Bài giảng Kinh tế thủy sản: Chương 3 - Kinh tế sản xuất

Bài giảng Kinh tế thủy sản: Chương 3 - Kinh tế sản xuất nêu lên mục đích của sản xuất, khái niệm sản xuất, các yếu tố của sản xuất, sản xuất thủy sản, các giai đoạn trong sản xuất, tối ưu hóa sản xuất và một số nội dung khác.

Trang 1

1 NMDuc 2009© Nguyễn Minh Đức

2009

KINH TẾ THỦY SẢN

CHƯƠNG 3 - KINH TẾ SẢN XUẤT

TS NGUYỄN MINH ĐỨC

ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TPHCM

Bài giảng

2009

Mục đích của sản xuất

v Thỏa mãn những mong muốn và nhu cầu của con người

v Những nhu cầu cơ bản của loài người là thực phẩm, quần áo, chỗ ở và sự an toàn Những nhu cầu của con người càng gia tăng gấp nhiều lần cùng với sự phát triển của xã hội Con người phải sản xuất để có được những phương tiện mà qua đó, họ có thể thỏa mãn những nhu cầu, mong muốn của riêng họ, đồng thời cũng giúp thỏa mãn nhu cầu của những người khác.

Trang 2

2009

v Một người vừa là nhà sản xuất vừa là người tiêu dùng

v Mục đích của sản xuất là để cải thiện lợi ích kinh tế, cải thiện điều kiện và chất lượng cuộc sống bằng cách thúc đẩy con người ngày càng thỏa mãn nhiều hơn những nhu cầu và mong muốn Trước khi bắt tay vào sản xuất, nhà sản xuất sẽ phải xem xét những nhu cầu và mong muốn của những người khác được phản ánh ở một nơi để trao đổi các thông tin, được gọi là thị trường.

2009

Sản xuất là gì?

v Sản xuất là quá trình kết hợp các nguồn lực để tạo ra một số hàng hóa hay dịch vụ có giá trị

v Sản xuất bao gồm các hoạt động sau:

§ Thay đổi dạng thức của 1 loại hàng hóa ở bất kỳ giai đoạn nào từ nguyên liệu thô đến sản phẩm cuối cùng Ví dụ: từ phụ phế phẩm chăn nuôi thành thức ăn cho cá

§ Thay đổi tình trạng của hàng hóa Ví dụ: nuôi cá từ

cá giống thành cá thương phẩm, phi-lê cá trong các xí nghiệp chế biến

§ Cung cấp dịch vụ Ví dụ: dịch vụ khuyến ngư

Trang 3

2009

Các yếu tố của sản xuất

v Quá trình sản xuất sử dụng nhiều yếu tố, được phân ra làm 4 loại chính, gọi là 4 yếu tố của sản xuất:

§ Đất đai , đại diện cho tài sản tự nhiên được sử dụng trong sản xuất Yếu tố đất đai trong sản xuất bao gồm luơn cả cây cối sinh vật tự nhiên, chất khống, nước và các loại thủy vực; thậm chí bao gồm cả ánh sáng và khơng khí.

§ Vốn là yếu tố “nhân tạo”, bao gồm thức ăn, phân bĩn, hồ chứa, nhà xưởng, tiền bạc và kể cả kỹ thuật sản xuất.

§ Lao động là nguồn năng lượng “cơ bắp” sơ cấp được sử dụng trong sản xuất, bao gồm cả lao động điều hành, lao động gia đình và lao động được thuê mướn.

§ Quản lý là nguồn lực trí ĩc cho sản xuất, trái với năng lượng “cơ bắp” Quản lý liên quan đến quá trình ra quyết định và chịu trách nhiệm rủi ro.

2009

NĂM NGUỒN LỰC SINH KẾ

NGUỒN LỰC LAO ĐỘNG

NGUỒN LỰC TỰ NHIÊN

NGUỒN LỰC TÀI CHÍNH NGUỒN LỰC VẬT CHẤT

NGUỒN LỰC XÃ HỘI

O

Trang 4

2009

v tất cả khả năng lao động, kỹ năng, kiến thức, kinh nghiệm và sức khỏe để giúp con người có thể thực hiện được các kế sinh nhai của mình nhằm đạt được các kết quả và mục tiêu của cuộc sống

v bao gồm cả số lượng và chất lượng của đội ngũ lao động sẵn có

những hộ sản xuất người nhỏ vì nguồn

NGUỒN LỰC LAO ĐỘNG

2009

v tất cả những nguồn lợi thuộc về tự nhiên mà người dân sử dụng để kiếm sống

v hàm chứa tất cả từ những tài sản chung cho mọi người như khí hậu, nhiệt độ, không khí, sự đa dạng sinh học cho đến các tài nguyên được sử dụng trực tiếp cho sản xuất như đất đai, nguồn nước, cây trồng, vật nuôi,…

v rất gần với các khái niệm rủi ro

Nguồn lực tự nhiên có vai trò rất quan trọng đối với nông dân vì họ lệ thuộc rất nhiều vào thiên nhiên

NGUỒN LỰC TỰ NHIÊN

Prepared by NMDuc 2002

Trang 5

2009

v các mạng lưới và sự liên kết ở các cấp khác nhau hay ở các ngành nghề khác nhau giữa những người chia sẻ cùng loại lợi ích hay có cùng loại sở thích

v gồm quyền thành viên trong việc tham gia các hiệp hội, đoàn thể và cả các mối quan hệ với các tổ chức khác nhau trong xã hội

NGUỒN LỰC XÃ HỘI

2009

v các cơ sở hạ tầng cơ bản

v các tư liệu sản xuất

cấp thoát nước, năng lượng và hệ thống truyền thông,… ) thường là các tài sản công cộng, có thể sử dụng mà không trả tiền trực tiếp

hay tập thể hoặc có thể được thuê mướn

v Việc thiếu thốn hay hạn chế trong việc tiếp cận tới các nguồn lực vật chất có thể là một yếu tố chính của đói nghèo

NGUỒN LỰC VẬT CHẤT

Trang 6

2009

v tất cả các nguồn tiền mà người dân có được để phục vụ cho cuộc mưu sinh của mình

gia súc có thể bán ngay để có tiền)

NGUỒN LỰC TÀI CHÍNH

2009

Sản xuất thủy sản

v Sản xuất thủy sản liên quan đến sinh học Quá trình sản xuất thủy sản là một quá trình kết hợp các nguồn lợi thủy sinh, lao động và sự quản lý để tạo

ra một sản phẩm cĩ khả năng tiêu thụ

v Các nhà sinh học thủy sản thường quan tâm đến sản lượng khi các yếu tố đầu vào như thức ăn, mật

độ và số lượng thả giống, chất lượng nước, … thay đổi

v Một nhà kinh tế sẽ quan tâm đến cả hai: Sản lượng

và hiệu quả sử dụng vốn

Trang 7

2009

HÀM SỐ SẢN XUẤT

v Hàm số sản xuất là mối quan hệ kỹ thuật giữa các yếu tố đầu

vào và sản phẩm tại một thời điểm nhất định với một công nghệ nhất định

v Các yếu tố đầu vào: là các nguyên liệu ban đầu, vất chất hay dịch vụ, sử dụng cho quá trình sản xuất

v Các đầu vào cho sản xuất thủy sản bao gồm con giống, thức

ăn, ao hồ, nguyên liệu thủy sản, máy móc thiết bị, kỹ thuật, tổ chức và dịch vụ

2009

v Sản phẩm: là các sản phẩm vật chất hay dịch vụ được tạo ra

từ quá trình sản xuất Sản phẩm được hiểu là các sản phẩm hay nguồn lực vật chất Trong ngành thủy sản, sản phẩm bao gồm cá, tôm, các sản phẩm thuỷ sinh ở các dạng thức khác nhau: tươi sống, sơ chế hay đã chế biến, ăn liền Sản phẩm trong ngành thủy sản cũng là những dịch vụ khuyến ngư, những kỹ thuật sản xuất và tư vấn,…

v Sản phẩm NTTS thường đa dạng và là kết quả của hàng loạt các yếu tố đầu vào Mức độ sản phẩm làm ra được quy định bởi việc sử dụng các mức độ của mỗi yếu tố đầu vào cũng như mối quan hệ tương tác giữa chúng

Trang 8

2009

Hàm số sản xuất thủy sản có thể ñược thể hiện thông qua phương trình ñại số sau:

Y = f(X1, X2, X3, , Z)

Trong ñó:

Y - Sản phẩm NTTS

X1 - Lượng thức ăn

X2 - Kích cỡ thả

X3 - Tỷ lệ sống

X4 - Mật ñộ thả

Z - Các biến số khác có liên quan ñến tăng trưởng của loài thủy sản

2009

v Phương trình thể hiện sản lượng hay năng suất sản xuất liên quan đến mỗi yếu tố đầu vào ở một mức độ nào đó

v Với số mẫu lớn và thực nghiệm nhiều, hàm số sản xuất là công thức toán học biểu diễn mối quan hệ giữa các yếu tố đầu vào và năng suất

v Việc xác định hàm số sản xuất trong thực tế thường không đơn giản Trong thực tế để đơn giản hoá việc xây dựng hàm số sản xuất người ta thường chỉ để 1 yếu tố thay đổi còn các yếu tố khác cố định Kết quả

có thể xác định được mối quan hệ giữa sản phẩm và

sự thay đổi của một loại đầu tư (như thức ăn) trong điều kiện các đầu tư khác được khống chế Trong trường hợp này ta có hàm sản xuất được biểu diễn dưới dạng:

v Y = f( X 1 | X 2 , X 3 , X 4 , X 5 , , Z )

Trang 9

2009

Bảng 1: Năng suất cá tra nuôi ở các mật độ khác nhau

851 6640

16250 148

568 5789

13750 125

420 5221

12500 114

1067 4801

11250 102

1067 3734

8750 79

-2667

6250 57

Thay đổi về n.suất

Năng suất (kg/ha)

Mật độ (con/ha)

Mật độ (kg/ha)

2009

0

1 0 0 0

2 0 0 0

3 0 0 0

4 0 0 0

5 0 0 0

6 0 0 0

7 0 0 0

5 7 7 9 1 0 2 1 1 4 1 2 5 1 4 8

M Ët ® é th ¶ (k g/ha)

Quan hệ giữa mật ñộ và năng suất

Trang 10

2009

•Sản lượng tăng khi ñầu vào tăng

•Tỷ lệ tăng không bằng nhau ở các mức ñầu vào khác nhau Hàm sản xuất trong ñồ thị có các ñặc ñiểm sau:

2009

v Trong nuôi trồng thuỷ sản, hàm sản xuất thường rất phức tạp

Brett (1979) mối quan hệ giữa tăng trưởng và lượng thức ăn

là mối quan hệ cơ bản trong NTTS

- Quy luật giá trị giảm dần trong kinh tế sản xuất.

-Trong thực tế, hàm số sản xuất rất ña dạng, nó có thể là hàm số tuyến tính, hàm số bậc 2, hyperbole Do vậy, ñường biểu diễn quá trình sản xuất có thể biểu diễn bằng các công thức toán học ñơn giản hoặc phức tạp

Trang 11

2009

Sản phẩm biên

v Hình dạng của đường cong tăng trưởng còn thể hiện giá trị sản phẩm biên (MP - Marginal Product hay MPP - Marginal Physical Product)

v Sản phẩm biên là lượng sản phẩm tăng thêm khi tăng 1 đơn vị của yếu tố đầu vào Sản phẩm biên của yếu tố X 1 là sự thay đổi của tổng sản phẩm (TPP -Total Physical Product) do sự thay đổi 1 đơn vị X 1 tạo thành

v Lượng sản phẩm biên được tính bằng công thức:

∆∆∆∆TPP MPPX1 =

-∆∆∆∆X 1

Trang 12

2009

Sản phẩm trung bình

Sản phẩm trung bình (APP - Average Physical Product) thể hiện lượng sản phẩm tạo ra trên mỗi một đơn vị đầu vào tại các mức đầu vào khác nhau

Công thức tính APP:

TPP APPX1 =

-X1

2009

Trang 13

2009 Hình 4 Mối quan hệ giữa TPP, MPP và APP

2009

MỐI QUAN HỆ GIỮA MPP, APP VÀ TPP

Mối quan hệ giữa MPP và APP

v MPP > APP (đường cong MPP nằm trên đường cong APP)

=> APP ở giai đoạn tăng

v MPP < APP (đường cong MPP nằm dưới đường cong APP)

=> APP ở giai đoạn giảm

v MPP = APP => APP đạt giá trị cự đại

Mối quan hệ giữa MPP và TPP

v Khi MPP tăng, TPP tăng với tốc độ (tỷ lệ) tăng Sau khi MPP đạt giá trị cực đại, TPP tiếp tục tăng nhưng với nhịp độ giảm

v MPP = 0, TPP đạt giá trị cực đại

v MPP < 0, TPP giảm dần.

v Đường cong thể hiện mối quan hệ giữa MPP và APP có ý nghĩa quan trọng trong việc ra quyết định của các nhà sản xuất, các nhà kinh tế

Thông qua mối quan hệ này người ta có thể chia quá trình sản xuất ra làm các giai đoạn khác nhau.

Trang 14

2009 Hình 5: Các giai ñoạn của sản xuất

2009

CÁC GIAI ĐOẠN TRONG SẢN XUẤT Trong bất kỳ một quá trình sản xuất nào người ta cũng có thể chia làm 3 giai đoạn:

v Giai đoạn 1: từ giá trị 0 đến thời điểm A khi MPP = APP (giai

đoạn đường cong MPP nằm trên đường cong APP)

v Giai đoạn 2: từ A (MPP = APP) đến B (thời điểm tổng sản phẩm đạt giá trị cực đại, hay MPP = 0) Giai đoạn này là giai

đoạn phù hợp cho quá trình sản xuất Hơn nữa, trong giai đoạn này sẽ xuất hiện các thời điểm mang lại cho nhà sản xuất thu nhập ròng lớn nhất và thiệt hại thấp nhất

v Giai đoạn 3: sau khi tổng sản phẩm (TPP) đạt giá trị cực đại và giảm dần (hay giai đoạn MPP<0) Tại giai đoạn này, các nhà sản xuất sẽ không tiến hành sản xuất do tổng sản phẩm càng giảm khi đầu tư càng tăng

Trang 15

2009

TỐI ƯU HOÁ SẢN XUẤT

§ Tối ưu hoá là hình thức sử dụng một tài nguyên (yếu tố đầu vào) nào đó để sản xuất và tạo ra thu nhập ròng cao nhất

§ Về mặt toán học, lợi nhuận của quá trình sản xuất sẽ đạt tối ưu khi giá trị của sản phẩm biên (VMP - Value of the Marginal Product) bằng với giá của tài nguyên (giá của yếu tố đầu vào).

VMP = MPP P Y Lợi nhuận của sản xuất sẽ đạt tối ưu khi

VMP = MPP.P Y = P X hay MPP = P X /P Y

P X là giá của tài nguyên X

P Y là giá sản phẩm Y

Trang 16

2009

§ Giả thiết quan trọng: chỉ một yếu tố đầu vào thay đổi, các yếu tố đầu vào khác không đổi

§ Điều kiện giả định: các yếu tố đầu vào là vô hạn và việc mua các tài nguyên đầu vào và bán sản phẩm được tiến hành trên một thị trường cạnh tranh hoàn hảo

§ Trong ví d Bng 3, ch mt yu t đu vào thay đ i

khác đưc s dng trong không gii hn và nhà sn

ăn (P X ) là 8.0 đô la mt bao, và giá sn phm là 2.0 đô la/kg Gi s giá sn phm không thay đ i

§ Trong điu kin như vy, liu ngưi nuôi cá có th s

cao nht?

2009

14 72

86 8

-4 -2

4.8 43

9

26 64

90 8

-2 -1

5.6 45

8

36 56

92

8 2 1

6.6 46

7

40 48

88 8

6 3

7.3 44

6

42 40

82 8

12 6

8.2 41

5

38 32

70 8

18 9

9.0

35 4

28 24

52 8

22

11

8.7 26

3

14 16

30 8

20 10

7.5 15

2

2 8

10 8

10 5

5.0 5

1

0 0

0

Lợi nhuận TC

TR (TVP)

PX VMP MPP

APP TPP

TĂ (túi)

Bảng 3: Số liệu giả thiết thể hiện nguyên lý tối ưu lợi nhuận trong ñiều kiện tài nguyên không hạn chế

Trang 17

2009

§ lợi nhuận cao nhất 42 đô la đạt được khi sử dụng thức ăn ở mức 5 bao Tại các mức sử dụng thức ăn thấp hơn, giá trị của sản phẩm biên (VMP) đều dạt cao hơn chi phí biên (chi phí tăng thêm khi tăng thêm một đơn vị đầu tư hay giá của 1 đơn vị đầu vào - PX)

§ Khi cho ăn ở mức lớn hơn 5 bao, chi phí biên (PX) sẽ vượt quá giá trị sản phẩm biên (VMP)

§ Nhà sản xuất tiếp tục tăng đầu tư khi mà giá trị sản phẩm biên vẫn còn cao hơn chi phí biên

TỐI ƯU HOÁ LỢI NHUẬN

2009

§ Việc tối ưu hoá sản lượng đôi khi không mang lại lợi nhuận tối ưu

§ Quy luật tối ưu lợi nhuận được hình thành dựa trên quy luật biên (quy luật gia tăng) Một nhà sản xuất nếu chỉ đưa ra các quyết định về mức đầu tư dựa trên APP hoặc TPP và quy luật giá trị sẽ thu được lợi nhuận thấp hơn so với các nhà sản xuất sử dụng quy luật biên trong phân tích kinh tế.

§ Các chi phí cố định không ảnh hưởng đến quyết định mức sản xuất của nhà sản xuất Nhà sản xuất chỉ quyết định mức sản xuất tối ưu dựa vào các chi phí biến đổi Đặc biệt, để có quyết định mức độ sản xuất đúng đắn, nhà sản xuất phải dựa vào sản phẩm biên

và chi phí biên.

TỐI ƯU HOÁ LỢI NHUẬN

Trang 18

2009

Các hàm số sản xuất thực nghiệm

v Nuôi trồng thuỷ sản là một quá trình sinh học phức tạp, các mối quan hệ chức năng tồn tại dựa trên cơ sở các mối quan

hệ giữa các yếu tố đầu vào và các sản phẩm

v các quy luật sinh học thường không đồng nhất

v Do vậy, các hàm số toán học có thể phản ánh mối quan hệ giữa các yếu tố đầu vào và sản phẩm nhưng chưa chắc đã giải thích được các hiện tượng của các yếu tố đầu vào và sản phẩm, đặc biệt là các hiện tượng sinh học

v Các hàm số sản xuất có thể được xây dựng dựa trên các số liệu thực nghiệm và chỉ mang tính chất tương đối

2009

Ví dụ:

Y = 0.45 + 0.36X1+ 4.46X2a- 9.27X3a+ 0.28X4a- 0.74X5 Trong đó:

Y = Sản lượng cá (lbs/acre/ngày)

X1 = Thức ăn (lbs/acre/ngày)

X2a = Trả nợ hàng năm ($/acre/ngày)

X3a = Lao động (giờ/acre/ngày)

X4a = Cá giống thả (con/acre/ngày)

X5 = Thời gian nuôi (ngày)

Trang 19

2009

HỆ SỐ CO GIÃN CỦA SẢN XUẤT

v Độ co giãn của sản xuất thể hiện các thay đổi tương đối về sản lượng liên quan đến thay đổi 1 đơn vị đầu vào

v Co giãn của sản xuất được xác định theo công thức sau:

Tỷ lệ phần trăm thay đổi về sản phẩm

EP =

-Tỷ lệ phần trăm thay đổi về đầu tư

EP = - = - x - =

và... đầu vào - PX)

§ Khi cho ăn mức lớn bao, chi phí biên (PX) vượt giá trị sản phẩm biên (VMP)

§ Nhà sản xuất tiếp... class="page_container" data-page="19">

2009

HỆ SỐ CO GIÃN CỦA SẢN XUẤT

v Độ co giãn sản xuất thể thay

Định dạng
Số trang	19
Dung lượng	372,78 KB