Giảng dạy địa lý lớp 6 gắn với thực tế và GD môi trường

Đối với học sinh lớp 6 các em mới rời ghế nhà trờng tiểu học để bớc vào các trờng THCS nên còn nhiều bỡ ngỡ trong học tập kiến thức về thực tế đời sống và bảo vệ môi trờng còn rất hạn ch

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐÔNG TRIỀU

TRƯỜNG THCS NGUYỄN ĐỨC CẢNH

  

GIẢNG DẠY ĐỊA LÝ LỚP 6 GẮN VỚI THỰC TẾ

VÀ GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG

Tác giả: MAI THỊ CHIÊN

NĂM HỌC 2008-2009

I Phần mở đầu

I.1 Lý do chọn đề tài:

Chúng ta đang sống trong những năm đầu thế kỷ XXI thế kỷ của sự bùng nổ khoa học kỹ thuật và hội nhập kinh tế toàn cầu Một đất nớc muốn có một nền khoa học

kỹ thuật tiên tiến, kinh tế phát triển bền vững, phải chú ý tới việc phát triển giáo dục nói chung và giáo dục môi trờng nói riêng Giáo dục đào tạo ra những con làm chủ đất nớc xã hội và vận mệnh dân tộc con ngời đó phải có trí thức

và năng động trong hội kinh tế toàn cầu Đối với Việt Nam chúng ta đang bớc vào thời kỳ công nghiệp hóa và hiện

đại hóa đất nớc Do vậy giáo dục đợc đặc biệt quan tâm

và đa lên hàng đầu vì vậy giáo dục không ngừng đổi mới để phù hợp với xu hớng chung của thời đại và sự phát triển của xã hội đất nớc Trớc tình hình đó Đảng ta đã

đặt ra cho Giáo dục và đào của nớc ta là: “ Đào tạo học sinh thành những con ngời năng động sáng tạo tiếp thu

đợc chi thức khoa học hiện đại và biết vận dụng tìm ra các giải pháp hợp lý cho vấn đề cuộc sống cho bản thân

và cho xã hội”.( Trích nghị quyết của TW Đảng)

Để phát triển kinh tế bền vững thủ tớng chính phủ đã ban hành quyêts định đa giáo dục môi trờng vào hệ thống giáo dục quốc dân với mục đích giáo dục cụ thể là:

“Giáo dục cho học sinh có những hiểu biết về pháp luật

chủ trơng chính sách của Đảng của nhà nớc về bảo vệ môi trờng, có kiến thức về môi trờng có kỹ năng về bảo vệ môi trờng, có ý thức tự giác về bảo vệ môi trờng và tuyên truyền cho mọi ngời trong cộng đồng cùng tham gia bảo

vệ môi trờng, góp phần phát triển kinh tế bền vững của

đất nớc” ( Trích NQ 1363 của thủ tớng chính phủ) Ngày 15-11-2004 bộ chính trị đã ra nghiị quyết số 41/NQTƯ về

“Bảo vệ môi trờng trong thời kì đẩy mạnh công nhiệp hóa hiện đại hóa đất nớc” Cụ thể hóa và triển khai các chủ trơng của Đảng và nhà nớc ngày 21-01-2005 Bộ trởng

bộ giáo dục và đào tạo ra chỉ thị về tăng cờng công tác giáo dục và bảo vệ môi trờng xác định rõ nhiệm vụ trọng tâm từ 2005 đến 2010 là: “trang bị cho học sinh kiến thức kĩ năng về môi trờng và bảo vệ môi trờng bằng các hình thức phù hợp với các môn học và thông qua các hoạt

động ngoại khóa, xây dựng nhà trờng xanh - sạch - đẹp phù hợp với các vùng miền” Gần đây nhất bộ giáo dục đào tạo đã phát động phong trào “Nhà trờng thân thiện hs tích cực”

Xuất phát từ tình hình thực tế hiện nay môi trờng mái nhà chung của thế giới đang bị ô nhiễm nặng nó đã

ảnh hởng xấu tới tự nhiên và ảnh hởng tới con ngời với các hiện tợng hạn hán, ngập lụt, sạt nở đất và bệnh dịch sẩy

ra liên tiếp, nhiệt độ trái đất đang nóng dần lên do hiệu ứng nhà kính Một trong những nguyên nhân chủ yếu

gây ra sự ô nhiễm đó là do các hoạt động thiếu ý thức của con ngời Trong xã hội có những ngời không hề biết những việc mình làm sẽ ảnh hởng môi trờng nh thế nào, hoặc có ngời biết nhng vì lợi ích trớc mắt họ cứ mặc kệ, thờ ơ theo kiểu “cha chung không ai khóc” Vì vậy môi tr-ờng ngày càng ô nhiễm thảm họa thiên nhiên do con ngời gây lên ngày càng nhiều

Vì vậy việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trờng cho mọi ngời trong xã hội nói chung và học sinh nói riêng là việc làm cần thiết để mọi ngời thấy đợc việc bảo vệ môi tr-ờng là trách nhiệm của mọi ngời trong xã hội

Để thực hiện nghị quyết TW Đảng và chỉ thị của thủ tớng chính phủ cac nhà trờng đã lồng ghép kiến thức giáo dục môi trờng vào các bộ môn giảng dạy ở các chơng, bài phù hợp Với đặc trng của bộ môn Địa lý trong các trờng THCS là bộ môn có nhiều khả năng gắn với đời sống và giáo dục môi trờng Đối với học sinh lớp 6 các em mới rời ghế nhà trờng tiểu học để bớc vào các trờng THCS nên còn nhiều bỡ ngỡ trong học tập kiến thức về thực tế đời sống

và bảo vệ môi trờng còn rất hạn chế, việc vận dụng kiến thức vào đời sống còn rất lúng túng cha biết cách ứng sử tích cực Do vậy việc giảng dạy các môn học nói chung môn Địa lý nói riêng gắn với đời sống và giáo dục môi tr-ờng cho học sinh là rất cần thiết hiện nay Với các lý do

trên tôi đã chọ đề tài: “Giảng dạy môn Địa lý lớp 6 gắn

với đời sống và giáo dục môi trờng

I.2 Mục đích nghiên cứu của đề tài

I.2.1.Tìm hiểu vấn đề lý luận về giáo dục môi trờng

I.2.2.Tìm hiểu thực trạng học sinh lớp 6 trờng THCS

Nguyễn Đức Cảnh về việc bảo vệ môi trờng ý thức xây dựng môi trờng nhà trờng xanh - sạch - đẹp và vận dụng kiến thức Địa lý vào đời sống

I.2.3 Đề xuất một số biện pháp để giảng dạy tốt

hơn trong việc giảng dậy môn sinh học lớp 6 gắn với đời sống và giáo dục môi trờng

Giúp cho học sinh không những năm vững kiến thức của bài mà còn bết vận dụng kiến thức đó vào đời sống sản xuất và giải thích đợc cơ sở khoa học của một số biện pháp nhằm giải quyết những vấn đề đơn giản của bản thân và của gia đình đồng thời các em có những hiểu biết cơ bản về môi trờng có kỹ năng ứng sử với môi trờng có ý thức tự giác tham gia bảo vệ môi trờng xây dựng nhà xanh - sạch - dẹp khu phố làng xóm văn hoá

I.3 Thời gian - địa điểm

Với đề tài này tôi nghiên cứu trong năm học 2008

-2009 tại trờng THCS Nguyễn Đức Cảnh - Mạo khê - Đông Triều - Quảng Ninh ở đối tợng là học sinh khối 6 của trờng

I.4 Đóng góp lý luận thực tiễn

Việc giảng dậy sinh học lớp 6 gắn với đời sống và giáo dục môi trờng góp phần thực hiện tốt nhiệm vụ năm học

và mục tiêu giáo dục của Đảng Đồng thời hoàn thành mục tiêu giáo dục của chơng trình sinh học 6 là giúp cho học sinh bắt đầu làm quen với môn khoa học chuyên nghiên cứu về Trái Đất: Các kiến thức về Trái Đất và các thành phần tự nhiên của nó, mối quan hệ về các thành phần tự nhiên với đời sống của con ngời và sinh vật trên Trái Đất Sau khi học chơng trình này học sinh có đợc những kiến thức Địa lý cơ bản phổ thông hoàn chỉnh vừa giúp cho học sinh có cơ sở để tiếp tục học những kiến thức Địa lý

ở các lớp học, cấp học trên Đồng thời làm nền tảng cho việc nắm vững các biện pháp kĩ thuật trong sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp sẽ học trong các môn công nghệ của lớp 7 Mặt khác giúp học sinh biết vận dụng những kiến thức Địa lý vào đời sống sản xuất của bản thân, gia

đình và địa phơng có những hiểu biết về môi trờng, có

ý thức tự giác tham gia bảo vệ môi trờng góp phần nhỏ bé của mình vào việc xây dựng nhà trờng có môi trờng xanh - sạch - đẹp, khu phố văn hoá, gia đình văn hoá

Trên thực tế hiện nay môi trờng ở vùng mỏ Mạo Khê nơi nhà trờng đóng có tình hình phức tạp việc khai thác than với nhiều thành phần có kiểm soát đã làm cho môi tr-ờng ở đây bị ô nhiễm đtr-ờng xá đầy than, đất, bụi không khí bụi bặm ô nhiễm, nớc ở sông suối ứ đọng ô

nhiễm Do vậy việc giáo dục môi trờng cho mọi ngời trong

địa bàn nói chung và học sinh vùng mỏ nói riêng là việc làm rất cần thiết góp phần xây dựng môi trờng của vùng

mỏ xanh, sạch, đẹp xây dựng quê hơng ngày càng giàu

đẹp Từ những lí luận và thực tiễn trên tôi đã đề ra các nội dung của đề tài nh sau:

II Phần nội dung:

Chơng 1: Tổng quan:

- Với nội dung đề tài này chủ yếu là nghiên cứu phần địa

lý tự nhiên của trái đất gắn liền với đời sống và giáo dục môi trờng phù hợp với từng bài từng chơng sát với đối tợng học sinh lớp 6 trờng THCS Nguyễn Đức Cảnh

- Tình hình khả năng tiếp thu bài của học sinh klỹ năng vận dụng kiến thức của bài vào đời sống và biết xử lý tích cực với môi trờng Với các biện pháp tổ chức hớng dẫn học sinh học tập và vận dụng kiến thức vào đời sông và bảo vệ môi trờng Các tình hình học sinh tiếp cận và nắm bắt phơng pháp học bài và vận dụng kiến tức đã học vào đời sống và môi trờng, từ đó đa ra những nhận xét và bài học phù hợp để giảng dạy đạt kết quả tốt hơn

Chơng 2: Nội dung

II.1 Nội dung nghiên cứu: Trong đề tài này tôi

đã đi nghiên cứu hai vấn đề chính sau:

II.1.1 Nghiên cứu khả năng tiếp thu kiến thức sinh học

và vận dụng kiến thức này vào đời sống của học sinh lớp 6 trờng THCS Nguyễn Đức Cảnh

II.2 Khai thác lồng ghép kiến thức giáo dục môi trờng vào các bài giảng thích hợp của Địa lý lớp 6 vừa làm cho học sinh có sự hiểu biết về môi trờng có kĩ năng bảo vệ môi trờng biết ứng xử tích cực với môi trờng, có ý thức tự giác tham gia bảo vệ môi trờng mà không làm nặng thêm kiến thức quy định trong bài ở sách giáo khoa Địa lý lớp 6

II.2 Phơng pháp nghiên cứu đề tài:

Để thực hiện tốt mục đích và nhiệm vụ của đề tài tôi đã sử dụng các phơng pháp nghiên cứu nh sau:

II.2.1 Phơng pháp nghiên cứu lí luận:

Nghiên cứu những tài liệu có liên quan đến phơng pháp dạy học bồi dỡng thờng xuyên môn Địa lý tài liệu hớng dẫn thực hành và thí nghiệm, thăm quan thiên nhiên ở tr-ờng THCS và tài liệu Vịnh Hạ Long với đời sống con ngời

do nhà xuất bản Giáo Dục ấn hành

Đề án: Đa nội dung giáo dục bảo vệ môi trờng vào hệ thống giáo dục quốc dân theo quyết định số 1363 của thủ tớng Chính Phủ

Luật bảo vệ môi trờng năm 2005 thực hiện năm 2006

và Tài liệu giáo dục bảo vệ môi trờng trong Địa lý THCS năm 2008

Qua các tài liệu trên giúp cho tôi thu thập thông tin và tìm hiểu cơ sở lí luận về vấn đề mình nghiên cứu

II.2.2 Phơng pháp nghiên cứu thực tiễn :

Điều tra thực trạng HS lớp 6

Tiếp xúc trò chuyện với HS để tìm hiểu hoàn cảnh gia đình, tình hình địa phơng và các vấn đề quan tâm của HS

Quan sát thực tế HS lớp 6 tham gia các hoạt động vận dụng kiến thức vào đời sống, tham gia bảo vệ môi trờng góp phần xây dựng nhà trờng xanh sạch đẹp hoặc tham quan thiên nhiên và hoạt động ngoại khoá

II.2.3 Phơng pháp nghiên cứu sản phẩm :

Dựa vào kết quả của các bài kiểm tra tìm hiểu của HS về môi trờng ở địa phơng, kết quả của cá nhân, của lớp trong các phong trào thi đua của nhà trờng về bảo vệ môi trờng xây dựng trờng lớp xanh - sạch - đẹp

Căn cứ vào các biện pháp nghiên cứu trên tôi đã đề ra các biện pháp cụ thể phục vụ cho nghiên cứu đề tài nh sau :

II.3 Biện pháp thực hiện :

II.3.1 Điều tra cơ bản tình hình HS :

A.Thuận lợi :

Trờng T.H.C.S Nguyễn Đức Cảnh là trờng chuẩn Quốc gia đóng tại trung tâm khu mỏ Mạo Khê nơi có kinh tế và môi trờng văn hoá tơng đối tốt Nhà trờng đợc sự quan

tâm của các cấp lãnh đạo địa phơng và phòng G.D.Đ.T

Đông triều đầu t cơ sở vật chất khá đầy đủ với 15 phòng học, một th viện và một phòng thực hành Toàn trờng có

749 HS chia làm 20 lớp thuộc 4 khối 6,7,8,9 Riêng khối 6

có 173 HS chia làm 5 lớp ( 6A : 40 HS, 6B :39 HS, 6C: 30

HS, 6D: 33 HS, 6E: 31 HS ) Đa số HS đều là con em công nhân có điều kiện kinh tế và có sự quan tâm tới điều kiện học hành của con cái Đối với HS tuy còn bỡ ngỡ với việc học tập ở trờng T.H.C.S nhng nhìn chung các em có khả năng nhận thức khá nhanh, có hứng thú học tập bộ môn có khả năng thực hành thí nghiệm

Ban giám hiệu và tổ chuyên môn luôn quan tâm

đến công tác giảng dạy nói chung và bộ môn Địa lý nói riêng tạo điều kiện cho tôi thực hiện tốt đề tài của mình

B - Khó khăn:

Nhà trờng ở trung tâm khu công nghiệp mỏ Mạo Khê bên cạnh những thuận lợi cũng nảy sinh những khó khăn nh: Những tệ nạn xã hội đã ảnh hởng đến gia đình và

đời sống một số HS, một số HS còn mải chơi ham điện tử

vi tính lời học, một số gia đình công nhân do đi ca kíp hoặc những gia đình nông dân, làm nghề tự do còn cha quan tâm đến việc học hành của con phó thác cho nhà trờng

Mặt khác một số HS tuy có ý thức học tập song khả năng vận dụng kiến thức còn lúng túng, sự hiểu biết về môi trờng còn rất hạn chế, cha biết ứng xử tích cực với môi trờng, ý thức bảo vệ môi trờng cha cao Bản thân tôi trớc dạy sunh học nay do tình hình nhà trờng chuyển đổi giáo viên nên chuyển sang dạy Địa lý vì vậy bớc đầu cũng

có những khó khăn nhất định

Kết quả khảo sát môn sinh đầu năm:

lên

%

12,4

%

3,1% 84,5%

%

C Phơng pháp và giải pháp.

Qua điều tra cơ bản tôi đã tiến hành ngay từ đầu năm học tôi đã nghiên cứu kỹ chơng trình Địa lý lớp 6 làm

kế hoạch bộ môn chu đáo tỉ mỉ đặc biệt là các chơng, bài với nội dung có thể liên hệ thực tế đời sống và có thể lồng ghép kiến thức giáo dục môi trờng Từ đó có kế hoạch cụ thể khi soạn giảng các bài này để giúp cho các

em không những nắm vững kiến thức của bài mà còn biết vận dụng kiến thức đó vào đời sống sản xuất, có sự hiểu biết về môi trờng, có ý thức bảo vệ và xây dựng môi trờng xanh - sạch - đẹp Thự hiện tốt mục tiêu môn Địa lý

6 với những yêu cầu cụ thể là:

*Kiến thức:

- Giúp cho học sinh có kiến thức cơ bản phổ thông cần thiết về Trái Đất, về môi trờng sống của con ngời trên Trái

Đất, các thành phần môi trờng, mối quan hệ giữa các thành phần đó với nhau và với hoạt động của con ngời

- Biết đợc một số đặ điểm tự nhien, dân c và các hoạt

động kinh tế của con ngời ở các khu vực khác nhau nh trên Trái Đất, qua đó thấy đợc sự đa dạng của tự nhiên, mối tơng tác giữa các thành phần của môi trờng, tự nhiên với nhau và với con ngời

- Hiểu biết tơng đối vững chắc các đặc điểm tự nhiên tài nguyên thiên nhiên, dân c, kinh tế, xã hội và những vấn

đề về môi trờng của địa phơng, quê hơng đất nớc

* Kĩ năng:

- Rèn kĩ năng sử dụng tơng đối thành thạo các kĩ năng

định lý, quan sát nhận biết, phân tích các hiện tợng tự nhiên, kinh tế xã hội, sử dụng quả địa cầu, bản đồ, biểu

đồ, sơ đồ

- Kĩ năng sử dụng các kiến thức đã học để giải quyết các hiện tợng địa lý thờng xảy ra ở môi trờng sống và vận dụng vào cuộc sống sản xuất ở địa phơng

- Hình thành và rèn khả năng thu nhập, xử lý thông tin, tổng hợp và trình bày lại thông tin địa lý

* Thái độ tình cảm:

- Giáo dục học sinh có tinh thần yêu thiên nhiên và con ngời lao động yêu quê hơng, đất nớc, có ý thức tôn trọng tự nhiên và các thành quả kinh tế, văn hóa của đất nớc ta và các nớc khác trên thế giới

- Giúp cho học sinh có niềm tin vào khoa học, có ý thức tìm hiểu cách giải thích khoa học và hiện tợng, sự vật

địa lý

- Tham gia tích cực vào các hoạt động, sử dụng hợp lý bảo

vệ tài nguyên, cải tạo môi trờng sống, nâng cao chất lợng cuộc sống gia đình, cộng đồng, có tinh thần sẵn sàng tham gia xây dựng, bảo vệ quê hơng, đất nớc

Tôi đã dựa vào sơ đồ giáo dục môi trờng của đề án “

Đa giáo dục bảo vệ môi trờng vào hệ thống giáo dục quốc dân”

Nội dung giáo dục.

- Cân bằng sinh thái và hậu quả mất cân bằng sinh thái

- Chống ô nhiễm môi trờng, bảo vệ sự trong sạch của không khí, đất, nớc

- Bảo vệ và khai thác hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên



Phơng pháp

- Khai thác lồng ghép kiến thức trong bài

- Tham quan ngoại khóa

- Tham gia các hoạt động tập thể, cộng đồng bảo vệ môi trờng



Mục tiêu giáo dục môi trờng

- Hiểu sự tơng quan giữa sinh thái môi trờng với các điều kiện kinh tế xã hội

- Tri thức, bảo vệ môi trờng

- Thái độ ứng xử tích cực bảo vệ môi trờng

Căn cứ vào mục tiêu của chơng trình Địa lý lớp 6 là cung cấp cho học sinh kiến thức về Trái đất: Cấu tạo và các thành phần tự nhiên của Trái đất, mối quan hệ giữa các thành phần tự nhiên với nhau, với sinh vật và đời sống con ngời trên trái đất Vì vậy trong giảng dạy Địa 6 ngoài việc phải hoàn thành nhiệm vụ và mục tiêu giáo dục trên của chơng trình do Bộ quy định tôi còn giúp cho học sinh hiểu rõ môi trờng trên trái đất là không gian sinh sống của con ngời và sinh vật là nơi chứa đựng và phân hủy các chất thải do con ngời tạo ra trong cuộc sống và hoạt động sản xuất… Môi trừờng có vai trò cực kỳ quan trọng với đời sống con ngời Đó không chỉ là nơi tồn tại sinh trởng và phát triển mà còn kà nơi lao động và nghỉ ngơi hởng thụ và trau dồi những nét đẹp truyền thống văn hóa, thẩm mỹ, dân tộc Vì vậy việc bảo vệ môi trờng

có ý nghĩa sống còn của nhân loại, là yếu tố đảm bảo sức khỏe và chất lợng cuộc sống của nhân dân, góp phần quan trọng vào việc phát triển kinh tế xã hội, ổn định an ninh quốc gia thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế của nớc

ta Với phơng châm lấy phòng ngừa và hạn chế tác động xấu đến môi trờng là chính, giáo dục là chính nhất là giáo dục học sinh ngời chủ tơng lai của đất nớc

Từ nhận thức trên trong giảng dạy Địa lý lớp 6 tôi luôn

có sự lồng ghép kiến thức giáo dục bảo vệ môi trờng vào từng bài, mục thích hợp giúp cho các em không những