Bài viết Giải pháp phát triển môi trường miền núi vùng đồng bào dân tộc thiểu số nhằm góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững trình bày một số vấn đề lý luận về môi trường, thực trạng môi trường miền núi vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở Việt Nam hiện nay, kiến nghị những giải pháp phát triển môi trường miền núi vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở Việt Nam giai đoạn 2012-2020,... Mời các bạn cùng tham khảo.
Trang 1GlAl PHAP PHAT TRiiN MOI TRI/ONG MI§N NOI
VONG O 6 N G BAO DAN TOC THI^U S 6 NHAM G 6 P PHAN
T r f i n g A Dfldng*
Mien nui Viet Nam chid'm khoang 70%
dien ti'ch dfi't tfl nhien, la dia bfin efl tru cua
dai sd' cac ddng bao dan tgc thieu so' Mien mii
Ifi dia bfin cd n h i i u tilm nang kinh te vfi ddng
vai trd to ldn ddi vdi mdi trfldng sinh thai cua
Vidt Nam noi chung, ddng thdi c6 vi trf dfic
bidt quan trgng v l quo'c phong an ninh
Hidn nay, tren dia bfin nfiy p h i n ldn ddng
bao cac dan tgc thidu sd' dang gap rfi't nhieu
khd k h a n nhfl: thieu Ifldng thflc, trinh do
dan trf thfi'p, ty Id mu chfl cao, cd sd ha t i n g
ye'u kem, dang Ifi nhflng trd ngai ldn cho
sfl phat tridn Hoa nhfip vdi sfl phat trien
chung cua ca nadc, nhflng vfi'n de v l sfl dung
khdng hdp ly cac ngudn tai nguyen thien
nhien; dd thi hoa dang dfin tdi sfl mfi't can
bang sinh thai, cha't ladng mdi trfldng bi
anh hadng, d i n de'n dien mao kinh te' - xa
hdi d mien nui, vung ddng bfio dan tdc thieu
sd'chaa thd hidn dadc t a m vdc cua mdt vung
nhieu tiem nfing
Chinh vi vay, de p h a t t r i l n b i n vflng vide
bao ve mdi tradng sd'ng la va'n de ra't quan
trgng; trong dd, viec nghien cflu nhflng giai
phap phat tridn mdi tradng mien nui vung
ddng bfio dan tdc thieu sd' d Viet Nam cd y
nghia dac bidt q u a n trgng
1 Mot so' vfii'n d e ly l u a n ve m o i trfldng
1.1 Khdi niem mdi trUdng
Theo dinh nghia rdng nhfi't thi mdi
trfldng Ifi tap hdp tfi't ca cac dieu kidn vfi
hien tadng ben ngdfii cd a n h hfldng tdi mgt
vfit t h i hofic mdt sfl ki$n Ba't efl mdt vfit
t h i , mot sfl kidn nao cung tdn tgi vfi diln
b i l n trong mgt mdi tradng
Dd'i vdi con ngfldi thi mdi tradng sd'ng la tong hgp nhflng dieu kidn vat ly, hoa hgc, sinh hgc, kinh t l , xa hgi bao quanh vfi anh
h a d n g tdi Bfl sd'ng, sfl p h a t trien cua tflng ca
n h a n vfi cua tflng edng ddng ngadi Mdi trfldng song ciia con ngfldi cd the dfldc hieu theo nghia rdng hofic nghia hep
n h a sau:
Theo nghia rdng thi mdi trfldng bao gdm
ca tfii nguyen thien nhien vfi cac nhan tove cha't Ifldng cua mdi trfldng dd'i vdi sfle khoe
va tidn nghi sinh sd'ng ciia con ngadi Theo nghia hep thi mdi trfldng gdm cac
n h a n to' ve chfi't Ifldng cua mdi trfldng ddi vdi sfle khoe va tien nghi sinh sd'ng cua con ngfldi, ggi tfit Ifi cha't Ifldng mdi trfldng Cac nhfin to
dd thfldng la khdng khi, nadc, am thanh, anh sfing, bflc xa, canh quan, t h i m my, dao dflc, quan he chfnh tri xa hdi tai dia bfin sinh song
va Ifim viec cua con ngadi Cdn theo Luat bao
vd mdi trfldng eua Viet Nam thi "Mdi trfldng bao gdm cae yd'u td' t a nhien va vat chfi't nhfin tgo bao quanh con ngadi, c6 anh hadng den ddi sd'ng, san xufi't, sfl ton tai, phat trien cua con ngadi va sinh vfit"
1.2 Mgt sd chUc ndng chu ye'u cua moi trudng
Mdi trUdng la khong gian sinh sd'ng cko con ngudi vd sinh vat
* Trang A DiiOng, Thac si, Pho Giam d6'c Ban Quan ly dii an Dien mat trdi - Uy ban Dan toe
E 3 OUAN LY KINH TE
Trang 2Trong cudc song hfing ngay, ehung ta d i u
e i n mdt khdng gian nha't dinh d l phuc vu
cho eae hogt ddng thie't yd'u n h a : n h a d, ndi
nghi ngdi, da't d l san xua't ndng nghiep, Ifim
nghiep, thuy san, kho tfing be'n cang, Ydu
cau v l khdng gian sd'ng cua con ngfldi thay
dd'i theo trinh do khoa hgc, cdng nghe Trinh
do phat t r i l n cfing cao thi n h u c i u v l khdng
gian san xua't se cfing giam Tuy nhien, mdi
tradng ludn Ifi ndi cung cfi'p m a t bang va nen
mdng cho cfic dd thi, k h u cdng nghidp, kie'n
true hg t i n g cho dd thi vfi nong thdn,
Mdi trUdng Id ncfi chda dUng cdc ngudn
tdi nguyen cdn thii't cko ddi sd'ng vd sdn
xudt cua con ngUdi
Vdi sfl hd trd cua eac he thd'ng sinh thai,
con ngfldi dfi Ifi'y tfl tfl nhien nhflng ngudn
tai nguyen thidn nhidn c i n thie't phuc vu
chd vide san xufi't r a cua cai vfit chfi't nhfim
dap flng nhu cau cua minh Thien nhidn Ifi
ngudn cung ca'p mgi tai nguyen c i n thiet
N6 cung ca'p ngudn vat lieu, nfing Ifldng,
thdng tin c i n thid't cho cac hoat dgng sinh
sd'ng, san xufi't vfi quan ly cua con ngfldi
Rflng t a nhien cung cfi'p nadc, bao tdn tinh
da dgng sinh hge vfi do phi cua da't, cung cfi'p
gd, dfldc hdu vfi cai thien dieu kien sinh
thai; Thuy ldi cung c^p nadc, dinh daSng,
cac ngudn thuy h a i san; ddng thflc vat cung
ca'p Ifldng thflc, thflc p h i m va cac ngudn gen
quy h i i m
Khdng khi, nhiet dd, n a n g Ifldng m a t trdi,
gid, nfldc, de con ngfldi hit thd, la mdi
trfldng de cay cd'i r a hoa k i t qua; cac loai
khoang san, d i u md cung cfi'p n a n g Ifldng vfi
nguyen lidu chd cac hoat ddng san xufi't
cdng, ndng nghiep
Moi trUdng Id ndi chUa dUng cdc chdt phi
thdi do con ngUdi tgo ra trong cudc sd'ng vd
hogt ddng sdn xudt
Trong qua trinh san xufi't va tieu dung cua cai vfit chfi't, con ngadi ludn dao thai vao mdi trfldng cac cha't thai Sfl gia tang dan so' qua n h a n h , qua trinh dd thi hofi, cdng nghidp hoa ngay cfing Ifim cho khd'i ladng cac chfi't thai t a n g Ieh khong ngflng, n h i i u ndi qua tai gay d nhidm mdi trUdng nghiem trgng
Mdi trudng Id ndi lUu trU ud cung cap thdng tin cho con ngUdi
Qua cac hoa thgch, bfio tfl phfi'n hoa va cac vdt tich cua qua trinh tien hoa trong tfl nhien ma mdi trfldng cdn Iflu gifl lai, dfi cung cfi'p cho chung sfl ghi chdp va Iflu trfl
lich sil dia chfi't, lich sfl tid'n hoa cua vfit cha't
va sinh v9,t, lich sfl xufi't hidn va phat trien van hoa cua lofii ngadi; ddng thdi cung cfi'p cac chl thi khdng gian vfi tam thdi mang tinh chfi't tin hieu vfi bao dgng sdm cac hidm hoa ddi vdi con ngadi Mdi tradng lau trfl vfi cung cfi'p cho con ngadi sfl da dang cac ngudn gen, cac lofii ddng thflc vat, cac he sinh t h a i tfl nhidn, cac canh quan tfl nhien vfi n h a n tgo co gia tri t h i m my de con ngadi chiem ngadng vfi thfldng ngogn
1.3 Mdu thudn giua moi trudng vd phdt trien
P h a t t r i l n la qua trtnh nang cao dieu kidn sd'ng v l vat cha't va tinh than cua con ngfldi bfing vide phat trien Iflc ladng san xufi't, thay ddi quan hd san xua't, quan hd xa hdi, nang cao cha't ladng hoat ddng vfin hoa Phfit tridn
la xu the tfl nhidn cua mdi ca nhan con ngadi hoac cgng ddng ngadi Dd'i vdi mdi qud'c gia, qua trinh phat t r i l n phai nh^m dat tdi mdt muc tieu nha't dinh, tieu b i l u cho mfle sd'ng vat chfi't vfi tinh than cua ngfldi dan trong qud'c gia dd Cac muc tidu phat t r i l n thfldng dadc cu t h i hda hfing nhflng chi tieu v l ddi Sdng vfit cha't nhfl ladng thflc, nha d, nang ladng, vat hdu, d i l u kidn sfle' khoe, va ddi sd'ng tinh t h a n nhfl giad due,
OUAN LY KINH T£ E D
Trang 3Mdi trfldng vfi p h a t t r i l n cd md'i quan hg
ra't chat che Mdi trfldng Ifi dia bfin vfi dd'i
tfldng cua phat t r i l n Dd'i vdi mdi vung cu
the cua dfi't nadc hofic trong phgm vi ca nfldc
ludn tdn t a i ddng thdi hai hd thd'ng dd \k: hd
thd'ng kinh t l xa hdi vfi hd thd'ng mdi
tradng
He thd'ng kinh t e - xa hdi dfl^c cfi'u thfinh
bdi cac thfinh p h i n s a n xufi't, Iflu thdng,
phfin phd'i, tieu dflng va tich luy, tao ndn
mdt ddng nguyen lidu, nang Ifldng, che
p h i m hfing hoa, p h i thai, Iflu thdng gifla cac
p h i n tfl cfi'u t h a n h he thd'ng
He thd'ng mdi trfldng vdi eae t h a n h p h i n
mdi tradng tfl nhien va mdi tradng xa hdi
Khu vflc giao thoa gifla h a i he thd'ng tao
t h a n h mdi tradng n h a n tao Khu vflc giao
thoa nfiy thd hidn tfi't ca cac md'i quan hd
gifla phat trien vfi mdi trfldng
Mdi tradng thien nhien cung ca'p t a i
nguyen eho he tho'ng kinh t l , ddng thdi tie'p
n h a n cha't thai tfl he thd'ng kinh td' Chfi't
thai nay eo thd d lai h a n trong mdi tradng
thien nhien, hoac qua chd' bid'n rdi trd v l lgi
he thd'ng kinh td' Mgt hoat ddng kinh td' mfi
cha't phe thai khong the sfl dung trd lgi dadc
vfio he thd'ng kinh te, dfldc xem la hogt ddng
gay ton hgi den mdi tradng Viec lang phf
tfii nguyen khdng t a i tao dadc n h a than da,
d i u md, khoang san, hoac viec sfl dung tfii
nguyen t a i tao dadc n h a cac san p h i m lam
nghiep, thuy san, mdt each qua mfle khid'n
cho no khdng t h e h l i phuc dadc, hoae h l i
phuc s a u mdt thdi gian qua dai, Ifi nhflng
hogt ddng td'n hgi dd'n mdi trfldng Cac hoat
ddng phat tridn ludn ed h a i m a t ldi va hgi
Ban t h a n thien nhidn cung ed h a i m a t
Thidn nhien la ngudn tai nguyen va phuc ldi
dd'i vdi con ngfldi, nhflng ddng thdi cung la
nguon thien tai, h i i m hog dd'i vdi ddi sd'ng
va san xufi't eua con ngadi
Mdt d i l u h i l n nhidn dd'i vdi tfi't ca eae
nadc tren t h i gidi, nha^t Ifi cac nadc dang phfit t r i l n Ifi cac muc tidu v l p h a t trien kinh td' - xa hdi va bao vd mdi trfldng phai dfldc gfin bd vdi n h a u trong xay dflng muc tieu,
xae dinh c h i i n \\igc, k l hogch hoa cung nhfl
d i l u hfinh vfi q u a n ly thflc hidn Ve phfldng didn n a y t h i hi$n nay mdi trfldng mien nui, vflng ddng bfid d a n tdc thieu s d d Vidt Nam thflc sfl da vfi d a n g bi suy thoai do vide khai thac tfii nguyen thidn nhien mdt each bfla bai nhfl: n a n p h a rflng, dfi't dai hi xdi mdn, thoai hoa, Mdi trfldng m i l n nui, vung dong bfio dSn tdc t h i l u sd' d Vidt Nam khdng cdn
k h a nfing cung cfi'p du cho con ngfldi nhflng tai nguydn c i n t h i e t d l duy t r i cudc sd'ng va hoat ddng
2 Thi^c t r a n g m d i t r i f d n g m i e n n u i
v u n g d d n g b a o d a n t o e thie'u so' d Viet
N a m h i e n n a y
2.1 Diim mgnh, lgi the cua mien nui vung ddng bdo ddn tgc thieu so'
Ve phfldng didn p h a t tridn ndng • lam nghiep, m i l n n u i , v u n g ddng bfio dan tgc
t h i l u sd' d Viet N a m co nhflng diem mgnh, ldi thd' so s a n h nhfl sau:
Theo so' h e u thd'ng kd thd Viet Nam hien
cd khoang 9,42 trieu h a dfi't ndng nghidp vfi
n h i i u loai da't dfldc xem la td't nhfl dfi't do ba zan, dfi't n a u dd da vdi, Mdt so' vung dfi't ndng nghiep, l a m nghidp t a p t r u n g hang tridu hdc ta, dia h i n h b a n g p h a n g cho phdp to' chflc nhflng v u n g kinh td' ndng lam -edng nghidp tfip t r u n g nhfl Tay Nguyen va mdt sd'vflng p h u can Tay Nguyen Khi h a u d m i l n n u i Vidt N a m Ifi ra't khac
n h a u , n h a n g n h i n chung la t h u a n ldi, fim mat, v l m u a ddng cd nhiet dd tha'p, cd thd gieo trdng dfldc n h i e u logi cfiy trdng cd ngudn gdc dn ddi va gia t r i k i n h te' eao nhfl mdt sd'loai r a u xanh, dadc lieu, lua,
Do dinh c a Ifiu ddi d mien nui, dong bao
Trang 4GlAl PHAP PHAT T R I ^ N MOI T R I / O N G MISN N NGHIEN cuu TRAU «6>rmi
cac dfin tdc thieu so' co t r u y i n tho'ng dofin
kd't, tadng trd n h a u cung xay dflng cudc
sd'ng Qua nhieu thd' he, ho da due r u t dadc
nhieu kinh nghidm trong san xufi't, canh tfic,
bid't t a n dung ngudn tfii nguyen thien nhien,
khfic phuc dadc n h i i u h a n che v l dia hinh,
nhieu kinh nghiem canh tac tren dfi't dd'c,
kinh nghidm luan canh, xen canh, goi V\L
vk lam ndng - lam k i t hdp cd gia Lri khoa
hgc va gia tri thflc tidn cao
2.2 Nhdng hgn che, bdt lgi chu ye'u
cua mien nui
Dia hinh chia cat lam cho dfi't canh tfic
phan tan, m a n h m u n khdng bfing phang,
khid'n eho viec fip dung ky thufit tien tien
vfio canh tac, san xua't, nhfi't la vide cd gidi
hoa gap nhieu kho khfin Ngay tren mdt dia
bfin, n h a n g chd' do canh tac cung khac nhau,
anh hadng khdng nhd den kd't qua san xufi't
"tren mgt sadn dd'c vung Phong Thd' (Lai
Chdu), ngadi ta da xay dflng tdi hdn 400 bac
thang rugng, va n h a the', sfldn dd'c phai chia
lam 3 phan: dinh, gifla va chfin dd'c, mdi
phan CO mdt thdi vu, mgt m a t do ca'y rieng,
khdng phu thudc vao n h a u , ngadi dan dia
phadng ggi la " Cao san cu "; " Trung san cu
" va " Ti san cu ", n h i m I l n se Ifim mfi't m u a
hofic it r a Ifi giam t h u hoach (Li Van Khoa
(1997, tr 41))
Theo bfio cao cua Cue Kiem Ifim thudc Bd
Ndng nghidp vfi P h a t t r i l n ndng thdn, td'ng
dien tich tflng trong ca nfldc khoang 10,9
tridu ha; ty Id rflng trdn d a u ngfldi thfi'p
nha't tren the' gidi mdi chi dat 0,14ha/ngadi
(thi gidi Id 0,97haIngUdi) t h e m vae dd do
ehe phu dfi't vfi t a n g da't m a t trong nhflng
nfim g i n day eung bi t h a hoa t r i m trgng
rflng mfi't d i n dd'n dfi't bi xdi mdn, lu lut, h a n
han vfi lam cho da't dai ngfiy cang trd nen
trd'ng, trge, mdi trfldng tfl nhidn hi tfin pha,
can bang sinh t h a i bi dao ldn
Cd sd h a t a n g yd'u kdm hdn so vdi m i l n
xudi, mfle do vo'n d i u tfl vd'n da thfi'p, nhflng cdng trinh da co xud'ng cfi'p, giao thdng di lai khd khfin, hidn tadng lu qudt x;iy ra ngay cang n h i i u vdi cfldng dd manh liet d i n den tan p h a khdng ehi mua mfing, tfii san, nhflng cdng trinh giao thdng, thuy ldi mfi con cadp dl nhieu sinh mang con ngadi nhfi't
la trong m&'y n&m g i n day
2.3 Thuc trgng mdi trudng mien nui, vdng ddng bdo ddn tgc thieu sd d Viet Nam hien nay
2.3.1 RUng bi suy thodi tdi phd
Ndi de'n moi tradng, trfldc he't Ifi ndi de'n didn tieh rflng vfi mat do ehe phu cua tham thifc vfit va day cung Ifi thadc do de danh gifi mfle do an toan sinh thai cua mdt Quo'c gia Hidn nay d Viet Nam co tong didn tich rflng
la 13.118.773 ha, trong d6 rflng tfl nhidn la 10.348.591 ha va rflng trong la 2.770.182
ha Rflng Vidt Nam dang bi suy thoai nghiem trgng, h a n g nam cd hang trfim ha rflng bi tfin pha va chung ta cung dang ganh chiu nhflng hfiu qua ma minh gay ra dd'i vdi rflng Theo thd'ng ke cua Cue k i l m lam vfio 12/2009: Viet N a m efl 4145,74 ha rflng bi tfin pha Rflng bi chat pha trade tien Ifi de Ifi'y da't trdng cay cdng nghidp, nudi thuy san, xay dflng, cho muc dich ndng nghiep nha; trdng ca phe, trdng eao su va phfit trien trdng nhflng cay ladng thflc, cdng nghidp khac, hay p h a rflng d l lam cac khu du lich, vui chdi, giai tri, Theo cfic nha chuyen mdn da bao dd'n n a m 2020 ca nadc se cd 40% rflng cdn lgi bi t a n p h a
Vdi khu vflc mien nui phfa Bfic va Tay Nguydn dadc xem Ifi cd tilm nang rflng ldn nhfi't cua Vidt Nam Tuy nhidn, trong nhflng
n a m gan day, chieu hfldng pha rflng lam nadng rfiy ngfiy cfing tfing Dieu la lung la
riing d khdi nui thadng ngudn sdng Chay (Ldo Cai) tuy hiem trd n h a n g didn tfch cdn rfi't it 2.3.2 Suy gidm tdi nguyin ddt
OUAN Lt KINH T£ E S
Trang 5Tac ddng Liou cflc cua con ngadi d che do
canh tac n h a dot pha rflng bfla bai, Ifim
nadng rfiy du canh, ke ca c h l do trdng cay
Iddng thflc vfi cay cdng nghidp ngfin ngfiy da
gay ra khdng it tai hai cho vi^c tfin pha dfi't
dai, khid'n cho tfii nguydn rflng hi suy giam
nghiem trgng "d Viet Nam do hdu qUii ciia
viec chat pha rflng, dot rflng bfla bai, sfl
dung da't khdng ben vflng qua n h i i u thd hd
nen da't bi thoai hoa nghiem trgng, n h i i u
ndi mfi't k h a nang san xua't va xu hfldng
hoang mgc hoa ngfiy cang phfit t r i l n , nhfi't
Ifi d cac da't trd'ng ddi trge "(Le Vdn Khoa,
Nguyin Nggc Sinh, (2000 tr 114)) Hign
tfldng xdi mdn, huy hogi dat xay ra nghiem
trgng hdn ca la d cac vung ddi nui va eao
nguyen nhfl Tay Bfic, Ddng Bfic, dai nui
m i l n Trung vfi Tay Nguyen; nhflng vung
nay ngoai vide phai chiu trflc tiep h a u qua
cua vide tfin pha ldp p h u thfle vfit rflng, cac
d i l u kien chung cua chd' do tfl nhien, cdn c6
mdt so' dieu kidn t h u a n ldi cho xdi mdn n h a
dia hinh cao, dd'c, hi chia cfit manh, trong dd
cd n h i i u sUdn dd'c tdi 25 - 30 do, Ifi nhflng
ye'u td' tfl nhien thue day cho vide rfla trdi
ldp da't m a u canh tac d ben tren de trd lgi da
gd'c, khdng cd k h a n a n g trdng ca'y
De'n nay, Viet N a m vfin chfla co each nao
ngan chan dadc qua trinh dai khi h a u nhfl
ngfin chan khdng eho gid m u a Ddng Nam
fim adt luon vfio cac t h u n g lung va mang
de'n nhflng cdn mfla gay n h i i u lu lut, nhflng
chung ta co the hgn chd' mdt p h i n rfi't ldn
tac hai do chung gay r a bfing each bao ve ldp
phu thflc vfit rflng, tfl dd d i l u tid't dfldc ehe
dd nadc sdng, ngan chan n a n xdi mdn tren
cac ddi nui Do dd, de bao ve vfi ngfin chgn
sfl suy giam tai nguyen da't, c i n khai thac
rflng ndi rieng vfi cac tfii nguyen thien nhien
khac mgt each hdp ly
2.3.3 Suy gidm tdi nguyin nUdc
Khi ldp phu thflc vfit bi tfin pha, dfi't
khdng chi bi xdi mdn, Ifim t h a y dd'i cae tinh cha't v§t ly va hoa hoc mfi cdn gfiy ra hfing loat hfiu qua dd'i vdi mdi t r a d n g sd'ng Dfi't bi rfla trdi, d nhiem nadc vfi nong do tap ch^t ldn, tinh chfi't hoa hgc cua nadc thay dd'i Mat khac, vdi Ifldng bfln, cat tfch tu theo cac sdng, sud'i chay v l Ifing dgng lgi trong cac hd chfla, bdi Ifi'p trfldc cac cac dap dang, cac ctia la'y nfldc vao cac hd thd'ng thuy ndng vung
ha Iflu, iam a n h hfldng den sfl vfin hfinh vfi thfim chi Ifim td li^t hogt ddng cua nhieu cdng trinh Dfic bidt vfio m u a khd, nhflng ndi mfi't rflng trd nen r a t khfie nghiet, eae suoi khd egn, n a n thieu nfldc trd ndn t r i m trgng,
cd vung n g a dfin phai di hfing chuc cfiy sd'de Ifi'y nadc sinh hogt nhfl vung Luc Khu d Cao Bfing, vung Ddng Vfin, Meo Vgc d Ha Giang, Tinh t r a n g k h a n hiem nadc cfing trd ndn nghidm trgng d Tfiy Nguydn, ndi cd 6
t h a n g m u a mfla vfi 6 t h a n g m u a khd Nhflng
n a m g i n day, do phfit trien khong can ddi cac loai cay cdng nghidp d vung nfiy, dfin den tinh trgng k h a i thfic ngudn nadc ngam de tadi bfla bai, Ifim eho ngudn nadc mat bi can kidt, t u t mfle nfldc n g i m
2.3.4 Suy thodi da dgng sinh hgc Ckc hd sinh t h a i v u n g doi nui thay doi tfl
rflng mfla nhiet ddi den cac ddng cd gid mua, cac t r a n g cay bui da cho Viet Nam mdt tai nguyen ddng thflc vat phong phu n h a cac lofii chim, thfl, ca, cung ca'p mdt ngudn gien
da dang cho nudi t r l n g Cho dd'n nay nhiiu loai thflc vat bac eao cd h a t dung Ifim nguon ladng thflc, thflc p h a m , lam thud'c chfla bdnh, thfle fin gia siic, Ifi'y go, tinh dau va nhieu nguydn lidu khac de'n nay da mfi't dan Theo dfinh gia ciia cac n h a nghien cflu thi nhieu loai ddng vfit va thflc vat d Viet Nam dang giam s u t n h a n h chdng, ben canh viec ma't ndi efl t r u do rflng hi tfin pha, ngudn nfldc bi egn kidt v l Ifldng va cha't, cdn cd nguyen n h a n do ngn s a n bfin, budn ban bfla bai, da tieu diet n h i e u lofii, t h a m chi cd lofii
Trang 6NGHIEN CUU TRAO nriilTOl
dfi bi tidu diet hofin tofin Da tfl lau, Vidt
Nam da khdng cdn lofii heo vdi, te giac hai
sflng; cfic lofii hd rflng, cdng, cae lofii chim tri
cung dang bi suy giam vfi dang tflng ngay
vfing bdng trong n h i e u k h u rflng d Vidt
Nam Day la mgt tdn tha't ra't ldn trdn ta't ca
cac phadng didn: kinh te', khoa hgc, mdi
tradng va n h a n v a n va la nguydn n h a n d i n
de'n can bang sinh t h a i t a nhidn eo thd bi
dao ldn
2.3.5 Su cove mdi trUdng
Lu lut t h a d n g tac ddng de'n nhflng vung
rdng ldn vfi kdo theo nhflng tai hog khfic
n h a ngap ung, pha huy nhfi cfla kdnh
madng Ngay nay, xu h a d n g ndng ldn cua
khi hfiu tofin e l u do cac khi t h a i cd hidu flng
nhfi kinh cilng gop p h a n Ifim eho lu lut, bao,
hogt ddng m a n h hdn v l t i n so' vfi cfldng dd
Cflng vdi bao lut, h a n h a n cung xay ra
lien tid'p d nhieu ndi, tuy mang tfnh cue be
tflng vung, n h a n g nd'u lien he cac hidn
tadng t a nhidn bfi't thfldng d n h i i u vung lai
vdi nhau, t a d l n h a n r a day la nhflng tin
hieu khdng thd xem thfldng
2.4 N g u y e n n h a n c h u ye'u d a n d e n
t i n h t r a n g s u y t h o a i m o i t r i f d n g m i e n
n u i v u n g d o n g b a o d a n t o e t h i e u so'
Viet Nam da va dang cd nhieu cd' gang
trong vide bao ve rflng va da dgng sinh hgc,
nhang vide suy thoai mdi trfldng vfi da dang
sinh hge vfin dang didn r a mdt each manh me
d nhieu ndi Nguydn n h a n cd nhieu, n h a n g cd
t h i chia r a thfinh hai logi: nguydn n h a n trflc
tiep vfi nguyen n h a n sfiu xa n h a sau;
Nguyen nhdn trUc tiip: Sfl md rdng dfi't
ndng nghiep canh tac la mdt trong nhflng
nguydn nhfin q u a n trgng n h ^ t Ifim suy thoai
mdi trfldng vfi dd't n a d n g Ifim r l y , khdng
nhiJng p h a hoai ldp p h u thflc v a t rflng bdi
"nhflng sfl do dae chinh xac eho thfi'y khi dd't
dfi't rfiy, nhidt do dfi't t r e n mgt cd t h e len dd'n
100 dd, dfldi cac t h a n cfiy to chay a m i Ifiu
ngfiy dd'n trdn 300 do va do sau dfldi mat da't
v i n edn de'n 180 do Da't rfin lgi, cfi'u tadng dfi't bi pha huy vfi nd'u cdn trdng trot Ifi chi nhd vfio ldp tro phii hd tren mfit dfi't ma thdi, ldp tro nfiy rfi't de bi cudn trdi vao thdi gian
cd m a a ldn" (Li Vdn Khoa (1997, tr 54))
Vide khai thac cfic san ph^m ngoai go theo danh gia khoang 2.300 b a i thflc vat cho cac san p h i m ngoai gd n h a song, may, tre, nfla, la cfic logi, cfiy dfldc lieu, cay cho
d i u , nhfla, dadc s\l dung vfi budn ban tren
thi trfldng trong nadc vfi xufi't k h i u Nhieu lofii ddng vfit hoang da eung dang bi khai thfic mdt each m a n h me khid'n cho da dang sinh hoc ngfiy cang bi mfi't can bfing va mdi tradng ngfiy cfing suy giam
Tinh trgng k h a i thac, budn ban trai phep, xufi't k h i u cac loai gd quy hiem, cac loai ddng vat hoang da vi pham phap lenh bao
vd rflng trong nhflng nfim vfla qua cung Ifi mdt trong nhflng nguyen nhan trflc tie'p gop phan Ifim suy giam mdi trfldng sinh thai d Viet Nam
Nguyin nhdn sdu xa: Tfing dan sd' qufi
n h a n h Ifi mgt trong nhflng nguyen nhan ehinh dfin den tinh trang suy thoai mdi tradng sinh t h a i d Viet Nam Sfl gia tang dan sd' ddi hdi t a n g nhu e l u sinh hoat vfi cac nhu e l u thie't yd'u khac, nhfi't la tai nguydn da't cho san xua't ndng nghiep Sfl gia tfing mfit do dfin sd' da dfin de'n ngn phfi rflng va sfl suy thoai nghiem trgng v l cac hd sinh
t h a i vfi tfii nguyen thien nhien Dan so tfing
n h a n h d i n den tinh trgng phai di chuyen dan tfl vung nfiy sang vung khac Khi va'n
d l di dan cd td' ehfle khdng bao dam dap flng
n h u c i u di c h u y i n cua n h a n dan thi tinh trgng di d a n tfl do se bung n l va dia phadng ndi cd dan di ca tfl do den khdng nam trong qui hogch se ganh chiu canh da't chat, ngadi ddng, nghdo ddi, lac h a u d i n d i n eudc sd'ng
du canh, du ca va h a u qua la rflng bi phat quang, n h i i u loai ddng vat cd nguy cd bi
OUAN Lt KINH TE E 3
Trang 7tuyet chung, dfi't dai hi xdi mdn, thoai hoa vfi
mfi't kha nfing canh tac
Theo k i t qua d i l u tra nfim 2009, Vjdt
Nam cd de'n 70,4% dfin sd' sd'ng d ndng thdn
V i e t ' N a m Ifi mgt trong nhflng nfldc ndng
nghidp phu thudc vao tfii nguydn thidn
nhien Dfi't ndng nghiep d nhieu ndi t h i l u
nghidm trgng, n h i i u ngadi phai sd'ng dfla
vfio rflng, ddi sd'ng rfi't thfi'p them- vfio dd
ngheo ddi do n h i i u nguydn nhan, trong dd
ed nguyen nhfin thid'u rudng, thie'u vdn d i u
tfl, nen nhflng ngfldi nghdo thfldng phai dd'n
sinh sd'ng d nhflng ndi khdng thufin lgi, phai
dfla vfio tai nguydn thien nhien de sinh
sd'ng do dd da tac ddng mdt p h i n khdng nhd
trong vide Ifim cho tfii nguyen thidn nhien
ngay cang suy giam n h a n h chdng
Chinh sach dd'i mdi kinh te' vi md dfi dem
lai dien mgo hoan tofin mdi cho nen kinh td'
Viet Nam trong nhflng nfim gan day Tuy
nhidn, do nhu e l u thflc td' phuc vu eho phat
trien kinh te' ngay cfing tfing, cac khu cdng
nghiep, eac thfinh phd', thi trfi'n, thi tfl ngfiy
eang md rdng vfi p h a t trien, trong khi ngudn
tfii nguyen thidn nhidn thi cd hgn Do dd,
mdi trfldng d Viet Nam, nhieu ndi cd sfl suy
thoai vdi mfle bao ddng, dgc bidt Ifi suy thoai
da^t, rflng, ngudn nfldc vfi da dgng sinh hge
3 Kieu n g h i nhufng g i a i p h a p p h a t
t r i e n m o i trifdng m i e n n u i v i i n g d d n g
b a o d a n t o e t h i e u so' d V i e t N a m g i a i
d o a n 2012-2020
Nhfl dfi p h a n tich, sfl khai thfic qua mfle
cua con ngfldi ddi vdi t a nhien Ifim egn kidt
tai nguyen, nha't la nhflng tai nguyen khdng
tai tao dfldc, da vfi dang de dda tadng lai cua
chinh ehung ta Do dd, nghien cflu dfla r a
nhflng giai phfip p h a t t r i l n mdi tradng mien
nui vung ddng bao d a n tgc t h i l u so' d Viet
Nam giai dogn 2012- 2020 cd y nghia dfic
biet quan trgng
La mdt nhfi nghien cflu chinh sach d a n
tdc cua Dang, Nha nfldc, trong dd dia bfin chu yd'u Ifi cac tinh m i l n nui, ndi dgi da so dong bfio cfic d a n tdc thieu sd' sinh sd'ng, de
cd nhflng giai p h a p p h a t trien mdi trfldng
m i l n mil vung ddng bfio dan tdc thieu sd'd Vidt Nam giai dogn 2012- 2020, theo tac gia, Vidt Nam c i n thflc hi0n td't mdt sd'giai phap
cd ban sau;
Ma/ la, phdi hdp chat che vdi cdc dia phddng tuyen truyen, gido due cho dong bdo cdc ddn tgc thieu so ndng cao nhdn thUc vi mdi trUbng
Trong bdi canh chung v l tai nguyen thien nhidn vfi mdi trfldng sd'ng cua chung ta hien nay, cung nhfl trong d i l u kien cu t h i ve tai nguyen mdi trfldng cua Viet Nam, trong do
cd tai nguyen mdi t r a d n g d mien nui, vung ddng bao d a n tdc t h i l u so' dang tren da suy thoai, muc tieu d a a ra giai p h a p phat trien mdi trfldng m i l n nui vung ddng bao dan too
t h i l u sd chl c6 t h i dat dfldc khi mdi ngfldi dan hinh t h a n h cho minh mgt nhan thflc mdi Do la s a phfit trien hien nay va nha't la nhflng nfim d a u cua the ky 2 1 , khdng ehi la nhflng ehi so' v l kinh td' G D P hay GNP, ma d6 la cac chi so' tong hdp; kinh te phat trien
b i n vflng; mdi t r a d n g sd'ng e6 chfi't ladng td't Con ngadi vfi xa hdi la bg p h a n dac thfl cua tfl nhien, sfl tdn tai va p h a t trien eua con ngfldi vfi xa hgi khdng t h i tfich rdi gidi tfl nhien N h a n thflc dd bao dam cho ngfldi dfin
d mgi m i l n da't nfldc c6 t h u n h a p vfi mfle sd'ng tfldng dfldng n h a u , khdng cdn khoang each chenh lech q u a xa gifla ddng bfing vfi
m i l n nui, gifla cac vung, cac nhom dan efl vdi nhau Di nhidn, day khdng phai Ifi sfl cao bfing mfi dfiy Ifi sfl p h a t trien theo chieu sau Moi ngfldi, moi v u n g d i u cd m a t bfing kinh
te thd'ng nha't t r o n g da dang va phat triln kinh te phai dfldc lufin chflng day du vfi chinh xac v l m a t mdi trfldng sd'ng
V l v a n hoa xa hdi, bao d a m cho ddng bao cac dfin tdc t h i l u so' c6 mfle h a d n g t h u van
Trang 8hoa chung n h a eac vung ddng bfing v l p h a t
thanh, t r u y i n h i n h dadc p h u sdng d i n ca
nhflng ndi vung s a u vung xa Tflng bfldc xfiy
dflng vfin hoa mdi trfldng bfing cfich p h a t
huy, k h a i thac nhflng gia t r i van hoa t r u y i n
thd'ng d a n tdc va tid'p t h u co chgn Igc nhflng
thfinh tflu vfin hoa hien dai cho phu hdp vdi
nhiem vu xay dflng y thflc bad vd mdi trfldng
hien nay la biet sd'ng h a i hofi vdi thien
nhidn, gfin b6 vdi thien nhien, bie't khai thac
vfi sfl dung thien nhidn trong gidi hgn cho
phep de p h a t trien kinh te' - xa hdi
Hai Id, xdy dUng thi chi vd cdng cu qudn
ly mdi trUdng
Tfch cflc t h a m vfi'n vdi cac nhfi hogch dinh
chinh sach vfi cac dia phfldng xay dflng cac
lufit tuc, h a d n g adc v l sLt dung t a i nguyen
thien nhien mdt each cd hieu qua, lam nen
tang cho vide giao due y thflc v l sinh thai va
nang cao trach nhidm bao vd mdi tradng dd'i
vdi ddng bao cac d a n tdc thieu sd' Cdng tac
giao due y thflc ve mdi trfldng phai thflc hidn
thadng xuydn va lien tuc, c i n phai xay difng
v l mat ndi dung, quy thdi gian va hinh thflc
giao due thich hdp vdi tflng loai dd'i tadng
trdng xa hgi
Dd'i vdi can bd, cdng chflc, cdng nhfin vien
cdng tfic va sinh sd'ng d m i l n nui, vung ddng
bao d a n tde thieu sd', e i n dfla t r i n h do hidu
bie't v l mdi t r a d n g va t r a c h nhidm bao ve
mdi trfldng vao mdt trong nhflng tidu e h u l n
danh gia p h i m cha't dgo dflc eua can hd Cfin
bd quan ly, can bd l a n h dgo eae cfi'p, can bd
khoa hgc ky thufit, eac c h u doanh nghiep,
cae giam dd'c cdng ty, xi nghiep tfl Trung
fldng d i n dia phfldng phai la nhflng ngadi di
d i u trong vide n a n g cao y thflc, trach nhiem
bao ve mdi trfldng Khdng vi ldi nhufin kinh
te ma bd q u a cae chi tidu ve bao ve mdi
trfldng sinh thai
Ba Id, tdng cUdng vd da dgng hod ngudn
lUc tdi chinh cho bdo vi mdi trUdng miin nui
Ckc dia phadng c i n d l xua't, xay dflng
chinh sach t h u h u t cac ngudn Iflc tfii chinh
d i u tfl cho vide p h a t trien vfi bao vd mdi
t r a d n g d m i l n n u i vung ddng bfio dfin tdc
t h i l u sd' tfl n h i i u ngudn khfic nhau nhfl: tfl ngudn ngan sach nhfi nadc, tfl cac chinh sach kinh te ve bao vd mdi tradng, trich tfl ngudn ldi do k h a i thac t a i nguyen mdi trfldng de d i u tfl lgi cho vide bao vd mdi
trfldng, tfl sfl dong gdp cua xfi hdi vk tfl
ngudn vien trd cua cac te' chflc trong va ngoai nfldc
Bd'n la, xdy dung phong trdo qudn chung bdo vi mdi trUdng
C i n tuyen truyen, giao due cho ddng bao eac dan tgc thieu sd' vfi nhfin dfin sinh sd'ng d
m i l n n u i thd'ng nhfi't nhfin thflc rfing bao ve mdi tradng la sfl nghiep cua toan dfin Sfl nghiep nay chi c6 t h i thflc hien t h i n g ldi vdi sfl t h a m gia t a giac cua ddng dao quan chung n h a n dan, tao t h a n h mgt phong trao rdng ldn, thadng xuyen va lau dfii Phong trao q u i n chiing xay dflng tren cd
sd gild due, p h a t huy truyen thd'ng tap quan cua cac dfin tgc, dfla vao cac td chflc quan chung hien cd n h a Hdi lien hidp phu nfl, Hdi Ndng dan, Hdi cflu chid'n binh, Doan t h a n h nien cdng s a n Hd Chi Minh, xay dflng them cac to ehfle mdi thich hdp nha; Hdi bao vd thidn nhien mdi tradng, Hdi bad vd, cflu trd dgng vfit hoang da,
Tdm lai, b u y hoai mdi trfldng sd'ng hidn nay da trd thfinh vfi'n d l toan cau, la y l u to' thach thfle t r i tud va y chi eua con ngadi Trong n i n vfin minh cdng nghidp, con ngadi
da d g t dadc nhflng t h a n h tflu rflc rd trong san x u a t cua eai vat cha't va mgi mat eua ddi sd'ng xa hgi Song cung chinh m a t h g n che cua khoa hgc va cdng nghd eung vdi nhu e l u vfi n h a n thflc cua con ngfldi dang tgo r a
OUAN Lt KINH T^ EH
Trang 9nguy cd cd the xay r a cudc k h u n g hoang mdi
trfldng toan c i u , de doa sfl sd'ng cua lofii
ngfldi Do dd, xfiy dflng y thfle mdi trfldng Ifi
mgt trong nhflng ye'u td' n i n tang ehu ye'u
Ifim thay doi nhfin thfle vfi h a n h vi cua con
ngfldi hfldng tdi muc tieu phfit tridn, gdp
p h i n tai hofi nh^p gifla con ngfldi - xa hdi va
tfl nhidn dfi trd thfinh va'n d l ca'p bach cua
thdi dai
Tri thflc cua con ngadi v l thd' gidi v i n 11
cai cd gidi hgn so vdi cai vd hgn cua t h i gidi
vat chfi't, mdi tradng, sinh thai Tuy nhidn,
nhflng tri thflc mfi con ngfldi da bid't, du cho
phdp con ngfldi nhfin thfle dfli?c r i n g ngfiy
nay vfi'n d l k h u n g hoang mdi tradng, sinh
thai da vadt ra khdi gidi hgn qud'c gia, khu
vflc vfi mang tinh toan e l u Do dd, chi cd con
ngadi, dinh cao cua sfl tien hoa cua gidi tfl
nhien, vdi tinh flu trgi la cd y thflc va h i l t
lao ddng san xufi't cai tao the gidi tfl nhidn
mdi CO k h a n a n g giai q u y i t vfi'n d l k h u n g
hoang mdi tradng Tuy nhien, thfle hidn
nhidm vu dd phai Ifi hogt ddng cd y thflc, cd
sfl phdi hdp chat che gifla ca nhan, cdng
ddng vfi xfi hdi, gifla cac qud'c gia, khu vflc
vfi tofin e l u The gidi tfl nhidn la ngdi nhfi
ehung cua con ngadi vfi xfi hdi hien nay, c i n
dadc bao vd, con ngfldi, khdng phfin biet
mfiu da, qudc tich, c i n phai t h a y do'i h a n h vi
flng xfl vdi thien nhidn
Trong tien trinh cdng nghidp hoa hien dgi
hoa d Viet Nam hidn nay, eung vdi nhflng
t h a n h tflu to ldn ve p h a t t r i l n kinh t l - xa
hdi, va'n d l mdi tradng, nha't la mdi trfldng
m i l n nui, vung ddng bad dfin tgc t h i l u sd
dang CO nhflng b i l u hidn suy thoai t r i m
trgng Dfiy Ifi mgt thach thflc cho sfl p h a t
t r i l n vi vfiy trong k^ hogch, qui hoach phat
trien kinh te - xa hdi ndi ehung, phat t r i l n
k i n h t l - xa h^i m i l n nui, vung ddng bao dfin tdc t h i l u sd' ndi ridng c i n tfnh to^n va
g i n ch§t chg vdi chid'n Iflgc bao vd mdi trfldng d l p h a t t r i l n mdi tradng m i l n nui vflng dong bfio dfin t^e t h i l u sd'd Vidt Nam./
TAI LI§U THAM KHAO
Bfli Xufin Hilu (1996), "Bdo vi mdi trUdng sdng • Vdn di cd tinh thdi dgi", Tgp chl C^ng sdn, sdl7-4, 1996
L6 Ba Thao (2001), Thiin nhiin Vi^t Nam,
Nxb Gifio dMC Hfi Ndi, 2001
Le van Khoa Chu bidn (1997), Mdi trUdng va phdt triin bin vOng d Miin nui, Nxb Giao
dye, 1997
Le Vfin Khoa, Nguyen Ngoc Smh (2000),
Chiin luge vd chinh sdch mdi trUdng, Nxb Dai
hoc Qudc gia Hfi Noi, 2000
Pham Vfin Boong (2002), y thtic sinh thdi vd vdn di phdt trien Idu bin, NXb Chinh tri quoc gia, Hd Ngi, 2002
Pham Thi Ngoc Trim (1997), Mdi trUdng sinh thai vdn di vd gidi phdp, NXb Chinh tri quoc
gia, Hfi N6i, 1997
Lugt Bdo vi mdi trUdng ndm 2005
Tai lieu Hoi thao "Trao doi thong tin, kinh nghidm ve bao v? moi trUdng khu vUc miln Dfin tOc to chflc ngfiy 16-17/9/2005 Cac trang web:
http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_th
%C3%B4n_Vi%El%BB%87t_Nam, ngfiy 10 thang 11 nfim 2011
http://www.giaoducsuckhoe.soctrang.gov.vn/ind ex.php?option=com_content&view=article&id=
710:rng-gia-tr-cuc-sng-t-thien-nhien&catid=41 :thong-tin-sc-khe-thang•6-nm-2011&Itemid=4, ngay 06 Thdng 7 nSm 2011 http://www.baomoi.com/Giai-quyet-viec-lam-cho-nong-dan-bi-thu-hoi-dat/147/3220550.epi, ngfiy 3 thfing 6 nfim 2009
B ] OUAN Lt KINH T£