Bài giảng Quy hoạch đô thị và điểm dân cư: Bài 1 - ThS. KTS Nguyễn Ngọc Uyên, ThS. KTS. Nguyễn Quang Vinh

Bài giảng Quy hoạch đô thị và điểm dân cư - Bài 1: Khái quát đô thị và công tác quy hoạch đô thị cung cấp cho người đọc các kiến thức: Khái niệm cơ bản, đô thị và điểm dân cư đô thị, phân loại và phân cấp đô thị, công tác quy hoạch xây dựng đô thị. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.

KHOA XÂY DỰNG VÀ ĐiỆN

Ths KTS NGUYỄN NGỌC UYÊN Ths KTS NGUYỄN QUANG VINH



Nguyên tắc học tập

 Không nghe điện thoại trong lớp

 Khi đi trễ, đề nghị vào lớp nhẹ nhàng, tôn trọng người xung quanh

 Không làm ồn trong lớp học

 Không ngủ trong lớp



 Nguyễn Thế Bá, (2002) Quy hoạch xây dựng phát triển đô thị

-NXB Xây dựng -Hanoi-VietNam

 Khoa Quy hoạch, (2005) Giáo án điện tử Lý thuyết quy hoạch

đô thị Trường Đại học Kiến trúc Tp.HCM

Giáo trình chính

 Luật quy hoạch đô thị số 30/2009/qh12 ngày 17/06/2009

 Quy hoạch xây dựng đơn vị ở - Ts.Kts Phạm Hùng Cường –

Gs.Tskh Lâm Quang Cường – Pgs.Kts Đặng Thái Hoàng - Nhà xuất bản xây dựng, 2006

Tài liệu tham khảo

BÀI 1

KHÁI QUÁT ĐÔ THỊ VÀ CÔNG

TÁC QUY HOẠCH ĐÔ THỊ



NỘI DUNG

I Khái niệm cơ bản

II Đô thị và điểm dân cư đô thị

III Phân loại và phân cấp đô thị

IV.Công tác quy hoạch xây dựng đô thị

1 Đô thị - điểm dân cư đô thị?

2 Quy hoạch đô thị?

Đô thị là gì?

 Theo Terry Mc Gee, một chuyên gia

người Canada: Thành phố là nơi tích lũy

của cải, truyền thống, văn hóa, văn minh

Là trung tâm thần kinh của quốc gia

 Trong The America Encyclopeadia, : “…

thành phố (city) chỉ là một tập hợp dân cư

có một qui mô đáng kể, ở đó điều kiện

sống được xem là theo kiểu đô thị, trái

ngược với đời sông nông thôn ở miền

 Vậy “Đô thị là sản phẩm của văn minh

nhân loại phát triển đến một trình độ nhất

định, là hình thức quần cư phức tạp xuất

hiện trong quá trình đô thị hóa, nó phản

là khu vực tập trung dân cư sinh sống có mật độ cao

và chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực kinh tế phi nông nghiệp, là trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hoá hoặc chuyên ngành, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia hoặc một vùng lãnh thổ, một địa phương, bao gồm nội thành, ngoại thành của thành phố; nội thị, ngoại thị của thị xã; thị trấn => thị tứ, thị trấn, thị trấn huyện

Điểm dân cư đô t hị là gì?

Điểm dân cư đô thị là điểm dân cư tập trung phần lớn những người dân phi nông nghiệp,

có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của một vùng lãnh thổ, có cơ sở hạ tầng phù hợp

2 Quy hoạch đô thị là gì?

Quy hoạch xây dựng đô thị là một môn khoa học tổng hợp thuộc nhiều lĩnh vực kinh tế,

xã hội, nhân văn, địa lý - tự nhiên, kỹ thuật và nghệ thuật… nhằm xác định sự phát triển hợp lý của đô thị trong từng giai đoạn và việc định hướng phát triển lâu dài cho đô thị

Quy hoạch đô thị là việc tổ chức không gian đô thị cho sự phát triển hài hòa mối quan hệ giữa con người, thiên nhiên, xã hội một cách bền vững

Mặt bằng tổng thể

2 chiều

2 Quy hoạch đô thị là gì?

Theo luật quy hoạch đô thị số 30:

Quy hoạch đô thị là việc tổ chức không gian, kiến trúc, cảnh quan đô thị, hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật, công trình hạ tầng xã hội và nhà ở để tạo lập môi trường sống thích hợp cho người dân sống trong đô thị, được thể hiện thông qua đồ án quy hoạch đô thị

Phối cảnh tổng thể

3 chiều

1 Đô thị và điểm dân cư đô thị

2 Một số khái niệm về qui mô đô thị trên thế giới

ĐÔ THỊ VÀ ĐIỂM DÂN CƯ ĐÔ THỊ



TẬP HỢP CÁC CÔNG TRÌNH XÂY DỰNG ( MÔI TRƯỜNG

XÂY DỰNG), ĐƯỢC PHỤC VỤ BỞI MẠNG LƯỚI HẠ TẦNG

KỸ THUẬT, ĐƯỢC BỐ TRÍ TẠI MỘT ĐỊA ĐIỂM NHẤT ĐỊNH

CỦA MÔI TRƯỜNG THIÊN NHIÊN

ĐÔ THỊ

KHÔNG GIAN VẬT THỂ

KHÔNG GIAN KINH TẾ

TẬP HỢP CÁC CƠ SỞ SẢN XUẤT Ở BA KHU VỰC KINH TẾ:

KV1:NÔNG NGHIỆP, KHAI KHÓANG KV2:CÔNG NGHIỆP

KV3:DỊCH VỤ VÀ KHOA HỌC

CÓ ƯU THẾ CỦA ĐỜI SỐNG VẬT CHẤT,

TINH THẦN VÀ TÂM LINH CỦA CỘNG

ĐỒNG NGƯỜI LIÊN KẾT VỚI NHAU

BẰNG MỘT LỐI SỐNG CHUNG

KHÔNG GIAN VĂN HÓA XÃ HỘI

QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH ĐÔ THỊ DƯỚI TÁC ĐỘNG

CỦA HỆ THỐNG LÝ LUẬN ĐÔ THỊ

=> Công bằng

=> Hài hòa

=> Hợp lý

1 Về cấp quản lý

Đô thị là thành phố, thị xã, thị trấn được cơ quan nhà nước có

thẩm quyền quyết định thành lập

Đô thị là một khu dân cư tập trung có đủ hai điều kiện:

2 Về trình độ phát triển

- Là trung tâm tổng hợp hay trung tâm chuyên ngành, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế của một vùng lãnh thổ (nội thị và ngoại thị Nội thị là quận, phường, ngoại thị là huyện, xã)

- Tỉ lệ lao động phi nông nghiệp tối thiểu phải đạt 65% tổng số lao động

- cơ sở hạ tầng phục vụ các hoạt động của dân cư tối thiểu phải đạt 70% mức tiêu chuẩn

- Quy mô dân số ít nhất là 4000 người và mật độ dân số tối thiểu phải đạt 2000 người/km2

- Là trung tâm tổng hợp hay chuyên ngành

- Có hạ tầng đô thị phát triển: gồm hạ tang kỹ thuật và xã hội

2 Một số khái niệm về qui mơ đơ thị trên thế giới

2.1 Đại đơ thị (metropolis)

Đại đô thị cũng gọi là khu vực đô thị, được hợp thành bởi thành phố chủ yếu (hạt nhân) và quần thể thành phố phụ cận Thành phố chủ yếu phát huy ảnh hưởng chủ đạo về kinh tế, xã hội ” ” Cụm từ này bắt nguồn từ ø “Thành mẹ-Polis” trong tiếng Hy

Theo C.A Doxiadis (Hy Lạp) thì không gian của đô thị sẽ tiếp tục×phát triển theo xu hướng thành những chùm đô thị mà

không đứng riêng rẽ độc lập

ĐẠI ĐÔ THỊ



Hiện trạng các Đô thị cực lớn trên thế giới năm 2002

[Nguồn: Liên Hiệp Quốc]

2.1 Đại đơ thị (megalopolis):

Khu đại đô thị (Megalopolis) là một khái niệm do nhà địa lý người Pháp tên là J Gottmann nêu ra Khu đại đô thị là một khu vực có nhiều đô thị, trong đó có nhiều đô thị trung tâm, số dân là 25 triệu người, mật độ bình quân 250 người/km2

Chuỗi đô thị trung tâm ï“Vành đai Mặt trời” Washington

Boston-NewYork-Philadelphia-Một xu thế đang nổi lên tại các nước Đông Nam Á là sự xuất hiện Vùng đại đô thị mở rộng mà Mc Gee gọi là Extended Metropolitan Regions (EMRs

Ba nhân tố quan trọng cho việc xuất hiện Vùng Đại đô thị mở rộng:

 Việc đưa các khu công nghiệp quan trọng về vùng nông thôn, thu hút nguồn lao động nông thôn thành lao động công nghiệp

 Xu hướng phi tập trung hóa các hoạt động đô thị như nhà ở, khu vui chơi, khu du lịch nhằm kết nối các hạt nhân đô thị với các vùng chung quanh

 Các phương tiện và hoạt động giao thông được cải tạo mạnh mẽ, nối kết được các vùng chung quanh với hạt nhân đô thị, tạo hành lang phát triển nối liền các trung tâm đô thị khác nhau

Hiện trạng các Đô thị cực lớn trên thế giới năm 2002 Việt nam: Tphcm: 7,1 triệu, Ha nội: 6,4 triệu

2.2 Thành phố thế giới (World City)

Có phạm vị ảnh hưởng đặc biệt đối với thế giới hay khu vực Như Paris hay Roma (ảnh hưởng văn hóa với thế giới phương tây) Một số đặc trưng của thành phố thế giới như sau:

 Thành phố thế giới thường là trung tâm chính trị

 Thành phố thế giới là trung tâm thương mại

 Thành phố thế giới là trung tâm tập hợp các nhân tài

 Thành phố thế giới là trung tâm tập trung dân cư đông đúc

Thành phố thế giới là trung tâm văn hóa nghệ thuật

Thành phố thế giới phải là trung tâm chi phối kinh tế toàn cầu, cho nên nó phải có hai tiêu chuẩn sau: Có mối quan hệ và liên kết với nền kinh tế thế giới ở một mức độ nhất định

Thuật ngữ “Thành phố toàn cầu” (global city) có nội dung tương tự với thuật ngữ thành phố thế giới

2.3 Đại đô thị quốc tế (International metropolis), thành

phố quốc tế (International city)

Tokyo và các thành phố vệ tinh

Hai thuật ngữ này thường có nghĩa

là những thành phố có những ảnh

hưởng nhất định đối với đời sống

chính trị, kinh tế, văn hóa quốc tế;

trong khi đó, có khi chỉ có ý nghĩa

là tính khu vực – một khu vực của

thế giới So sánh đại đô thị quốc tế

và thành phố quốc tế người ta thấy

đại đô thị có dân số tương đối đông

Đ ại đô thị phải có từ 50 vạn người trở lên

Phân loại và phân cấp quản lý đô thị

1 Các yếu tố ảnh hướng đến phân loại đô thị

2 Phân loại đô thị

3 Phân cấp quản lý đô thị

III.

1 Các yếu tố ảnh hướng đến phân loại đô thị

1 Yếu tố 1: Chức năng của đô thị

 Vị trí của một đô thị trong hệ thống đô thị cả nước (phụ thuộc

cấp quản lý và ảnh hưởng của đô thị)

 Các chỉ tiêu kinh tế – xã hội của đô thị: tổng thu ngân sách, thu

nhập bình quân, can đối thu chi ngân sách, tăng trưởng kinh tế hàng năm, tăng dân số bình quân (%), tỷ lệ hộ nghèo,…

2 Yếu tố 2: Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp (nội thị) trong tổng số

lao động

3 Yếu tố 3: Cơ sở hạ tầng đô thị : Cơ sở hạ tầng xã hội, Cơ sở hạ

tầng hạ tầng kỹ thuật

4 Yếu tố 4: Quy mô dân số đô thị

5 Yếu tố 5: Mật độ dân số

Đô thị loại đặc biệt

 Thủ đô và đô thị với chức năng là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá, khoa học kỹ thuật, đào tạo, du lịch, dịch vụ, đầu mối giao thông, giao lưu trong nước và quốc tế, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế – xã hội của cả nước ;

 Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp trong tổng số lao động từ 90% trở lên ;

 Cơ sở hạ tầng được xây dựng về cơ bản đồng bộ và hoàn chỉnh;

 Quy mô dân số từ 1,5 triệu người trở lên;

 Mật độ dân số bình quân từ 15.000 người/km 2 trở lên

2 Phân loại đô thị :

Đô thị loại I

 Đô thị với chức năng là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá, khoa học kỹ thuật, du lịch, dịch vụ, đầu mối giao thông, giao lưu trong nước và quốc tế, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế – xã hội của một vùng lãnh thổ liên tỉnh hoặc của cả nước;

 Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp trong tổng số lao động từ 85% trở lên;

 Có cơ sở hạ tầng được xây dựng nhiều mặt đồng bộ và hoàn chỉnh;

 Quy mô dân số từ 50 vạn người trở lên;

 Mật độ dân số bình quân từ 12.000 người/km 2 trở lên

Đô thị loại II

 Đô thị với chức năng là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá, khoa học kỹ thuật, du lịch, dịch vụ, đầu mối giao thông, giao lưu trong vùng tỉnh, vùng liên tỉnh hoặc cả nước, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế – xã hội của một vùng lãnh thổ liên tỉnh hoặc một số lĩnh vực của cả nước;

 Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp trong tổng số lao động từ 80% trở lên;

 Có cơ sở hạ tầng được xây dựng nhiều mặt tiến tới tương đối đồng bộ và hoàn chỉnh;

 Quy mô dân số từ 25 vạn người trở lên;

 Mật độ dân số bình quân từ 10.000 người/km 2 trở lên

Đô thị loại III

 Đô thị với chức năng là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá, khoa học kỹ thuật, du lịch, dịch vụ, đầu mối giao thông, giao lưu trong tỉnh hoặc vùng liên tỉnh, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế – xã hội của một tỉnh hoặc một số lãnh vực đối với vùng liên tỉnh

 Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp trong tổng số lao động từ 75% trở lên

 Có cơ sở hạ tầng được xây dựng nhiều mặt tiến tới tương đối đồng bộ và hoàn chỉnh;

 Quy mô dân số từ 10 vạn người trở lên;

 Mật độ dân số bình quân từ 8.000 người/km 2 trở lên

Đô thị loại IV

 Đô thị với chức năng là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá, khoa học kỹ thuật, du lịch, dịch vụ, đầu mối giao thông, giao lưu trong tỉnh, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế – xã hội của một tỉnh hoặc một vùng trong tỉnh;

 Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp trong tổng số lao động từ 70% trở lên;

 Có cơ sở hạ tầng được xây dựng nhiều mặt tiến tới tương đối đồng bộ và hoàn chỉnh; - Quy mô dân số từ 5 vạn người trở lên;

 Mật độ dân số bình quân từ 6.000 người/km 2 trở lên

Đô thị loại V

 Đô thị với chức năng là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá, khoa học kỹ thuật, du lịch, dịch vụ, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế – xã hội của một huyện hoặc một cụm xã;

 Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp trong tổng số lao động từ 65% trở lên;

 Có cơ sở hạ tầng đã hoặc đang được xây dựng nhưng chưa đồng bộ và hoàn chỉnh;

 Quy mô dân số từ 4.000 người trở lên;

 Mật độ dân số bình quân từ 2.000 ngươøi/km 2 trở lên

3 Phân cấp quản lý đô thị

+ Các thành phố trực thuộc trung ương phải là đô thị đặc biệt hoặc loại 1

+ Các thành phố thuộc tỉnh phải là đô thị loại II hoặc đô thị loại III

+ Các thị xã thuộc tỉnh hoặc thuộc thành phố trực thuộc Trung ương phải là đô thị loại III hoặc đô thị loại IV

+ Các thị trấn thuộc huyện phải là đô thị loại IV hoặc đô thị

loại V



4.Đô thị học

Đô thị học (từ thuật ngữ la tinh URBS nghĩa là đô thị) là một khoa học và một nghệ thuật tổ chức chỉnh trang cấu trúc môi trường các hệ sinh thái phát triển của một đô thị tương đối độc lập hoặc nhóm đô thị (chuỗi, chùm, dải) trên một đơn vị lãnh thổ hoặc cả hệ thống đô thị trên một phạm vi một lãnh thổ liên vùng, một quốc gia hoặc liên quốc gia Đô thị học nghiên cứu đô thị với quan điểm: Đô thị như một không gian xã hội, đô thị về thực chất là một hiện tượng xã hội trong đó sự hình thành và phát triển của đô thị là do các dữ liệu kinh tế-địa lý quyết định và cấu trúc quy họach thì do các nhân tố xã hội

chi phối “Môi trường thiên nhiên – Con người – Môi trường nhân tạo” được tạo lập Cấu

trúc đô thị được coi như một hệ sinh thái hoàn chỉnh, một cơ thể sống có tính năng chuyển hóa vừa theo sinh học, vừa theo cơ học

Đô thị học có bốn chương trình nhiệm vụ chung:

-Tạo các nguồn lực kích thích tăng trưởng và lập thế cân bằng động hài hòa giữa các hệ sinh thái – phát triển trong cả quá trình đô thị hóa

-Gìn giữ lâu bền, chống gây ô nhiễm và nâng cao không ngừng chất luợng an toàn môi trường sống đô thị, trong khuôn khổ những điều kiện hạn chế của tự nhiên

-Sáng tạo ra môi trường, kiến trúc cảnh quan đô thị đặc trưng lồng ghép hòa đồng với môi trường cảnh quan thiên nhiên

-Bảo tồn, tôn tạo các khu đô thị cổ, những di sản đậm đà bản sắc dân tộc, kế thừa, cải tạo, chỉnh trang, nâng cao giá trị sử dụng các khu cũ phù hợp với nhu cầu đương đại và những dự báo cho thời gian tiếp theo

CÔNG TÁC QUY HOẠCH XÂY DỰNG ĐÔ THỊ

1 Khái niệm công tác quy hoạch đô thị

2 Đối tượng và mục tiêu của công tác quy

hoạch đô thị

3 Nội dung, nhiệm vụ của quy hoạch đô thị

4 Đồ án quy hoạch xây dựng đô thị

5 Một số phương pháp về quy họach đô thị đang

được sử dụng trên thế giới

IV.

1 Khái niệm công tác quy hoạch đô thị

Quy hoạch xây dựng đô thị là một môn khoa học tổng hợp thuộc nhiều lĩnh vực kinh tế, xã hội, nhân văn, địa lý, tự nhiên, kỹ thuật và nghệ thuật….nhằm xác định sự phát triển hợp lý của đô thị trong từng giai đoạn và việc định hướng phát triển lâu dài cho đô thị

2 Đối tượng và mục tiêu của công tác quy hoạch đô thị

 Đối tượng của công tác quy hoạch xây dựng đô thị chính là đô thị Đó chính là tổ chức sản xuất, tổ chức đời sống, tổ chức không gian kiến trúc, cảnh quan và môi trường đô thị

Quy hoạch xây dựng đô thị cụ thể hóa chiến lược phát triển kinh tế xã hội của đất nước, cụ thể hóa chiến lược phát triển đô thị quốc gia, đảm bảo quá trình đô thị hóa và sự phát triển các đô thị đạt hiệu quả cao về kinh tế-xã hội và bảo vệ môi trường

3 Nội dung, nhiệm vụ của quy hoạch đô thị

trong đô thị: khu, cụm công nghiệp, xí nghiệp, thủ công nghiệp, cảng, khai khoáng, chăn nuôi, sản xuất đặc trưng khác…cần giải quyết tốt mối quan hệ giữa hoạt động sản xuất với các khu chức năng trong đô thị

ngày của người dân đô thị, tổ chức hợp lý dân cư và sử dụng đất đai đô thị, các khu ở, khu trung tâm công cộng, văn hóa, vui chơi, giải trí nghỉ ngơi, đi lại, giao tiếp môi trường trong sạch, an toàn

Tổ chức không gian kiến trúc, cảnh quan và môi

hình khối chủ đạo, tầng cao, màu sắc và một số chỉ tiêu cơ bản trong quy hoạch, phù hợp với điều kiện tự nhiên, điều kiện địa phương, văn hóa, tập quán và truyền thống của đô thị…