Bài giảng Kinh tế học quản lý: Chuyên đề 7 giúp người học hiểu về Giới thiệu lý thuyết trò chơi. Nội dung trình bày cụ thể gồm có: Giới thiệu, một số khái niệm, phân loại trò chơi, các giả định quan trọng, cân bằng Nash (Nash equilibrium), một số qui luật trong lý thuyết trò chơi.
Trang 1CHUYÊN ĐỀ VII
GIỚI THIỆU
LÝ THUYẾT TRÒ CHƠI
NỘI DUNG
1 Giới thiệu
2 Một số khái niệm
3 Phân loại trò chơi
4 Các giả định quan trọng
5 Cân bằng Nash (Nash equilibrium)
6 Một số qui luật trong lý thuyết trò chơi
Trang 21 GIỚI THIỆU
• Nghiên cứu các tình huống ra quyết định có ảnh
hưởng, liên quan đến nhiều người và ngược lại
• Lý thuyết trò chơi sẽ xác định xác suất thành công
khi cho trước một không gian chiến lược Nghĩa là
mỗi người đều có hơn một sự lựa chọn và lựa chọn
của họ ảnh hưởng lẫn nhau
1 GIỚI THIỆU
• Ví dụ 1: Có hai dòng xe, một dòng dành cho “phái
yếu” và một dòng dành cho “phái mạnh” Với ngân
sách có hạn, bản thân Honda lẫn SYM đều không
thể đầu tư cùng một lúc cả hai dòng này và họ lại là
đối thủ cạnh tranh của nhau Nếu cả hai cùng tung ra
cùng lúc 1 dòng xe cho phái mạnh (hoặc phái yếu)
thì cả hai đều thiệt Chiến lược tốt nhất là mỗi hãng
chọn dòng xe để đầu tư Vấn đề là làm sao biết đối
thủ của mình đang đầu tư dòng xe nào?
Trang 31 GIỚI THIỆU
• Ví dụ 2: Ban Biên tập báo Thanh Niên sẽ phải có
một cuộc họp kín để quyết định chọn tin gì đưa lên
trang 1 của báo ngày hôm nay Và họ cũng biết ban
Biên tập báo Tuổi Trẻ cũng họp ở đâu đó để bàn về
việc này
2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM
• Người chơi (Players): Là những người tham gia vào
một hay nhiều trò chơi
• Luật chơi (Rules): Là những nguyên tắc và chế tài
trong một cuộc chơi
• Kế cục (Payoff): Là lượng hữu dụng (thường là tiền)
mà một người chơi khi thắng hoặc thua của một
chiên lược cụ thể trong trò chơi
• Chiến lược (Strategy): Là một tập các phải ứng của
người chơi có thể xảy ra trong một trò chơi Một
chiến lược phải trọn vẹn, xác định rõ ràng trong các
tình huống bất ngờ
Trang 42 MỘT SỐ KHÁI NIỆM
• Chiến lược áp đảo (Dominant Strategy): Là chiến lược
có kết cục tốt nhất bất chấp các chiến lược của đối thủ
• Chiến lược bị áp đảo (Dominated Strategy): Là chiến
lược có kết cục tệ nhất bất chấp các chiến lược của đối thủ
• Chiến lược thuần tuý (Pure Strategy): Là chiến lược dự
trên phán đoán các chiến lược của đối thủ
• Chiến lược hỗn hợp (Mixed Strategy): Là chiến lược khi
không dự đoán được chiến lược của đối thủ
• Cân bằng (Equilibrium): Là một kết quả (outcome) mà
trong đó các bên tham gia cuộc chơi không muốn thay đổi
2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM
• Cân bằng (Equilibrium): Là một kết quả (outcome) mà
trong đó các bên tham gia cuộc chơi không muốn thay đổi
• Cân bằng áp đảo (Dominant Strategy Equilibrium): Là
một cân bằng mà trong đó mỗi người chơi đều sử dụng
chiến lược áp đảo của mình
• Cân bằng Nash (Nash Equilibrium): Là cân bằng mà
trong đó các người chơi hành động điều tốt nhất mà họ có
thể làm khi đối với hành động của đối phương
• Tình thế lưỡng nan của người tù (Prinsoner’s dlemma):
Là một kết cục mà mặc dù mọi người hành động khôn
ngoan theo tư lợi của mình nhưng kết nhận được thì không
khôn ngoan
Trang 53 PHÂN LOẠI TRÒ CHƠI
• Phân loại dựa vào thông tin
• Trò chơi với thông tin đầy đủ (complete information): là
mỗi người chơi có thể tính toán được kết cục (payoff)
của các người chơi còn lại
• Trò chơi với thông tin không đầy đủ (incomplete
information)
• Trò chơi đồng thời (Simultaneous-move game)
• Là dạng trò chơi mà các nguời chơi phải hành động
cùng lúc
• Ví dụ: Ban biên tập báo Thanh Niên và Tuổi Trẻ
phải ra quyết định đồng thời
3 PHÂN LOẠI TRÒ CHƠI
• Trò chơi luôn phiên (Sequential-move game): hay còn
gọi là trò chơi động, là dạng trò chơi có nhiều giai đoạn
và mỗi người chơi sẽ hành động ở mỗi giai đoạn
• Nếu Honda ra quyết định trước thì SYM sẽ rất dễ dàng
có quyết định
• Trả tiền nhậu hay karaoke là trò chơi luôn phiên
• Phân loại dựa vào khả năng hợp tác
• Trò chơi hợp tác (cooperative games): các người chơi cùng
lập chương trình hành động và có biện pháp chế tài cho
những thoả thuận chung
• Trò chơi bất hợp tác (non- cooperative games): không có
hợp đồng (khế ước), hoặc nếu có thì rất khó chế tài
Trang 64 CÁC GIẢ ĐỊNH QUAN TRỌNG
• Mỗi người ra quyết định (người chơi – player) luôn có hai hay
nhiều lựa chọn
• Mỗi lựa chọn phải dẫn đến một kết cục rõ ràng (thắng, thua hay
hoà) khi kết thúc cuộc chơi
• Kết cục cụ thể cho mỗi người chơi phải gắn với mỗi giai đoạn
kết thúc (một trò chơi có tổng bằng không – zero sum game
nghĩa là tổng tất cả các kết cục của các người chơi là bằng zero
khi kết thúc mỗi giai đoạn chơi)
4 CÁC GIẢ ĐỊNH QUAN TRỌNG
• Người chơi đều có kiến thức hoàn hảo về trò chơi cũng
như về đối phương của họ (Anh ta/Chị ta biết đầy đủ chi
tiết các luật lệ của trò chơi cũng như kết cục của tất cả
các người khác)
• Tất cả những quyết định của người chơi là duy lý (học
thuyết mà trong đó tiêu chuẩn về chân lý không có tính giác
quan mà có tính trí tuệ và suy diễn logic), mỗi người chơi,
chẳng hạn có hai lựa chọn, thì khi đó họ sẽ lựa chọn cái
nào đem lại kết cục tốt nhất
Trang 75 CÂN BẰNG NASH
NGƯỜI CHƠI 2
NGƯỜI
CHƠI 1
Đỉnh 1, 0 1, 1
• Cân bằng Nash là tập hợp các chiến lược (mỗi người chơi có
một chiến lược) sao cho không người chơi nào có động cơ
đơn phương thay đổi hành động của họ
• Nếu một người chơi thay đổi chiến lược, người này sẽ nhận
được kết cục thấp hơn
5 CÂN BẰNG NASH
HÃNG B
Quảng cáo Không quảng cáo
HÃNG A
Quảng cáo 40, 5 15, 0
Không quảng cáo 6, 8 20, 2
• Cân bằng Nash là một chiến lược khiến cho người chơi
nghĩ rằng mình đã lựa chọn tốt nhất có thể, bất luận hành
động của đối thủ
• Quảng cáo là lựa chọn tốt nhất của Hãng B
Trang 85 CÂN BẰNG NASH
TẤM
Không bắt cá Bắt cá
CÁM
Không bắt cá 0 , 0 6 , 4
• Mỗi người chơi luôn tìm phương án tốt nhất (best
response) trước mỗi chiến lược của đối phương
• Cám không có chiến lược áp đảo/Chiến lược áp đảo
của Tấm là “Bắt cá”
5 CÂN BẰNG NASH
THỢ SĂN 2
• Cân bằng Nash có thể được tạo ra khi người chơi hợp
tác với nhau
• Săn Hươu đem lại lợi ích cao nhất nhưng cần phải có
sự hợp tác
Trang 96 MỘT SỐ QUI LUẬT TRONG LÝ THUYẾT TRÒ CHƠI
Qui luật 1: Nhìn xa hơn và suy luận ngược về (Look ahead
and reason backward)
• Người tiên phong là người khôn?
• Trong chợ, nếu gian hàng của bạn là người niêm yết
giá cố định trước, đối thủ của bạn sẽ có cơ hội hạ giá
để dành khách hàng
• Khi công ty quyết định tung ra một sản phẩm mới trên
thị trường Bạn phải đầu tư để người tiêu dùng hiểu nó
là gì, công dụng mới, chức năng vượt trột so với các
sản phẩm hiện hành…người đi sau không cần phải làm
như vậy nữa! Họ sẽ cưỡi trên lưng trên lưng của người
đi trước
6 MỘT SỐ QUI LUẬT TRONG LÝ THUYẾT TRÒ CHƠI
Qui luật 1: Nhìn xa hơn và suy luận ngược về
• Chiến thuật: Người ta có thể sử dụng chiến thuật đe dọa để
đối phương thay đổi hành vi
là một hãng lâu năm trong thị trường này ABC doạ sẽ trừng
phạt XYX nếu XYZ gia nhập
CÔNG TY XYZ
Gia nhập Không gia nhập
CÔNG
TY
ABC
Tấn công 30, -10 40 , 0
Không tấn công 20, 10 70, 0
Trang 106 MỘT SỐ QUI LUẬT TRONG LÝ THUYẾT TRÒ CHƠI
Qui luật 1: Nhìn xa hơn và suy luận ngược về
• Chiến thuật: Cần tìm hiểu mức độ tin cậy của “đe doạ” hay
“lời hứa” trong trò chơi để đưa ra quyết định Không phải lời
“đe dọa” hay “lời hứa” nào cũng đáng tin cậy
Gia nhập Không gia nhập
CÔNG
TY
ABC
Tấn công 30, -10 40 , 0
Không tấn công 50, 10 100, 0
6 MỘT SỐ QUI LUẬT TRONG LÝ THUYẾT TRÒ CHƠI
GIÁP
Khai Không khai
ẤT
Khai -3 , -3 0 , -6 Không khai -6 , 0 -1 , -1
Qui luật 2 : Nếu có chiến lược áp đảo, hãy sử dụng
• Tình thế lưỡng nan của người tù Chiến lược áp đảo là
Khai tội
Trang 116 MỘT SỐ QUI LUẬT TRONG LÝ THUYẾT TRÒ CHƠI
Qui luật 2 : Nếu có chiến lược áp đảo, hãy sử dụng
• Nhận xét: Mặc dù mọi người hành động khôn ngoan,
nhưng kết quả chung lại không khôn ngoan
• Mọi người vứt rác bừa bãi, hệ quả là ai cũng chiệu
thiệt do đường phố bẩn thiểu
• Tất cả các tỉnh đều ưu đãi đầu tư và cạnh tranh nhau,
tất cả đều có kết cục xấu (chạy đua xuống đáy)
• Ai cũng cố vượt lên khi đến ngã tư, không chịu
nhường, hậu quả là tất cả bị kẹt lại
6 MỘT SỐ QUI LUẬT TRONG LÝ THUYẾT TRÒ CHƠI
UNILIVER
Quảng cáo Không quảng cáo
P&G
Quảng cáo 10 , 20 25 , 10
Không quảng cáo 15 , 30 5 , 0
Qui luật 3: Nếu không có chiến lược áp đảo, cố tìm
một chiến lược áp đảo lặp lại khác
• Uniliver chọn chiến lược áp đảo, P&G phải chọn
chiến lược dựa theo
Trang 126 MỘT SỐ QUI LUẬT TRONG LÝ THUYẾT TRÒ CHƠI
KINH ĐÔ
Giá thấp Quảng cáo
ĐỨC PHÁT
Giá thấp 60 , 60 60 , 80
Quảng cáo 80 , 60 50 , 50
Qui luật 4: Nếu không có chiến lược áp đảo, giả sử đối
phương của mình họ sử dụng chiến lược áp đảo của họ, khi đó
chọn chiến lược phù hợp tiếp theo
6 MỘT SỐ QUI LUẬT TRONG LÝ THUYẾT TRÒ CHƠI
HÃNG 2
HÃNG 1
Qui luật 5: Nếu cả hai đều không có chiến lược áp đảo, nên
chọn một tình huống cân bằng chung