Ebook Kinh tế học dành cho đại chúng: Phần 2 - NXB Lao động xã hội

Phần 2 ebook gồm các phần: Thị trường vận hành như thế nào?, những cạm bẫy khoa học, những cạm bẫy tôn giáo. Mời các bạn cùng tham khảo chi tiết nội dung tài liệu.

IV THỊ TRƯỜNG VẬN HÀNH NHƯ

THẾ NÀO?

Chương 16 Tại sao bỏng ngô ở rạp chiếu phim đắt hơn bình thường? Và tại

sao những câu trả

lời được coi là hiển nhiên có thể lại là

sai?

“Họ trả lương để anh suy nghĩ

về những thứ như thế sao?” Ngườibạn đồng hành ngồi kế bên tôi trênmáy bay không hỏi thằng thừngnhư thế, nhưng dù cố che giấu, thái

độ của anh cũng cho thấy suy nghĩ

đó Anh ta muốn tiếp tục hỏi: “Anhthật sự là người duy nhất trên đất

Mỹ không biết trả lời câu hỏi đó à?Hay là tất cả các nhà kinh tế họcđều cứng nhắc như vậy?”

Tôi luôn lười suy nghĩ về nhữngvấn đề có tính tuần hoàn của kinh

tế học hiện tại, một vấn đề làm cácnhà kinh tế học học danh tiếng trăntrở và nâng bước những sự nghiệp

vĩ đại Người bạn đồng hành có chút

tò mò về các phương trình và sơ đồtôi phác thảo trên giấy Tôi có cảmgiác tốt nhất là mình nên ba hoa vềthuyết điện nguyên tử của hệ mặttrời, nhưng thay vào đó tôi lại chọnviệc nói sự thật Tôi đang tìm hiểu

bí ẩn tại sao bỏng ngô tại rạp chiếuphim lại đắt đến thế

Thật ra tôi không chắc chắn100% rằng bỏng ngô lại đắt đến thếtrong rạp chiếu phim Tôi đoán là

một bịch bỏng ngô trong rạp có mứcgiá là 3 đô-la, và chủ rạp phim sẽthu được tiền lời rất lớn so với sốvốn đáng kể mà họ bỏ ra Có thể tôisuy nghĩ quá đơn giản; có thể cácchủ rạp phim còn phải trả nhiều chiphí ẩn để điều hành những quầybán hàng như thế này mà khán giảđến xem phim không nhận biết hếtđược Mặc dù vậy, người ta vẫn

chưa đưa ra được do rõ ràng tại saogiá bỏng ngô ở rạp chiếu phim lạicao hơn nhiều so với giá tại các cửahàng bánh kẹo, nơi bạn có thể muacùng một bịch bỏng ngô với giá chỉbằng 1/3 Do đó, việc giả định rằngtiền lãi từ bỏng ngô tại các rạp

chiếu phim là kếch xù và đi tìm lờigiải thích cho vấn đề đó là một bàitoán đáng để tìm hiểu.

Dĩ nhiên, người bạn đồng hànhcủa tôi đã có câu trả lời cho vấn đề

đó Bỏng ngô đắt là vì, tại rạp chiếuphim, chủ rạp là người sở hữu độcquyền các quầy bán bỏng ngô Nếutrên phố cũng chỉ có một cửa hàngbánh kẹo, và nếu đó là nơi duy nhấtbạn có thể mua bỏng ngô thì giámột gói bỏng ngô cũng sẽ là 3 đô-la.Khi bạn ở trong rạp chiếu phim, sựđộc quyền bán bỏng ngô ở đó cũnggiống như tại tiệm bánh kẹo duynhất trên phố

Như người bạn đồng hành rất

muốn nói với tôi, bạn không cần

đến kiến thức kinh tế để lý giải mộtcâu chuyện đơn giản đến thế Tôicũng rất muốn nói với anh ta rằng -anh ta không phải là người duy

Khi bạn bước vào rạp chiếu

phim, chủ rạp là người độc quyềntrong rất nhiều thứ Ví dụ, ông ta lànhà độc quyền trong việc cung cấpphòng vệ sinh Vậy tại sao ông takhông bắt bạn phải trả giá độc

quyền để sử dụng phòng vệ sinh?Tại sao lại không tính tiền để được

đi từ rạp chiếu phim ra sảnh ngoài,

từ sảnh ngoài vào sảnh trong, rồiqua hai cửa để vào phòng chiếuphim, và tính tiền cả ghế ngồi xemphim nữa?

Dĩ nhiên, câu trả lời là phí phòng

vệ sinh sẽ khiến người xem phimcảm thấy phản cảm Và khi đó, đểgiữ khách, chủ rạp buộc phải bán vévới giá rẻ hơn Tất nhiên, số tiềnthu được từ phòng vệ sinh sẽ bị thấtthoát trong tiền bán vé với mức giá

rẻ hơn và thế là mọi thứ coi như xôihỏng bỏng không

Đối với bỏng ngô cũng thế Khitôi đi xem phim và mua bỏng ngô,tôi không quan tâm đến việc trả 1đô-la để mua bỏng ngô và 7 đô-la đểmua vé xem phim hay 3 đô-la đểmua bỏng ngô và 5 đô-la để mua véxem phim Vào cuối ngày, chủ rạpvẫn thu được 8 đô-la từ tôi dù dướibất cứ cách tính tiền nào.

Cách tính này khiến ta nghĩ rằngchủ rạp muốn tính giá bỏng ngô thếnào cũng được Nhưng nó bỏ quamột điều, và chính điều đó phảnbác lại ý kiến cho rằng bỏng ngô

nên rẻ và vé xem phim đắt: Nếu bỏng ngô rẻ, tôi sẽ sẵn sàng mua hai gói thay vì một gói Điều đó tốt

cho chủ rạp, bởi vì nếu tôi chịu trả 8đô-la cho vé xem phim cộng một góibỏng ngô, tôi có thể sẵn lòng trả 10đô-la cho một vé xem phim cộng vớihai gói bỏng ngô Chủ rạp có thểtăng thêm hai đô-la vào giá xemphim và giảm giá bỏng ngô.

Hãy để tôi giải thích lại Bỏngngô càng rẻ, tôi sẽ càng mua nhiều.Tôi mua càng nhiều bỏng ngô thìtôi càng thích xem phim Tôi càngthích xem phim thì tôi càng sẵnlòng trả tiền để xem phim ở rạp(tính cả tiền vé cộng bỏng ngô) Tôicàng sẵn lòng trả tiền để xem phim

ở rạp, chủ rạp càng kiếm được

nhiều lợi nhuận

Với một vài lập luận như thế,không khó để thiết lập quan điểmrằng chiến lược tốt nhất cho chủrạp là bán bỏng ngô bằng với chi phí

sản xuất, không kiếm đồng lời nào hết Điều này sẽ khiến tôi mua

nhiều bỏng ngô hơn, khiến tôi vui

vẻ và khiến tôi sẵn lòng trả giá caongất ngưởng để mua vé xem phim.Điều này khiến tôi quay trở lạicâu hỏi: Tại sao bỏng ngô ở rạpchiếu phim lại đắt đến vậy?

Dĩ nhiên, câu trả lời có thể là vìchủ rạp không hiểu nhiều về kinh

tế học để nhận ra rằng chiến lượcđịnh giá của ông chưa tối ưu Nhưng

cũng có thể cá cược rằng các chủrạp hiểu rõ về cách vận hành mộtrạp chiếu phim để sinh lời hơn cácnhà kinh tế học học Do đó câu hỏithích hợp sẽ là: Các chủ rạp chiếuphim biết rõ điều gì về cách địnhgiá bỏng ngô mà tôi không đề cậpđến trong phân tích của mình?

Tôi tin rằng ông ta biết điều này:

có một số khán giả xem phim thích bỏng ngô hơn những người khác.

Bỏng ngô rẻ sẽ thu hút những

người thích bỏng ngô và khiến họsẵn lòng trả tiền vé xem phim cao.Nhưng thu được lợi từ những ngườisẵn lòng trả tiền vé cao chỉ vì thíchbỏng ngô này, chủ rạp cần tăng giá

vé cao đến mức những có thể đẩynhững người đến rạp chỉ vì thíchxem phim đi Nếu có nhiều ngườikhông thích bỏng ngô đến xemphim, chiến lược kinh doanh này cóthể đem lại kết quả trái ngược vớimong đợi.

Trực giác tỉnh táo của người bạnđồng hành của tôi lại hoàn toànngược lại, mục đích bán bỏng ngô

đắt không phải là để moi được thật

nhiều tiền từ khách hàng Nếu chỉ

vì mục đích đó, các chủ ngân hàng

có thể thay đổi chính sách, bánbỏng ngô rẻ và vé xem phim đắt.Thực ra, mục đích bán bỏng ngô vớigiá cao là để thu những khoản

doanh thu khác nhau từ những đối

tượng khách hàng khác nhau.

Những người thích bỏng ngô sẽ trảnhiều tiền hơn cho sở thích của họ

Thực chất, giá bỏng ngô cao chỉ

hợp lý nếu người thích bỏng ngôthật sự chịu bỏ nhiều tiền hơn

những người khác cho buổi tối củamình tại rạp chiếu phim Nếu mọiviệc không diễn ra như vậy, và

những người mê phim nhưng không

mê bỏng ngô sẵn sàng trả 15 đô-lacho vé xem phim, thì tốt hơn hếtchủ rạp nên giảm giá bỏng ngô vàtăng giá vé Như thế, mọi khán giảđều có động lực để mua vé với giácao − một số người vào rạp là để

xem phim, và một số người chỉ đểthưởng thức bỏng ngô Thậm chí,tốt hơn hết ta nên bán bỏng ngô

thấp hơn giá gốc Giá vé nên tăng

lên 15 đô-la để khai thác triệt đểngười mê phim; nhưng với mức giánày, người mê bỏng ngô cần lý dođặc biệt để đến rạp chiếu phim

Mục tiêu của chủ rạp không phải

là đưa ra một mức giá cao đồng loạt

mà là mức giá phù hợp với từngkhán giả Khi bạn mua ô tô, ngườibán thường hỏi: “Bạn muốn loại xetầm giá bao nhiêu?” (Bản thân tôiluôn trả lời “0”.) Cái anh ta thật sự

muốn hỏi là: “Bạn sẵn sàng trả mức giá cao nhất là bao nhiêu?” hay

theo cách nói của nhà kinh tế: “Mứcgiá cao nhất bạn có thể trả là baonhiêu?” Nếu anh ta có được câu trảlời thật lòng từ khách hàng, anh sẽtính giá cho khách dựa trên mức đó.Nhưng nếu không, anh ta sẽ hỏihan bạn về những loại xe khác bạnđang tìm kiếm, nghề nghiệp và sốlượng thành viên trong gia đình bạnnhằm ước tính mức giá cao nhấtbạn có thể trả Và rồi anh ta sẽ cốgắng hết sức để bán hàng cho bạn.

Đối với một người bán hàng,thiên đường là khi các khách hàng

sẽ trả đúng mức giá mà họ đưa ra từđầu và không kém một xu Nhưngtrên thực tế, người bán sẽ đưa ra

một mức giá cao hơn trung bìnhmột chút cho những người sẵn sàngtrả nhiều tiền và thấp hơn mứctrung bình một chút để phòng

trường hợp khách hàng sẽ bỏ đi.Tôi vừa mới mua xe và được

hưởng thêm dịch vụ kèm theo mộtđuôi cá sau với mức giá mà tôi tinrằng cao hơn giá gốc rất nhiều Nếumọi người đều lấy đuôi cá sau thì sẽkhông có vấn đề gì Vấn đề là liệubạn sẽ 20 nghìn đô-la cho chiếc xe

và 3 nghìn đô-la cho chiếc đuôi cásau hay 22 nghìn đô-la cho chiếc xe

và 1.000 đô-la cho chiếc đuôi cásau Nhưng nếu nhà sản xuất tinrằng những người thích chiếc đuôi

cá sau xe sẽ sẵn sàng trả 23 nghìnđô-la cho chiếc xe mà hầu hết mọingười nghĩ rằng nó chỉ đáng giá 20nghìn đô-la, thì có thể chiến lượcgiá cả của họ là hợp lý.

Xu hướng thời trang cũng nhưthị hiếu của người tiêu dùng thayđổi theo thời gian, và có thể đếnmột lúc nào đó, những người có thunhập thấp sẽ thích các đuôi cá sau

xe và người thu nhập cao thì lạikhông Nếu có một lúc nào như thế,tôi mong rằng chiếc đuôi cá sau sẽđược bán với giá âm: 20 nghìn đô-lacho một chiếc xe, 18 nghìn đô nếumua kèm chiếc đuôi cá Giống nhưbỏng ngô tại rạp chiếu phim, chiếc

đuôi cá giúp người bán đưa ra đượcgiá thích hợp cho từng khách hàng.

Rạp chiếu phim thuộc ngànhkinh doanh không phải chỉ để chiếuphim hay chỉ để bán bỏng ngô màbao gồm cả hai lựa chọn trên chokhách hàng Giống như bất kỳ

người bán hàng nào, chủ rạp muốntính giá cao nhất cho những ai sẵnsàng trả Mức giá vé rẻ và bỏng ngôđắt, chủ rạp sẽ thu được nhiều tiền

từ những người ăn nhiều bỏng ngô.Cách thức kinh doanh này có hiệuquả – nhưng chỉ vì những ngườisẵng sàng trả giá cao cũng chính lànhững người thích ăn bỏng ngô.Nếu những người thích ăn bỏng ngô

lại thuộc nhóm thu nhập thấp,

những người cần lý do đặc biệt đểđến rạp chiếu phim, khi đó lẽ rabỏng ngô phải nên được phát miễnphí và bạn sẽ được giảm giá nếuđồng ý ăn ít nhất một gói bỏng ngô

Khi bạn mua một máy ảnh

Polaroid hoặc một vé vào cửa côngviên Disneyland, điều đó có nghĩa làbạn mới chỉ bắt đầu cho “hành

trình” chi tiêu của mình mà thôi Đểhưởng lợi từ việc chi tiêu ban đầu,bạn phải mua thêm phim Polaroidhoặc vé tham gia các trò chơi tạiDisneyland Nếu mọi khách hàngđều giống nhau, người bán sẽ cungcấp phim hoặc vé trò chơi ở mức giá

có thể tối đa hóa lợi nhuận từ máyảnh hoặc vé vào cổng Lý do duynhất khiến phim Polaroid đắt là domột số khách hàng sẵn lòng trảnhiều hơn những người khác Bánphim giá cao sẽ giúp hãng này kiếmlợi nhuận nhiều hơn từ những

khách hàng “nặng ký”, và Polaroidhiểu rằng khách hàng “nặng ký”nhất sẽ chi nhiều nhất

Tại sao siêu thị cho đăng phiếugiảm giá trên báo? Hiển nhiên

người bạn đồng hành của tôi trênmáy bay sẽ đưa ra lời giải thích nhưsau: Để thu hút khách hàng bằng cơhội khuyến mãi Nhưng tại sao mộtphiếu giảm 50 xu cho một chai

nước tẩy lại hấp dẫn hơn một mẫuquảng cáo giá nước tẩy giảm 50 xumột chai? Lời giải thích “hiển

nhiên” ở đây hóa ra lại thành sai

Phiếu giảm giá không được sử

dụng để thu hút khách hàng nói

chung mà là để thu hút một lớp đối tượng khách hàng nhất định - cụ

thể là những người sẽ mua hàng ởnơi không có chương trình giảm giá.Phiếu giảm giá chỉ phát huy tácdụng khi ở trong tay đúng đối

tượng: Nhất định đó là trường hợpcủa những người thu thập phiếugiảm giá, họ sẽ nhạy cảm về giá cảhơn Hầu hết các nhà kinh tế họctin rằng mối liên quan nằm ở chỗ

một số người có nhiều thời gianrảnh rỗi hơn những người khác.Những người này vừa dễ là ngườithích thu thập phiếu giảm giá vừa

sẽ là những người săn hàng khuyếnmãi Mối liên quan đó hoàn toànđúng, nhưng một người thu thậpphiếu giảm giá sẽ có nhiều khảnăng bỏ đi hơn một người khôngthu thập phiếu giảm giá nếu giá cảkhông hợp lý

Cũng nên nhấn mạnh rằng

phiếu khuyến mãi sẽ mất giá trịnếu tất cả mọi người đều thu thậpphiếu

Có một số nhóm, như sinh viên

hoặc người cao tuổi, rất nhạy cảmvới giá cả Trong những trường hợpnhư vậy, người bán thường đưa rakhuyến mãi trực tiếp cho nhómngười này Tuy nhiên, có một nhậnxét cho rằng việc khuyến mãi chongười già - những người thườngsống khá sung túc, là một điều kỳ

lạ Lời nhận xét bỏ qua trường hợp

là sự nhạy cảm với giá cả khôngphải là một hàm số duy nhất củathu nhập Hầu hết người già đã lànhững người đã nghỉ hưu và có

nhiều thời gian để tìm kiếm hàngkhuyến mãi còn con cái của họ, mặc

dù không sung túc bằng, lại thườngbận rộn và sẵn sàng trả nhiều tiền

hơn để tiết kiệm thời gian.

Bạn mua cuốn sách này bìa cứnghay bìa mềm? Có thể bạn sẽ ngạcnhiên khi biết rằng giá thành sảnxuất hai loại bìa gần như bằng

nhau Bằng cách tính giá bìa cứngcao hơn, người bán đã tính giá

thành khác nhau cho các lớp kháchhàng khác nhau Như trong những

ví dụ trên, chiến lược chỉ thànhcông khi những người mua sách bìamềm là những người muốn tiếtkiệm chi phí cho cuốn sách họ mua.Vấn đề chỉ là những người yêu sáchnhất định sẽ mua bìa cứng vì họmuốn giữ sách lâu hơn

Một số nhà kinh tế học có thóiquen thu thập chứng cứ về sự khác

biệt giá cả (Phân biệt giá cả là

thuật ngữ kinh tế để chỉ việc bánmột sản phẩm với giá khác nhau.)Các hãng hàng không tính giá khácnhau tùy thuộc vào việc bạn có ởqua đêm ngày thứ Bảy hay không,khách sạn tính giá khác nhau phụthuộc vào việc bạn có đặt phòngtrước hay không, các văn phòng chothuê xe tính giá khác nhau tùy

thuộc vào việc bạn có là khách quenhay không, bác sĩ tính giá khác

nhau tùy theo tình trạng thu nhập

và bảo hiểm của bạn, và trường đạihọc tính giá khác nhau tùy theo

điểm số và thu nhập gia đình bạn.Bất cứ quà tặng khuyến mãi nào màchỉ dành cho một nhóm khách hàng(chẳng hạn như tem thương mạihay vận chuyển miễn phí) đều cóthể là một hình thức phân biệt giá

cả, giống như chính sách “10 xu mộtmiếng, 3 miếng 25 xu” Xăng phachì bán được ít hơn xăng không chìmặc dù cả hai gần bằng giá nhau, vàhai mức giá khác nhau cho món salát tùy thuộc vào việc bạn gọi cảmột bữa ăn hay chỉ món sa lát Tómlại, sự phân biệt giá cả rất phổ biến

Tuy nhiên, vẫn có những lý do

về mặt lý thuyết để tin rằng việckhác biệt giá cả không phải là điều

phổ biến, và có những ẩn số nằmtrong đó Để đánh giá vấn đề, hãycùng quay trở lại với các bộ phim.Tôi đã tranh luận rằng một góibỏng ngô giá 3 đô-la chỉ hợp lý khi

nó cũng nằm trong trường hợp

phân biệt giá cả Người thích bỏngngô thích đi xem phim sẽ bị các chủrạp tính giá cao hơn Nhưng nếunhư vậy, tại sao người yêu thíchbỏng ngô lại không đơn giản là tớimột rạp chiếu phim khác?

Giả sử người bạn đồng hành củatôi trên máy bay không phản đốichuyện này; anh ấy sẽ bảo rằng đếnnơi khác không phải là giải pháp bởi

vì ở đâu cũng thế Nhưng thật khó

để hiểu cách tính tiền như vậy cóthể duy trì được Theo lập luận củaanh ấy, mỗi rạp chiếu phim đều thuđược rất nhiều lợi nhuận từ bỏngngô Một rạp hát bán 2,5 đô-la thay

vì 3 đô-la một gói bỏng ngô sẽ thuhút được nhiều hơn người thíchbỏng ngô đến rạp và do đó lại bù lạiđược số tiền mất đi do giảm giá bánbỏng ngô Những rạp khác mất

khách sẽ buộc phải giảm giá bỏngngô Vậy tại sao ta không thấy

chiến tranh giá bán bỏng ngô nổ ra?

Vì những rạp chiếu phim hiệntại không đủ khả năng để cạnh

tranh giảm giá, và vì lợi nhuận lớn

từ bỏng ngô nên nhiều rạp hát sẽmọc lên Những rạp mới sẽ đưa ramức giá khuyến mãi và cuộc chiếngiá cả sẽ bắt đầu.

Do đó, sự phân biệt giá cả cầnthêm một yếu tố Việc phân biệt giá

cả chỉ có hiệu quả khi người bán cóđược sự độc quyền về sản phẩm củamình (Chủ rạp cần có độc quyền

trong lĩnh vực kinh doanh rạp chiếu phim, không chỉ trong thị trường

bỏng ngô, để thực hiện chính sáchphân biệt giá cả.) Nếu cửa hàng tạphóa của Wegman có thể giảm 50 xumột chai nước tẩy cho những ngườithu thập phiếu khuyến mãi mà vẫn

có lời, thì cửa hàng cũng có thể

giảm giá cho tất cả mọi người Nếuđối thủ của Wegman, Tops, quảngcáo rằng “khách hàng có thể muamọi sản phẩm của chúng tôi vớimức giá thấp hơn 10 xu so với ở cửahàng Wegman mà không cần phiếugiảm giá”, họ có thể giành hết

những khách hàng không săn lùngkhuyến mãi của Wegman và thuđược nhiều hơn 40 xu so với

Wegman cho mỗi lượt bán Để

giành lại khách hàng cao cấp khôngthu thập phiếu giảm giá, Wegmanbuộc phải giảm 20 xu trên mỗi mặthàng Top lại tiếp tục giảm giá thấphơn Nếu thật sự có sự cạnh tranh

về giá cả, quá trình này phải tiếp

tục cho đến khi tất cả khách hàng

dù mua ở đâu cũng sẽ chỉ phải trảmột mức giá như nhau

Một ví dụ về ngành công nghiệpcạnh tranh hoàn hảo thường dùngtrong sách vở là trồng lúa mì

Không người trồng lúa mì nào cóthể điều khiển thị trường cũng nhưkhông ai có thể chiếm lĩnh phầnlớn thị phần của ngành Đây chính

là lý do vì sao người trồng lúa mìkhông giảm giá cho người cao tuổi.Nếu mọi nhà nông đều tính 1 đô-lamột giạ lúa mì cho người cao tuổi

và 2 đô-la cho những người khác, tôi

sẽ mở một trang trại lúa mì và bán1,9 đô-la một giạ lúa mì cho tất cả

mọi người Cho những nông trạikhác bán cho khách hàng cao tuổi,tôi sẽ giành hết những nhóm kháchcòn lại.

Khách hàng cao tuổi không đượcgiảm giá lúa mì là vì xung quanh họ

có quá nhiều kẻ cơ hội như tôi.Phân biệt giá cả chỉ có thể thànhcông khi không có sự cạnh tranhnào

Nếu phân biệt giá cả chỉ khả thiđối với kinh doanh độc quyền, vànếu nó quá thông dụng như nhiều

ví dụ nói trên, thì điều đó có nghĩa

là kinh doanh độc quyền có ở khắpmọi nơi Nhưng hầu hết các nhà

kinh tế học – bao gồm cả bạn bècủa tôi – đều không tin vào kết luậnđó.

Từ sự hoài nghi đó, người ta thửnghiệm một trò chơi mới, trong đóngười ta sẽ đi tìm những ví dụ vềphân biệt giá cả và phản biện

chúng Mục đích của trò chơi là đểtranh luận một cách thuyết phụcrằng một sản phẩm được bán ở haigiá khác nhau thì không còn là mộtsản phẩm mà trở thành hai sảnphẩm hoàn toàn khác biệt Nếumuốn bán sản phẩm ở hai giá khácnhau đòi hỏi người kinh doanh phải

có sự độc quyền về sản phẩm đó,nhưng nếu chúng được coi là hai

sản phẩm thì nếu được bán ở haigiá khác nhau cũng là chuyện bìnhthường.

Có rất nhiều trường hợp rất đơngiản Món sa lát sẽ đắt hơn nếu bạnkhông mua nguyên một bữa ăn.Nhưng những người không muanguyên một bữa ăn lại thường muanhiều sa lát hơn Món sa lát có hailoại giá, nhưng giá mỗi cây đậuxanh và miếng cà rốt trong các món

đó là như nhau Vì thế ở đây không

có sự phân biệt giá cả

Cũng có một số ví dụ khác khóhơn một chút Bác sĩ tính chi phíchữa bệnh đối với bệnh nhân giàu

có cao hơn bệnh nhân nghèo Đây

có phải là sự phân biệt giá cả haykhông? Câu trả lời là có Nhưng có

lẽ bệnh nhân giàu có cũng thườngđòi hỏi nhiều thời gian của bác sĩhơn, đòi hỏi phục vụ bất cứ thờiđiểm nào và thường kiện bác sĩ khi

có sai sót xảy ra Nếu vậy thì rõràng bệnh nhân giàu có thật sự muamột mức dịch vụ hoàn toàn khác sovới bệnh nhân nghèo, và không có

gì ngạc nhiên khi dịch vụ tốt hơn thì

sẽ có mức phí cao hơn

Còn những phiếu giảm giá ở siêuthị thì sao? Trường hợp phân biệtgiá cả thường xảy ra là người thuthập phiếu khuyến mãi sẽ phá giá

vì họ có nhiều thời gian rảnh hơn

để săn hàng giảm giá Khi tôi viếtmột cuốn sách dạy về lý thuyếtkinh tế cho các trường đại học, tôi

đã dẫn ra ví dụ này Một nhà nghiêncứu đã đề nghị tôi đưa ra một ví dụhấp dẫn hơn: Vì người sưu tầmphiếu giảm giá có nhiều thời gianrảnh, họ có khuynh hướng muahàng vào ban ngày, khi cửa hàngvắng khách và quầy tính tiền vắngngười Người ít săn lùng hàng

khuyến mãi thường mua hàng trênđường về nhà sau giờ làm việc, khi

có nhiều người xếp hàng và tất cảmọi người đều đang căng thẳng,mệt mỏi, dễ nổi nóng Do đó, cửa

hàng sẽ phải tốn nhiều chi phí đểphục vụ những người đó hơn nhữngngười sưu tầm phiếu giảm giá Họtrả nhiều hơn không vì sự phân biệtgiá cả mà là vì họ mua hàng tại

những thời điểm không thuận tiệncho cửa hàng

Tôi hoan nghênh tinh thần củacâu chuyện này, mặc dù tôi khôngtin là nó đúng Nếu cửa hàng tạphóa thật sự muốn tính thêm chi phícho những ai mua hàng trong

khoảng thời gian 5-7 giờ chiều, tôicảm thấy họ chỉ cần thêm phí phụtrội cho mọi mặt hàng mua ở thờiđiểm đó Mặt khác, tôi cũng cảmthấy không thoải mái với sự phân

biệt giá cả vì nó ẩn chứa một cấp độđộc quyền mà tôi vẫn chưa tìm rachứng cớ để chứng minh.

Xăng pha chì và xăng không phachì cũng gần giống nhau từ cáchnhìn của nhà sản xuất bởi vì giá gốccủa chúng gần bằng nhau Dù vậychúng được bán với hai giá khác xanhau Tại sao đây lại có thể được coi

là sự phân biệt giá cả, điều đòi hỏi

sự độc quyền, trong khi có đến batrạm xăng trong một giao lộ?

Nhà kinh tế học John Lott vaRussell Roberts gần đây đã đưa racâu trả lời khéo léo khi họ nhậnthấy rằng xăng pha chì thường sử

dụng cho xe cũ với thùng xăng tohơn Khi bán 30 galông xăng phachì, người quản lý trạm cần ghi lạimột phiếu bán hàng, viết lên giấythẻ tín dụng, và sau đó mới đổ xăng.

Để bán được 30 galông xăng khôngpha chì, anh ta phải ghi lại trong haiđến ba quyển sổ, lặp lại hai hoặc balần Các mức giá khác nhau – kếtquả của chi phí bán lẻ khác nhau -không góp phần tạo nên sự phânbiệt giá cả và các mức giá đó hoàntoàn có thể được duy trì trong thịtrường cạnh tranh

Trong chuyến đi New York gầnđây, tôi đến thăm Taos Pueblo, mộtlàng của người da đỏ chào đón và

rất hiếu khách đối với khách dulịch Vé vào cổng là 5 đô-la một xe ô

tô và thêm 5 đô-la cho một máychụp hình Bạn mang máy ảnh càngnhiều, bạn phải trả càng nhiều Vậyliệu dây có phải là sự phân biệt giá

cả không? Có thể, vì những ngườimang nhiều máy ảnh thường háohức không bỏ sót điểm tham quannào Mặt khác, khách tham quan cómáy ảnh sẽ thường đến nhiều nơi,tìm hiểu các chi tiết nhiều hơn.Những khách hàng tìm hiểu nhiềuđiều như thế thường được coi là đòihỏi nhiều sự hiếu khách hơn và do

đó sẽ phải trả nhiều tiền hơn vìđiều đó