Cùng với sự lao dốc của thị trường chứng khoán với hơn 3000 tỷ đô-la bốc hơi trong những ngày đầu tháng 7/2015, câu chuyện về sự xuất hiện của những “thành phố ma” hay đô thị ma (ghost town) khổng lồ ở Trung Quốc thời gian qua đã thu hút sự quan tâm của nhiều độc giả ở Việt Nam cũng như trên thế giới. Nhiều phóng viên của các hãng tin lớn đã đến tận nơi “mục sở thị”, đưa tin và viết bài về những thành phố này. Gọi là những thành phố ma bởi vì những nơi đó không có hoặc hầu như không có người ở. Tuy nhiên, đây là một phần nhỏ của tảng băng chìm khổng lồ về đầu tư lãng phí tại Trung Quốc với 6.800 tỷ đô-la đổ xuống sông xuống bể chỉ trong bốn năm từ 2009-2013. May mắn hơn, Việt Nam chưa có những thành phố ma nhưng cũng đang tiềm ẩn những nguy cơ tiềm tàng từ những “đô thị bên bờ địa ngục”(ĐTBBĐN) trị giá hàng ngàn tỷ đồng.
Trang 1NH NG THÀNH PH BÊN B Đ A NG C Ữ Ố Ờ Ị Ụ
TS. Đinh H ng H iồ ả
ĐHKHXH&NV Đ i h c Qu c gia Hà N iạ ọ ố ộ http://ape.gov.vn/nhungthanhphobenbodiangucds770.th#
Cùng v i s lao d c c a th tr ớ ự ố ủ ị ườ ng ch ng khoán v i h n 3000 t đôla b c ứ ớ ơ ỷ ố
h i trong nh ng ngày đ u tháng 7/2015, câu chuy n v s xu t hi n c a nh ng ơ ữ ầ ệ ề ự ấ ệ ủ ữ
“thành ph ma” hay đô th ma (ghost town) kh ng l Trung Qu c th i gian qua đã ố ị ổ ồ ở ố ờ thu hút s quan tâm c a nhi u đ c gi Vi t Nam cũng nh trên th gi i. Nhi u ự ủ ề ộ ả ở ệ ư ế ớ ề phóng viên c a các hãng tin l n đã đ n t n n i “m c s th ”, đ a tin và vi t bài v ủ ớ ế ậ ơ ụ ở ị ư ế ề
nh ng thành ph này. G i là nh ng thành ph ma b i vì nh ng n i đó không có ho c ữ ố ọ ữ ố ở ữ ơ ặ
h u nh không có ng ầ ư ườ ở i Tuy nhiên, đây là m t ph n nh c a t ng băng chìm ộ ầ ỏ ủ ả
kh ng l v đ u t lãng phí t i Trung Qu c v i 6.800 t đôla đ xu ng sông xu ng ổ ồ ề ầ ư ạ ố ớ ỷ ổ ố ố
b ch trong b n năm t 20092013 ể ỉ ố ừ 1 May m n h n, Vi t Nam ch a có nh ng thành ắ ơ ệ ư ữ
ph ma nh ng cũng đang ti m n nh ng nguy c ti m tàng t nh ng “đô th bên b ố ư ề ẩ ữ ơ ề ừ ữ ị ờ
đ a ng c”(ĐTBBĐN) tr giá hàng ngàn t đ ng ị ụ ị ỷ ồ
Theo Lindsay Baker, đô th ma là nh ng đô th b b r i, thị ữ ị ị ỏ ơ ường là nh ng đô thữ ị
l n. M t đô th tr thành đô th ma thớ ộ ị ở ị ường do các ho t đ ng kinh t b đình đ n, ho c doạ ộ ế ị ố ặ nguyên nhân t nh ng th m ho t nhiên hay do con ngừ ữ ả ạ ự ười gây ra nh lũ l t, s đi uư ụ ự ề hành sai c a chính ph , lu t pháp m t ki m soát, chi n tranh, ho c th m ho h t nhân.ủ ủ ậ ấ ể ế ặ ả ạ ạ 2
Vi t Nam ch a xu t hi n thành ph ma nh ng đã có nhi u khu đô th đang tr thành
nh ng n i hoang v ng không có ngữ ơ ắ ườ ở ệ ơi T h n n a, chúng m i xây xong và ch a t ngữ ớ ư ừ
đượ ử ục s d ng mà đã có nguy c bi n thành “ma.” Vì v y, tôi t m g i chúng b ng m t cáiơ ế ậ ạ ọ ằ ộ tên mang âm hưởng th i đ i “nh ng thành ph bên b đ a ng c” hay nh ng đô th bên bờ ạ ữ ố ờ ị ụ ữ ị ờ
đ a ng c (ĐTBBĐN). G i là ĐTBBĐN vì chúng ch a ch t h n (đ đị ụ ọ ư ế ẳ ể ược g i là … ma)ọ
nh ng th c t chúng hoàn toàn không còn s c s ng. V y nh ng ĐTBBĐN Vi t Nam doư ự ế ứ ố ậ ữ ở ệ đâu mà có? H l y c a chúng nh th nào? Tệ ụ ủ ư ế ương lai c a chúng s ra sao? Gi i pháp nàoủ ẽ ả cho lo i đô th này? Đó là nh ng câu h i c p thi t c n đ t ra và c n có câu tr l i. Đ cạ ị ữ ỏ ấ ế ầ ặ ầ ả ờ ặ
bi t, v i tình tr ng “bán thân b t to i” c a ệ ớ ạ ấ ạ ủ b t đ ng s n ấ ộ ả Vi t Nam hi n nay thì v nở ệ ệ ấ
đ này c n đề ầ ược tính đ n càng s m càng t t.ế ớ ố
T nh ng đô th ma n i ti ng trên th gi i…ừ ữ ị ổ ế ế ớ
Có r t nhi u nguyên nhân khi n cho m t đô th bi n thành m t thành ph ma, vàấ ề ế ộ ị ế ộ ố cũng có r t nhi u thành ph ma đã và đang t n t i trong l ch s Trên th gi i cũng đã cóấ ề ố ồ ạ ị ử ế ớ nhi u thành ph ma n i ti ng nh ng trong bài này tôi không có ý đ nh vi t v m t v n đề ố ổ ế ư ị ế ề ộ ấ ề mang tính l ch s mà mu n đ c p đ n m t v n đ th i s Vi t Nam, đó là th c tr ngị ử ố ề ậ ế ộ ấ ề ờ ự ở ệ ự ạ
và tương lai c a m t ngành kinh doanh “h t b c” trong h n 20 năm qua: B t đ ng s nủ ộ ố ạ ơ ấ ộ ả (BĐS). Vì v y, nh ng d n ch ng đậ ữ ẫ ứ ược đ a ra đây đ u có m i liên h v i BĐS và saiư ở ề ố ệ ớ
l m c a các chính ph cùng cái giá mà ngầ ủ ủ ười dân c a h ph i tr do đã có t m nhìn saiủ ọ ả ả ầ trong t duy kinh t và đ nh hư ế ị ướng xã h i. ộ
Thành ph Ordord N i Mông ố ở ộ – Trung Qu c ố
Đây là m t trong nh ng thành ph hoàn thi n và hi n đ i nh t độ ữ ố ệ ệ ạ ấ ược xây d ng ự ở khu v c trung tâm khu t tr N i Mông c a Trung Qu c v i chi phí hàng trăm t đôla. Nóự ự ị ộ ủ ố ớ ỷ
t ng đừ ược ví nh m t bi u tư ộ ể ượng c a s thành công trong ba th p niên phát tri n “th nủ ự ậ ể ầ
k ” t i Trung Qu c. Thành ph này có đ t t c các thi t ch hi n đ i nh t c a m tỳ ạ ố ố ủ ấ ả ế ế ệ ạ ấ ủ ộ thành ph hi n đ i v i cung ngh thu t hàng nghìn ch ng i đ r ng cho giàn nh c thínhố ệ ạ ớ ệ ậ ỗ ồ ủ ộ ạ phòng hàng trăm người, có th vi n l n đư ệ ớ ược thi t k c u k , có b o tàng trung tâm r ngế ế ầ ỳ ả ộ
1 Xem: Kim Thoa (2014), Trung Qu c đ u t lãng phí 6.800 t USD ố ầ ư ỷ , trong: http://tuoitre.vn/tin/the
gioi/20141129/trungquocdautulangphi6800tiusd/677994.html
Trang 2hàng ch c nghìn mét vuông, Bên c nh đó là hàng ch c nghìn căn h sang tr ng đã đụ ạ ụ ộ ọ ượ c hoàn thi n chi ti t đ n c n i th t nh ng cái mà ngệ ế ế ả ộ ấ ư ười ta đã không tính đ n là ế con
ng ườ Thành ph này h u nh không có ng i ố ầ ư ườ ở ặi m c dù các thi t ch hi n đ i cùng cácế ế ệ ạ công trình sang tr ng đã hoàn thi n đ ph c v con ngọ ệ ể ụ ụ ười. Nếu xét v quy mô đ u t thìề ầ ư đây có th là thành ph ma l n nh t th gi i. ể ố ớ ấ ế ớ
Nhi u tòa nhà Ordord đã hoàn thi n nh ng không có ng ề ở ệ ư ườ ở i 3
Khu ngh d ỉ ưỡ ng dành cho ng ườ i giàu San Zhi Đài Loan ở
3
Ngu n: Sarah Swade (2014), ồ China’s Ghost Cities. Trong: http://howilive.org/2014/05/08/chinasghost
cities/
Trang 3So v i nh ng thành ph ma Trung Qu c thì San Zhi ch b ng m t ph n nh Tuyớ ữ ố ở ố ỉ ằ ộ ầ ỏ nhiên, đi u làm nên s n i ti ng c a thành ph này l i là “đi u ti ng” mà nó ph i gánhề ự ổ ế ủ ố ạ ề ế ả
ch u. Khu ngh dị ỉ ưỡng đang xây d ng liên t c x y ra nh ng tai n n kinh hoàng khi n chínhự ụ ả ữ ạ ế
ph Đài Loan ph i hu d án này. Xem ra, ngủ ả ỷ ự ười giàu đâu cũng s n sàng “ném ti n quaở ẵ ề
c a s ,” đi u này dử ổ ề ường nh càng gây đi u ti ng h n v i khu ngh dư ề ế ơ ớ ỉ ưỡng “ma” này
Khu ngh d ỉ ưỡ ng San Zhi ( nh t Google) ả ừ
Thành ph Prypiat Trécnôb n Ucraina ố ở ư
Là m t thành ph có quy ho ch đ p và hoàn thi n độ ố ạ ẹ ệ ược xây d ng cho nh ngự ữ
người đang v n hành nhà máy đi n nguyên t Trécnôb n (Chernobyl), Prypiat đã hànậ ệ ử ư toàn b b hoang sau th m ho n nhà máy đi n h t nhân năm 1986. Sau ¼ th k hoangị ỏ ả ạ ổ ệ ạ ế ỷ
l nh, gi đây, chính quy n Ucraina đã cho phép m t s đoàn tham quan và tour du l ch đ nạ ờ ề ộ ố ị ế thăm thành ph th m h a này.ố ả ọ
Thành ph Prypiat Chernobyl ố ở
…đ n nh ng ĐTBBĐN Vi t Namế ữ ở ệ
Tuy ch a có thành ph nào đư ố ược g i là “ma” Vi t Nam nh ng hi n tr ng c aọ ở ệ ư ệ ạ ủ BĐS v i nh ng khu đô th , nh ng siêu d án nghìn t đang “đ p chi u” khi n chúng taớ ữ ị ữ ự ỷ ắ ế ế không th không nghĩ đ n m t tể ế ộ ương lai m đ m c a BĐS Vi t Nam. Và bóng dáng c aả ạ ủ ệ ủ
Trang 4nh ng đô th ma đang d n hi n rõ sau “màn khói” c a n x u ngân hàng, n x u BĐSữ ị ầ ệ ủ ợ ấ ợ ấ cùng bong bóng nhà đ t. Trong kho ng hai th p niên qua, chúng ta đã ch ng ki n m tấ ả ậ ứ ế ộ
cu c “b t phá” ngo n m c c a giá BĐS Vi t Nam. Theo GS. Đ ng Hùng Võ, tính tộ ứ ạ ụ ủ ở ệ ặ ừ
đ u th p niên cu i c a th k XX đ n cu i th p niên đ u th k XXI, giá BĐS Vi tầ ậ ố ủ ế ỷ ế ố ậ ầ ế ỷ ở ệ Nam đã tăng g p hàng trăm l n và đ t g p năm l n so v i các nấ ầ ắ ấ ầ ớ ước phát tri n.ể 4 Riêng vùng ven Hà N i th m chí còn tăng g p 5 10 l n m c tăng chung c a c nộ ậ ấ ầ ứ ủ ả ước. V i m cớ ứ tăng “kh ng khi p” nh v y, s ch ng có gì là khó hi u v i hi n tủ ế ư ậ ẽ ẳ ể ớ ệ ượng “nhà nhà buôn BĐS, ng ườ i ng ườ i buôn BĐS.”
Vi c tăng giá BĐS m t n n kinh t m i n i nh Vi t Nam là m t v n đ bìnhệ ở ộ ề ế ớ ổ ư ệ ộ ấ ề
thường nh m i qu c gia đang phát tri n, nh ng vi c tăng giá cao đ n m c nh v y rõư ọ ố ể ư ệ ế ứ ư ậ ràng là m t hi n tộ ệ ượng b t bình thấ ường. S b t thự ấ ường này th hi n ch b n thânể ệ ở ỗ ả
nh ng ngữ ười làm ngh “cò m i” hay buôn bán trao tay trong lĩnh v c này hoàn toàn khôngề ồ ự
t o ra s n ph m cho xã h i. Lo i hình lao đ ng mang tính môi gi i này thạ ả ẩ ộ ạ ộ ớ ường ch chi mỉ ế
t l r t ít các nỉ ệ ấ ở ước có n n kinh t th trề ế ị ường lành m nh. Khi l c lạ ự ượng “cò m i” vàồ
“lướt sóng” này tăng quá cao, chúng không nh ng không t o ra s n ph m v t ch t cho xãữ ạ ả ẩ ậ ấ
h i mà còn tàn phá s c lao đ ng vì h u h t nh ng ngộ ứ ộ ầ ế ữ ười này v i nh ng “chân r t” và đ iớ ữ ế ố tác c a h đ u t b nh ng ngh nghi p s trủ ọ ề ừ ỏ ữ ề ệ ở ường đ lao vào BĐS. H n th , chúng cònể ơ ế góp ph n “th i giá” BĐS “lên tr i” vì giá càng cao thì thù lao càng l n. H lu c a vi cầ ổ ờ ớ ệ ỵ ủ ệ tăng giá BĐS đ n chóng m t đã phá v c u trúc xã h i c a đô th và hu ho i đ t canh tácế ặ ỡ ấ ộ ủ ị ỷ ạ ấ các vùng ven đô. M t l c l ng l n lao đ ng nông nghi p không còn đ t canh tác mà
không k p chuy n đ i ngành ngh đã b đ y ra bên l xã h i. Nh ng hi n tị ể ổ ề ị ẩ ề ộ ữ ệ ượng tr mộ
c p, cắ ướp gi t ngày càng tr ng tr n di n ra nhi u đô th hi n nay có h l y không hậ ắ ợ ễ ở ề ị ệ ệ ụ ề
nh t tình tr ng này ỏ ừ ạ 5
…và s c s ng c a đô thứ ố ủ ị
V y mu n cho nh ng đô th trên không “bi n thành ma” chúng c n đi u ki n gì?ậ ố ữ ị ế ầ ề ệ Câu tr l i đ n gi n là chúng ph i có ả ờ ơ ả ả s c s ng ứ ố Nh ng nh th nào là đô th s ng? Đô thư ư ế ị ố ị
s ng là đô th có ngố ị ườ ởi , có ho t đ ng s ng và dĩ nhiên là ph i có s c s ng c a chính nó.ạ ộ ố ả ứ ố ủ
D dàng nh n th y đi u căn b n nh t nh ng cũng là đi u khó nh t đ t o nên s c s ngễ ậ ấ ề ả ấ ư ề ấ ể ạ ứ ố
c a đô th chính là ủ ị c dân c a đô th ư ủ ị. M c dù các nhà ho ch đ nh đô th Vi t Nam ítặ ạ ị ị ở ệ
nh c t i ắ ớ đô th nhân văn ị nh ng trên th c t tính nhân văn c a đô th chính là y u t s ngư ự ế ủ ị ế ố ố còn c a đô th M i m t thành ph ra đ i, t n t i và phát tri n b i chính nh ng con ngủ ị ỗ ộ ố ờ ồ ạ ể ở ữ ườ i sinh s ng và làm vi c trong thành ph đó.ố ệ ố
Đ i l p v i đô th nhân văn là nh ng khu đô th sinh thái, khu du l ch sinh thái, sânố ậ ớ ị ữ ị ị golf, trang tr i, đạ ược c p t c xây d ng trong nh ng năm v a qua (mà đa ph n là đ ấ ố ự ữ ừ ầ ể
gi đ t). Chúng không có ngữ ấ ườ ởi (ch có ngỉ ười trông coi), h u nh không có ngầ ư ười ch iơ (golf) và cũng h u nh không có súc v t dù đầ ư ậ ược g i là trang tr i Đi u này ph n ánhọ ạ ề ả
th c t ự ế có ti n mua tiên cũng đ ề ượ Nh ng ng c. ữ ười “th a ti n” đã “ném” s ti n th a thãiừ ề ố ề ừ
đó vào BĐS mà hoàn toàn không quan tâm đ n vi c nh ng BĐS đó có ế ệ ữ tính nhân văn hay
không. Th m chí, n u BĐS c a h có bi n thành ma đi n a thì h v n ậ ế ủ ọ ế ữ ọ ẫ bình chân nh v i ư ạ
và dường nh h cũng không ti c ti n! “Đ t” m t s ti n kh ng l các đô th ma màư ọ ế ề ố ộ ố ề ổ ồ ở ị không c m th y ti c, ph i chăng đó là ti n ả ấ ế ả ề chùa? Th c t cho th y r t nhi u đô th thi uự ế ấ ấ ề ị ế
s c s ng c a m t đô th nhân văn. Nh ng đô th đó không s m thì mu n cũng s bi nứ ố ủ ộ ị ữ ị ớ ộ ẽ ế thành ma!
Th tr n Buford có giá 900.000 đôla mà m t ngị ấ ộ ười Vi t m i mua t i M v n gâyệ ớ ạ ỹ ố
s t cho d lu n th i gian qua chính là m t bi u tố ư ậ ờ ộ ể ượng c a m t đô th thi u tr m tr ngủ ộ ị ế ầ ọ
4 Giá nhà đ t tăng h n 100 l n trong 20 năm, ấ ơ ầ trong http://vef.vn/20120131trangpage3
5 Xem thêm: Đinh H ng H i (2015), “Th n đ t” trong ồ ả ầ ấ Nh ng bi u t ữ ể ượ ng đ c tr ng trong văn hóa truy n ặ ư ề
th ng Vi t Nam t p 2 Các v th ố ệ ậ ị ần, Nxb. Th gi i, Hà N i ế ớ ộ
Trang 5s c s ng nhân văn. Do không còn s c s ng (hay đã h t tính nhân văn?), các c dân c aứ ố ứ ố ế ư ủ Buford đã chuy n đi g n h t, ch còn m t mình ông Don Sammons tr l i. Có v nh ôngể ầ ế ỉ ộ ụ ạ ẻ ư
ta đã thu được m t kho n h i h n d ki n r t nhi u trong vi c bán độ ả ờ ơ ự ế ấ ề ệ ược m t ĐTBBĐNộ cho m t ngộ ườ ưới n c ngoài ch a hi u v nh ng m c thu và các kho n đóng góp hàngư ể ề ữ ứ ế ả tháng cho m t th tr n t i M dù đó là m t đô th nh nh t nộ ị ấ ạ ỹ ộ ị ỏ ấ ước M ỹ 6
Tương lai nào cho đô th Vi t Nam?ị ệ
Câu tr l i là tả ờ ương lai n m trong quá kh v i nh ng khu đô th r ti n, cũ kằ ứ ớ ữ ị ẻ ề ỹ
nh ng đ y tính nhân văn. Qu là ngh ch lý. Nh ng n u chúng ta làm m t phép so sánhư ầ ả ị ư ế ộ
đ n gi n gi a nh ng khu chung c cũ r ti n, th p t ng, không thang máy nh ng có đơ ả ữ ữ ư ẻ ề ấ ầ ư ủ
ch xanh, trợ ường h c, b nh vi n, hàng quán, (v i thói quen mua bán cũ cùng h th ngọ ệ ệ ớ ệ ố thanh toán ti n m t) Vi t Nam trong quá kh v i nh ng đ i đô th ma Trung Qu cề ặ ở ệ ứ ớ ữ ạ ị ở ố
hi n nay s th y ngay s khác bi t r t l n v tính nhân văn c a hai lo i đô th đó. Rõệ ẽ ấ ự ệ ấ ớ ề ủ ạ ị ràng, vi c đ u t xây d ng nh ng thành ph ma Trung Qu c đã không hệ ầ ư ự ữ ố ở ố ướng đ n y uế ế
t ố con ng ườ K t c c là Trung Qu c đã b ra hàng ngàn t đôla đ xây nh ng thành i. ế ụ ố ỏ ỷ ể ữ
ph thi u tính nhân văn. Trong khi nh ng đô th cũ k , r ti n,… nh ng l p đ y ngố ế ữ ị ỹ ẻ ề ư ấ ầ ườ ở i
Vi t Nam nh Nghĩa Tân, Trung T , Kim Liên, Bách Khoa,… có đ y tính nhân văn v nệ ư ự ầ ẫ luôn tràn đ y s c s ng.ầ ứ ố
V y y u t nhân văn c a đô th là gì? Đó chính là con ngậ ế ố ủ ị ườ ới v i nh ng thi t chữ ế ế
c n thi t cho s v n hành và phát tri n c a đô th bên c nh nh ng y u t c n thi t đầ ế ự ậ ể ủ ị ạ ữ ế ố ầ ế ể
ph c v đ i s ng con ngụ ụ ờ ố ười; Là m t m c s ng và m t l i s ng phù h p v i đ i đa sộ ứ ố ộ ố ố ợ ớ ạ ố
nh ng c dân c a đô th đó; Và trên h t nó ph i ữ ư ủ ị ế ả có ng ườ ở! Đ i l p v i nh ng đi u đó, i ố ậ ớ ữ ề toà nhà Kengnam cao nh t Vi t Nam t ng là ni m t hào c a ngấ ệ ừ ề ự ủ ười Hàn Qu c (ch toàố ủ nhà th m chí không cho treo c Vi t Nam!) đã không th v n hành nh nh ng toà chungậ ờ ệ ể ậ ư ữ
c cao t ng Hàn Qu c vì Vi t Nam ch a có lu t chung c (!). K t c c là nh ng cư ầ ở ố ở ệ ư ậ ư ế ụ ữ ư dân c a toà nhà đó đã ph i bán t ng bán tháo ho c ph i ch p nh n “m t ti n ngu” muaủ ả ố ặ ả ấ ậ ấ ề
m t th trên tr i! Rõ ràng, nh ng thi t ch xã h i ch a hoàn thi n và nh ng y u tộ ứ ờ ữ ế ế ộ ư ệ ữ ế ố nhân văn ch a đư ược quan tâm Vi t Nam đã khi n cho nh ng thành ph l n nh Hà N iở ệ ế ữ ố ớ ư ộ
và Tp. H Chí Minh v n là nh ng đô th l c h u cho dù đã đồ ẫ ữ ị ạ ậ ược đ vào nhi u t đôla đổ ề ỷ ể
ki n thi t trong th i gian qua. ế ế ờ
***
Đ đô th Vi t Nam có th tr thành nh ng đô th có tính nhân văn và hi n đ i nhể ị ệ ể ở ữ ị ệ ạ ư các đô th các nị ở ước phát tri n, m t đi u không th thi u đ i v i xã h i Vi t Nam trongể ộ ề ể ế ố ớ ộ ệ
tương lai đó là m t xã h i dân s (civil society). Vi c r p khuôn mô hình đô th phộ ộ ự ệ ậ ị ươ ng Tây nh ng không chú tr ng y u t con ngư ọ ế ố ười (đ c bi t là ch a xây d ng xã h i dân s )ặ ệ ư ự ộ ự
đã khi n cho quá trình phát tri n c a Vi t Nam tr nên kh p khi ng, què qu t. Vi c qu nế ể ủ ệ ở ậ ễ ặ ệ ả
lý đô th r i nh t vò c a Vi t Nam mà nh ng ĐTBBĐN chính là h lu c a nó. Bi nị ố ư ơ ủ ệ ữ ệ ỵ ủ ệ pháp cu i cùng dành cho nh ng ĐTBBĐN Vi t Nam không th là m t s gi i c u tố ữ ở ệ ể ộ ự ả ứ ừ
“trên tr i” nào đó mà là m t cu c đ i h giá dành cho nhu c u t i thi u c a ngờ ộ ộ ạ ạ ầ ố ể ủ ười dân về
ch Có nghĩa là giá c a BĐS đang bán ph i phù h p v i thu nh p c a đ i đa s ngỗ ở ủ ả ợ ớ ậ ủ ạ ố ườ i dân và ph i phù h p v i m c ti t ki m c a h trong m t kho ng th i gian nh t đ nh.ả ợ ớ ứ ế ệ ủ ọ ộ ả ờ ấ ị
Li u các nhà đ u t có h giá xu ng ít nh t 5 l n đ BĐS Vi t Nam th p ngang v i cácệ ầ ư ạ ố ấ ầ ể ệ ấ ớ
nước phát tri n (ch a dám so v i các nể ư ớ ước đang phát tri n!) nh ý ki n c a GS. Đ ngể ư ế ủ ặ Hùng Võ không? Chúng ta hãy ch xem.ờ
Đ.H.H
6 Xem bài Ng ườ i Vi t mua nhà M : Coi ch ng m c c n, ệ ở ỹ ừ ắ ạ trong:
http://www.anninhthudo.vn/Utilities/PrintView.aspx?distributionid=461988