Quản lý thu chi thỏa thuận tại các trường công lập trên địa bàn thành phố việt trì tỉnh phú thọ

Trên địa bàn thành phố Việt Trì gồm các trường công lập từ trường mầm non, các trường tiểu học, trường trung học cơ sở cho đến các trường trung học phổ thông… Trong điều kiện nguồn kinh

CAO MINH KHÁNH

QUẢN LÝ THU CHI THỎA THUẬN TẠI CÁC TRƯỜNG CÔNG LẬP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ TỈNH PHÚ THỌ

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ

THÁI NGUYÊN - 2019

CAO MINH KHÁNH

QUẢN LÝ THU CHI THỎA THUẬN TẠI CÁC TRƯỜNG CÔNG LẬP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ TỈNH PHÚ THỌ

NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ

Mã số: 8.31.01.10

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS PHẠM BẢO DƯƠNG

THÁI NGUYÊN - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này

là hoàn toàn trung thực Mọi sự giúp đỡ cho việc hoàn thành luận văn đã được ghi trong lời cảm ơn Các thông tin, tài liệu trình bày trong luận văn đã được ghi rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, tháng 01 năm 2019

Tác giả luận văn

Cao Minh Khánh

Tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ tận tình của Giáo viên hướng dẫn

PGS.TS.Phạm Bảo Dương

Tôi xin cảm ơn sự giúp đỡ, đóng góp nhiều ý kiến quý báu của các Thầy, Cô giáo trong Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên

Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi còn nhận được sự giúp đỡ và cộng tác của các đồng nghiệp cùng cơ quan nơi tôi công tác.Tôi xin cảm ơn ban lãnh đạo và các đồng nghiệp đã hỗ trợ và cung cấp thông tin cho tôi hoàn thành luận văn Tôi cũng xin cảm ơn sự động viên giúp đỡ của bạn bè, gia đình đã giúp tôi thực hiện luận văn này

Thái Nguyên, tháng 6 năm 2019

Tác giả luận văn

Cao Minh Khánh

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC CÁC BẢNG viii

DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ x

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 2

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3

5 Bố cục của luận văn 4

Chương 1:CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU CHI THỎA THUẬN CÁC TRƯỜNG CÔNG LẬP 5

1.1 Cơ sở lý luận 5

1.1.1 Một số khái niệm 5

1.1.2 Vai trò của thu chi thỏa thuận đối với ngân sách Nhà trường 8

1.1.3 Nội dung quản lý thu chi thỏa thuận 10

1.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý thu chi thỏa thuận 13

1.2 Cơ sở thực tiễn - Kinh nghiệm thực tiễn về quản lý thu chi thỏa thuận 17

1.2.1 Kinh nghiệm của các tỉnh, thành phố khác về quản lý thu chi thỏa thuận 17

1.2.2 Bài học kinh nghiệm cho các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ 23

Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 25

2.1 Các câu hỏi nghiên cứu 25

2.2 Phương pháp nghiên cứu 25

2.2.1 Phương pháp chọn điểm nghiên cứu 25

2.2.2 Phương pháp thu thập thông tin 25

2.2.3 Phương pháp tổng hợp và phân tích thông tin 28

2.3 Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu 31

2.3.1 Chỉ tiêu đánh giá công tác lập kế hoạch quản lý thu chi thỏa thuận các trường công lập trên địa bàn 31

2.3.2 Chỉ tiêu đánh giá công tác thực hiện quản lý thu chi thỏa thuận các trường công lập trên địa bàn 31

2.3.3 Chỉ tiêu đánh giá công tác quyết toán thu chi thỏa thuận các trường công lập trên địa bàn 32

2.3.4 Chỉ tiêu đánh giá công tác thanh tra, kiểm tra công tác quản lý thu chi thỏa thuận các trường công lập trên địa bàn 32

2.3.5 Chỉ tiêu đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý thu chi thỏa thuận các trường công lập trên địa bàn 32

Chương 3:THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU CHI THỎA THUẬN CỦA CÁC TRƯỜNG CÔNG LẬP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ TỈNH PHÚ THỌ 34

3.1 Khái quát chung về công tác thu chi thỏa thuận các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì tỉnh Phú Thọ 34

3.1.1 Tình hình phát triển của các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì tỉnh Phú Thọ 34

3.1.2 Một số đặc điểm cơ bản của các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì tỉnh Phú Thọ 35

3.2 Thực trạng quản lý thu chi thỏa thuận của các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ 36

3.2.1 Xây dựng quy định về quản lý thu chi thỏa thuận 36

3.2.2 Quy trình quản lý thu chi thỏa thuận 37

3.2.3 Lập kế hoạch về quản lý thu chi thỏa thuận 40

3.2.4 Thực hiện quản lý thu chi thỏa thuận 47

3.2.5 Quản lý công tác quyết toán thu chi thỏa thuận 60

3.2.6 Thanh tra, kiểm tra quản lý thu chi thỏa thuận 63

3.3 Nhân tố ảnh hưởng đến thu chi thỏa thuận của các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ 65

3.3.1 Quy định về việc thu chi thỏa thuận 65

3.3.2 Năng lực kế toán trường học, lãnh đạo nhà trường 65

3.3.3 Công tác kiểm tra giám sát của cơ quan quản lý nhà nước và của cộng đồng 68

3.3.4 Yếu tố thu nhập và dân trí của cư dân trên địa bàn 70

3.3.5 Nhu cầu về nâng cao chất lượng giáo dục, cơ sở vật chất trong nhà trường 72

3.4 Đánh giá chung về công tác quản lý thu chi thỏa thuận của các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ 73

3.4.1 Những thành tựu 73

3.4.2 Hạn chế, tồn tại 74

3.4.3 Nguyên nhân của hạn chế 74

Chương 4:GIẢI PHÁP NÂNG CAO CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU CHI THỎA THUẬN CỦA CÁC TRƯỜNG CÔNG LẬP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ - TỈNH PHÚ THỌ 76

4.1 Quan điểm, phương hướng nâng cao công tác quản lý thu chi thỏa thuận của các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ 76

4.1.1 Quan điểm 76

4.1.2 Phương hướng 77

4.2 Giải pháp nâng cao công tác quản lý thu chi thỏa thuận của các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ 78 4.2.1 Hoàn thiện công tác lập kế hoạch quản lý thu chi thoả thuận các trường

công lập 78

4.2.2 Giải pháp về khai thác nguồn thu 78

4.2.3 Hoàn thiện công tác quyết toán về thu chi thỏa thuận các trường công lập 80

4.2.4 Hoàn thiện công tác thanh tra, kiểm tra quản lý thu chi thỏa thuận các trường công lập 81

4.2.5 Nâng cao trình độ cán bộ quản lý thu chi thỏa thuận tại các trường 83

4.2.6 Giải pháp đối với kế toán và Ban giám hiệu nhà trường 83

4.3 Một số kiến nghị 84

4.3.1 Đối với UBND thành phố Việt Trì 84

4.3.2 Đối với cơ quan quản lý nhà nước các cấp 85

KẾT LUẬN 86

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 88

PHỤ LỤC 90

THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông

UBND Ủy ban nhân dân

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Thống kê đối tượng và nội dung khảo sát 26

Bảng 2.2: Thang đánh giá Likert 28

Bảng 3.1: Kết quả đánh giá quy trình thực hiện quản lý thu chi thỏa thuận tại các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ 38

Bảng 3.2: Số kế hoạch thu chi thỏa thuận các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2015-2017 44

Bảng 3.3: Kết quả đánh giá khảo sát về công tác lập kế hoạch thu chi thỏa thuận các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ 45

Bảng 3.4: Kết quả thực hiện thu chi thỏa thuận các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2015-2017 48

Bảng 3.5: Thu thỏa thuận khối mầm non năm học 2015-2016/2016-2017 49

Bảng 3.6: Thu thỏa thuận khối tiểu học năm học 2015-2016/2016-2017 51

Bảng 3.7: Thu thỏa thuận khối THCS năm học 2015-2016/2016-2017 52

Bảng 3.8: Chi thỏa thuận khối mầm non năm học 2015-2016/2016-2017 53

Bảng 3.9: Chi thỏa thuận khối tiểu học năm học 2015-2016/2016-2017 55

Bảng 3.10: Chi thỏa thuận khối THCS năm học 2015-2016/2016-2017 56

Bảng 3.11: Chênh lệch thu chi thỏa thuận năm học 2015-2016/2016-2017 58

Bảng 3.12: Tình hình quyết toán thu chi thỏa thuận các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2015-2017 61

Bảng 3.13: Kết quả đánh giá công tác quyết toán thu chi thỏa thuận các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ 61

Bảng 3.14: Hình thức thực hiện thanh tra, kiểm tra quản lý thu chi thỏa thuận các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2015-2017 64

Bảng 3.15: Trình độ của cán bộ kế toán tại các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ 66 Bảng 3.16: Kết quả đánh giá về năng lực kế toán trường học, lãnh đạo nhà

trường trong quản lý thu chi thỏa thuận của các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ 67Bảng 3.17: Kết quả đánh giá công tác thanh tra, kiểm tra quản lý thu chi thỏa thuận các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, 68Bảng 3.18: Kết quả đánh giá nhu cầu nâng cao chất lượng giáo dục, cơ sở vật chất trong nhà trường trên địa bàn thành phố Việt Trì,tỉnh Phú Thọ 72

DANH MỤC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ

Hình 3.1: Quy trình quản lý thu chi thỏa thuận tại các trường công lập trên địa

bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ 37

Biểu đồ 3.1: Chênh lệch thu chi thỏa thuận khối mầm non 58

Biểu đồ 3.2: Chênh lệch thu chi thỏa thuận khối tiểu học 59

Biểu đồ 3.3: Chênh lệch thu chi thỏa thuận khối THCS 60

Biểu đồ 3.4: Cơ cấu kinh tế tại thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2015-2017 71

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Xã hội hoá giáo dục đào tạo là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước

ta trong tiến trình hội nhập, là yếu tố quan trọng thúc đẩy giáo dục đào tạo đổi mới và phát triển Sự tham gia của xã hội vào hoạt động của các cơ sở đào tạo không những giúp cho giáo dục đào tạo gắn với nhu cầu thực tiễn xã hội, mà còn tự kiểm định được toàn bộ hoạt động của mình dựa vào việc khai thác nguồn lực tiềm năng đa phương từ các tổ chức, cá nhân trong xã

hội để phát triển

Trên địa bàn thành phố Việt Trì gồm các trường công lập từ trường mầm non, các trường tiểu học, trường trung học cơ sở cho đến các trường trung học phổ thông… Trong điều kiện nguồn kinh phí ngân sách nhà nước còn hạn hẹp, kinh phí của các trường công lập ngoài nguồn ngân sách nhà nước cấp, phần còn lại là nguồn thu học phí, từ đóng góp của người học, từ các dịch vụ giáo dục đào tạo khác theo quy định của Pháp luật và theo quy định của Tỉnh Phú Thọ cũng như quy định của thành phố Việt Trì Trong những năm gần đây, nguồn thu thỏa thuận từ các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì chiếm khoảng 60% trong thu chi ngân sách của các trường công lập Nguồn thu này có ý nghĩa rất quan trọng, nó đã góp phần giúp cho Nhà trường đầu tư cải thiện cơ sở vật chất, nâng cao trình độ đào tạo để đáp ứng yêu cầu của sự phát triển và nhu cầu học tập của xã hội hay chính là nhu cầu học tập của con em trên địa bàn thành phố Việt Trì

Hình thức thu chi thỏa thuận xuất phát từ phía phụ huynh và nhà trường như thu chi học thêm, dạy thêm; bảo hiểm y tế, nước uống học sinh, thu chi học phẩm, quần áo đồng phục, quần áo thể thao, phù hiệu; bán trú cho học sinh mầm non, tiểu học,….Tuy nhiên, công tác thu chi thỏa thuận tại các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì hiện nay còn nhiều hạn chế: xây dựng mức thu chi còn chưa thỏa mãn bậ phụ huynh, quá trinh quản lý có

phân cấp nhưng giữa các đơn vị chức năng còn chồng chéo nhiệm vụ, công tác lập kế hoạch còn yếu, thực hiện quản lý thu chi chưa chặt chẽ, quyết toán còn nhiều vấn đề tranh cãi,… điều này đòi hỏi phải được quản lý chặt chẽ tránh dẫn đến những bức xúc của xã hội về mức độ thu thỏa thuận có hợp lý không? Chi thỏa thuận có minh bạch không? Xuất phát từ thực tế trên, tôi đã

chọn đề tài “Quản lý thu chi thỏa thuận tại các trường công lập trên địa bàn

thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ” để làm luận văn thạc sỹ của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu chung

Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng để đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng quản lý thu chi thỏa thuận tại các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ, góp phần xây dựng nhà trường, đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh trên địa bàn

- Đề xuất giải pháp nâng cao công tác quản lý thu chi thỏa thuận của các trường công lập trên địa bàn Thành phố Việt Trì - tỉnh Phú Thọ

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Là công tác quản lý thu chi thỏa thuận của các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì - tỉnh Phú Thọ bao gồm các trường mầm non, THCS, THPT trên địa bàn thành phố

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian: Đề tài tập trung nghiên cứu công tác quản lý thu chi thỏa thuận của các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ

- Phạm vi thời gian: Các tài liệu phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài chủ yếu được thu thập từ năm 2015-2017, số liệu sơ cấp khảo sát năm 2018

- Phạm vi nội dung: Phân tích thực trạng quản lý thu chi thỏa thuận của các trường công lập trên địa bàn Thành phố Việt Trì - tỉnh Phú Thọ bao gồm các trường mầm non, THCS, THPT trên địa bàn thành phố; đánh giá các yếu

tố ảnh hưởng liên quan đến chất lượng quản lý thu chi thỏa thuận của các trường công lập trên địa bàn Thành phố Việt Trì - tỉnh Phú Thọ, từ đó đề xuất giải pháp công tác quản lý thu chi thỏa thuận của các trường công lập trên địa bàn Thành phố Việt Trì - tỉnh Phú Thọ

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Về lý luận: Luận văn là công trình khoa học có ý nghĩa về phương diện

lý luận trong quản lý thu chi thỏa thuận các trường công lập Các vấn đền liên quan đến lý thuyết về quản lý thu chi thỏa thuận các trường công lập đã được

hệ thống hóa một cách đầy đủ, toàn diện và khoa học

Về thực tiễn: Phân tích thực trạng quản lý thu chi thỏa thuận của các

trường công lập trên địa bàn; đánh giá các yếu tố ảnh hưởng liên quan đến chất lượng quản lý thu chi thỏa thuận của các trường công lập trên địa bàn, từ

đó đề xuất giải pháp công tác quản lý thu chi thỏa thuận của các trường công lập trên địa bàn Thành phố Việt Trì - tỉnh Phú Thọ, góp phần nâng cao hiệu quản quản lý nhà nước về hoạt động này Bên cạnh đó luận văn là tài liệu có giá trị cung cấp cho Ban lãnh đạo Phòng GD&ĐT thành phố Việt Trì, Sở GD&ĐT tỉnh Phú Thọ có trách nhiệm xem xét trong việc đưa ra các giải pháp

nâng cao quản lý thu chi thỏa thuận tại địa bàn trong thời gian tới

5 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, bố cục của đề tài bao gồm 4 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý thu chi thỏa thuận tại

các trường công lập

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3:Thực trạng công tác quản lý thu chi thỏa thuận tại các

trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ

Chương 4: Giải pháp nâng cao công tác quản lý thu chi thỏa thuận

công tại các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ

Chương 1:CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU CHI

THỎA THUẬN CÁC TRƯỜNG CÔNG LẬP

1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Một số khái niệm

1.1.1.1 Khái niệm thu thỏa thuận

Nguồn tài chính là một yếu tố cơ bản trong khái niệm tài chính.Nguồn tài chính là tiền tệ đang vận động độc lập trong quá trình phân phối bộ phận tài sản quốc dân mà chủ yếu là tổng sản phẩm quốc dân để tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ cho các mục đích xác định

Trong cơ chế thị trường hiện nay ở Việt Nam, sự nghiệp giáo dục và đào tạo đang phát triển theo hướng xã hội hóa và đa dạng hóa mục tiêu, chương trình, loại hình trường lớp và các loại hình giáo dục, đào tạo nhằm mục đích nâng cao trình độ dân trí của toàn thể dân cư trong xã hội Điều này được thể hiện ở chỗ bên cạnh các trường công, đã phát triển trường bán công, trường dân lập, tư thục ở các cấp trong hệ thống giáo dục quốc dân Do đó, nguồn tài chính trong các nhà trường, các cơ sở giáo dục bao gồm nhiều nguồn như : ngân sách nhà nước, đóng góp của các doanh nghiệp thuộc tất cả các thành phần kinh tế ; đóng góp của nhân dân ; nguồn tự tạo của hệ thống các cơ sở giáo dục đào tạo thông qua nghiên cứu khoa học và ứng dụng tiến

bộ kỹ thuật vào sản xuất và đời sống ; nguồn hợp tác quốc tế trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo

Thỏa thuận là việc đi tới sự đồng ý sau khi cân nhắc, thảo luận một sự việc nào đó (Từ điển tiếng Việt, 2005)

Xuất phát từ nội dung đổi mới trong sự nghiệp giáo dục - đào tạo, phần chi cho giáo dục từ ngân sách nhà nước hiện nay được giới hạn trong trách nhiệm của nhà nước cho từng lĩnh vực hoạt động của sự nghiệp giáo dục, đào tạo Giáo dục - đào tạo là sự nghiệp của toàn dân, của toàn xã hội nên ngành giáo dục có nhiều khả năng khai thác và tạo lập vốn

Trong các trường công lập, nguồn tài chính trong trường ngoài ngân sách nhà nước cấp, còn có cả nguồn thu sự nghiệp của nhà trường bao gồm:

- Các khoản thu mang tính chất bắt buộc như: phí, lệ phí hiện hành theo quy định: Học phí, quỹ xây dựng do học sinh đóng góp; các lệ phí tuyển sinh, thi cử, tiền đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc…

- Các khoản thu thỏa thuận như: Các khoản thu phục vụ hoạt động dạy thêm học thêm, thu tiền điện, tiền nước uống của học sinh, tiền bảo hiểm thân thể, tiền tăng cường cơ sở vật chất cho nhà trường…

- Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật như tiền lãi từ tiền gửi ngân hàng từ các khoản thu sản xuất, cung ứng dịch vụ…

Trong điều kiện hiện nay, để đảm bảo duy trì hoạt động của nhà trường

và phục vụ cho công tác nuôi dạy học sinh, nguồn thu từ NSNN không thể đáp ứng đủ Chính vì vậy, các nhà trường được phép thu thêm các khoản thu thỏa thuận Đây là nguồn thu thêm của nhà trường bên cạnh các khoản thu mang tính bắt buộc được quy định như học phí, lệ phí thi cử, tiền đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc…

Thu thỏa thuận là những khoản đóng góp được thỏa thuận giữa nhà trường và cha mẹ học sinh để thực hiện một số nhiệm vụ thay cha mẹ học sinh trong công tác nôi dạy học sinh (Bùi Tiến Hanh, 2006)

Trong thực tế, hầu hết các trường công lập bên cạnh thu học phí đều có thu các khoản thu thỏa thuận Với điều kiện hoàn cảnh của mỗi trường khác nhau, nội dung các khoản thu thỏa thuận là khác nhau Thông thường, các khoản thu thỏa thuận bao gồm:

- Thu phục vụ bán trú: tiền ăn, chăm sóc bán trú, trang thiết bị phục vụ bán trú:

- Thu học phí 2 buổi/ngày

- Thu tiền nước uống học sinh

- Thu Bảo hiểm y tế học sinh

- Thu dạy thêm, học thêm trong nhà trường

- Thu viện trợ, quà biếu, tặng, cho

- Thu tài trợ

- Thu khoản đóng góp tự nguyện để sửa chữa nhỏ hoặc mua sắm trang thiết bị của nhà trường

- Thu về quần áo đồng phục, quần áo thể dục thể thao, phù hiệu

1.1.1.2 Khái niệm chi thỏa thuận

Từ những khoản thu thỏa thuận huy động được, nhà trường sử dụng các khoản tiền huy động được để thực hiện các khoản chi thỏa thuận Hầu hết các khoản thu thỏa thuận khi được các nhà trường động viên từ cha mẹ học sinh

đều đã được xác định rõ mục đích sử dụng Vì vậy, chi thỏa thuận là các khoản chi được thỏa thuận giữa nhà trường và cha mẹ học sinh để thực hiện một số nhiệm vụ thay cha mẹ học sinh trong công tác nôi dạy học sinh, được đáp ứng bằng nguồn thu thỏa thuận của nhà trường (Bùi Tiến Hanh, 2006)

Tương ứng với các nội dung thu thỏa thuận, nội dung của các khoản chi thỏa thuận trong các trường công lập hiện nay thông thường gồm các khoản:

- Chi học 2 buổi/ngày

- Chi tiền nước uống học sinh

- Chi bảo hiểm y tế học sinh

- Chi dạy thêm, học thêm trong nhà trường

- Chi viện trợ, quà biếu, tặng, cho

- Chi tài trợ

- Chi khoản đóng góp tự nguyện để sửa chữa nhỏ hoặc mua sắm trang thiết bị của nhà trường

- Chi về quần áo đồng phục, quần áo thể dục thể thao, phù hiệu

1.1.1.3 Đặc điểm của thu chi thỏa thuận

Dựa trên nhu cầu của nhà trường và học sinh

Mức thu, chi do nhà trường thực hiện nhưng được thực hiện dựa trên quy định của nhà nước (Bộ tài chính, Bộ Giáo dục và Đào tạo)

Các khoản thu, chi thỏa thuận được công khai hàng năm giữa nhà trường và phụ huynh

Các khoản thu, chi phục vụ cho học tập của học sinh

1.1.1.4 Khái niệm quản lý thu chi thỏa thuận

- Quản lý thu thỏa thuận là quá trình các nhà trường sử dụng hệ thống các công cụ chính sách,pháp luật để tiến hành quản lý thu các khoản thu thỏa thuận nhằm đảm bảo tính công bằng, minh bạch, tạo điều kiện cho sự hoạt động và phát triển của nhà trường

- Quản lý chi thỏa thuận là quá trình phân phối lại quỹ tiền tệ tập trung được tạo lập từ nguồn thu thỏa thuận của nhà trường một cách có hiệu quả nhằm thực hiện chức năng của nhà trường trên cơ sở thỏa thuận giữa nhà trường và tuân thủ hệ thống chính sách, pháp luật của nhà nước

1.1.2 Vai trò của thu chi thỏa thuận đối với ngân sách Nhà trường

- Vai trò trong việc đầu tư cơ sở vật chất

Bên cạnh yếu tố về đội ngũ giáo viên thì cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học là một trong những điều kiện bảo đảm chất lượng GD của các nhà trường Theo Bộ Giáo dục - Đào tạo (GD-ĐT) Nguyễn Vinh Hiển, ước chi ngân sách nhà nước cho toàn Ngành GD-ĐT hàng năm đạt 20% tổng chi ngân sách nhà nước như mục tiêu đề ra, nhưng theo báo cáo từ nhiều địa phương thì kinh phí chi thực tế chủ yếu là cho con người, phần kinh phí để chi cho các điều kiện phục vụ giảng dạy, học tập còn thấp, ảnh hưởng đến chất lượng GD, nhất là trong điều kiện thực hiện đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy theo định hướng GD toàn diện, coi trọng rèn kỹ năng cho HS thông qua các hoạt động trải nghiệm, nghiên cứu

Thực tế cho thấy các trường công lập không có đủ nguồn tài chính, để

bù đắp chi phí đào tạo, đảm bảo chất lượng đào tạo và tái đầu tư phát triển, nâng cao chất lượng đào tạo, cho nên phần lớn đều không đáp ứng đủ tiêu chí

về cơ sở vật chất đảm bảo chất lượng Bên cạnh đó, do bị khống chế về trần

học phí, nên để có thêm nguồn thu, các trường buộc phải huy động thêm từ nguồn thu thỏa thuận Nhờ có các khoản thu này, các trường có thể nâng cấp,

bổ sung thêm hệ thống cơ sở vật chất, đáp ứng cho nhu cầu dạy và học của giáo viên và học sinh Từ đó giúp nâng cao chất lượng giáo dục

- Vai trò trong việc nâng cao chất lượng giáo dục

Bấy lâu nay xã hội đã và đang phải chịu đựng rất nhiều bất cập trong giáo dục phổ thông, như sự quá tải trong nhiều lớp học, tệ nạn bắt ép trẻ học thêm, bệnh thành tích, bằng cấp, và nhiều tệ nạn khác Rồi vấn đề trả lương, vấn đề thừa thiếu giáo viên ở các cấp học, hay những sinh viên tốt nghiệp sư phạm mà không được tuyển dụng Chưa kể chương trình và sách giáo khoa ít nhiều còn áp đặt, chủ quan, lên mọi vùng miền, và mọi đối tượng Hơn nữa tính cạnh tranh trong giáo dục còn rất thấp

Một số vấn đề nổi cộm khác, giáo dục phổ cập trong nhiều năm qua, mang nhiều khuyết tật, như đâu đó chất lượng còn bị buông lỏng, hay các chương trình còn cứng nhắc, rồi dường như yếu tố văn hóa đặc thù còn chưa được quan tâm đúng mức Còn giáo dục tinh hoa, hình như được hiểu theo kiểu trường chuyên, lớp chọn Kết quả như đã thấy, nguồn nhân lực chất lượng cao ở mọi lĩnh vực còn rất hạn chế, làm ảnh hưởng rất lớn đến tiến trình hội nhập của đất nước

Tất cả những vấn đề nêu trên tạo sức ép rất lớn lên giáo dục công lập trong khi năng lực quản lý và nguồn kinh phí của Nhà nước tỏ ra không đủ để đáp ứng giải quyết những phát sinh ngày càng gia tăng đó Do vậy, để đáp ứng nguồn kinh phí cho nhu cầu về nâng cao chất lượng giáo dục thì các khoản thu thỏa thuận được xem như là một trong những giải pháp giúp các nhà trường có thêm ngân sách phục vụ cho hoạt động của mình Việc huy động kinh phí qua các khoản thu thỏa thuận được xem như là một hình thức

xã hội hóa, tạo điều kiện cho nhà trường có thêm kinh phí để đầu tư cơ sở vật chất, điều kiện dạy và học cho cả giáo viên và học sinh, giúp hình thành môi trường giáo dục tốt nhất cho học sinh phát triển (Phan Thị Cúc, 2004)

1.1.3 Nội dung quản lý thu chi thỏa thuận

1.1.3.1 Xây dựng quy định về thu chi thỏa thuận

Đây là khoản đóng góp được thỏa thuận giữa nhà trường và cha mẹ học sinh để thực hiện một số nhiệm vụ thay cha mẹ học sinh trong công tác nuôi, dạy học sinh Theo quy định các Bộ (Bộ tài chính, Bộ giáo dục và đào tạo), Sở Giáo dục và đào tạo, Sở tài chính các tỉnh xây dựng dựa trên khung vận dụng cho phù hợp với điều kiện địa bàn từng địa phương Các trường một mặt áp dụng chính sách của nhà nước, một mặt trưng cầu ý kiến từ cha mẹ học sinh về tính hợp lý các khung giá thu, mức chi cho học sinh

1.1.3.2 Quy trình quản lý thu chi thỏa thuận

Quy trình được thực hiện xuyên suốt theo sự chỉ đạo của Bộ (Bộ Tài chính, Bộ Giáo dục và đào tạo), với chính sách về thông tư, nghị quyết, văn bản áp dụng xây dựng khung chung, công tác lập kế hoạch, tổ chức thu chi, kiểm tra sự thực hiện các bên Các bộ sẽ phân quyền cho lãnh đạo các Sở các địa phương (Sở tài chính, Sở giáo dục và đào tạo) về hoạt động quản lý thu chi trên địa bàn sao cho đồng nhất, không xảy ra hiện tượng lạm thu, lạm chi, chi sai mục đích Các sở sẽ phân cấp cho Phòng (Phòng Giáo dục và đào tạo, Phòng kế hoạch tài chính) các thành phố/thị xã/huyện triển khai

1.1.3.3 Lập kế hoạch quản lý thu chi thỏa thuận

Lập kế hoạch quản lý thu chi thỏa thuận tại các trường là công việc khởi đầu có ý nghĩa quyết định đến toàn bộ các khâu của quản lý thu chi thỏa thuận các trường học Lập kế hoạch (dự toán) các khoản thu - chi của nhà trường trong một năm học, kết quả của khâu này là dự toán thu chi được hiệu trưởng các trường quyết định Quá trình lập kế hoạch quản lý thu chi thỏa thuận nhằm mục tiêu:

- Huy động nguồn lực tài chính theo đúng chế độ, chính sách của Nhà trường, nhà nước quy định và bảo đảm kiểm soát chi tiêu tổng thể

- Phân bổ nguồn thu- chi phù hợp với ưu tiên trong kế hoạch phát triển nhà trường và chính sách, chế độ của Nhà nước

- Là cơ sở cho việc quản lý thu, chi trong khâu thực hiện quản lý thu chi thỏa thuận cũng như việc đánh giá, quyết toán nguồn thu chi thỏa thuận được công khai, minh bạch và bảo đảm trách nhiệm giải trình

- Giúp cha mẹ học sinh nắm bắt được các thông tin, có kế hoạch đóng góp đúng thời gian, ý nghĩa của nguồn này(Chu Văn Thành, 2004)

1.1.3.4 Thực hiện quản lý thu chi thỏa thuận

Đối với các khoản thu thoả thuận, Ban Giám hiệu (sau khi lấy ý kiến của Hội đồng nhà trường) thảo luận với Ban Đại diện cha mẹ học sinh để thống nhất chủ trương, dự toán thu - chi từng khoản thu và kế hoạch triển khai thực hiện Kế hoạch phải nêu rõ sự cần thiết phải triển khai, đối tượng hưởng lợi, thời gian và cách thức tổ chức triển khai thực hiện, dự kiến kết quả đạt được

Sau khi Nhà trường thống nhất với Ban Đại diện cha mẹ học sinh, dự toán thu chi từng nội dung và kế hoạch triển khai thực hiện phải được công khai phổ biến tại Hội nghị toàn thể cha mẹ học sinh theo từng lớp để thống nhất ý kiến bằng biên bản Biên bản có đầy đủ chữ ký thống nhất của các thành phần tham dự hội nghị

Nhà trường tổng hợp ý kiến của cha mẹ học sinh các lớp để thống nhất tại Hội nghị cha mẹ học sinh toàn trường Bản kế hoạch phải có chữ ký của Thủ trưởng đơn vị, đại diện Ban chấp hành Công Đoàn và Trưởng ban đại diện cha mẹ học sinh(Bùi Tiến Hanh, 2006)

1.1.3.5 Quản lý công tác quyết toán thu chi thỏa thuận

Kết thúc năm học, các cơ sở giáo dục phải niêm yết công khai và báo cáo quyết toán nguồn kinh phí đã được huy động với tập thể nhà trường, các

tổ chức và cá nhân đã đóng góp kinh phí Các khoản thu chi phải được hạch toán vào sổ sách kế toán, thanh quyết toán theo đúng quy định Cung cấp kịp thời số liệu cho cơ quan quản lý, cơ quan thông tin truyền thông khi có yêu cầu.Hiệu trưởng và kế toán các cơ sở giáo dục chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của thông tin và tài liệu cung cấp.Mục đích của quyết toán thu

chi thỏa thuận tại các trường là tổng kết, đánh giá lại toàn bộ quá trình thu, chi trong một năm học đã qua, cung cấp đầy đủ thông tin về quản lý điều hành thu, chi cho những người quan tâm như: Ban giám hiệu, giáo viên, phụ huynh, học sinh, các nhà tài trợ, người dân Quyết toán thu chi thỏa thuận trong các trường học được thực hiện tốt sẽ có ý nghĩa rất quan trọng trong việc nhìn nhận lại quá trình thực hiện quản lý thu chi qua một năm, rút ra những bài học kinh nghiệm thiết thực bổ sung cho công tác lập kế hoạch thu chi cũng như thực hiện thu chi thỏa thuận trong thời gian tiếp theo(Phạm Chí Thanh, 2011)

1.1.3.6 Thanh tra, kiểm tra quản lý thu chi thỏa thuận

Thanh tra, kiểm tra là nội dung không thể thiếu của quản lý nhà nước,

là giai đoạn cuối cùng trong chu trình quản lý thu chi thỏa thuận các trường công lập, có vai trò kiểm định, đánh giá hiệu quả của quản lý nhà nước Qua thanh tra, kiểm tra để có các kiến nghị khắc phục những sơ hở, yếu kém, đề xuất những biện pháp đổi mới và nâng cao hiệu quả quản lý, sửa đổi cơ chế, chính sách nhằm quản lý tốt hơn, hiệu quả hơn đối với thu chi thỏa thuận các trường công lập Chính vì vậy, trong hoạt động quản lý nhà nước nhất là trong lĩnh vực tài chính phải có thanh tra, kiểm tra và thanh tra, kiểm tra phải phục

vụ cho yêu cầu quản lý nhà nước.Ở đâu có quản lý nhà nước thì ở đó phải có thanh tra.Quản lý nhà nước mà không có thanh tra sẽ dẫn tới quan liêu và xa rời thực tiễn Thanh tra, kiểm tra làm cho chu trình quản lý thu chi thỏa thuận các trường công lập được khép kín, các hoạt động ban hành và tổ chức thực hiện quyết định quản lý được gắn bó chặt chẽ hơn, từ việc xem xét, đánh giá, kiểm chứng việc thực hiện các chủ trương, chính sách của đối tượng bị quản

lý, đến việc đề xuất các biện pháp hoàn thiện chủ trương, chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý của chủ thể (Trần Thị Ty, 2003)

1.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý thu chi thỏa thuận

1.1.4.1 Quy định về việc thu chi thỏa thuận

Trên thực tế, các nhà trường không được tự ý quyết định nội dung các khoản thu chi thỏa thuận mà phải tuân theo các quy định của Bộ giáo dục đào tạo và của Sở giáo dục đào tạo tỉnh thành phố nơi các trường trực thuộc Điều này là để đảm bảo không xảy ra tình trạng lạm thu và chi tiêu không đúng mục đích của các nhà trường Rõ ràng, nếu không có các quy định cụ thể về nội dung thu chi thỏa thuận, nguyên tắc quản lý thu chi thỏa thuận thì hoạt động thu chi thỏa thuận tại các nhà trường sẽ gặp rất nhiều vướng mắc, khó khăn Bên cạnh

đó, nếu công tác thu chi thỏa thuận không được thực hiện một cách minh bạch, không tuân theo những quy định, hướng dẫn của nhà nước có thể dẫn đến tâm lý nghi ngại của các bậc phụ huynh học sinh về tính minh bạch của các khoản đóng góp cho nhà trường Điều này không chỉ gây khó khăn cho các trường trong việc huy động các nguồn đóng góp tự nguyện từ xã hội mà còn vô hình chung làm cản trở sự nghiệp xã hội hóa giáo dục của đất nước (Phạm Chí Thanh, 2011)

1.1.4.2 Năng lực kế toán trường học, lãnh đạo nhà trường

Con người là trung tâm của mọi hoạt động trong xã hội, cơ chế quản lý tài chính sẽ khuyến khích hay hạn chế sự phát triển của đơn vị sự nghiệp tuỳ thuộc vào năng lực trình độ của người vận dụng nó Trước hết, ở tầm vĩ mô, những nhà hoạch định chính sách, những nhà xây dựng luật pháp phải có sự hiểu biết, kiến thức chuyên sâu đầy đủ Để đạt được điều đó cần phải trải qua một thực tế để rồi được con người nhận thức và điều chỉnh cho phù hợp Đối với đơn vị là nơi được trực tiếp sử dụng nguồn tài chính thì yếu tố con người lại đặt ra một yêu cầu cấp thiết Người quản lý tài chính từ lãnh đạo, cán bộ quản lý cho đến kế toán cần thiết phải có trình độ, chuyên môn để quản lý tài chính một cách chặt chẽ, đảm bảo đúng pháp luật và phát huy tối đa hiệu quả nguồn vốn

Bên cạnh hiệu trưởng, người chịu trách nhiệm trực tiếp đối với hoạt động quản lý tài chính, trong đó nhiệm vụ quản lý thu chi thỏa thuận là đội ngũ kế toán trường học Vai trò của kế toán trường học thể hiện ở các nội dung sau:

- Thiết lập đầy đủ hồ sơ kế toán để ghi chép nhằm thu thập, phản ánh,

xử lý và tổng hợp thông tin về nguồn kinh phí được cấp, được tài trợ, được hình thành và tình hình sử dụng các khoản kinh phí ; sử dụng các khoản thu phát sinh ở nhà trường

- Thực hiện kiểm tra, kiểm soát tình hình chấp hành dự toán thu - chi; tình hình thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch, các định mức - tiêu chuẩn của nhà nước; kiểm tra việc quản lý sử dụng các loại vật tư, tài sản công ở nhà trường, kiểm tra tình hình chấp hành kỷ luật thu nộp ngân sách, chấp hành kỷ luật thanh toán và các chế độ, chính sách tài chính của Nhà nước

- Lập và nộp đúng hạn các báo cáo tài chính cho các cơ quan quản lí cấp trên và cơ quan tài chính theo qui định Cung cấp thông tin và tài liệu cần thiết phục vụ cho việc xây dựng dự toán, xây dựng các định mức chi tiêu.Phân tích, đánh giá hiệu quả sử dụng các nguồn kinh phí, vốn, quĩ ở nhà trường

Mỗi đơn vị sự nghiệp là một chủ thể tài chính độc lập Để phản ánh các nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh, đơn vị phải tổ chức thực hiện công tác

kế toán Kế toán là việc thu thập, xử lý, cung cấp phân tích thông tin về hoạt động kinh tế, tài chính diễn ra trong đơn vị một cơ chế tài chính hiệu quả hay kém hiệu quả sẽ được phản ánh trung thực nhất qua những kết quả số liệu của công tác kế toán, thống kê Cơ chế quản lý tài chính và tổ chức công tác kế toán có tác động qua lại lẫn nhau.từ kết quả của công việc kế toán, thủ trưởng

cơ quan và cán bộ quản lý có thể rút ra những kinh nghiệm, bài học để quản

lý tài chính ngày càng tốt hơn Ngược lại, việc quản lý tài chính tốt hay chưa tốt sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến việc phản ánh thông tin trên báo cáo kế toán

Rõ ràng, nếu như đội ngũ lãnh đạo và kế toán của nhà trường không đủ năng lực thì hiệu quả quản lý tài chính, trong đó quản lý thu chi thỏa thuận sẽ không cao (Phan Thị Cúc, 2004)

1.1.4.3 Công tác kiểm tra giám sát của cơ quan quản lý nhà nước và của cộng đồng

Với bất kỳ cơ chế quản lý nào đều phải được giám sát thực hiện bởi một hệ thống kiểm tra, kiểm soát Đây có thể là công tác kiểm tra nội bộ trong đơn vị hay là sự giám sát của các cơ quan khác ngoài đơn vị như cơ quan thanh tra, cơ quan kiểm toán… Việc kiểm tra giám sát luôn luôn cần thiết và ảnh hưởng trực tiếp đến cơ chế tài chính Bởi trong quá trình điều hành ngân sách, thực thi các nhiệm vụ của mình, đơn vị có thể vấp phải những sai sót Việc kiểm tra, kiểm soát sẽ tìm ra những thiếu sót trong cơ chế quản lý tài chính từ đó kịp thời đưa ra các biện pháp khắc phục.Đặc biệt là khi có người

cố tình lợi dụng kẽ hở của quản lý tài chính để tham ô, tham nhũng.Khi đó, việc kiểm tra, kiểm soát sẽ vấp phải những khó khăn song nó sẽ giúp cơ chế quản lý ngày càng hoàn thiện hơn

Để tránh tình trạng lạm thu và chi không đúng mục đích xảy ra, các cơ quản quản lý nhà nước cần thường xuyên kiểm tra giám sát hoạt động thu chi thỏa thuận của các nhà trường Thông thường, các nhà trường thường thực hiện các khoản thu vào đầu năm học Do đó, công tác kiểm tra giám sát của các cơ quan quản lý nhà nước chủ yếu được thực hiện vào khoảng thời gian này Còn phần lớn thời gian còn lại trong năm, hoạt động này ít được thực hiện thường xuyên Bên cạnh sự giám sát, kiểm tra của các cơ quan quản lý nhà nước còn có sự kiểm tra, giám sát của cộng đồng như hội cha mẹ học sinh, các cơ quan báo chí, đoàn thể… Sự kiểm tra giám sát này là cần thiết giúp cho quá trình thực hiện các khoản thu chi thỏa thuận của các trường được minh bạch hơn, hiệu quả hơn Rõ ràng nếu không có hoạt động kiểm tra, giám sát thường xuyên của các cơ quan quản lý cấp trên và của cả cộng động

thì có thể dẫn đến hậu quả là các trường lạm dụng quyền thu thỏa thuận dẫn đến thu chi sai quy định Điều này không chỉ ảnh hưởng đến uy tín danh dự của các nhà trường mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của học sinh và cha mẹ học sinh Do đó nếu công tác kiểm tra giám sát được thực hiện thường xuyên và hiệu quả sẽ giúp nâng cao chất lượng quản lý thu thỏa thuận tại các trường công lập(Phan Thị Cúc, 2004)

1.1.4.4 Thu nhập và dân trí của cư dân địa bàn

Thu nhập dân cư trên địa bàn có ảnh hưởng tới số thu thỏa thuận của nhà trường vì thu nhập dân cư trên địa bàn cao, chứng tỏ một nền sản xuất có hiệu quả khi đó thu nhập trong dân lớn, thu nhập bình quân đầu người tăng lên, cuộc sống vật chất của nhân dân khá giả lúc đó người dân mới có điều kiện cho con cái ăn học, đóng góp kinh phí cho nhà trường; các công ty, xí nghiệp làm ăn phát đạt dễ làm việc tài trợ cho giáo dục - đào tạo Thu nhập dân cư trên địa bàn cao sẽ làm giàu các nguồn tài chính khác, làm ảnh hưởng tới số thu chi thỏa thuận của nhà trường(Phạm Chí Thanh, 2011)

1.1.4.5 Nhu cầu về nâng cao chất lượng giáo dục, cơ sở vật chất trong nhà trường

Nhân tố này có ảnh hưởng đến các khoản chi thoả thuận của nhà trường như khoản chi sửa chữa, mua sắm máy móc, thiết bị cho hoạt động giảng dạy, khoản chi này không có định mức quản lý và được xác định tuỳ thuộc vào thực trạng của nhà trường Nhà trường nào cũng muốn nâng cao chất lượng giáo dục, cải thiện cơ sở vật chất và cung cấp nhiều dịch vụ có chất lượng hơn cho học sinh Thực chất của nhân tố này nói đến phạm vi, mức độ các khoản được Nhà nước bao cấp phục vụ, trước khi với cơ chế quản lý quan liêu bao cấp hầu hết mọi nhu cầu học hành, sinh hoạt của học sinh đều được Nhà nước bao cấp, do vậy số chi NSNN cho Giáo dục - Đào tạo rất cao Ngày nay khi nền kinh tế chuyển sang kinh tế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước, phạm

vi bao cấp của Nhà nước giảm, Nhà nước chỉ đảm bảo kinh phí để duy trì sự đảm bảo của nhà trường, phần còn lại phải huy động qua chính sách thu học phí và các khoản thu thỏa thuận khác của học sinh(Phạm Chí Thanh, 2011)

1.2 Cơ sở thực tiễn - Kinh nghiệm thực tiễn về quản lý thu chi thỏa thuận

1.2.1 Kinh nghiệm của các tỉnh, thành phố khác về quản lý thu chi thỏa thuận

1.2.1.1 Kinh nghiệm quản lý thu chi thỏa thuận tại thành phố Bắc Ninh

Trước khi bắt đầu năm học mới, ngành GD-ĐT tỉnh Bắc Ninh thường tham mưu với lãnh đạo thành phố mở các hội nghị chuyên đề có sự tham gia của nhiều ngành hữu quan, lãnh đạo các xã phường, các trường và hội phụ huynh học sinh bàn bạc, thống nhất các khoản thu đầu năm học Các khoản thu thực hiện đúng quy định của Bộ GD-ĐT, của tỉnh và Sở GD-ĐT nhưng phải thu theo tháng và rải đều trong năm học, tránh xảy ra bức xúc khi học sinh phải nộp quá nhiều tiền vào đầu năm

Với những khoản thu tự nguyện, ngành GD-ĐT chỉ đạo các trường phải thực hiện nghiêm theo quy định và quy trình với từng khoản Các khoản thu phải có dự toán chi tiết và có sự thỏa thuận, thống nhất với hội phụ huynh học sinh và có phiếu dự kiến mức đóng góp tự nguyện của từng phụ huynh, trên phiếu ghi rõ đây là khoản đóng góp tự nguyện không bắt buộc

Mỗi năm học tùy điều kiện thực tế từng trường, chỉ được xã hội hóa tối

đa 2 danh mục thực sự cần thiết.Việc xã hội hóa chỉ diễn ra trong học kỳ II và trong hè để tránh nhiều khoản đóng góp tập trung vào đầu năm học.Sau khi thỏa thuận với phụ huynh học sinh, các trường phải duyệt qua UBND cấp xã

và Phòng GD-ĐT rồi mới công khai tổ chức thực hiện thu-chi

Cùng với việc cụ thể hóa bằng các văn bản chỉ đạo, ngành GD-ĐT thành phố luôn quan tâm theo dõi nắm bắt tình hình và tiến hành kiểm tra khi cần thiết Trong năm học 2013-2014 đã có 8 trường trên địa bàn thành phố vi phạm các khoản thu bị buộc phải trả lại tiền thu sai cho học sinh, lãnh đạo 8 trường này còn bị phê bình thẳng thắn trước hội nghị giao ban toàn ngành, nhờ vậy đã chấm dứt tình trạng lạm thu trong trường học, được phụ huynh học sinh hoan nghênh

Tuy nhiên để việc quản lý các khoản thu nói chung trong trường học đi vào nền nếp, phù hợp với điều kiện thực tiễn khu vực thành phố thì tỉnh cần điều chỉnh một số khoản thu bằng văn bản mới có tính pháp lý Công văn của liên Sở GD-ĐT - Tài chính năm 2009 về hướng dẫn thu và sử dụng một số khoản thu phục vụ nhu cầu cần thiết của học sinh và nhà trường hiện không còn phù hợp

Có hai bất cập liên quan đến vấn đề thu, chi trong các nhà trường hiện nay Thứ nhất theo quy định, các trường được chi thường xuyên chiếm 20% ngân sách giao, nhưng trên thực tế nhiều trường chi lương giáo viên đã chiếm 90%, chỉ còn 10% cho chi thường xuyên Thứ hai, theo quy định tối thiểu cho khối Mầm non phải có 2 giáo viên/lớp, nhưng tại thành phố Bắc Ninh mới đạt 1,2 giáo viên/lớp, như vậy để “nuôi” được đội ngũ giáo viên Mầm non hợp đồng các trường phải thu thêm tiền của học sinh để hỗ trợ các cô

Một bất cập nữa là tỉnh thường giao chỉ tiêu biên chế năm học cho ngành khá chậm (tháng 10 hàng năm), đây là thời điểm năm học mới đã bắt đầu được 2 tháng do vậy rất khó khăn trong sắp xếp và xây dựng kế hoạch đội ngũ

Để thực hiện đúng quy định các khoản thu, chi thỏa thuận, Sở Giáo dục

và Đào tạo tỉnh Bắc Ninh đã yêu cầu Trưởng phòng Giáo dục và Đào tạo các huyện, thị xã, thành phố; Hiệu trường các trường THPT, Thủ trưởng các đơn

vị, cơ sở giáo dục tổ chức triển khai, thực hiện nghiêm túc nội dung như:

- Tuyệt đối không được thu tiền đóng góp của phụ huynh học sinh để phục vụ chi thường xuyên mà ngân sách nhà nước đã bố trí theo quy định như: Chi hỗ trợ hoạt động giáo dục, điện sáng, nước sinh hoạt, khen thưởng, phụ đạo học sinh yếu, bồi dưỡng học sinh giỏi, tiền bảo vệ trường,…

- Không được thu tiền làm vệ sinh lớp đối với học sinh các trường phổ thông (THCS, THPT), nhà trường phải tổ chức cho học sinh lao động để rèn luyện kỹ năng sống, giáo dục ý thức giữ gìn vệ sinh và bảo vệ CSVC trường, lớp học

- Không được thu tiền, tổ chức may đồng phục và tiền sách, vở, đồ dùng học tập của học sinh Việc thực hiện đồng phục, các nhà trường phải thống nhất với Hội CMHS về mẫu, màu sắc để CMHS tự may và mua cho học sinh

- Các tổ chức, cá nhân thuộc Sở GD&ĐT, phòng GD&ĐT; cán bộ quản

lý, giáo viên, nhân viên của các cơ sở giáo dục phổ thông tuyệt đối không được thực hiện hoặc tham gia thực hiện việc giới thiệu, quảng bá, vận động mua, phát hành sách tham khảo tới học sinh hoặc cha mẹ học sinh dưới bất kỳ hình thức nào

Đồng thời, Sở giáo dục và đào tạo tỉnh cũng quy định các nguyên tắc khi các trường kêu gọi nguồn động viên từ thu thỏa thuận và quán triệt các trường phải tuân thủ nguyên tắc này Nếu xảy ra sai phạm, trách nhiệm đầu tiên thuộc về hiệu trưởng Theo đó, các trường học được kêu gọi đóng góp tự nguyện của các tổ chức, cá nhân để sửa chữa, mua sắm trang thiết bị trong điều kiện ngân sách nhà nước và khoản thu học phí chưa đáp ứng được các nhu cầu chi thường xuyên và các hoạt động Việc huy động đóng góp tự nguyện của các tổ chức, cá nhân theo nguyên tắc không được gắn bất kỳ điều kiện ràng buộc nào về đặc quyền, đặc lợi trong việc thụ hưởng dịch vụ giáo dục hoặc quyền khai thác lợi ích kinh tế phát sinh từ tài sản, kinh phí đã đóng góp cho nhà trường

Đồng thời, một quy trình quản lý và sử dụng các khoản tài trợ của các

tổ chức cá nhân cũng được quy định rõ ràng chi tiết Điều này giúp các trường

có cơ sở để quản lý và sử dụng các khoản thu thỏa thuận của mình, giúp nâng cao tính hiệu quả của công tác quản lý thu chi thỏa thuận Cụ thể, quy trình gồm 6 bước:

- Bước 1: Các trường học thống nhất chủ trương và xây dựng kế hoạch công việc, dự trù kinh phí thực hiện triển khai trong Ban Giám hiệu, Hội đồng nhà trường và các tổ chức, cá nhân nhà tài trợ

- Bước 2: Lập kế hoạch công việc và dự trù kinh phí chi tiết (bao gồm

dự kiến nguồn huy động, các nội dung chi và dự kiến mức chi cụ thể) để thực hiện Trong đó, kế hoạch công việc phải nêu rõ mục đích, đối tượng hưởng lợi, hình thức huy động các nguồn đóng góp, cách thức tổ chức thực hiện, chất lượng sản phẩm, công trình

- Bước 3: Báo cáo cơ quan cấp trên quản lý trực tiếp (UBND huyện, thị

xã, thành phố hoặc Sở GD&ĐT theo phân cấp quản lý) để xin chủ trương thống nhất bằng văn bản và chỉ được tiến hành vận động sau khi có sự đồng ý của cơ quan cấp trên quản lý trực tiếp

- Bước 4: Tổ chức triển khai, thực hiện việc huy động đóng góp tự nguyện bằng tiền mặt, hiện vật hay ngày công lao động đến các tổ chức, cá nhân nhà tài trợ; lập danh sách ký xác nhận tự nguyện tài trợ của các tổ chức,

cá nhân nhà tài trợ về kinh phí, hiện vật hay ngày công lao động

- Bước 5: Trong quá trình thực hiện phải có sự kiểm tra và giám sát của các tổ chức, cá nhân đã tài trợ

Bước 6: Sau khi hoàn thành công việc, các trường học phải niêm yết công khai và báo cáo quyết toán số kinh phí đã huy động và kết quả thực hiện Khoản thu này phải đưa vào sổ sách kế toán và hạch toán, thanh quyết toán theo quy định Các tài sản được mua sắm, sửa chữa phải hạch toán tăng tài sản và sử dụng trong nhà trường (thực hiện hạch toán và khấu hao tài sản theo đúng quy định hiện hành)((Phòng giáo dục thành phố Bắc Ninh, 2014)

1.2.1.2 Kinh nghiệm quản lý thu chi thỏa thuận tại thành phố Hà Nội

Để chấn chỉnh việc thu tiền trái quy định, Bộ GD&ĐT và UBND TP

Hà Nội đã có nhiều biện pháp mạnh tay để xử lý dứt điểm tình trạng này

Cụ thể, UBND TP Hà Nội có văn bản số 5462/UBND-KGVX yêu cầu các cơ sở giáo dục thực hiện nghiêm việc thu các khoản đúng quy định Các khoản tài trợ, đóng góp tự nguyện phải đảm bảo đúng tính chất tự nguyện của người, tổ chức tài trợ, đóng góp

Đồng thời, tuyệt đối không lợi dụng danh nghĩa xã hội hóa để tổ chức thu các khoản đóng góp mang tính cào bằng, áp đặt Thực hiện tốt công tác phối hợp giữa nhà trường với ban đại diện cha mẹ học sinh trong việc quản lý,

sử dụng kinh phí hoạt động của ban theo quy định

Bên cạnh đó, công văn cũng nhấn mạnh cần có chế độ miễn, giảm phù hợp đối với học sinh gia đình khó khăn về kinh tế và tuyệt đối không được để học sinh vì gia đình khó khăn không có tiền đóng góp học sinh phải bỏ học

UBND TP Hà Nội cũng yêu cầu Sở GD&ĐT cùng các phòng, ban liên quan tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc thu, chi, tổ chức dạy thêm, học thêm; có hình thức xử lý nghiêm đối với người đứng đầu các cơ sở giáo dục, các cá nhân, đơn vị (theo phân cấp quản lý) trong quá trình tổ chức, triển khai, thực hiện các khoản thu, chi, dạy thêm, học thêm không đúng quy định

Văn bản ra đời thể hiện sự “mạnh tay” của các cơ quan quản lý đối với tình trạng lạm thu vốn đã gây bức xúc nhiều năm nay Bởi trước đó, dư luận

đã lên tiếng phản đối cách hoạt động của ban đại diện cha mẹ học sinh và coi

đó là “cánh tay nối dài” cho các hiệu trưởng lạm thu Thậm chí, nhiều cha mẹ học sinh đã lên tiếng yêu cầu xóa bỏ ban đại diện cha mẹ học sinh nếu tiếp tục hoạt động không hiệu quả

Bên cạnh đó, Để thống nhất việc thu chi cho các trường trên địa bàn trong năm học 2016-2017, Sở GD&ĐT Hà Nội đã chính thức có văn bản yêu cầu tăng cường quản lý thu chi trong các trường học về tất cả các khoản đóng

góp tự nguyện, thảo thuận

Về những khoản đóng góp của cha mẹ học sinh cho ban đại diện cha

mẹ học sinh, Sở khẳng định đây là những khoản thu tự nguyện Tất cả các khoản thu phải thông báo công khai bằng văn bản tới từng phụ huynh học sinh Đồng thời, phụ huynh học sinh có quyền từ chối những khoản đóng góp

tự nguyện mà ban đại diện cha mẹ học sinh lớp, trường yêu cầu Đối với những khoản thu hộ, Sở quy định bảo hiểm thân thể là khoản thu tự nguyện,

phụ huynh có quyền lựa chọn loại hình bảo hiểm, vì vậy không được đưa khoản thu này là những khoản thu bắt buộc, không giao cho giáo viên chủ nhiệm thu Nhà trường tạo điều kiện và phối hợp với các tổ chức bảo hiểm triển khai thực hiện công tác bảo hiểm học sinh, chú trọng công tác tuyên truyền vận động để đông đảo học sinh tự nguyện tham gia, góp phần bảo vệ chăm sóc sức khỏe cho học sinh

Ngoài ra, đối với những khoản thu thỏa thuận như tiền ăn, học phẩm, tiền chăm sóc bán trú, tiền nước uống, vệ sinh, an ninh nhà trường phải đảm bảo thực hiện dân chủ, công khai, có văn bản thỏa thuận tới từng cha mẹ học sinh về cả mức thu, nội dung chi với nguyên tắc thu đủ chi trên tinh thần tự nguyện và có sự thống nhất trong Ban giám hiệu nhà trường Để làm rõ trách nhiệm của các cá nhân, tổ chức trong việc thu chi trong trường học, Sở GD&ĐT yêu cầu các trường phải báo cáo bằng văn bản tới cơ quan quản lý cấp trên về tất cả các khoản thu trong nhà trường Trong đó, hiệu trưởng nhà trường chịu trách nhiệm trước cơ quan quản lý cấp trên về các khoản thu chi trong nhà trường Tất cả các trường phải xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ, quy chế này phải được thảo luận công khai và được sự nhất trí của tập thể cán

bộ, giáo viên, nhân viên nhà trường

Về quản lý và sử dụng kinh phí của ban đại diện cha mẹ học sinh, Sở cũng yêu cầu trưởng ban đại diện cha mẹ học sinh lớp chủ trì phối hợp với giáo viên chủ nhiệm lớp dự kiến kế hoạch chi tiêu kinh phí được đóng góp, tài trợ, hiện vật được biếu tặng và chỉ sử dụng sau khi đã được toàn thể các thành viên ban đại diện cha mẹ học sinh lớp thống nhất ý kiến Việc thu chi kinh phí của ban đại diện cha mẹ học sinh phải đảm bảo nguyên tắc công khai, dân chủ, báo cáo công khai tình hình thu chi và quyết toán kinh phí tại các cuộc họp cha mẹ học sinh lớp và các cuộc họp toàn thể ban đại diện cha mẹ học sinh trường Sở GD&ĐT yêu cầu phòng GD&ĐT các quận, huyện tăng cường công tác kiểm tra, giám sát về các khoản thu chi tài chính và kịp thời xử lý các hiện tượng vi phạm

Những khoản thu sai qui định phải trả lại học sinh(Phòng giáo dục thành phố Hà Nội, 2017)

1.2.2 Bài học kinh nghiệm cho các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ

Trên cơ sở các kinh nghiệm quản lý thu chi thỏa thuận tại các trường công lập của thành phố Hà Nội và tỉnh Bắc Ninh, có thể rút ra bài học kinh nghiệm cho UBND thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ nhằm hoàn thiện quản lý các khoản thu chi thỏa thuận tại các trường công lập tại địa bàn thành phố như sau:

- Xây dựng khung mức thu các khoản thu thỏa thuận, tránh trường hợp thu sai quy định hoặc thu vượt mức cho phép

- Thu chi kinh phí của ban đại diện cha mẹ học sinh phải đảm bảo nguyên tắc công khai, dân chủ, báo cáo công khai tình hình thu chi và quyết toán kinh phí tại các cuộc họp cha mẹ học sinh lớp và các cuộc họp toàn thể ban đại diện cha mẹ học sinh trường

- Tất cả các trường phải xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ, quy chế này phải được thảo luận công khai và được sự nhất trí của tập thể cán bộ, giáo viên, nhân viên nhà trường

- Với các khoản thu bảo hiểm thân thể là khoản thu tự nguyện, phụ huynh có quyền lựa chọn loại hình bảo hiểm, vì vậy không được đưa khoản thu này là những khoản thu bắt buộc, không giao cho giáo viên chủ nhiệm thu Nhà trường tạo điều kiện và phối hợp với các tổ chức bảo hiểm triển khai thực hiện công tác bảo hiểm học sinh

- Quy định trách nhiệm và hình thức xử lý đối với những đơn vị nhà trường lạm thu, chi sai mục đích Trong đó, hiệu trưởng nhà trường chịu trách nhiệm trước cơ quan quản lý cấp trên về các khoản thu chi trong nhà trường

- Các trường học được kêu gọi đóng góp tự nguyện của các tổ chức, cá nhân để sửa chữa, mua sắm trang thiết bị trong điều kiện ngân sách nhà nước

và khoản thu học phí chưa đáp ứng được các nhu cầu chi thường xuyên và các

hoạt động Việc huy động đóng góp tự nguyện của các tổ chức, cá nhân theo nguyên tắc không được gắn bất kỳ điều kiện ràng buộc nào về đặc quyền, đặc lợi trong việc thụ hưởng dịch vụ giáo dục hoặc quyền khai thác lợi ích kinh tế phát sinh từ tài sản, kinh phí đã đóng góp cho nhà trường

Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Các câu hỏi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu nhằm trả lời các câu hỏi sau:

- Thực trạng công tác quản lý thu chi thỏa thuận tại các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ thời gian qua như thế nào?

- Các nhân tố nào ảnh hưởng đến công tác quản lý thu chi thỏa thuận tại các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ?

- Giải pháp nâng cao công tác quản lý thu chi thỏa thuận tại các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ trong thời gian tới là gì?

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Phương pháp chọn điểm nghiên cứu

Đề tài chọn điểm nghiên cứu là các trường mầm non, tiểu học và trung học công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ

2.2.2 Phương pháp thu thập thông tin

2.2.2.1 Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp

Số liệu thứ cấp là các số liệu liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến nội dung nghiên cứu của đề tài là quản lý thu chi thỏa thuận được công bố chính thức ở các cấp, các ngành:

- Các văn bản pháp lý liên quan; các Thông tư, Quyết định; Quy trình quản lý thu chi thỏa thuận tại các trường học công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ

- Các tài liệu, công trình khoa học đã được công bố và những vấn đề liên quan xuất phát từ thực trạng chung của cả nước

- Các giáo trình, sách báo chuyên ngành liên quan đến quản lý thu chi thỏa thuận tại các trường học công lập

- Các báo cáo, thống kê, tài liệu thuộc văn phòng UBND thành phố Việt Trì, Chi cục thống kê, Sở Giáo dục đào tạo, phòng giáo dục đào tạo các huyện, báo cáo của các trường mầm non, tiểu học, trung học công lập trên địa

bàn thành phố Việt Trì tỉnh Phú Thọ từ năm 2015-2017, các trang điện tử như: Chính phủ, Tài liệu Việt Nam

2.2.2.2 Phương pháp thu thập thông tin sơ cấp

Phương pháp này để đánh giá đánh giá được thực trạng công tác quản

lý thu chi thỏa thuận tại các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ

Trong phạm vi của luận văn nghiên cứu để thu thập được dữ liệu thông tin lớn, phương pháp điều tra bằng bảng hỏi là phương pháp hiệu quả nhất Điều tra khảo sát các đối tượng như cán bộ kế toán, Ban giám hiệu, Giáo viên chủ nhiệm, phụ huynh học sinh, cán bộ Phòng Tài Chính, cán bộ UBND xã phường, cán bộ kiểm toán

Phiếu khảo sát bao gồm các câu hỏi được thiết kế để đánh giá các yếu

tố ảnh hưởng đến công tác quản lý thu chi thỏa thuận tại các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ

- Đối tượng điều tra khảo sát: cán bộ kế toán, giáo viên, ban giám hiệu,

phụ huynh, cán bộ quản lý Tại địa bàn các trường công lập mầm non gồm 28 trường, trường tiểu học 27 trường và trường trung học là 23 trường Tác giả tiến hành chọn mẫu khảo sát gồm 90 người

Bảng 2.1: Thống kê đối tượng và nội dung khảo sát Đối

công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì

Đánh giá mức

độ trung bình-khá-tốt

kém-yếu-Giáo

viên 20

Năng lực kế toán trường học; Công tác lập kế hoạch thu chi thỏa thuận các; quy trình thực hiện; công tác quyết toán thu chi; công tác thanh tra, kiểm tra quản lý thu chi thỏa thuận các trường công lập

trên địa bàn thành phố Việt Trì

Đánh giá mức

độ trung bình-khá-

Nhu cầu nâng cao chất lượng, cơ sở giao

s dục nhà trường; công tác lập kế hoạch thu chi thỏa thuận các; quy trình thực hiện; công tác quyết toán thu chi; công tác thanh tra, kiểm tra quản lý thu chi thỏa thuận các trường công lập trên địa

bàn thành phố Việt Trì

Đánh giá mức

độ trung bình-khá-

trên địa bàn thành phố Việt Trì

Đánh giá mức

độ trung bình-khá-

phố Việt Trì

Đánh giá mức

độ trung bình-khá-

kém-yếu-tốt

(Nguồn: Tác giả tổng hợp)

- Nội dung phiếu điều tra

Phần 1: Thông tin chung: Họ và tên, giới tính, tuổi, đơn vị công tác, chức vụ, số năm công tác

Phần 2: Nội dung khảo sát: Thực trạng công tác quản lý thu chi thỏa thuận tại các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ; các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý thu chi thỏa thuận tại các trường công lập trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ

- Giá trị bình quân của tiêu chí Likert cho từng câu hỏi:

Xi = (∑ Xi*fi)/ (∑fi) Trong đó:

Xi: là biến quan sát theo tiêu chí Likert Fi: Số người trả lời cho giá trị Xi

Ý nghĩa của từng giá trị trung bình đối của tiêu chí:

Giá trị khoảng cách = (Maximum - Minimum)/ n = (5 -1)/ 5= 0,8

Từ đó ta có: Giá trị trung bình và ý nghĩa của tiêu chí Likert:

Bảng 2.2: Thang đánh giá Likert

2.2.3 Phương pháp tổng hợp và phân tích thông tin

2.2.3.1 Phương pháp tổng hợp thông tin

Sau khi thu thập được các thông tin tiến hành phân loại, sắp xếp thông tin theo thứ tự ưu tiên về độ quan trọng của thông tin Đối với các thông tin là

số liệu lịch sử và số liệu khảo sát thực tế thì tiến hành lập lên các bảng biểu,

sơ đồ, hình vẽ