêu cầu GVcấu trúc, sắp xếp lại nội dung dạy học trong chương trình hiện hành theo địnhhướng phát triển năng lực học sinh nên không tránh khỏi làm cho giáo viên cócảm giác ngại thay đổi

+ Điều kiện cơ sở vật chất (thiết bị thông tin ,truyền thông) phục vụ cho việcdạy học trong nhà trường còn nhiều hạn chế

- Đối với học sinh:

+ Do xu thế chọn ngành nghề theo thực tế xã hội nước ta hiện nay cho nên đa sốhọc sinh và phụ huynh kém mặn mà (coi nhẹ) với các môn không thi, ít thi(Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân là môn phụ)

2.2 Thuận lợi:

+Trong quá trình dạy học môn học của mình, giáo viên vẫn thường xuyên phảidạy những kiến thức có liên quan đến các môn học khác và vì vậy đã có sự amhiểu về những kiến thức liên môn đó hay nói cách khác đội ngũ giáo viên chúng

ta đã dạy tích hợp liên môn từ lâu rồi nhưng chúng ta chưa đi sâu và chưa cókhái niệm tên gọi cụ thể mà thôi

+ Với việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, vai trò của giáo viên khôngcòn là người truyền thụ kiến thức mà là người tổ chức, kiểm tra, định hướnghoạt động học của học sinh cả ở trong và ngoài lớp học; vì vậy, giáo viên các bộmôn liên quan có điều kiện và chủ động hơn trong sự phối hợp, hỗ trợ nhautrong dạy học

+ Trong những năm qua giáo viên cũng đã được trang bị thêm nhiều kiến thứcmới về phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực: như phương pháp bàn tay nặnbột hoặc kĩ thuật khăn trải bàn, dạy học theo dự án ……

+ Môi trường " Trường học kết nối rất thuận lợi để giáo viên đổi mới trong dạytích hợp kiến thức liên môn

+ Sự phát triển của CNTT, sự hiểu biết của đội ngũ giáo viên của nhà trường là

cơ hội để chúng ta triển khai tốt dạy học tích hợp kiến thức liên môn

- Đối với học sinh:

Học sinh có hứng thú tìm hiểu kiến thức các bộ môn nhất là các bộ môn

tự nhiên ngày càng nhiều hơn, sách giáo khoa được trình bày theo hướng “ mở

”nên cũng tạo điều kiên, cơ hội cũng như môi trường thuận lợi cho học sinhphát huy tư duy sáng tạo

3 Các biện pháp tiến hành, thời gian tạo ra giải pháp.

3.1.Các biện pháp tiến hành

- Để nâng cao hiệu quả của môn học tích hợp, chúng tôi tìm hiểu kỹ một

số phương pháp để dạy học tích hợp như sau:

- Dạy học theo dự án

- Phương pháp trực quan

- Phương pháp thực địa

- Phương pháp dạy học đặt và giải quyết vấn đề

Trong các phương pháp trên, chúng ta thường sử dụng phương pháp thứ

tư đó là: Phương pháp dạy học đặt và giải quyết vấn đề

Phương pháp dạy học đặt và giải quyết vấn đề là phương pháp dạy học trong đó

GV tạo ra những tình huống có vấn đề, điều khiển HS phát hiện vấn đề, hoạtđộng tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo để giải quyết vấn đề và thông qua đóchiếm lĩnh tri thức, rèn luyện kĩ năng và đạt được nhũng mục đích học tập khác.Đặc trưng cơ bản của phương pháp dạy học đặt và giải quyết vấn là “tìnhhuống gợi vấn đề” vì “Tư duy chỉ bắt đầu khi xuất hiện tình huống có vấn đề” Tình huống có vấn đề (tình huống gợi vấn đề) là một tình huống gợi racho HS những khó khăn về lý thuyết hay thực tiễn mà họ thấy cần có khả năngvượt qua, nhưng không phải ngay tức khắc bằng một thực giải, mà phải trải quaquá trình tích cực suy nghĩ, hoạt động để biến đổi đối tượng hoạt động hoặcđiều khiển kiến thức sẵn có

Đây chính là một trong những hình thức dạy học vận dụng kiến thức liênmôn để giải quyết những vấn đề đặt ra trong bài học

-Sau khi nghiên cứu kỹ“Phương pháp dạy học đặt và giải quyết vấn đề”,chúng tôi tiến hành biên soạn nội dung tích hợp kiến thức liên môn cho thật phùhợp với yêu cầu và mục tiêu đạt được của từng bài dạy, từng lớp học.

3.2.Thời gian tạo ra giải pháp.

Năm học 2015-2016, học sinh trường THCS Lương Thế Vinh, QuyNhơn

B NỘI DUNG:

I Mục tiêu:

-Nhiệm vụ của đề tài

Qua nhiều năm giảng dạy tôi nhận thấy phương pháp giảng dạy truyềnthống giữa các phân môn chưa có sự liên kết chặt chẽ với nhau tách rời từng phương diện kiến thức, học sinh hoạt động chưa tích cực, hiệu quả đem lại cũngchưa cao

Chính vì lẽ đó, dạy học theo quan điểm tích hợp là một xu hướng tất yếucủa dạy học hiện đại, là biện pháp để tích cực hoá hoạt động nhận thức của họcsinh Học sinh được rèn luyện thói quen tư duy, nhận thức vấn đề một cách có

hệ thống và lôgic Qua đó học sinh cũng thấy được mối quan hệ biện chứnggiữa các kiến thức được học trong chương trình, vận dụng các kiến thức líthuyết và các kĩ năng thực hành, đưa được những kiến thức về văn, Tiếng Việtvào quá trình tạo lập văn bản một cách hiệu quả

Có nhiều hình thức tích hợp: Kiểu tích hợp giữa các phân môn trong cùngmột bộ môn (chẳng hạn ở môn Ngữ văn có Văn - Tiếng Việt -Tập làm văn).Điều này thể hiện trong việc bố trí các bài học giữa các phân môn một cáchđồng bộ và sự liên kết với nhau trên nhiều mặt nhằm hỗ trợ nhau, bổ sung làmnổi bật cho nhau Phân môn này sẽ củng cố, hệ thống hóa lại kiến thức cho phânmôn khác và đều hướng đến mục đích cuối cùng là nâng cao trình độ sử dụngtiếng mẹ đẻ và năng lực cảm thụ văn học cho học sinh

Hình thức tích hợp được các GV vận dụng và hiện đang được đẩy mạnh

là tích hợp liên môn

Đây là quan điểm tích hợp mở rộng kiến thức trong bài học với các kiếnthức của các bộ môn khác, các ngành khoa học, nghệ thuật khác, cũng như các

kiến thức đời sống mà học sinh tích lũy được từ cuộc sống cộng đồng, qua đólàm giàu thêm vốn hiểu biết và phát triển nhân cách cho học sinh.

Vận dụng quan điểm tích hợp kiến thức liên môn là một trong nhữngnguyên tắc quan trọng trong dạy học Đây được coi là một quan niệm dạy họchiện đại, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, đồng thời nâng cao chấtlượng giáo dục trong các nhà trường

Dạy học tích hợp kiến thức liên môn là hình thức tìm tòi những nội dunggiao thoa giữa các môn học với nhau, những khái niệm, tư tưởng chung giữacác môn học, tức là con đường tích hợp những nội dung từ một số môn học cóliên hệ với nhau

Dạy học tích hợp kiến thức liên môn trong môn Ngữ văn giúp cho giờhọc sẽ trở nên sinh động hơn, vì không chỉ có giáo viên là người trình bày màhọc sinh cũng tham gia vào quá trình tiếp nhận kiến thức, từ đó phát huy tínhtích cực của học sinh

Dạy học tích hợp kiến thức liên môn trong môn Ngữ văn cũng góp phầnphát triển tư duy liên hệ, liên tưởng ở học sinh Tạo cho học sinh một thói quentrong tư duy, lập luận tức là khi xem xét một vấn đề phải đặt chúng trong một

hệ quy chiếu, từ đó mời có thể nhận thức vấn đề một cách thấu đáo

II Mô tả giải pháp của đề tài.

1 Thuyết minh tính mới:

Hiện nay giáo viên rất tích cực trong việc đổi mới phương pháp dạy học,vận dụng quan điểm dạy học tích hợp kiến thức liên môn vào giảng dạy các bộmôn để nâng cao hơn nữa hiệu quả giáo dục Giáo viên đã nêu ra những thuậnlợi cũng như khó khăn khi vận dụng quan niệm dạy học này là số học sinh cóhứng thú tìm hiểu kiến thức các bộ môn nhất là các bộ tự nhiên ngày càng nhiềuhơn, sách giáo khoa được trình bày theo hướng “ mở”.Tuy nhiên, việc vân dụngquan niệm dạy học này cũng gặp phải những khó khăn nhất định như điều kiệndạy học còn nhiều hạn chế, thiếu thốn, do lượng kiến thức nhiều song thời gianhọc cho các môn thì ít

Mặc dù, quan niệm dạy học liên môn đã được vận dụng vào giảng dạy ởcác bộ môn trong nhà trường, song hiệu quả đạt được là chưa cao Do đó phần

lớn học sinh hiện nay có thái độ bình thường, chưa phát huy được tính tích cựctrong học tập.

Thực tế cho thấy, áp dụng hình thức này, học sinh tỏ ra rất hào hứng vớinội dung bài học, vốn kiến thức tổng hợp của học sinh được bổ sung nhẹ nhàng,

tự nhiên nhưng rất hiệu quả Mặt khác, các kiến thức liên ngành thông qua hìnhthức tích hợp này còn giúp học sinh có thêm căn cứ, cơ sở để hiểu rõ hơn nộidung, ý nghĩa của văn bản

Vì vậy với chuyên đề này, không tham vọng gì nhiều, chúng tôi chỉ muốnđưa ra một số nội dung có tích hợp kiến thức liên môn trong môn Ngữ văn đểthấy được hiệu quả to lớn mà nó mang lại cho cả người dạy và cả người học

NHỮNG NỘI DUNG TÍCH HỢP KIẾN THỨC LIÊN MÔN TRONG MÔN

NGỮ VĂN:

*Môn Ngữ văn lớp 6:

Ví dụ 1: Dạy bài “Bài học đường đời đầu tiên”, giáo viên tích hợp với môn

GDCD tuần 10 tiết 10 bài Sống chan hòa với mọi người để giáo dục học sinh

về sự chan hòa, yêu thương với mọi người xung quanh, điều đó vừa giúp ta cóđược niềm vui, có được nhiều bạn bè vừa có thể nhờ vả khi gặp phải bất trắc, taiương trong cuộc sống

Cũng bài học này ta có thể tích hợp với môn GDCD tuần 29,30 tiết 28,29

“Quyền được pháp luật bảo hộ về tính mạng, thân thể, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm” đến đoạn văn Dế Mèn trêu chọc chị Cốc để dẫn đến cái chết của

Dế Choắt, giáo viên có thể giáo dục học sinh ý thức về việc bảo vệ bản thânmình chưa đủ mà còn phải biết yêu quý tính mạng, thân thể, sức khỏe, danh dự

và nhân phẩm của những người xung quanh, tránh làm tổn thương đồng loại.Những gì mình không muốn ai gây ra với mình thì cũng đừng làm với ngườikhác

Ví dụ 2: Dạy bài “Sông nước Cà Mau” giáo viên có thể liên hệ với môn

GDCD bảo vệ môi trường tuần 8 tiết 8 bài “Yêu thiên nhiên sống hòa hợp với thiên nhiên” để giáo dục học sinh rằng thiên nhiên rất cần thiết với con người,

cần phải biết yêu quý, giữ gìn, mở rộng những gì thuộc về thiên nhiên như:

trồng thêm rừng, trồng cây xanh vườn trường, chăm sóc bồn hoa, cây cảnh, giữgìn thiên nhiên trong xanh, sạch sẽ…

Ví dụ 3: Dạy bài “ Bức thư của thủ lính da đỏ”, hay là bài “Động phong

Nha” giáo viên tích hợp với môn GDCD tuần 8 tiết 8 bài “Yêu thiên nhiên sống hòa hợp với thiên nhiên” để giáo dục học sinh ý thức bảo vệ tài nguyên

thiên nhiên chính là bảo vệ sự sống của mình

*Môn Ngữ văn lớp 7:

Ví dụ 1: Dạy bài “Đức tính giản dị của Bác Hồ”,ta lồng ghép nội dung tích

hợp vào phần tổng kết: Bài thơ chúc tết của Bác Hồ năm 1956:

Thân ái mấy lời chúc tết:

Toàn dân đoàn kết một lòng,

Miền Bắc thi đua xây dựng

Miền Nam giữ vững thành đồng,

Quyết chí bền gan phấn đấu,

Hòa bình thống nhất thành công.

? Em hiểu như thế nào qua bài thơ chúc tết của Bác Hồ?

-Lời thơ vô cùng giản dị gần gũi dễ hiểu, động viên nhân dân cả nước đoàn kết một lòng đánh Mĩ Nhân dân Việt Nam mỗi khi tết đến xuân về lại hân hoan phấn khởi đón nghe thơ Bác vì đó chính là tâm tình, ý nguyện, là lí tưởng

và khát vọng chiến thắng của toàn dân tộc.

-Thơ Bác chính là con người Bác, thật gần gũi giản dị mà cũng thật sâu sắc, hào hùng.

Ví dụ 2: Dạy bài “Ca Huế trên sông Hương”của Hà Ánh Minh,ta tích

hợp môn Lịch sử

-GV:Ca Huế được hình thành như thế nào ?

-HS: Ca Huế hình thành từ dòng ca nhạc dân gian và ca nhạc cung đình

-GV tích hợp:Ca Huế có nguồn gốc rất đặc biệt.Nó được hình thành từ

dòng ca nhạc dân gian mộc mạc, sôi nổi của cuộc sống đời thường và ca nhạccung đình , nhã nhạc trang trọng uy nghi dùng trong các buổi lễ trang nghiêmcủa triều đình phong kiến Hai dòng nhạc này tưởng chừng như đối lập nhaunhưng có sự kết họp hài hoà làm cho ca Huế có thần thái của ca nhạc thínhphòng Chính điều đó đã tạo nên những làn điệu hết sức đặc biệt của ca Huế Vàtìm lại lịch sử hình thành ca Huế thì người ta thấy các làn điệu ca Huế lần lượtxuất hiện từ cuối thế kỷ 17 đến cuối thế kỷ 18, tại Phú Xuân - thủ phủ của chúaNguyễn , thuộc phía nam kinh thành Huế hiện nay các em ạ !

*Môn Ngữ văn lớp 8:

Ví dụ văn bản: Ôn dịch, thuốc lá

Thông qua tiết học giúp các em có những kiến thức :

- Thấy được tác hại của việc sử dụng thuốc lá, bởi trong khói thuốc chứanhiều chất độc gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, đạo đức và kinh tế.(Tích hợp môn Hóa Học, Sinh học 8 Bài 65: Đại dịch AIDS – Thảm họa củaloài người Môn GDCD, Bài 3 - Giáo dục nếp sống văn minh thanh lịch 8: Ứng

xử với môi trường tự nhiên Môn Địa lí , sử dụng biểu đồ)

- Học sinh mở rộng kiến thức về tác hại của thuốc lá đối với mọi ngườixung quanh, người thân trong gia đình, có tính kiên trì nhẫn nại giúp người thânhạn chế, cai nghiện thuốc lá bằng nhiều cách

- Các biện pháp hạn chế việc sử dụng thuốc lá (Bài 13: Giáo dục côngdân 8, Phòng chống tệ nạn xã hội)

*Môn Ngữ văn lớp 9:

Ví dụ văn bản:“Chuyện người con gái nam xương”-Nguyễn Dữ

-Giúp các em:

1.-Xác định được vị trí địa lí con sông Hoàng Giang (nơi Vũ Nương tự vẫn)

thuộc xã Lí Nhân, Huyện Chân Lí, tỉnh Hà Nam

-Xác định được vị trí địa lí của tỉnh Hà Nam thuộc khu vực Đồng bằng sông

Hồng (Tích hợp môn Địa lý)

2.-Xác định được tác phẩm ra đời vào thế kỉ XVI - thời kì phong kiến nhà Lê

suy tàn , mở ra một thời kỳ đầy biến động tranh giành quyền lực của các phephái phong kiến

- Chiến tranh bây giờ không còn là chiến tranh chính nghĩa mà là chiến tranh

phi nghĩa Với “ Chuyện người con gái Nam Xương”, Nguyễn Dữ thể hiện thái

độ bất mãn với triều đình PK , ca ngợi cuộc sống ẩn cư , đề cao tiết tháo của kẻ

sĩ lánh đời (Tích hợp môn Lịch sử)

3.- Xác định được hành vi của Trương Sinh: nghi oan, đánh, mắng chửi thậm tệ,

đuổi Vũ Nương ra khỏi nhà là hành vi bạo lực gia đình, vi phạm luật Hôn nhângia đình hiện nay

- Xác định được nguyên nhân của mọi nguyên nhân làm nên tấn bi kịch của Vũnương là sự đa nghi , vô học của Trương sinh Chính sự dốt nát đó làm nên nỗioan của người phụ nữ Giáo dục các em “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”,

mà một dân tộc yếu thì không làm chủ được chính mình, không bao giờ đạtđược điều chúng ta mong muốn là "dân giàu, nước mạnh, xã hội văn minh’’

- Xác định được nghĩa vụ của công dân trong việc chứng kiến hành vi bạo lựcgia đình thì phải có trách nhiệm ngăn cản và báo cho chính quyền nơi gần nhất

để bảo vệ người bị hại (Tích hợp môn GDCD)

Tóm lại : Dạy học theo hướng tích hợp kiến thức liên môn không làmthay đổi mục tiêu và nội dung của môn học, bài học, đảm bảo tự nhiên, nhẹnhàng, tránh gây nặng nề, ngược lại góp phần vào việc tạo nên sự gắn bó nộidung học tập với thực tiển cuộc sống

Để dạy học tích hợp kiến thức liên môn trong môn Ngữ văn thành công,với các năng lực chung và năng lực riêng trên, giáo viên cần phải có kiến thứcchuyên môn chắc chắn, kiến thức liên ngành rộng mở, kiến thức đời sống - xãhội phong phú và kinh nghiệm bản thân thì sự tích hợp sẽ phong phú và hợp líhơn

2 Khả năng áp dụng.