-Năm học2008-2009 là năm thứ 7 thực hiện việc chuyển đổi sách giáo khoa và đổi mới phơng pháp giảng dạy ở trờng phổ thông.Đối với môn Ngữ văn thực ra đó là sự kế thừa, phát triển các phơ
Trang 1
I Phần mở đầu:
I.1 Lí do chọn đề tài:
Trong công cuộc đổi mới đất nớc hiện nay,khi yếu tố con ngời đợc đặc biệt coi trọng cùng với tiềm năng,trí tuệ và sức mạnh tinh thần của con ngời càng đợc phát huy thì việc nâng cao hiệu quả giáo dục là đòi hỏi thờng xuyên,cũng là đòi hỏi cấp thiết của công tác giáo dục.Vấn đề xã hội đặc biệt quan tâm hiện nay là việc đổi mới phơng pháp dạy học trrong nhà trờng phổ thông Vì xã hội càng phát triển, nền khoa học công nghệ ngày càng tiên tiến thì phơng pháp dạy học trong nhà trờng phổ thông cũng phải có sự đổi mới để con ngời trong tơng lai không chỉ làm chủ
đ-ợc bản thân mà còn năng động trong cuộc sống, sáng tạo trong công tác, đem tài năng trí tuệ của mình góp phần vào công cuộc xây dựng , bảo vệ đất nớc
-Là giáo viên giảng dạy nhiều năm,tôi nhận thấy môn ngữ văn cũng nh các môn học khác trong nhà trờng phổ thông,muốn đạt hiệu quả cao thì phải có sự đổi mới phơng pháp dạy học,hớng đổi mới của Bộ giáo dục hiện nay là dựa trên nguyên
tắc: Lấy học sinh làm trung tâm của hoạt động dạy học, giáo viên đóng vai trò
chỉ đạo: tức là đổi mới theo xu hớng tích hợp và tích cực.
-Năm học2008-2009 là năm thứ 7 thực hiện việc chuyển đổi sách giáo khoa
và đổi mới phơng pháp giảng dạy ở trờng phổ thông.Đối với môn Ngữ văn thực ra
đó là sự kế thừa, phát triển các phơng pháp dạy học theo yêu cầu kết hợp ba phân môn để tạo nên sức mạnh tổng hợp của bộ môn ngữ văn giúp học sinh biết phát huy
sự sáng tạo trong khám phá tìm hiểu và cảm thụ về tác phẩm, từ đó có khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống.Đó là điều mà mỗi giáo viên giảng dạy ngữ văn đặc biệt quan tâm,đồng thời cũng là mục tiêu, yêu cầu của đất nớc trong giai đoạn mới.Đặc biệt ở khu vực Mạo Khê-Đông Triều hiện nay,nơi có công nghiệp phát triển mạnh mẽ, khoa học công nghệ phát triển với trình độ ngày càng cao,trình độ dân trí ngày một tiến bộ trong khi đó học sinh càng lớn càng ngại học văn.Thực tế cho thấy, về nhà học sinh rất ít đầu t thời gian để nghiên cứu học hỏi,tìm tòi kiến thức văn học,trên lớp các em thờng ngại phát biêủ, ít sáng tạo, tức
là khả năng độc lập sáng tạo và cảm thụ văn học của các em rất hạn chế
- để đáp ứng kịp thời đòi hỏi về đổi mới phơng pháp dạy học nói chung, phơng pháp dạy ngữ văn ở Trung học cơ sở nói riêng và phù hợp với thực tiễn ở địa ph ơng nhằm nâng cao hiệu xuất một giờ lên lớp, tôi đã xây dựng và nghiên cứu đề
tài:Phát huy tính tích cực ,chủ động ,sáng tạo của học sinh trong giảng dạy
phân môn văn học lớp 6.
I.2 Mục đích nghiên cứu đề tài.
Năm học 2008-2009 phân môn ngữ văn 6 nằm trong chơng trình thay sách và việc
đổi mới phơng pháp dạy học đã đợc 7 năm và thu đợc những thành quả đáng kể
nh-ng vẫn còn khônh-ng ít nhữnh-ng hạn chế Tronh-ng quá trình giảnh-ng dạy môn Ngữ văn 6 tôi
đã sử dụng phơng pháp dạy học nêu vấn đề theo theo điểm tích hợp và tích cực dựa trên cơ sở chủ trơng đổi mới phơng pháp dạy học của Bộ giáo dục cũng nh của Sở
và của Phòng giáo dục đào tạo huyện Đông Triều Để phát huy tính tích cực, sáng tạo và năng lực cảm thụ văn học của học sinh dới sự hớng dẫn của thầy và việc tích hợp nội dung kiến thức có tính chất đồng tâm, tích hợp kiến thức có liên quan đến các phân môn Tiếng việt-Văn học-Tập làm văn trong một giờ học.Từ đó giúp các
em tiếp thu kiến thức một cách dễ dàng nhất, phát huy năng lực tích cực, sáng tạo
Trang 2của học sinh từ việc tìm hiểu, phân tích, khám phá các kiến thức cơ bản,các em biết khái quát các vấn đề trong một tác phẩm văn học, biết so sánh liên hệ với thực tại cuộc sống Đặc biệt các em biết cảm thụ và rung động với giá trị nội dung và nghệ thuật của một tác phẩm văn học
I.3.Thời gian-Địa điểm.
*Thời gian nghiên cứu: Một năm học(2008-2009)
* Địa điểm: Lớp 6C Trờng THCS Nguyễn Đức Cảnh
I.4 Đóng góp về lí luận và thực tiễn:
*Về lí luận: Môn Ngữ văn với nhiệm vụ đặc biệt quan trọng là cung cấp phơng tiệ
để học sinh có khả năng học tốt các môn học khác đồng thời bồi dỡng t tởng tình cảm cho các em Vì vậy nghiên cứu đề tài “phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong giảng dạy phân môn văn học lớp 6” không chỉ góp phần giáo dục học sinh có ý thức tự giác học tập, tạo hứng thú cho các em khi học tập nghiên cứu bộ môn đồng thời phát huy những sáng tạo của các em trong việc khám phá, tìm hiểu giá trị nội dung- nghệ thuật của tác phẩm, biết hớng tới t tởng tình cảm cao đẹp ( có lòng nhân ái, có năng lực cảm thụ giá trị chân- thiện- mĩ) mà
đề tài nghiên cứu trên còn góp phần làm sáng rõ hiệu quả việc đổi mới phơng pháp dạy học theo quan điểm tích hợp và tích cực của Bộ giáo dục và đào tạo
* Về thực tiễn: Khu vực Mạo Khê-Đông Triều hiện nay là một trung tâm công
nghiệp, nơi có nền khoa học công nghệ phát triển mạnh, trình độ dân trí cao, đồng thời đây cũng là khu vực diễn ra nhiều tệ nạn xã hội ảnh hởng trực tiếp đến việc học tập và nhân cách của học sinh do đó việc sử dụng đề tài “ phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh trong giảng dạy phân môn văn học 6” đã đáp ứng đợc phần nào mục tiêu giáo dục của địa phơng cũng nh của ngành: các em tự giác học tập tìm hiểu văn học trong chơng trình và qua hệ thống công nghệ thông tin hiện đại, nh vậy học sinh sẽ yêu thích say mê học văn hơn tất cả các trò chơi và hiện tợng khác
II.Phần nội dung
II.1 Chơng 1: Tổng quan
Năm học 2008-2009 là năm mà toàn ngành giáo dục thực hiện chủ đề “Đẩy mạnh ứng dụng công ngệ thông tin, đổi mới quản lí tài chính và xây dựng trờng học thân thiện học sinh tích cực” của Bộ giáo dục đào tạo để góp phần tích cực thực hiện nhiệm vụ năm học, đồng thời đáp ứng kịp thời đòi hỏi về đổi mới phơng pháp dạy học nói chung và phơng pháp dạy môn Ngữ văn ở trờng THCS nói riêng, phù hợp với thực tiễn ở địa phơng Mạo Khê-Đông Triều, tôi đã mạnh dạn đa ra những biện pháp tiến hành và kết quả bớc đầu của đề tài “phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong giảng dạy phân môn văn học 6”.Đây là một trong những vấn đề mà toàn ngành giáo dục và toàn xã hội đặc biệt quan tâm hiện nay
II.2 Chơng 2: Nội dung vấn đề cần nghiên cứu:
II.2.1 Sơ lợc về đặc điểm môn Ngữ văn lớp 6C.
* Những thuận lợi:
Năm học 2008-2009 tôi đợc nhà trờng phân công giảng dạy môn Ngữ văn lớp 6C với tổng số 30 học sinh một số các em là con công nhân mỏ, đợc gia đình rất quan tâm nên đa số các em ngoan ngoãn và có t tởng phấn đấu vơn lên trong học tập
Bản thân tôi là một giáo viên dạy Ngữ văn nhiều năm, thờng xuyên học hỏi về chuyên môn nghiệp vụ, say mê nghề nghiệp đặc biệt là nhiệt tình, kiên trì nghiên
Trang 3cứu đề tài về việc đổi mới phơng pháp dạy học nên tôi đã đúc rút đợc một số kinh nghiệm trong giảng dạy bộ môm Ngữ văn
Ngoài ra tôi còn đợc Ban giám hiệu Trờng THCS Nguyễn Đức Cảnh,tổ chuyên môn chỉ đạo giúp đỡ kịp thời, có chơng trình thăm lớp dự giờ trao đổi kinh nghiệm “phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong giờ dạy phân môn văn học lớp 6”
Đối với học sinh, sách vở và tài liệu phục vụ việc học tập của các em về bộ môn ngữ văn khá đầy đủ
*Khó khăn.
Học sinh trong lớp ở rải rác nhiều khu vực hành chính
Phần lớn các em là con của những gia đình gia đình làm nghề tự do hoặc nông nghiệp nên trình độ dân trí còn hạn chế hay còn mải làm ăn vì vậy ch a thực
sự quan tâm đến việc học của con em mình
Một số gia đình có điều kiện đã sớm định hớng cho con tập trung nhiều vào các môn tự nhiên nên vô tình tạo cho các em lời học và ngại học môn văn Ngoài xã hội nhiều hiện tợng tiêu cực nảy sinh từ ngời lớn mà học sinh lớp 6 ở độ tuổi rất hiếu động, dễ tiếp xúc với thành phần không lành mạnh dẫn đến mải chơi,
lời học
* Kết quả khảo sát đầu năm học 2008-2009.
+ Điều tra khảo sát về tâm lí học sinh:
Lớp 6C tổng số 30 học sinh -5 học sinh thích giờ văn học
- 25 học sinh không thích giờ văn học
+ Khảo sát chất lợng môn ngữ văn lớp 6C
Tổng số 30 học sinh
-Loại giỏi: Không
-Loại khá: 2
-Loại TB: 8
-Loại yếu: 17
-Loại kém: 3
Với thực trạng trên, tôi đã khắc phục mọi khó khăn, phát huy những thuận lợi để sử dụng việc đổi mới phơng pháp dạy học trong giờ Ngữ văn nói chung
và giờ văn học nói riêng để từ đó các em phát huy đợc sự tích cực,sáng tạo của mình mà tiếp thu kiến thức một cách dề dàng nhất
II.2.2.Nội dung và các biện pháp tiến hành đề tài“phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh trong giảng dạy phân môn văn học 6”
Giảng dạy môn văn học truyền thống trớc đây thầy đóng vai trò chủ động, tích cực trong giờ học chủ yếu thầy giảng thuyết trình, trò chủ động nghe, ghi chép và ghi nhớ một cách máy móc: Đối với phơng pháp này hệ thống câu hỏi không theo cấp độ mà gần nh theo mẫu sẵn nên trò ít đợc phát huy sự suy nghĩ độc lậứáng tạo của chính mình Tronh giảng dạy thầy ít chú ý đến tình huốngcó vấn đề, đặc biệt thày giảng giải để học sinh tiếp nhận kiến thức theo từng bài của các phân môn riêng biệt (văn học -Tiếng việt- Tập làm văn)
Nhng hiện nay, giờ giảng dạy văn học thầy là ngời hớng dẫn từ khâu chuẩn
bị đến quá trình dạy trên lớp và sau tiết học: Đối với phơng pháp dạy hiện nay thầy
là ngời hớng dẫn tổ chức để tìm hiểu khám phá kiến thức Thầy rất coi trọng và tạo
Trang 4tình huốngđể trò trao đổi với nhau hoặc trao đổi với thầy về nội dung kiến thức mà kiến thức trong giờ văn học là kiến thức mang tính chất đồng tâm liên quan đến nội dung bài giảng hoặc kiến thức liên quan đến các phân môn Văn học -Tiếng việt-Tập làm văn hoặc lịch sử đợc liên kết trong giờ giảng dạy văn học Đặc biệt hệ thống câu hỏi đợc phân theo cấp độ nên thầy có thể quan tâm đến từng đối tợng, thầy có thể kết hợp nhiều phơng pháp, nhiều hình thức dạy học trong một
bài Sau tiết học thầy phải hớng dẫn chi tiết việc chuẩn bị bài ở nhà và làm bài tập cho học sinh
Nh vậy đổi mới phơng pháp dạy phân môn văn học 6 hiện nay là:
( tích hợp kiến thức và phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh) giúp các em khám phá, tìm hiểu cuộc sống qua các hình tợng nghệ thuật trong tác phẩm đồng thời giờ văn học còn giúp các em hiểu sâu về lịch sử, hiểu những kiến thức cơ bản
về Tiếng việt và Tập làm văn liên quan đến tác phẩm văn học, từ đó các em biết so sánh, đánh giá những thành công về nội dung, nghệ thuật từng tác phẩm Đặc biệt các em biết cảm thụ về hình tợng văn học trong từng tác phẩm cụ thể, biết khái quát- so sánh ,liên hệ với tác phẩm văn học ở từng giai đoạn khác nhau
Ví dụ 1: Dạy tiết 31 – Ngữ văn 6
Bài : Cây bút thần (Tiết 2)
(Truyện cổ tích Trung Quốc)
Trong tiết 2 của tác phẩm truyện cổ tích Trung Quốc, để thu hút sự chú ý của học sinh vào nội dung bài giảng, tôi đã tiến hành kiểm tra kiến thức tiết1- Nêu vấn
đề( Định hớng kiến thức tiết 2), sau đó kết hợp các phơng pháp để hớng dẫn học sinh khám phá tìm hiểu Đặc biệt tôi coi trọng việc tích hợp kiến thức về truyện cổ tích có liên quan đến bài giảng để giúp học sinh cảm nhận, biết đợc các yếu tố nghệ thuật,tác dụng của nghệ thuật và giá trị nội dung của tác phẩm mà trọng tâm
là hình ảnh Mã Lơng( một em bé mồ côi nghèo khổ nhng có lòng kiên trì học tập,
có khả năng tuyệt vời, Mã Lơng đem tài năng của mình giúp đỡ ngời nghèo khổ và trừng trị kẻ giàu có độc ác, tham lam)
Từ giá trị nội dung, nghệ thuật của một truyện cổ tích Trung Quốc học sinh biết khái quát, biết so sánh, liên hệ với đặc điểm câu truyện cổ tích Việt Nam: từ nhân vật, nội dung đến mơ ớc về chiến thắng cuối cùng của công lí Đặc biệt các
em biết đồng cảm với hoàn cảnh của Mã Lơng, biết khâm phục hành động của Mã Lơng trong việc tự học tập, rèn luyện và đấu tranh chống áp bức bất công
Nội Dung – Ph ơng pháp và tiến trình dạy tiết 2
bài Cây bút thần “ ”
*B ớc 1 : Giáo viên kiểm tra bài cũ và định hớng (Nêu vấn đề tiết học)
? Trong phần tìm hiểu bài ở Tiết 1-Theo em chi tiết nào là kì lạ hấp dẫn? Tại sao?
HS trả lời:
- Chi tiết kì lạ hấp dẫn nhất là việc (cụ già tóc bạc ban thởng cây bút thần cho Mã Lơng)
-Vì đó là hình ảnh tợng trng cho kết quả khổ học thành tài của Mã Lơng Phần th-ởng đó xứng đáng dành cho cậu bé thông minh , cần cù, giàu nghị
Giáo viên nhận xét và nêu vấn đề Tiết 2:
Mã Lơng từ một cậu bé mồ côi nghèo khổ nhng kiên trì học tập, rèn luyện
đã trở thành ngời có tài năng tuyệt vời Vậy khi Mã Lơng đã có cây bút
Trang 5thần trong tay em sẽ làm gì? và hành động đó có ý nghĩa ra sao? Cô cùng các em tìm hiểu tiếp
*B ớc 2 : Giáo viên hớng dẫn học sinh tìm hiểu bài:
-Giáo viên gọi học sinh đọc từ (Mã Lơng lấy bút ra vẽ vẽ cho thùng)
? Đoạn truyện giới thiệu vấn đề gì
-Mã Lơng với ngời nghèo
2.Mã Lơng với ngời nghèo.
? Từ khi có bút thần Mã Lơng làm gì? qua chi tiết nào
-Mã Lơng giúp ngời nghèo
+ Nhà nào không có đèn -vẽ cho đèn
+ Nhà nào không có cuốc -vẽ cho cuốc
+ Nhà nào không có thùng- vẽcho thùng
Giáo viên cho học sinh thảo luận nhóm nhỏ (theo bàn)
? tại sao có bút thần Mã Lơng không vẽ gạo, tiền cho ngời nghèo mà lại vẽ cho đèn,
vẽ cho cuốc, vẽ cho thùng
-Có nhiêù phơng án trả lời song chủ yếu là các ý sau:
+ ý kiến 1: Mã Lơng vẽ những công cụ mà ngời dân nghèo nào cũng phải cần đến + ý kiến 2:Mã Lơng chỉ muốn giúp ngời nghèo về công cụ lao động cần thiết trong cuộc sống chứ cậu không muốn biến họ trở thành những kẻ lời biếng
Giáo viên gọi học sinh nhận xét chéo giữa các nhóm sau đó khái quát vấn đề -Việc làm trên chứng tỏ ngời lao động luôn có ý thức tự lực cánh sinh, họ không a sống dựa dẫm vào ngời khác
? em có nhận xét gì về quan hệ của Mã Lơng với ngời nghèo
-Dùng bút thần và tài năng của mình sẵn sàng giúp đỡ ngời dân lao động lơng thiện
Giáo viên gọi học sinh đọc phần còn lại
? Ngoài việcgiúp đỡ ngời nghèo, Mã Lơng còn dùng cây bút để làm gì
- Để đối phó và chống lại các thế lực thống trị
3.Mã Lơng với điạ chủ và vua.
? Khi biết Mã Lơng có bút thần, tên địa chủ đã có hành động gì với Mã lơng và cử chỉ của Mã Lơng đối với hắn nh thế nào
-Tên địa chủ bắt em vẽ theo ý hắn - Mã Lơng không vẽ
-Hắn nhốt em vào chuồng ngựa để em phải chịu đói rét- Mã Lơng vẽ lò sởi, bánh mì ,vẽ thang để trèo, vẽ ngựa để chạy trốn
-Tên địa chủ đuổi theo, hắn vung dao sáng loáng định giết Mã Lơng- em vẽ cung tên bắn chết hắn
Thảo luận theo bàn.
? Tên địa chủ là ngời nh thế nào? Tại sao Mã Lơng lại giết hắn
- Có nhiều phơng án trả lời song chủ yếu là các ý sau:
+ Đại diện nhóm 1trả lời:
-Tên địa chủ là kẻ tham lam, độc ác nên
Mã Lơng không giết hắn thì hắn cũng giết em
+ đại diện nhóm 2 trả lời:
-Tên địa chủ tham lam, độc ác, định giết Mã Lơng nên em giết hắn để tự vệ
Giáo viên gọi các nhóm nhận xét chéo-giáo viên khái quát vấn đề: để tự vệ mình, Mã Lơng đã dùng tài năng và cây bút thần để giết chết tên địa chủ tham lam, gian ác
* Giáo viên dẫn truyện (em đến nơi xa đến tai nhà vua).
Trang 6? Biết Mã Lơng có cây bút thần, vua có những hành động gì với Mã lơng và
thái độ của em nh thế nào?
- Bắt em vẽ rồng, phợng- em vẽ cóc ghẻ và gà trụi lông
? Vì sao vua bắt vẽ rồng, phợng mà Mã Lơng lại vẽ cóc ghẻ, gà trụi lông
-Vì rồng, phợng là biểu tợng cho sự cao quý nhng tên vua vừa tham lam vừa hống hách chỉ ngang tầm với những con vật xấu xa, bẩn thỉu nh cóc ghẻ, nh gà trụi lông
Giáo viên dẫn dắt :Mã Lơng không vẽ theo ý muốn của tên vua, hắn đã cớp bút thần của em để vẽ núi vàng nhng không thành- hắn đã thay đổi thái độ với Mã
L-ơng(dỗ dành-hứa hẹn)
? Theo em cuối cùng Mã Lơng đã dùng cây bút thần để đối phó với tên vua độc ác
nh thế nào
-Mã Lơng vờ nhận lời vẽ theo yêu cầu của vua
+Vẽ biển xanh gợn sóng
+Vẽ thuyền rồng to, đẹpđể vua và triều đình ra khơi xem cá
+Vẽ dông tố dữ dội , mù mịt nhấn chìm toàn bộ bọn vua chúa độc ác
? Em có nhận xét gì về việc làm của Mã Lơng
-Dùng tài năng và trí tuệ thông minh(dùng kế: Gậy ông đập lng ông”) khiến cho bọn vua chúa tham lam- độc ác tự dẫn mình vào chỗ chết
Thảo luận theo bàn.
? hành động của Mã Lơng với vua chúa thống trị có ý nghĩa gì
Giáo viên gọi đại diện các nhóm- có nhiều phơng án song chủ yếu là các ý kiến
nh sau:
- ý kiến 1: Hành động chiến đấu và chiến thắng gai cấp thống trị của Mã
Lơng đã khẳng định cái thiện cuối cùng sẽ chiến thắng cái ác
- ý kiến 2:Mã Lơng với cây bút thần đã chiến thắng giai cấp thống trị, tức
là Mã Lơng đã thực hiện đợc ớc mơ của nhân dân Trung Quốc trong cuộc đấu tranh giai cấp
Giáo viên gọi các tổ nhận xét chéo- giáo viên khái quát vấn đề:
Nh vậy Mã Lơng đã dùng trí thông minh của mình, với cây bút thần trong tay cậu đã tiêu diệt toàn bộ giai cấp phong kiến thống trị tàn bạo.Đó cũng là ớc mơ của hàng trăm triệu nông dân Trung Quốc dới thời phong kiến
*B ớc 3: Giáo viên hớng dẫn học sinh trao đổi-Tổng kết và liên hệ:
Tổng Kết.
1 Nội dung:
? Nội dung truyện cây bút thần phản ánh vấn đề gì
-hình ảnh Mã Lơng thông minh, ham học đợc thần thởng cho cây bút, với sự sáng suốt của mình Mã Lơng đã dùng cây bút thần để chiến đấu và chiến thắng giai cấp thống trị
? Nội dung truyện Cây bút thần có điểm nào giống truyện cổ tích Việt Nam
Đều phản ánh cuộc đấu tranh giai cấp và ớc mơ của nhân dân(Chiến thắng của
công lý)
2 Nghệ thuật:
? Nhân vật Mã Lơng giống kiểu nhân vật nào trong truyện cổ tích Việt Nam
Giống kiểu nhân vật thông minh-kì tài.
? Em có nhận xét gì vềgiá trị nghệ thuật của truyện Nghệ thuật đó có điểm nào giống nghệ thuật trong truyện cổ tích Việt Nam
Các chi tiết nghệ thuật mang ý nghĩa tởng tợng phong phú
Giáo viên cho học sinh đối chiếu và ghi nhớ (SGK)
Trang 7*B ớc 4 : Giáo viên hớng dẫn học sinh luyện tập bắt đầu biết bộc lộ khả năng cảm thụ văn học của mình.
? Trong toàn bộ tác phẩm chi tiét nào hấp dẫn nhất? Nêu cảm nhận của em vè chi tiết đó
- Có nhiều ý kiến nhng cơ bản là các ý kiến sau:
+ý kiến 1:
Chi tiết hấp dẫn nhất là tên địa chủ tởng em chết vì đói, rét trong chuồng ngựa
nhng em ung dung vẽ bánh để ăn, vẽ lò sởi để sỏi ấm, vẽ thang để trèo, vẽ tuấn mã
để phi và vẽ cả cung tên để tự tay tiêu diệt ten chúa đất hung bạo
Yếu tố đó đã thể hiện sự kiên quyết của Mã Lơng, không dùng nghệ thuật phục
vụ tham vọng của giai cấp bóc lột mà dùng nghệ thuật để tự vệ
+ ý kiến 2:
Chi tiết hấp dẫn nhất là hình ảnh Mã Lơng với nét bút uyển chuyển khi vẽ biển,
vẽ thuyền, vẽ cả sóng dữ dội mặc cho những lời cầu cứu tuyệt vọng của tên bạo chúa, hấp dẫn hơn nữa là em vẽ muôn lớp sóng bạc đầu để nhấn chìm bọn vua chúa tàn bạo hại dân
Các yếu tố hấp dẫn bởi đó là tiếng cời sảng khoái của nhân dân Trung Quốc trong cuộc đấu tranh đòi công lí (bọn độc ác gian tham cuối cùng bị trừng trị) Giáo viên nhận xét, đánh giá- bớc đầu các em đã biết bộc lộ năng lực sáng tạo cảm nhận về giá trị và hình ảnh nghệ thuật đặc sắc trong một tác phẩm văn học
*B ớc 5 : Giáo viên hớng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà.
- đọc kĩ và tóm tắt các sự việc chính trong truyện (ông lão đánh cá và con cá vàng)
-Tìm hiểu về ngôi kể- lời kể và nghệ thuật trong truyện
-Tìm hiểu diễn biến tâm lí nhân vật ông lão đánh cá và mụ vợ(trả lời các câu hỏi trong sách giáo khoa)
-So sánh điểm giống nhau với các truyện cổ tích đã học
Ví dụ 2: Dạy tiết 74 (Ngữ văn 6)
Bài học đờng đời đầu tiên
(Tô Hoài)
Dạy tiết 2 một văn bản truyện Việt Nam hiện đại, để thu hút tính tích cực, sáng tạo của học sinh vào bài giảng, tôi đã sử dụng phơng pháp dạy học nêu vấn đề ( Sau khi kiểm tra bài cũ là định hớng nội dung bài mới), tiếp đó tôi kết hợp linh hoạt các phơng pháp để giúp học sinh khám phá, tìm hiểu, các em độc lập suy nghĩ, sáng tạo, trao đổi, thảo luận đi đến thống nhất, đánh giá tổng hợp về kiến thức Trong quá trình hớng dẫn học sinh khám phá, tìm hiểu tác phẩm, tôi đặc biệt coi trọng việc tích hợp kiến thức có tính chất liên kết giữa ba phân môn(Văn học-Tiếng việt-Tập làm văn), giúp các em cảm nhận đợc giá trị nghệ thuật ( tài quan sát tinh tế + miêu tả độc đáo, đặc sắc của Tô Hoài) và nội dung văn bản(vẻ đẹp cờng tráng nhng tính nết còn kiêu căng, xốc nổi của Dế Mèn đã gây ra cái chêt thảm th
-ơng cho Dế Choắt- Cuối cùng Dế Mèn đã biết hối hận và rút ra bài học đờng đời cho mình: Qua đó các em hiểu đợc ý nghĩa giáo dục của văn bản là cần khắc phục những hạn chế về tính cách của Dế Mèn và phát huy những mặt tích cực từ nhân vật chính của tác phẩm)
Nội Dung – Ph ơng pháp và tiến trình giảng bài
( Bài học đờng đời đầu tiên- tiết 2)
Trang 8
Các bớc tiến hành đổi mới phơng pháp nhằm phát huy tính tích cực, chủ
động, sáng tạo của học sinh trong giảng dạy phân môn văn học Lớp 6 tôi đã thực hiện nh ví dụ 1
*B ớc1 : Kiểm tra bài cũ- Định hớng nội dung tiết học.
? Em đã học tập đợc gì và rút ra bài học gì cho mình từ nhân vật Dế mèn( qua phần 1 của bài)
- Học tập đợc Dế Mèn tính độc lập, tự tin, yêu đời
- Cần rút ra bài học cho mình là không kiêu căng, tự phụ và hung hăng, đặc biệt là
đối với những ngời yếu hơn mình
Giáo viên dẫn dắt-nêu vấn đề tìm hiểu tiết 2
- Chính vì hạn chế trong tính cách của Dế Mèn đã dẫn đến sự hối hận về những việc làm xốc nổi thiếu suy nghĩ của mình.Vậy việc làm dẫn đến bài học của Dế Mèn là
nh thế nào ? Cô cùng các em sẽ tìm hiểu tiếp
*B ớc 2 : Hớng dẫn học sinh tìm hiểu bài :
Giáo viên gọi học sinh đọc phần còn lại của văn bản
? Đoạn truyện giới thiệu vấn đề gì ?
- Bài học đầu tiên của Dế Mèn
2 Bài học đờng đời đầu tiên.
? Em hãy tóm tắt các sự việc dẫn đến bài học đờng đời đầu tiên của Dế Mèn
-Bạn hàng xóm của Dế Mèn là Dế Choắt vì ốm yếu quanh năm nên nhờ Dế Mèn giúp đỡ che chở
-Dế Mèn từ chối một cách coi thờng( vừa tàn nhẫn vừa hách dịch)
-Dế Mèn nghĩ mu trêu chị Cốc và hả hê với trò đùa tai quái của mình
-Không tìm thấy Dế mèn - Chị Cốc mổ chết Dế Choắt
-Dế Mèn bàng hoàng trớc cái chết oan uổng của Dế choắt
Giáo viên nêu vấn đề - tạo tình huống để học sinh thảo luận
? diễn biến tâm lí và thái độ của dế mèn khi trêu chị Cốc nh thế nào
- Các nhóm thảo luận và đa ra nhiều ý kiến song ý kiến cơ bản là ý kiến sau:
Lúc đầu Dế Mèn thích thú với trò đùa tinh nghịch của mình và có ý thách thức chị Cốc
sau khi nghe tiếng chị Cốc mổ Dế Choắt-Mèn nằm im, sợ hãi
Cuối cùng Dế Mèn bàng hoàng,bất ngờ, vì lời khuyên và cái chết đáng thơng của
Dế Choắt, Mèn đã hối hận chân thành
Giáo viên hớng dẫn học sinh thảo luận để tích hợp các kiến thức giữa Văn-Tiếng việt và Tập làm văn
? Em có nhận xét gì nghệ thuật miêu tả các sự việc trên
-Nghệ thuật nhân hoá rất thành công
-Ngôi kể một vừa cụ thể vừa sinh động
? Trong đoạn truyện Dế Mèn có thay đổi cách xng hô với Dế Choắt không? Tại sao?
- có thay đổi cáh xng hô-từ xng hô ta với chú mày,chuyển xng hô tôi và anh
-Thay đổi cách xng hô vì tình huống truyện thay đổi
+ Trớc kia: Dế mèn là kẻ mạnh, hống hách còn Dế Choắt là kẻ yếu cần sự giúp đỡ +Hiện tại dế mèn là thủ phạm gây ra cái chết oan uổng cho dế choắt song trớc khi chết Dế Choắt không hề oán trách mà chỉ khuyên Dế mèn một cách chân thành
? Câu cuối cùng trong đoạn văn bản có ý nghĩa gì
- Có ý nghĩa gợi tả tâm trạng suy nghẫm sâu xa
Giáo viên hớng dẫn học sinh thảo luận để khái quát vấn đề.
Trang 9? Dế mèn tự rút ra bài học gì? Tại sao lại là bài học đờng đời đầu tiên.
- Có nhiều phơng án, song chủ yếu là các ý kiến đều tập trung vào 2 vấn đề: Dế mèn gây ra tai họa cho bạn nên biết suy nghĩ về việc làm của mình-không nên bắt nạt kẻ yếu
Lần đầu tiên dế Mèn biết hội hận vì việc làm thiếu suy nghĩ của mình do tính kiêu ngạo dẫn đến tội ác
Giáo viên dùng câu hỏi giảng bình để bồi dỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh khá- giỏi và học sinh trung bình tập nêu cảm nhận của mình
? em hãy nêu cảm nhận của mình về (Bài học đờng đời đầu triên)
-học sinh nêu suy nghĩ và cảm xúc của mình sau đó giáo viên chốt ý bằng lời bình của mình
*b ình :Nh vậy thủ phạm chính gây ra cái chết oan cho Dế Choắt không phải là chị
Cốc mà là Dế Mèn Ngời đọc cảm thấy rất bất mình trớc sự ích kỉ, kiêu căng, hống hách thiếu suy ngfhĩ của Dế Mèn đã vô tình giết chết Dế Choắt Cuối cùng Dế Mèn nhận ra tội lỗi của mình thì đã muộn Tội lỗi của Mèn thật đáng phê phán nhng dù sao anh ta cũng cảm nhận ra hậu quả việc làm do mình gây ra và hối hận chân thành
*B ớc 3: Hớng dẫn học sinh trao đổi tổng kết để củng cố về giá trị nội dung, nghệ thuật của văn bản.
Tổng kết:
1.Nội dung:
? Dế Mèn có đặc điểm về ngoại hình, tính cách nh thế nào?Vì sao Dế mèn gây nên tội lỗi
-Ngoại hình: Là chàng Dế thanh niên đẹp cờng tráng
-Tính cách: Xốc nổi, kiêu căng, hung hăng
-Dế Mèn gây nên tội lỗi là do sự kiêu ngạo, nghịch ngợm thiếu suy nghĩ và nông nổi của tuổi trẻ
Giáo viên nhận xét và khái quát về nội dung văn bản: Dế Mèn có vẻ đẹp trẻ trung, cờng tráng nhng tính nết kiêu căng, xốc nổi nên đã gây ra cái chết thảm
th-ơng cho dế Choắt, cuối cùng Mèn đã hối hận và rút ra bài học cho chính mình
2 Nghệ thuật.
? Văn bản dùng ngôi kể nào? tác dụng gì
- Văn bản dùng ngôi kể 1 vừa cụ thể, tự nhiên vừa hấp dẫn ngời đọc
? Nhận xét gì về ngôn ngữ miêu tả loài vật
- Ngôn ngữ chính xác, giàu tính tạo hình
- Nghệ thuật nhân hoá, miêu tả sinh động
Giáo viên chốt lại các ý và khái quát giá trị nghệ thuật
- Nghệ thuật miêu tả trong văn bản rất sinh đông ,cách kể chuyện tự nhiên, hấp dẫn, ngôn ngữ chính xác giàu chất tạo hình
Giáo viên gọi 1 học sinh đối chiếu với ghi nhớ (SGK)
* B ớc 4 : Giáo viên hớng dẫn học sinh trao đổi thảo luận và liên hệ thực tiễn
? Hãy quan sát tranh và miêu tả theo tranh (SGK)
-Sự đối lập về ngoại hình giữa Dế Mèn, Dế Choắt.(Dế Mèn khoẻ mạnh, đẹp cờng tráng còn Dế Choắt gầy gò thiếu sức sống.)
*Giáo viên hớng dẫn học sinh bớc đầu có khả năng cảm thụ về văn chơng
? Cảm nhận của em về tâm trạng Dế Mèn sau khi chôn cất xong Dế Choắt
- Từ một chàng dế hống hách với những kẻ yếu nhng lại hèn nhát trớc kẻ mạnh,nay
Dế Choắt đã vì mình mà chết oan uổng Dế Mèn hối hận lắm, đau khổ lắm bởi vì khi biết suy nghĩ thì đã quá muộn Song ngời đọc tin tởng rằng từ nay cuộc đời Dế Mèn đã bớc sang trang mới với một lí tởng cao cả Bài học của Dế Mèn cũng chính
Trang 10là bài học chung cho những thanh niên bồng một mới bớc vào ngỡng cửa của cuộc
đời
*B ớc 5 : Giáo viên hớng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà.
-Đọc kĩ văn bản (Sông nớc Cà Mau).
Yêu cầu:
+ Tóm tắt những những điểm chính về tác giả- tác phẩm hoàn cảnh sáng tác của văn bản
+ Nắm đợc thể loại, bố cục của văn bản
+ Tìm các yếu tố miêu tả ngoại hình và hoạt động của nhân vật dợng Hơng th + Tìm các yếu tố nghệ thuật đặc sắc trong văn bản
Nh vậy, cũng trong một giờ văn học nhng trớc kia thầy đóng vai trò chủ động
từ khâu phát hiện, giảng giải và khái quát kiến thức, còn học sinh nghe và thụ nđộng ghi chép các giá trị nội dung- nghệ thuật cơ bản trong một tác phẩm văn học nên không khí giờ học căng thẳng, nặng nề Còn hiện nay theo chủ trơng đổi mới
về phơng pháp dạy học, trong giờ ngữ văn tôi luôn đóng vai trò
định hớng, hớng dẫn các em khám phá tìm hiểu và thống nhất ý kiến tạo không khí học tập của lớp sôi nổi, nhẹ nhàng.Bởi các em đợc trao đổi thảo luận và phát huy sự
độc lập, sáng tạo của mình từ khâu phát hiện đến phân tích- khái quát các vấn đề trong một tác phẩm văn học Đặc biệt trong quá trình tích hợp kiến thc có tính chất
đồng tâm, các em đã biết so sánh về nhân vật, nội dung-nghệ thuật của các truyện
cổ tích Việt Nam với truyện cổ tích nớc ngoài, hoặc trong giờ văn học các em đợc tích hợp kiến thức các phân môn Văn học-Tiếng việt-Tập làm văn sẽ
giúp các em dễ dàng nắm bắt đợc giá trị nghệ thuật và nội dung của tác phẩm văn học và vận dụng kiến thc đã học vào thực tiễn cuộc sống
Với cách làm trên, chính là tôi đã thực hiện tăng cờng tích hợp kiến thức và phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh trong giờ dạy phân môn văn học lớp 6
II.3-Chơng 3:phơng pháp nghiên cứu, kết quả nghiên cứu:
*Phơng pháp nghiên cứu:
Kết hợp giữa cơ sở lí luận và xu hớng đổi mới phơng pháp dạy học của Bộ giáo dục và sự chỉ đạo của Sở giáo dục Quảng Ninh cũng nh của phòng giáo dục
đào tạo huyện Đông Triều với đặc thù bộ môn Ngữ văn Lớp 6 ở địa phơng, trong quá trình nghiên cứu đề tài tôi sử dụng những phơng pháp cơ bản nh sau:
-Phơng pháp đàm thoại trao đổi-thảo luận với giáo viên và học sinh trong quá trình điều tra khảo sát về đặc điểm môn Ngữ văn lớp 6C và tâm lí học sinh khi học văn bản
-Phơng pháp nghiên cứu, thực nghiệm: Trong giờ giảng dạy văn học, tôi kết hợp nhiều phơng pháp giảng dạy khác nhau( diễn dịch, quy nạp, phân tích, trao đổi thuyết trình), tăng cờng hoạt động thực hành, đa dạng hoá các hình thức kiểm tra
đánh giá giúp học sinh dễ dàng tích hợp các kiến thức liên quan đến tác phẩm văn học, các em đợc hoạt động để bộc lộ sự tích cực,chủ động, sáng tạo mang bản sắc riêng của mình
-Phơng pháp tổng kết đánh giá: Sử dụng khi hớng dẫn học sinh đánh giá khái quát giá trị nội dung, nghệ thuật của tác phẩm văn học, khi kết thúc từng phần, từng giai đoạn văn học và kết thúc cả quá trình nghiên cứu đề tài
*Kết quả thực hiện đề tài: