Bài giảng Kinh tế công cộng: Chương 2 - Nguyễn Trung Nhân

Bài giảng Kinh tế công cộng - Chương 2: Kinh tế học phúc lợi - Hiệu quả và công bằng cung cấp cho người học các kiến thức: Hiệu quả, hiệu quả Pareto, cải thiện Pareto; sự công bằng và sự đánh đổi giữa hiệu quả và công bằng; phân phối thu nhập; những lựa chọn của xã hội; đánh giá các thay đổi chính sách.

Trang 1

SLIDES BÀI GIẢNG 2

KINH TẾ HỌC PHÚC LỢI:

HIỆU QUẢ VÀ CÔNG BẰNG

Le T Nhan Khoa Kinh tế quốc tế - Trường Đại học Ngân hàng

NỘI DUNG CHƯƠNG

1 Hiệu quả, hiệu quả Pareto, cải thiện Pareto;

2 Sự công bằng và sự đánh đổi giữa hiệu quả

và công bằng;

3 Phân phối thu nhập;

4 Những lựa chọn của xã hội;

5 Đánh giá các thay đổi chính sách

MỤC TIÊU CHƯƠNG

1 Sau khi kết thúc chương, người học nắm được thế

nào hiệu quả và công bằng cũng như sự đánh đổi

giữa hai mục tiêu này;

2 Bên cạnh đó, người học sẽ hiểu về hiệu quả

Pareto về phân phối thu nhập và những lựa chọn

của XH dựa trên khái niệm hiệu quả này.

3 Người học có thể đánh giá các thay đổi của chính

sách cụ thể.

PHẦN I

HIỆU QUẢ HIỆU QUẢ PARETO CẢI THIỆN PARETO

Trang 2

17-Sep-15 5

HIỆU QUẢ

Khái niệm Hiệu Quả (Efficiency)?

 Theo anh/chị thế nào là “hiệu quả”?

HIỆU QUẢ PARETO

Khi thay đổi chính sách (phân bổ lại NL) thường dẫn đến kết quả:

 Một số người được lợi;

 Một số người bị thiệt.

Trên ý tưởng đó, chúng ta sẽ tìm hiểu về khái

niệm hiệu quả Pareto

Khái niệm (Pareto Efficiency = PE):

Một sự phân bổ NL được gọi là PE nếu như

không có cách phân bổ lại các NL để làm cho

ít nhất một người khác được lợi hơn mà

không làm thiệt hại đến bất kỳ ai khác

Khi đã ở trạng thái PE, người ta không thể cải thiện lợi ích của một nhóm người nào đó (làm cho họ trở nên khá giả hơn) mà lại không làm thiệt hại đến những người còn lại

Trang 3

17-Sep-15 9

Nền KT có 12 quả cam phân bổ cho Crusoe

và Friday Phân bổ nào là PE?

Hiệu quả Pareto và đường PPF

 Phân bổ F có PE?

CẢI THIỆN PARETO

Khái niệm (Pareto Improvement = PI):

Nếu còn tồn tại một cách phân bổ lại các nguồn lực làm cho ít nhất một người được lợi

mà không làm thiệt hại cho bất kỳ ai khác thì cách phân bổ lại các nguồn lực đó là cải thiện Pareto so với cách phân bổ ban đầu

Trang 4

17-Sep-15 13

Một sự phân bổ NL chưa đạt PE có nghĩa là

vẫn còn sự lãng phí; tức là vẫn có thể cải

thiện lợi ích của một người nào đó mà không

làm ảnh hưởng đến lợi ích của người khác

Nền KT có 12 quả cam phân bổ cho Crusoe

và Friday Phân bổ nào là PI?

Đường PPF và cải thiện Pareto

 Phân bổ ban đầu F.

 Vùng cải thiện?

MỐI QUAN HỆ PE VÀ PI

PE và PI có quan hệ chặt chẽ với nhau:

 Một sự phân bổ NL chưa hiệu quả thì còn có thể hoàn thiện nó bằng cách phân bổ lại.

 Tuy nhiên, chưa chắc một cách phân bổ NL đạt

PE sẽtốt hơnmột cách phân bổ chưa đạt PE.

Trang 5

17-Sep-15 17

Ý nghĩa PE:

 Nếu một hệ thống KT đạt được PE, không một

cá nhân nào có cuộc sống tốt lên mà không khiến

một người khác có cuộc sống xấu đi.

 Nhìn chung, mọi người công nhận rằng cần tránh

các tình trạng không đạt được PE, vì thế PE là

một tiêu chí quan trọng trong việc đánh giá các

hệ thống KT và các chính sách chính trị.

Chỉ trích PE?

Đọc bài Pareto Efficiency của Megan

Martorana, Region Focus, Winter 2007;

1 Trình bày lại 2 ví dụ ở trong bài và chỉ ra hiệu quả

Pareto (PE) cho mỗi ví dụ?

2 Hãy chỉ ra những hạn chế của PE.

3 Từ những thảo luận trong bài bạn hãy cho biết ý

kiến cá nhân về việc khi một phân bổ NL đạt PE

nhưng lại gây ra sự mất công bằng trong XH.

Đọc bài Pareto Efficiency của Megan Martorana, Region Focus, Winter 2007;

1 Trình bày lại 2 ví dụ ở trong bài và chỉ ra hiệu quả Pareto (PE) cho mỗi ví dụ?

2 Hãy chỉ ra những hạn chế của PE.

3 Từ những thảo luận trong bài hãy cho biết ý kiến

cá nhân về việc khi một phân bổ NL đạt PE nhưng lại gây ra sự mất công bằng trong XH.

Trang 6

17-Sep-15 21

Xem video về PE

1 Cho biết phân bổ nào là PE?

2 Phân bổ nào là không PE?

17-Sep-15 Kinh tế học công cộng - by Le Trung Nhan 22

PHẦN II

CÔNG BẰNG VÀ SỰ ĐÁNH ĐỔI GIỮA CÔNG BẰNG VÀ HIỆU QUẢ

CÔNG BẰNG

Công bằng - Equality (công bằng XH)?

Theo anh/chị thế nào là “công bằng”?

CÔNG BẰNG

Công bằng - Equality (công bằng XH)?

 Khái niệm này mang tính chuẩn tắc.

những người có điều kiện như nhau;

những người có điều kiện khác nhau để bù đắp hay khắc phục cho sự khác biệt đó.

Trang 7

17-Sep-15 25

CÔNG BẰNG

Công bằng # Bình đẳng?

 Theo anh/chị “công bằng” và “bình đẳng” khác

nhau ở điểm nào?

SỰ ĐÁNH ĐỔI GIỮA HQ VÀ CÔNG BẰNG

Sự đánh đổi (Trade-off)

 Theo anh/chị “sự đánh đổi” là gì?

Thực tế luôn có sự đánh đổi giữa HQ và CB

Sự đánh đổi giữa CB và HQ là điểm chủ yếu

của tranh luận về chính sách công

Ví dụ: Nên phân bổ nguồn lực nhiều hơn cho

người giàu hay người nghèo?

Xét nền KT đơn giản gồm Crusoe và Friday với phân bổ ban đầu về cam như sau:

Phân bổ ban đầu này có công bằng không?

Trang 8

17-Sep-15 29

Giả sử chúng ta là Chính phủ và tiến hành

phân phối lại cam như sau:

Chuyển 4 quả từ Crusoe sang Friday và trong

quá trình chuyển bị hao hụt 1 quả

Số cam sau phân phối 6 5

Kết quả mới như thế nào? Công bằng hơn?

Số cam sau phân phối 6 5

Thế nào là HQ và CB cho trường hợp này?

Số cam ban đầu 10 2

Số cam sau PP 6 5

 Hãy cho biết cách nào để đánh giá HQ và CB cho

trường hợp này?

Kết quả mới như thế nào? Hiệu quả hơn?

 Để đạt được CB nhiều hơn thì phải hy sinh một số lượng hiệu quả nào đó.

 Để công bằng hơn so với ban đầu thì phải phân bổ lại; khi phân bổ lại thì sẽ có sự hao hụt, tức hiệu quả giảm.

Trang 9

17-Sep-15 33

Sơ đồ đánh đổi giữa HQ và CB:

Tranh luận:

1 Để tăng công bằng thì phải từ bỏ HQ đến mức nào?

2 CB là vấn đề quan trọng trong XH nên cần tăng CB mà không cần quan tâm đến HQ

3 Bất công (hay không CB) là vấn đề tất yếu của XH nên làm sao cần gia tăng HQ cho

XH và chấp nhận sự không CB

THẢO LUẬN

Bạn ủng hộ ý kiến nào? Vì sao?

1 CB là vấn đề quan trọng trong XH nên cần

tăng CB mà không cần quan tâm đến HQ

2 Bất công là vấn đề tất yếu của XH nên làm

sao cần gia tăng HQ cho XH và chấp nhận

sự không CB

CÔNG BẰNG TRONG PHÂN PHỐI THU NHẬP

1 Đường cong Lorenz (Lorenz curve)

2 Hệ số Gini (Gini coefficient)

3 Và các chỉ tiêu khác nữa…

Trang 10

17-Sep-15 37

 “Đường cong Lorenz cho biết tỷ lệ % cộng

dồn của thu nhập (hay của cải) do một tỷ lệ

% nhất định của dân số sở hữu”

Thước đo mức độ bất bình đẳng trong phân phối thu nhập

– LORENZ CURVE

Thước đo mức độ bất bình đẳng trong phân

phối thu nhập – LORENZ CURVE

• Đường màu xanh lục

(đường chéo): bình đẳng

tuyệt đối;

• Đường màu xanh

dương : bất bình đẳng

tuyệt đối;

• Đường màu đỏ : Lorenz

curve thông thường.

Cách vẽ LORENZ CURVE

1 Tìm dữ liệu về thu nhập dân cư;

2 Sắp xếp thu nhập dân cư theo thứ tự tăng dần;

3 Chia dân số thành các nhóm có dân số bằng nhau, mỗi nhóm được gọi là một phân vị (ví dụ: ngũ vị phân, thập vị phân, bách

vị phân);

4 Tính các % cộng dồn thu nhập tương ứng với các % cộng dồn dân số;

5 Biểu diễn % cộng dồn dân cư ở trục hoành; % cộng dồn thu nhập ở trục tung;

6 Vẽ các điểm rồi nối chúng lại sẽ được đường Lorenz.

Trang 11

17-Sep-15 41

Thước đo bất bình đẳng trong phân phối thu

nhập: Hệ số Gini

Công thức:

g = A/(A+B)

g = A/0.5

g = 2A

 g = 0: bình đằng tuyệt đối;

 g = 1: bất bình đẳng tuyệt đối;

 g càng gần 0 càng bình đẳng.

Thước đo bất bình đẳng trong phân phối thu

nhập: Hệ số Gini

THỰC HÀNH

 Giả sử có 2 quốc gia, mỗi quốc gia có 1000 dân.

 Hãy tạo thu nhập ngẫu nhiên cho dân số 2 quốc gia.

 Vẽ đường Lorenz của mỗi quốc gia theo 2 cách sau:

 Chia dân số thành ngũ vị phân (5 nhóm)

 Chia dân số thành thập vị phân (10 nhóm)

 Tính GINI coefficient mỗi quốc gia;

 So sánh sự bất bình đẳng giữa 2 quốc gia.

Hãy tìm hiểu và trình bày thêm những tiêu chí để để đánh giá bất công bằng trong phân phối thu nhập ngoài các tiêu chí đã

học.

Trang 12

PHẦN III

PHÂN PHỐI THU NHẬP

Hạn chế lớn nhất của PE là nó không đưa ra

sự chỉ dẫn nào liên quan đến vấn đề phân phối thu nhập

Khi chính sách thay đổi thì các cá nhân có

liên quan đến chính sách sẽ có thể bị thay đổi

lợi ích

Chúng ta tìm hiểu những thay đổi đó dưới góc

độ tác động lên phúc lợi cá nhân hay mức hữu

dụng

Giả sử ta có chính sách chuyển cam từ Crusoe sang cho Friday ( phân phối lại thu nhập)

Vậy số cam của Friday ngày càng tăng

Khi đó hữu dụng và hữu dụng biên của Friday

sẽ như thế nào?

Trang 13

17-Sep-15 49

TU và MU của Friday

4

7 9

10 10

9 7

4

3 2 1 0 -1 -2 -4

-2

0

2

4

6

8

10

12

TU/ MU

X

TU vaì MU

TUx MUx

Tương tự, khi lấy bớt cam của Crusoe thì TU của Crusoe giảm và MU bị mất đi cho từng quả cam sẽ tăng lên

 Hình vẽ TU và MU cho Crusoe cũng giống như của Friday tuy nhiên khi phân tích chúng ta sẽ phân tích từ phải (mức số lượng cam cao) sang trái (mức số lượng cam thấp)

Vậy, khi phân phối lại cam theo cách trên thì

hữu dụng (lợi ích) của Friday sẽ tăng, còn hữu

dụng (lợi ích) của Crusoe sẽ giảm Điều này

sẽ được miêu tả bằng đường giới hạn khả

năng hữu dụng (Utility Possibility Frontier

- UPF).

Đường giới hạn khả năng hữu dụng (UPF)

Định nghĩa 1: “Đường giới hạn khả năng hữu dụng biểu thị tập hợp các phối hợp lợi

ích lớn nhất mà những nhóm người trong XH nhận được”

Trang 14

17-Sep-15 53

Định nghĩa 2: “Đường UPF biểu thị mức hữu

dụng tối đa mà một cá nhân (hay một nhóm

người) trong nền KT có thể đạt được trong

điều kiện đã xác định được mức hữu dụng của

những người khác”

Friday’s Utility = the Poor’s utility

Crusoe’s Utility

= the Rich’ s utility

Đường UPF và Hiệu quả Pareto

Friday’s Utility

Crusoe’s

Utility

I I’

A B

Hiệu quả Pareto và nguyên tắc đền bù

Giá trị tính bằng tiền khi thay đổi chính sách

đối với người hưởng lợi > giá trị thiệt hại tính

bằng tiền của những người bị thiệt thòi?

Trong trường hợp này, về nguyên tắc người được lợi có thể đền bù cho người thua thiệt

Đây gọi là nguyên tắc đền bù.

Trang 15

17-Sep-15 57

Đường bàng quan XH & phân phối thu nhập

Đường bàng quan cá nhân (ôn lại vi mô)

“Tập hợp các rổ hàng khác nhau cùng đưa lại

một mức lợi ích cho cá nhân”

Curve – SIC)

“Đường bàng quan XH biểu thị tập hợp các phối hợp lợi ích khác nhau của các nhóm người; và những phối hợp lợi ích đó cùng đưa lại một mức phúc lợi XH”

Group 1’s Utility

Group2’s

Utility

W 1

W 2

Social Indifference Curve = Iso-welfare curve

Hình dạng của đường bàng quan XH

The Poor’s Utility

The Rich’s Utility

W 1 W 2

W 3

Hình dạng đường bàng quan XH thể hiện thái độ của

XH đối với các cá nhân hay nhóm người trong XH

Trang 16

17-Sep-15 61

CÁC DẠNG KHÁC NHAU CỦA SIC

 Các đường SIC cho biết thái độ của XH về hiệu

quả và công bằng.

 Có XH chỉ quan tâm đến CB, có XH chỉ quan tâm

đến HQ và có XH sẽ quan tâm đến cả hai.

 Do đó, hình dạng của SIC sẽ cho biết XH đó quan

tâm đến HQ và CB như thế nào.

CÁC DẠNG KHÁC NHAU CỦA SIC

 Một số lý thuyết khác nhau phản ánh dạng của SIC:

 Thuyết Jeremy Bentham (thuyết hữu dụng/lợi ích);

 Thuyết Rawls;

ĐƯỜNG SIC THEO THUYẾT Jeremy Bentham

Friday’s Utility

Crusoe’s Utility

W

Theo thuyết này tỉ

lệ đánh đổi lợi

ích giữa các

nhóm trong XH

là không đổi.

ĐƯỜNG SIC THEO THUYẾT Rawls

Friday’s Utility

Crusoe’s Utility

W

U1 *

U2 *

Theo thuyết này PLXH phụ thuộc vào nhóm nghèo nhất XH

Trang 17

PHẦN IV

NHỮNG LỰA CHỌN CỦA XÃ HỘI

Các phương pháp lựa chọn:

1 Chỉ sử dụng đường bàng quan XH;

2 Phối hợp đường bàng quan XH với đường giới hạn khả năng lợi ích

1 Sử dụng đường bàng quan XH (SIC)

Friday’s Utility

Crusoe’s Utility

W 1

W 2

W 3

E*

A * B

*

C *

* D

Lựa chọn A

chọn tốt nhất

cho XH?

1 Sử dụng đường bàng quan XH

và Lựa chọn của XH trong thực tế

 Thực tế hoàn toàn khác với lý thuyết vì khó xác định đường bàng quan XH (SIC).

 Quy trình lựa chọn trong thực tế có thể là:

o Xác định hệ thống các cơ hội và phân tích đánh đổi giữa HQ và CB.

o Cân bằng HQ và CB ở một mức độ nào đó.

Trang 18

17-Sep-15 69

2 Phối hợp đường UPF và SIC

PHẦN V

ĐÁNH GIÁ CÁC THAY ĐỔI

CHÍNH SÁCH

ĐÁNH GIÁ CÁC THAY ĐỔI CHÍNH SÁCH

Các quyết định chính sách đều đòi hỏi phải cân nhắc xem xét 2 vấn đề:

Công bằng (phân phối);

Hiệu quả

Khi đánh giá các CS, các nhà KT quan tâm đến sự đánh đổi giữa HQ và CB của CS đó

Trang 19

17-Sep-15 73

ĐÁNH GIÁ CÁC THAY ĐỔI CHÍNH SÁCH

 Vấn đề 1: Chính

sách hiện tại đang ở

đâu trên sơ đồ?

 Vấn đề 2: Nếu

chính sách hiện tại

đang ở A thì liệu

thay đổi chính sách

sang B có tốt hơn?

CẢI THIỆN PARETO VỚI THAY ĐỔI CHÍNH SÁCH

Nếu thay đổi chính sách (phân bổ lại NL) mà:

 Một số người được lợi;

 Không có ai bị thiệt

CẢI THIỆN PARETO VÀ THAY ĐỔI CHÍNH SÁCH

Utility Person B

Utility Person A

Set of Pareto improvements

Pareto-inefficient starting

point

• Utility Possibility

Curve

• Corresponds to all

possible combinations of utility for individuals A and

B for given production possiblity frontier

Định dạng
Số trang	19
Dung lượng	352,05 KB