Bài giảng Phương pháp nghiên cứu kinh tế: Chương 5 - TS. Trần Tiến Khai

Sau khi học bài này, sinh viên có thể hiểu: Khái niệm về đo lường trong NCKH, phân loại các biến, phân biệt sự tương tự và khác biệt giữa 4 kiểu thang đo, hiểu được các dạng thang đo, biết cách thiết lập thang đo lường và thu thập các thang đo trong điều tra thống kê.

Trang 1

Bài 5: Đo l ườ ng và thang đo

Môn h c: Ph ọ ươ ng pháp

nghiên c u ứ

Trang 2

M c tiêu c a bài ụ ủ

 Sau khi h c bài này, sinh viên có th hi u: ọ ể ể

 Khái ni m v đo lệ ề ường trong NCKH

 Phân lo i các bi nạ ế

 Phân bi t s tệ ự ương t và khác bi t gi a 4 ki u ự ệ ữ ể

thang đo

 Hi u để ược các d ng thang đoạ

 Bi t cách thi t l p thang đo lế ế ậ ường và thu th p các ậthang đo trong đi u tra th ng kê.ề ố

Trang 4

1. Đo l ườ ng

 Chúng ta có th đo l ể ườ ng cái gì?

 Đ i t ố ượ ng nghiên c u (objects) và c g ng hi u ứ ố ắ ể các tính ch t (properties) c a chúng b ng cách ấ ủ ằ quan sát các bi n s (variables) đ i di n cho các ế ố ạ ệ tính ch t này. ấ

Trang 5

1. Đo l ườ ng

 Đ i t ố ượ ng (objects) nghiên c u là m t khái ni m ứ ộ ệ

r ng, ám ch t i ch th mà chúng ta đang ti n hành ộ ỉ ớ ủ ể ế nghiên c u. ứ

 Đ i t ố ượ ng nghiên c u có th là cá nhân, h gia đình, ứ ể ộ nhóm ng ườ i, các ch th kinh t , khu v c kinh t , ủ ể ế ự ế

v.v.

Trang 6

1. Đo l ườ ng

 Không đo l ườ ng đ ượ c các đ i t ố ượ ng nghiên c u ứ

cũng nh các tính ch t (ho c khái ni m) ư ấ ặ ệ

 Ch đo l ỉ ườ ng đ ượ c các ch s /ch tiêu đ i di n ỉ ố ỉ ạ ệ

(indicants; indicators) cho đ i t ố ượ ng ho c tính ch t ặ ấ

 Các ch s /ch tiêu có th đo l ỉ ố ỉ ể ườ ng đ ượ c này chính

là các bi n (variables) ế

Trang 7

1. Đo l ườ ng

 Tính ch t (properties) là các đ c tính c a đ i t ấ ặ ủ ố ượ ng, ví

d : ụ

 Các tính ch t th c th (physical properties): chi u cao, ấ ự ể ềcân n ng, tu i tác, v.v. ặ ổ

 Các tính ch t tâm lý (psychological properties): thái đ , ấ ộ

s thông minh, tình c m, v.v. ự ả

 Các tính ch t kinh t (economic properties): thu nh p, ấ ế ậ

Trang 8

Số nhân khẩu của hộ; Số người phụ thuộc; Tỷ lệ người phụ thuộc so với lao động chính; Tình trạng dân tộc của hộ; Tình trạng tôn giáo của hộ…

trong năm; Thu nhập bình quân đầu người; Giá trị tài sản sinh hoạt; Giá trị phương tiện sản xuất; Diện tích đất sản xuất; Giá trị vốn vay trong năm

Trang 10

Nguyễn A nam Long An Kinh tế học Khá Rất ghét 7,2

Lê Thành B nam Tiền Giang Tài chính doanh nghiệp Giỏi Ghét 9,1 Trần Văn C nam Bến Tre Tài chính Nhà nước Trung bình Bình thường 5,5 Trần Thanh D nam Đồng Nai Kế toán – Kiểm toán Khá Bình thường 7,8

Nguyễn Hữu E nam Bình Phước Kinh tế Bất động sản Trung bình Thích 5,9

Lê Mai F nữ Quảng Ngãi Thương mại Dưới trung bình Rất thích 4,3 Trần Thị V nữ Bình Định Ngại thương Khá Bình thường 6,8 Mai Thanh V nữ TP.Hồ Chí Minh Kế hoạch đầu tư Khá Ghét 6,9

Lý Liên K nữ Bình Dương Kinh tế học Xuất sắc Thích 9,5

Trang 11

Nam Trung Bộ = 4

Chuyên ngành: Kinh tế học = 1; Tài chính doanh nghiệp = 2;

Tài chính Nhà nước = 3; Kế toán – Kiểm toán = 4;

Kinh tế Bất động sản = 5; Thương mại = 6; Ngoại thương

= 7; Kế hoạch đầu tư = 8

Trang 14

Thu nhập thực

Trang 16

Thu nhập thực

Trang 17

 Không th x p th t theo ki u s h cể ế ứ ự ể ố ọ

 Còn g i là bi n phân lo i (categorical variable)ọ ế ạ

 Yêu c u mã hóa cho nh p và x lý d li uầ ậ ử ữ ệ

Trang 20

 Kho ng cách ả . S chênh l ch gi a các con s đ ự ệ ữ ố ượ c x p theo ế

tr t t S khác bi t gi a b t k c p s li u nào đ u có th ậ ự ự ệ ữ ấ ỳ ặ ố ệ ề ể

l n h n, nh h n, ho c băng s chênh l ch gi a m t c p s ớ ơ ỏ ơ ặ ự ệ ữ ộ ặ ố

li u khác. ệ

 Ngu n g c ồ ố . Nh ng dãy s có m t ngu n g c duy nh t là s ữ ố ộ ồ ố ấ ố không.

Trang 21

 K t h p các đ c tính v phân lo i, tr t t th ế ợ ặ ề ạ ậ ự ứ

b c, kho ng cách và ngu n g c ta có 4 ki u ậ ả ồ ố ể

phân lo i v h th ng đo l ạ ề ệ ố ườ ng:

(1) nominal (danh nghĩa);

(2) ordinal (th b c); ứ ậ(3) interval (kho ng) và ả(4) ratio (t ỷ số).

Trang 22

tr đ nh l ị ị ượ ng.

Trang 23

 Đ ượ c dùng phân nhóm 1 b các đ c đi m c a đ i ộ ặ ể ủ ố

t ượ ng NC thành 1 b các nhóm t ộ ươ ng đ ươ ng.

Có giá tr cho vi c tìm hi u quan h c a đ i t ị ệ ể ệ ủ ố ượ ng

Trang 24

(nominal scales)

 Đ ượ ứ c ng d ng r ng rãi trong đi u tra và các ụ ộ ề

nghiên c u khi thang đo c a dân s (population) ứ ủ ố

đ ượ c chia thành các nhóm ph (subgroups) ụ

 Đ ượ c phân nhóm ph bi n nh gi i tính; tình tr ng ổ ế ư ớ ạ hôn nhân; dân t c, v.v ộ

Trang 25

 S “h n, kém” cũng có th đ ự ơ ể ượ c hi u nh “t t ể ư ố

h n”, “vui h n”, “quan tr ng h n”, “kém quan tr ng ơ ơ ọ ơ ọ

h n” ơ

Trang 26

3.2 Thang đo th b c ứ ậ

(ordinal scales)

 Đ ượ ứ c ng d ng đ x p h ng (ranking) đ i t ụ ể ế ạ ố ượ ng

NC d a trên nhi u đ c tính khác nhau ho c xây ự ề ặ ặ

d ng 1 thang x p h ng d a trên các x p h ng ự ế ạ ự ế ạ

riêng l ẻ

 Đ ượ c đo l ườ ng b ng trung v (median) ằ ị

 Đ ượ c ki m đ nh phù h p nh t b ng các ki m đ nh ể ị ợ ấ ằ ể ị phi tham s (nonparametric tests) ố

Trang 27

3.3 Thang đo kho ả ng

(interval scales)

 Thang đo kho ng có s c m nh nh các thang đo ả ứ ạ ư danh nghĩa và th b c, c ng thêm m t đ c tính: ứ ậ ộ ộ ặ phù h p v ợ ớ i khái ni m “t ệ ươ ng đ ng v kho ng ồ ề ả

cách” (equality of interval): ví d : kho ng chênh ụ ả

l ch gi a 1 và 2 t ệ ữ ươ ng đ ươ ng v i kho ng chênh ớ ả

l ch gi a 2 và 3. ệ ữ

 Khi thang đo kho ng có phân ph i t ả ố ươ ng đ i cân ố

Trang 28

3.3 Thang đo kho ng ả

(interval scales)

 Khi thang đo kho ng có phân ph i méo, s d ng ả ố ử ụ giá tr trung v (median) đ đo l ị ị ể ườ ng xu h ướ ng

trung tâm và giá tr kho ng cách phân v ị ả ị

(interquartile range) đ đo đ phân tán ể ộ

Trang 29

3.4 Thang đo t s ỷ ố

(ratio scales)

 thang đo t s có t t c các đ c tính nh các lo i ỷ ố ấ ả ặ ư ạ

s li u trên, c ng v i đ c tính có ngu n g c tuy t ố ệ ộ ớ ặ ồ ố ệ

Trang 31

Ví d 2. ụ

thang đo th b c, thang đo kho ng ứ ậ ả (ordinal interval scales)

Trang 32

5. Cân đ i / không cân đ i (Balanced or unbalanced)ố ố

6. Ch n l a b t bu c / không b t bu c (Forced or ọ ự ắ ộ ắ ộ

unforced choices)

7. S lố ượng đi m đo (Number of scale points)ể

Trang 34

4. Làm sao ch n thang đo phù ọ

h p? ợ

 Cho đi m (Rating) ể : ng ườ i tham d cho đi m m t đ i t ự ể ộ ố ượ ng

mà không so sánh tr c ti p v i m t đ i t ự ế ớ ộ ố ượ ng khác.

 X p h ng (Ranking) ế ạ : bu c ng ộ ườ i tham d so sánh và x p ự ế

h ng cho hai ho c nhi u h n đ i t ạ ặ ề ơ ố ượ ng.

 Phân lo i (Categorization) ạ : yêu c u ng ầ ườ i tham d phân ự

nhóm chính h ho c các đ i t ọ ặ ố ượ ng.

 S p x p th t (Sorting) ắ ế ứ ự : yêu c u ng ầ ườ i tham d s p x p ự ắ ế các v n đ theo tiêu chu n c a nhà nghiên c u đ a ra ấ ề ẩ ủ ứ ư

4.2 Kiểu trả lời (Response types )

Trang 35

h p? ợ

 Quy t đ nh ch n các ế ị ọ thang đo tùy theo đ c ặ tính c a d li u nh : danh nghĩa, th b c, ủ ữ ệ ư ứ ậ

kho ng, t s ả ỷ ố

Trang 36

 D ng đa h ạ ướ ng ( multidimensional scale): đo

l ườ ng, mô t ng ả ườ i tham d hay đ i t ự ố ượ ng v i ớ

nhi u thu c tính ề ộ

4.4 Số chiều, thuộc tính cần đo lường (Dimensions)

Trang 37

h p? ợ

 D ng cho đi m cân x ng ( ạ ể ứ balanced rating

scale):

 Có s lo i cân x ng trên và dố ạ ứ ưới đi m gi a.ể ữ

 Cho đi m nên cân x ng. Có s lể ứ ố ượng cân đ i gi a ố ữcác ch n l a tr l i t t và x u.ọ ự ả ờ ố ấ

4.5 Cân xứng hay bất cân xứng (Balanced or Unbalanced)

Trang 38

 S d ng thang đi m b t cân x ng khi nhà nghiên ử ụ ể ấ ứ

c u bi t trứ ế ước là đi m s l ch v m t hể ẽ ệ ề ộ ướng nào

đó.

4.5 Cân xứng hay bất cân xứng (Balanced or Unbalanced)

Trang 39

h p? ợ

 Thang cho đi m không b t bu c ( ể ắ ộ unforced

choice rating scale):

 Cho phép ngườ ả ờ ơ ộ ểi tr l i c h i đ bày t “không ý ỏ

ki n” khi h không th l a ch n m t trong các m c ế ọ ể ự ọ ộ ụ

tr l i. ả ờ

4.6 Lựa chọn bắt buộc hay không bắt buộc

(Forced or Unforced Choices)

Trang 40

4.6 Lựa chọn bắt buộc hay không bắt buộc

(Forced or Unforced Choices)

Trang 41

h p? ợ

 S đi m lý t ố ể ưở ng c a thang đo là bao nhiêu? ủ

 Nên phù h p v i m c tiêu c a câu h i. ợ ớ ụ ủ ỏ

 Nên phù h p v i m c đ ph c t p c a đ i tợ ớ ứ ộ ứ ạ ủ ố ượng, thái đ , khái ni m.ộ ệ

 Thang đo nên l : 3, 5 đi m hay nhi u h n.ẻ ể ề ơ

4.7 Số điểm của thang đo (Number of Scale Points)

Trang 42

5. Cách thi t l p thang đo ế ậ thái đ ộ

5.1 Thang đo thái đ đ n gi n ộ ơ ả (Simple

attitude scales)

 Thang đo thái đ đ n gi n (ộ ơ ả simple category scale 

dichotomous scale) có hai l a ch n đ n gi n (vd , ự ọ ơ ả ụcó/không; đ ng ý/không đ ng ý; quan tr ng/không ồ ồ ọquan tr ng). ọ

 Thang đo nhi u l a ch n, m t tr l i (ề ự ọ ộ ả ờ multiple

choice, singleresponse scale): nhi u m c l a ề ụ ự

ch n; ch có m t tr l i. ọ ỉ ộ ả ờ

Trang 43

phép ngườ ả ời tr l i ch n nhi u l a ch n.ọ ề ự ọ

 D thi t l p, có tính chuyên bi t cao, cung c p thông ễ ế ậ ệ ấtin h u ích và phù h p n u có k năng thi t l p. ữ ợ ế ỹ ế ậ

Trang 44

Trang 45

Các nhà xây dựng độc lập Các bản vẽ của kiến trúc sư Kiến trúc sư

Họa đồ viên

Trang 46

 Người tham d đự ược h i đ tr l i đ ng ý hay không ỏ ể ả ờ ồ

v i t ng câu phát bi u. M i tr l i đớ ừ ể ỗ ả ờ ược cho 1 đi m ể

s ph n nh m c đ a thích, và các đi m s có th ố ả ả ứ ộ ư ể ố ể

t ng h p đổ ợ ược đ đo lể ường thái đ chung c a ngộ ủ ười

Trang 47

Trang 48

 Người tham d đ c t ng phát bi u và cho đi mự ọ ừ ể ể ,

s d ng thang đo 5 đi m. Giá tr (1) có nghĩa thái ử ụ ể ị

đ r t không a thích. Giá tr (5) có nghĩa r t a ộ ấ ư ị ấ ưthích.

Trang 49

và th p nh t) ấ ấ Hai nhóm cao th p nh t đ ấ ấ ượ c đánh giá theo t ng câu ừ

Trang 50

 Ch n 20 25 m c có giá tr ọ ụ ị t cao nh t đ g p vào ấ ể ộ

đi m cu i cùng. ể ố

Trang 51

Trang 52

Trang 53

5.3 Thang đo tr c bi t SD (Semantic ắ ệ

Differential Scale)

 D a trên gi đ nh là m t đ i t ự ả ị ộ ố ượ ng có th có ể

nhi u chi u đ đo l ề ề ể ườ ng ý nghĩa.

 Các ý nghĩa đ ượ c đ nh v trong m t không gian ị ị ộ

đa chi u, g i là “không gian ý nghĩa” (semantic ề ọ space).

Trang 54

Trang 55

lường c a ngủ ười đánh giá, cho đi m. ể

 Là m t k thu t chu n hóa, d l p l i và không b ộ ỹ ậ ẩ ễ ắ ạ ị

Trang 56

5.3 Thang đo tr c bi t SD (Semantic ắ ệ

Differential Scale)

 Xây d ng thang đo SD: ự

 Ch n khái ni m: danh t , nhóm danh t , ho c ọ ệ ừ ừ ặ

các phác h a hình nh. Các khái ni m đọ ả ệ ược

ch n sau khi xem xét, đánh giá và b ng kh ọ ằ ảnăng ph n nh b n ch t c a câu h i đi u tra.ả ả ả ấ ủ ỏ ề

 Ch n các c p t ho c c m t đ i c c phù h p ọ ặ ừ ặ ụ ừ ố ự ợ

theo nhu c u. ầ

Trang 57

Trang 58

Trang 59

s ố (Numerical/Multiple Rating List Scales)

 Thang đo có các kho ng cách tả ương đương chia

theo 5 ho c 7 ho c 10 đi m. ặ ặ ể

 Người tham gia cho đi m (vi t k bên m c ch n). ể ế ế ụ ọ

Thang đo có th cung c p c k t qu đo lể ấ ả ế ả ường

Trang 60

Trang 61

Các đội hợp tác của nhân viên: ………

Kiến thức về nhiệm vụ của nhân viên: ………

Hiệu quả lập kế hoạch của nhân viên: …………

Trang 62

Vui lòng chỉ ra các dịch vụ sau đây quan trọng như thế nào

QUAN TRỌNG KHÔNG QUAN TRỌNG Sửa nhanh và tin cậy 7 6 5 4 3 2 1

Dịch vụ tận nơi 7 6 5 4 3 2 1 Nhà sản xuất bảo trì 7 6 5 4 3 2 1

Kỹ thuật viên có kiến thức 7 6 5 4 3 2 1 Nhắc nhở việc lên đời 7 6 5 4 3 2 1

H đồng dịch vụ sau t/g bảo hành 7 6 5 4 3 2 1

Trang 63

5.6 Thang đo Stapel (Stapel Scales)

 Thang đo Stapel scale dùng thay th cho thang đo ế

SD, nh t là khi khi khó tìm các tính t đ i l p. ấ ừ ố ậ

 Ch n 1 s dọ ố ương cho đ c đi m mô t m t tr ng ặ ể ả ộ ạ

thái. S mô t càng chính xác thì đi m s càng l n. ự ả ể ố ớ

Tương t , s mô t càng kém chính xác, đi m s ự ự ả ể ố

âm càng l n. Ph m vi cho đi m t +5 đ n 5, ngớ ạ ể ừ ế ười cho đi m ch n 1 con s tùy theo đánh giá s ô t ể ọ ố ự ả

Trang 64

Thang đo Stapel

Stapel Scale

Dữ liệu: ordinal hoặc

interval

(Tên Công ty)

+5 +5 +5

+4 +4 +4

+3 +3 +3

+2 +2 +2

+1 +1 +1

Dẫn đầu về công nghê Sản phẩm thú vị Danh tiếng thế giới -1 -1 -1

-2 -2 -2

-3 -3 -3

-4 -4 -4

Trang 65

6. Thang đo x p h ng ế ạ

 Người tham d so sánh tr c ti p 2 đ i tự ự ế ố ượng hay

nhi u h n và l a ch n m t trong chúng (t t nh t; ề ơ ự ọ ộ ố ấ

a thích nh t).

 Khi ch có hai l a ch n thì d th c hi n. Khi có ỉ ự ọ ễ ự ệ

nhi u h n hai l a ch n: khó th c hi n. ề ơ ự ọ ự ệ

 D ng thang đo có đạ ược: ordinal

Trang 66

Scales)

 Ng ườ i tham d có th bày t thái đ rõ ràng b ng cách ự ể ỏ ộ ằ

ch n l a gi a hai đ i t ọ ự ữ ố ượ ng.

6.2 Thang đo x p h ng b t bu c (ForcedRanking ế ạ ắ ộ

Scales)

 Danh sách thang đo x p h ng b t bu c b t bu c ng ế ạ ắ ộ ắ ộ ườ i

đánh giá ph i x p h ng các đ i t ả ế ạ ố ượ ng m t cách t ộ ươ ng đ i ố

so l n nhau. ẫ

 Ph ươ ng pháp này nhanh, d và t o ra đ ng l c cho ng ễ ạ ộ ự ườ i

đánh giá. Nên không quá nhi u đ i t ề ố ượ ng (5 là v a) ừ

Trang 67

Trang 68

6.3 Thang đo so sánh (Comparative Scale)

 S d ng m t đ i tử ụ ộ ố ượng làm chu n đ g i ý cho ẩ ể ợ

người tham d đánh giá các đ i tự ố ượng tương t ự

Trang 69

1 2 3 4 5

Định dạng
Số trang	69
Dung lượng	1 MB