Bài giảng học phần Kinh tế phát triển: Chương 1 – ĐH Thương mại

Chương 1 - Tổng quan về tăng trưởng và phát triển kinh tế. Chương này gồm có những nội dung cơ bản sau: Tăng trưởng và phát triển bền vững, tiêu thức đánh giá phát triển, đặc điểm các quốc gia đang phát triển.

HỌC PHẦN:

KINH TẾ PHÁT TRIỂN

Bộ môn Kinh tế vĩ mô

DHTM_TMU

Tài liệu tham khảo

1 Dwight H.Perkins, Steven Radelet, David

L.Lindauer (2010), “Kinh tế học phát triển”,

ấn bản lần thứ 6, NXB Thống Kê;

2 Trường Đại học Kinh tế quốc dân (2013),

“Giáo trình Kinh tế phát triển”, NXB Đại

học Kinh tế quốc dân

3 Michael.Todaro (2000), Economic

Development, 7th edition, Massachusetts:

Addison-Wesley;

DHTM_TMU

4

CHƯƠNG I TỔNG QUAN VỀ TĂNG TRƯỞNG

VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ

Bộ môn Kinh tế vĩ mô

DHTM_TMU

DHTM_TMU

Tăng trưởng và phát triển bền

8

Khái niệm tăng trưởng

• Tăng trưởng kinh tế là sự tăng thêm hay gia tăng về quy mô sản lượng của nền kinh tế

trong một thời kỳ nhất định (thường là một năm)

DHTM_TMU

9

Thước đo tăng trưởng kinh tế

• Chỉ tiêu tuyệt đối: thể hiện mức thay đổi tuyệt đối của quy mô sản lượng trong hai thời kỳ

• Công thức:

 Yt= Yt – Yt-1

DHTM_TMU

% 100

t

t t

Y Y

Y

Y g

10

Thước đo tăng trưởng kinh tế

• Chỉ tiêu tương đối: thể hiện sự gia tăng của sản

lượng nhanh hay chậm so với thời điểm gốc

• Công thức:

% 100

%

100

1

1 1

t

t t

Y Y

Y

Y g

DHTM_TMU

11

Đơn vị đo tăng trưởng

• GDP – Gross Domestic Product

– Tổng sản phẩm quốc nội- Giá trị sản lượng được sản xuất ra trên phạm vi lãnh thổ quốc gia trong một thời kỳ, thường là

một năm

• GNP – Gross National Product

– Tổng sản phẩm quốc dân- Giá trị sản lượng được công dân một nước sản xuất ra trong một thời kỳ, thường là một năm

• GNI – Gross National Income

– Tổng thu nhập quốc dân- tổng thu nhập của các cá

nhân trong nền kinh tế trong một thời kỳ

DHTM_TMU

12

Đơn vị đo tăng trưởng (tiếp)

• GDP/GNP/GNI tính bình quân đầu người

– Các chỉ tiêu này được tính bằng cách lấy

GDP/GNP/GNI chia cho số dân

• GDP/GNP/GNI tính theo PPP

– PPP (purchasing power parity): ngang giá sức mua, tính đến tỷ giá trao đổi giữa các đồng tiền của các nước

• GDP/GNP/GNI tính bình quân đầu người –PPP

– Đây là chỉ tiêu đặc trưng của Kinh tế phát triển

DHTM_TMU

Số liệu về GDP- 2016 (WB)

Xếp hạng Nền kinh tế GDP (triệu

đôla)

GDP per capita (đôla)

15

Tăng trưởng kinh tế

• Tăng trưởng kinh tế có thể đạt được dưới hai hình thức:

– Tăng trưởng kinh tế theo chiều rộng

– Tăng trưởng kinh tế theo chiều sâu

• Nhưng tác động của hai loại tăng trưởng này đến việc tăng mức sống của người dân thì không giống nhau

DHTM_TMU

16

Tăng trưởng kinh tế

• Quan niệm sai lầm:

– Đối với một nền kinh tế: cứ có tốc độ tăng

trưởng năm sau cao hơn là tốt hơn

– So sánh giữa các nền kinh tế: tốc độ tăng

trưởng càng cao thì nền kinh tế càng phát triển

DHTM_TMU

Tốc độ tăng trưởng (IMF)

World Advanced Economies Developing Economies

17

DHTM_TMU

18

Khái niệm phát triển

Phát triển là một quá trình biến đổi về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ

Đó là:

• Sự tăng lên của sản lượng

• Sự thay đổi của cơ cấu kinh tế

• Sự biến đổi về mặt xã hội của nền kinh tế

DHTM_TMU

19

Ba mục tiêu của phát triển

• Tăng khả năng sẵn có và mở rộng việc

cung cấp các nhu cầu thiết yếu cho cuộc sống

• Tăng mức sống,

• Mở rộng sự lựa chọn về kinh tế và xã hội

DHTM_TMU

Mục tiêu của phát triển bền vững

Mục tiêu kinh tế

Mục tiêu môi trường

Mục tiêu

xã hội

21

DHTM_TMU

Mục tiêu của phát triển bền vững

Mục tiêu kinh tế

Tăng trưởng

Hiệu quả

Ổn định

22

DHTM_TMU

Mục tiêu của phát triển bền vững

Mục tiêu

xã hội

Người lao động có việc làm

Bình đẳng

xã hội

Được chăm sóc sức khỏe

Được học hành

23

DHTM_TMU

Mục tiêu của phát triển bền vững

Mục tiêu môi trường

Môi trường tốt cho mọi người

Sử dụng hợp

lý tài nguyên

có thể tái tạo lại

Bảo tồn tài nguyên không tái tạo lại

24

DHTM_TMU

25

Mối quan hệ giữa tăng trưởng

và phát triển

• Lợi ích của tăng trưởng?

• Chi phí của tăng trưởng?

• Mục đích của phát triển là làm cho chất lượng cuộc sống của người dân tốt hơn nên cần giảm thiểu chi phí của tăng trưởng

DHTM_TMU

Tổng quan về tăng trưởng

và phát triển

Tăng trưởng và phát triển bền

vững

Tiêu thức đánh giá phát triển

Đặc điểm các quốc gia đang phát triển

26

DHTM_TMU

– Người biết đọc biết viết , người đi học

– Điều kiện y tế và chăm sóc sức khoẻ

– Điều kiện sống

DHTM_TMU

Tiêu thức đánh giá sự phát triển

Tiêu thức

đánh giá tăng

trưởng

Tiêu thức đánh giá cơ cấu kinh tế

Tiêu thức đánh giá tiến

bộ xã hội

28

DHTM_TMU

Tiêu thức đánh giá tăng trưởng

• GDP, GNP, GNI

• GNI tính theo sức mua tương đương (PPP)

• GNI/ đầu người theo sức mua tương đương

29

DHTM_TMU

Tiêu thức đánh giá cơ cấu kinh tế

Chỉ số

cơ cấu

ngành

Chỉ số cơ cấu lao động

Chỉ số cơ cấu xuất nhập khẩu

30

DHTM_TMU

31

Tỷ trọng cơ cấu ngành của các nhóm

nước

DHTM_TMU

Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh

tế

Đặc trưng XH tiền CN XH công nghiệp XH hậu CN

Ngành sản xuất chính Nông nghiệp Công nghiệp Dịch vụ

Yếu tố đầu vào chủ

yếu

Lao động và tài nguyên thiên nhiên

Vốn, kỹ thuật Tri thức

Sản phẩm Sản phẩm nông nghiệp

và tiểu thủ công nghiệp

Sản phẩm công nghiệp Sản phẩm có hàm

lượng tri thức cao

Quá trình sản xuất Tương tác giữa con

người và thiên nhiên

Con người và máy móc

Con người và con người

Yếu tố thúc đẩy tăng

34

Sự thay đổi cơ cấu nguồn lao động

trong quá trình phát triển

DHTM_TMU

Cơ cấu lao động một số nước

Nông nghiệp Công nghiệp Dịch vụ Các nước phát triển

Cơ cấu xuất nhập khẩu

61.7 72.7 59.5 66.6 (2014) Indonesia 41.0 34.1 24.3 21.1

30.5 29.9 22.4 20.8

Lao PDR

Malaysia 119.8 112.9 86.9 70.9

100.6 91.0 71.0 63.3

Myanmar 0.5 0.2 19.6 17.4

0.6 0.1 15.1 27.9

Philippines 51.4 46.1 34.8 28.2

53.4 51.7 36.6 33.5

Singapore 189.2 226.1 199.3 176.5

176.9 196.3 172.8 149.6

Thailand 64.8 68.4 66.1 69.1

56.5 69.5 60.6 57.7

Viet Nam 55.0 63.7 72.0 89.8

Tiêu thức đánh giá tiến bộ xã hội

Điều kiện sống, môi trường, điều kiện chăm sóc sức khỏe Phân phối thu nhập bình đẳng,

Cơ hội học hành

38

DHTM_TMU

– Tỷ lệ biết đọc biết viết, phổ cập giáo dục

– Tỷ lệ biết chữ của người lớn

– Số bác sĩ, kỹ sư, giáo viên, sinh viên /1000 dân

DHTM_TMU

T iêu thức đánh giá tiến bộ xã hội

• Số calo bình quân đầu người

• Tỷ lệ dân số nông thôn, thành thị

• Số tờ báo, điện thoại, radio, tivi, máy tính, thuê bao Internet /1000 dân

• Chênh lệch mức sống giữa nông thôn thành thị

40

DHTM_TMU

41

DHTM_TMU

Tuổi thọ trung bình một số nước

2016

42

DHTM_TMU

43

Chỉ số phát triển con người

• HDI là một chỉ số tổng hợp phản ánh những thành tựu về năng lực phát triển con người của mỗi quốc gia được thể hiện ở các khía cạnh

– Tuổi thọ bình quân

– Trình độ văn hóa

– Thu nhập thực tế bình quân đầu người

DHTM_TMU

A HDI  

DHTM_TMU

Cách tính HDI

46

DHTM_TMU

HDI của Việt nam

48

DHTM_TMU

49

DHTM_TMU

50

DHTM_TMU

52

Tổng quan về tăng trưởng

và phát triển

Tăng trưởng và phát triển bền

vững

Tiêu thức đánh giá phát triển

Đặc điểm các quốc gia đang phát triển DHTM_TMU

Những điểm tương đồng của các

quốc gia đang phát triển

• Mức sống thấp (thu nhập thấp, nghèo đói, bất bình đẳng, điều kiện sống nghèo nàn)

• Năng suất lao động thấp

• Tốc độ tăng dân số cao

• Nền kinh tế dựa vào ngành nông nghiệp và

xuất khẩu sản phẩm thô

• Thị trường không hoàn hảo và không đầy đủ thông tin

53

DHTM_TMU

54

Những điểm tương đồng của các quốc gia

đang phát triển

DHTM_TMU