Giáo trình Nguyên lý kinh tế học vĩ mô: Phần 1

Phần 1 cuốn giáo trình Nguyên lý kinh tế học vĩ mô do PGS.TS. Vũ Kim Dũng chủ biên giới thiệu tới người học các nội dung: Tổng quan về kinh tế học, cung - cầu, độ co giãn, lý thuyết lợi ích. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.

Biên soạn chương VII:

Tiền (Chi tiêu)

Thị trường sàn phẩr"

Hàng hoa, đích vu

Thuế

Tiên (Doanh thu) Thuế

í lên (Chi phí)

Yếu lố sản xuất

K i n h té hoe vi m ỏ

K i n h t ế h ọ c v i m ô , v ó i t ư c á c h l à m ộ t m ô n k h o a học cơ sở n g h i ê n c ứ u b ả n c h ấ t c ủ a c á c h i ệ n t ư ợ n g k i n h

- Xác lập các giá thuyết kinh tế

đế giải thích ván để nghiên cứu

Kiêm định già thuyết kinh tè Thu thập số liêu

Phân tích số liệu Kiểm định

C h ư ơ n g ĩ: Tổng quan vé kinh t ế hoe

C h ư ơ n g ĩ: Tổng quan về kinh tê học

C h ư ơ n g Ị: Tổng quan về kinh tẽ hoe

C h ư ơ n g ì: Tổng quan vê kinh tè hoe

h ư ớ n g t ă n g d ầ n ) H ì n h 1.4 d ư ớ i đ â y m i n h h ọ a đ ư ờ n g

g i ớ i h ạ n k h ả n ă n g s ả n x u ấ t c ủ a m ộ t n ề n k i n h t ế c h ỉ

s ả n x u ấ t h a i h à n g h ó a g i ả n đ ơ n l à X v à Y

Chương ì: Tổng quan vé kinh tè học

K i n h t ế học vi m ò

n h a u M ọ i t h à n h v i ê n k i n h t ế đ ề u m o n g m u ố n t ố i đ a hoa l ợ i í c h r ò n g ( h i ệ u s ố g i ữ a l ợ i í c h v à c h i p h í )

K i n h t ế học vi m ô

- Phương pháp phân tích cận biên chỉ ra rằng các

t h à n h v i ê n k i n h t ế s ẽ l ự a c h ọ n t ạ i m ứ c m à l ợ i í c h c ậ n

b i ê n b ằ n g v ớ i c h i p h í c ậ n b i ê n ( M B = M C )

Kinh té học vi m ỏ

h à n g h o a b ổ s u n g H à n g h o a t h a y t h ế l à n h ữ n g h à n g hoa g i ố n g h à n g h o a đ a n g x e m x é t h o ặ c có c ù n g g i á trị

is.mil ít' núc VI HIU

p Ạ

> Q

ọ, Q,

Hình 2.2 Sự dịch chuyển của đường cầu

Như vậy khi phân tích tác động của một yếu tô

q u á t sau:

Q=Q,+Q2+Q,= f,(p)+f:(p)+f,(p)

Chương l i - Cung - cầu

s á c h g i ả m t h u ê , m i ễ n t h u ế h o ặ c t r ợ c ấ p có t h ể k h u y ê n

k h í c h s ả n x u ấ t l ầ m t ă n g c u n g h a y l à c h í n h s á c h t h u ê cao có t h ể h ạ n c h ế s ả n x u ấ t v à l à m g i ả m c u n g

t h u ế đ ề u c ó ả n h h ư ở n g đ ế n c u n g h à n g h ó a N ê u c á c k ỳ

v ọ n g t h u ậ n l ợ i đ ố i v ó i s ả n x u ấ t t h ì c u n g sẽ m ở r ộ n g v à

n g ư ợ c l ạ i

K h i có s ự t h a y đ ổ i c ủ a m ộ t b i ế n n g o à i g i á sẽ l à m cho t o à n b ộ đ ư ờ n g c u n g d ị c h c h u y ê n

T r o n g v í d ụ c ủ a c h ú n g t a v ề t h ị t r ư ờ n g t h ị t l ợ n

k h i g i á c ủ a t h ứ c ă n cho l ợ n t ă n g l ê n t h ì đ ư ờ n g c u n g sẽ dịch c h u y ể n s a n g b ê n t r á i t ừ s, đ ế n S2 n h ư m i n h h o a

t r ê n h ì n h 2.5

Chương l i - Cung - cáu

Chương l i - Cung - cầu

Chương l i - Cung - cầu

T ạ i m ứ c g i á c â n b ằ n g b a n đ ầ u c ủ a t h ị t l ợ n là Pe

n g ư ờ i t i ê u d ù n g v ẫ n m u ô n m u a Qe, n h ư n g k h i g i á c á m

Chương l i - Cung - cầu

C h ư ơ n g l i - Cung - cầu

Đ ư ờ n g c u n g t h ị t r ư ờ n g l à t ổ n g c á c đ ư ờ n g c u n g c á n h â n theo c h i ể u n g a n g

C â n b ằ n g t h ị t r ư ờ n g : S ự t ư ơ n g t á c c ủ a c u n g v à

c ầ u x á c đ ị n h g i á v à l ư ợ n g c â n b ằ n g t r ê n t h ị t r ư ờ n g T ạ i mức g i á cao h ơ n g i á c â n b ằ n g s ẽ x u ấ t h i ệ n d ư t h ừ a

h à n g h ó a , g i á s ẽ có x u h ư ớ n g g i ả m x u ố n g T ạ i m ứ c g i á

t h ấ p h ơ n g i á c â n b ằ n g sẽ x u ấ t h i ệ n t h i ế u h ụ t h à n g h ó a ,

g i á sẽ t ă n g

S ự t h a y đ ổ i t r ạ n g t h á i c â n b ằ n g : M ộ t s ự t h a y đ ổ i của y ế u t ố k h ô n g p h ả i l à g i á c ủ a h à n g h ó a sẽ l à m cho

đ ư ờ n g c u n g h o ặ c đ ư ờ n g c ầ u d ị c h c h u y ể n M ộ t t r ạ n g

t h á i c â n b ằ n g m ố i s ẽ đ ư ợ c t h i ế t l ậ p ,

S ự c a n t h i ệ p c ủ a c h í n h p h ủ : C h í n h p h ủ có t h ể l à m

t h a y đ ổ i t r ạ n g t h á i c â n b ằ n g c ủ a t h ị t r ư ờ n g b ằ n g c á c h can t h i ệ p v à o t h ị t r ư ờ n g l à m t h a y đ ổ i đ ư ờ n g c u n g h o ặ c

t h e o g i á l à s ố â m T u y n h i ê n , đ ộ l ớ n h a y giá trị tuyệt đối c ủ a đ ộ co g i ã n c ủ a c ầ u t h e o g i á m ố i cho b i ế t m ứ c độ

l ư ợ n g t r u n g b ì n h N g h ĩ a l à :

A Q / Qt h = 5%

D o v ậ y đ ộ co g i ã n c ủ a c ầ u t h e o g i á l à m ứ c t h a y đ ổ i

p h a n t r ă m c ủ a l ư ợ n g c ầ u (5 p h ẩ n t r ă m ) c h i a cho m ứ c

K i n h té hoe vi m ỏ

t h a y đ ổ i p h ầ n t r ă m c ủ a g i á (10 p h ầ n t r ă m ) là 0,5 Nghĩa là

Chương H I - Độ co giãn

Độ co giãn của cầu được tính theo công thức sau:

Đ ộ co g i ã n T h a y đ ổ i p h ầ n t r ă m cua l ư ợ n g c ầ u của c ầ u = —• —•

(a) Hoàn toàn không co giãn (b) Co giãn đơn vị (c) Hoàn toàn co giãn

K i n h t ế hoe v i m ỏ

AQ/Qtb _ 8 / 4 AP/Ptb " 2 0 / 4 0 ~

Kinh te học vi mò

co g i ã n ? Đ ộ co g i ã n p h ụ t h u ộ c v à o b a n h â n t ố chính sau:

C h ư ơ n g H I - Độ co giãn

h à n g h ó a t h a y t h ế k h á c n h ư t h ị t l ợ n , c á , g à N ế u g i á

m u ố i t ă n g l ê n g ấ p r ư ỡ i , c ũ n g t ă n g 50 p h ầ n t r ă m , h ầ u

n h ư k h ô n g c ó s ự t h a y đ ổ i v ề l ư ợ n g c ầ u đ ố i v ố i m u ố i T ạ i sao có s ự k h á c n h a u đ ó ? T h ị t b ò c h i ế m t ỷ l ệ l ớ n t r o n g

K i n h t ế hoe vi m ò

cao hơn dẫn đến chi phí sưởi ấm nhà và gas tăng Ban

đ ầ u , n g ư ờ i t i ê u d ù n g v ẫ n p h ả i d u y t r ì t i ê u d ù n g t ạ i

m ứ c x ấ p x ỉ m ứ c b a n đ ầ u H ọ c h ỉ c ó t h ê k h ắ c p h ụ c giá cao b ằ n g c á c h s ử d ụ n g t i ế t k i ệ m h ơ n v à do v ậ y c ầ u

t h u đ ạ t m ứ c t ố i đ a ( h ì n h 3.5 p h ầ n b )

/ thu tối đa

- Ị Khi cấu co Khi cầu \ / giãn, giảm không co \ / giá sẽ làm giãn, giảm \

-Ị tăng doanh giá sẽ làm \

thu

1 •

20

l o (b) Tổng doanh thu

v à đ ư ờ n g c ầ u b á n h n g ọ t d ị c h c h u y ể n s a n g t r á i t ừ D0

đ ế n D2 V ì g i á c ủ a s ữ a t ư ơ i t ă n g d ẫ n đ ế n c ầ u b á n h n g ọ t

95

C h ư ơ n g I U - Đ ộ co giãn

N h ữ n g h à n g h o a c ó đ ộ co g i ã n c ủ a c ầ u t h e o t h u

n h ậ p d ư ơ n g g ọ i l à h à n g h o a b ì n h t h ư ờ n g N h ữ n g h à n g hoa có đ ộ co g i ã n c ủ a c ầ u t h e o t h u n h ậ p â m g ọ i l à h à n g hoa t h ứ c ấ p

li ĐỘ CO GIÃN CỦA CƯNG THEO GIÁ (ESp)

Các đường cung thường dốc lên Cũng như các

K i n h tê học vi m ó

— •

Hình 3.8 Các đường cung có đô co giãn khác

Độ co giãn của cung đo độ phản ứng của lượng

C h ư ơ n g H I - Đ ộ co giãn

h à n g h o a t h a y t h ê l à d ư ơ n g v à t h e o g i á h à n g h o a b ổ

s u n g l à â m

Đ ộ co g i ã n c ủ a c ầ u t h e o t h u n h ậ p đ ư ợ c t í n h l à mức t h a y đ ổ i p h ầ n t r ă m c ủ a l ư ợ n g c ầ u c h i a c h o m ứ c

t h a y đ ổ i p h ầ n t r ă m c ủ a t h u n h ậ p Đ ộ co g i ã n c ủ a c ầ u theo t h u n h ậ p c à n g l ớ n , đ ộ p h ả n ứ n g c ủ a c ầ u v ớ i m ứ c

t h a y đ ổ i n h ấ t đ ị n h c ủ a t h u n h ậ p c à n g l ố n K h i đ ộ co

g i ã n t h e o t h u n h ậ p t r o n g k h o ả n g t ừ 0 đ ế n Ì , c ầ u k h ô n g

co g i ã n t h e o t h u n h ậ p v à k h i t h u n h ậ p t ă n g , p h ầ n t r ă m của t h u n h ậ p c h i d ù n g cho h à n g h o a đ ó g i ả m K h i đ ộ co

g i ã n c ủ a t h u n h ậ p l ố n h ơ n Ì , c ầ u co g i ã n t h e o t h u n h ậ p

v à k h i t h u n h ậ p t ă n g , p h ầ n t r ă m t h u n h ậ p c h i d ù n g cho h à n g h o a đ ó c ũ n g t ă n g K h i đ ộ co g i ã n c ủ a t h u

n h ậ p n h ỏ h ơ n 0, c ầ u g i ả m k h i t h u n h ậ p t ă n g ( v à h à n g hoa l à h à n g h o a t h ứ c ấ p )

Đ ộ c o g i ã n c ủ a c u n g Đ ộ co g i ã n c ủ a c u n g đ o mức đ ộ p h ả n ứ n g c ủ a l ư ợ n g c u n g h à n g h o a v ớ i m ứ c

t h a y đ ổ i c ủ a g i á c ả h à n g h o a đ ó Đ ộ co g i ã n c ủ a c u n g được t í n h l à m ứ c t h a y đ ổ i p h ầ n t r ă m c ủ a l ư ợ n g c u n g

h à n g h o a c h i a cho m ứ c t h a y đ ổ i p h ầ n t r ă m c ủ a g i á

h à n g hoa Đ ộ co g i ã n c ủ a c u n g t h ư ờ n g d ư ơ n g v à n ằ m

t r o n g k h o ả n g t ừ 0 ( đ ư ờ n g c u n g t h ẳ n g đ ứ n g ) đ è n v ô

c ù n g ( đ ư ờ n g c u n g n ằ m n g a n g )

T o t a l r e v e n u e

Chương IV - Lý thuyết lợi ích

- T ổ n g í c h l ợ i p h ụ t h u ộ c v à o s ố l ư ợ n g h à n g h ó a m ỗ i

l o ạ i m à n g ư ờ i t i ê u d ù n g sử d ụ n g

G i ả sử có s ự đ ộ c l ậ p k h i t i ê u d ù n g 3 đ ơ n vị h à n g hoa X VỚI ux =3 = 135 ( đ ơ n vị l ợ i í c h ) v à t i ê u d ù n g 2 đ ơ n

Chương I V - Lý thuyết lợi ích

K h á i n i ệ m q u a n t r ọ n g n h ấ t c ủ a lý t h u y ê t l ợ i í c h đ o được l à L ợ i í c h c ậ n b i ê n ( t ừ c ậ n b i ê n - M a r g i n a l c ò n được g ọ i l à b i ê n t ê h a y t ă n g t h ê m t r ê n h ạ n m ứ c - d ù n g

tiêu dùng lơi ích biên

( hương I V - Lý thuyết lơi ích

5 Số cốc nước cam

H ì n h 4.2 T ổ n g l ợ i í c h v à l ợ i í c h c ậ n b i ê n

H ì n h 4.2a t h ể h i ệ n t ổ n g l ợ i í c h q u a n h ệ v ớ i mức

t r ọ n g đ ố i v ó i q u y l u ậ t n à y N ó i m ộ t c á c h k h á c q u y l u ậ t lợi ích c ậ n b i ê n g i ả m d ầ n c h ỉ t h í c h h ợ p t r o n g t h ờ i h ạ n

n g ắ n

t r ư ờ n g l à t ổ n g c ộ n g t h e o c h i ề u n g a n g c ủ a c á c đ ư ờ n g

c ầ u c á n h â n

5 T h ặ n g d ư t i ê u d ù n g :

C á c k h á i n i ệ m l ợ i í c h ( U ) , l ợ i í c h c ậ n b i ê n ( M U ) v à quy l u ậ t l ợ i í c h c ậ n b i ê n g i ả m d ầ n đ ó n g v a i t r ò r ấ t

q u a n t r ọ n g t r o n g p h â n t í c h c ủ a c h ú n g t a v ề h à n h v i

n g ư ờ i t i ê u d ù n g , n ó k h ô n g c h ỉ g i ả i t h í c h v ì sao n g ư ờ i t a

p h ả n á n h c h i p h í c ậ n b i ê n c ủ a n g ư ờ i t i ê u d ù n g T r o n g

N h ư v ậ y g i á c ủ a cốc n ư ớ c c a m b ằ n g l ợ i í c h c ậ n b i ê n c ủ a cốc n ư ớ c c a m c u ố i c ù n g m à n g ư ờ i t i ê u d ù n g A m u a

D o q u y l u ậ t l ợ i í c h c ậ n b i ê n g i ả m d ầ n , n g ư ờ i t i ê u

d ù n g sẽ h ư ở n g đ ư ợ c t h ặ n g d ư t i ê u d ù n g ở c á c cốc n ư ó c cam t r ư ố c đ ó T o à n b ộ t h ặ n g d ư t i ê u d ù n g đ ó đ ư ợ c t h ể

h i ệ n b ằ n g p h ầ n d i ệ n t í c h có d ấ u c h ấ m c h ấ m c ủ a

H ì n h 4.4 - T h ặ n g d ư t i ê u d ù n g c ủ a t h ị t r ư ờ n g

p h á t s i n h do v i ệ c m u a h à n g h o a đ ó N h ư t h ê , n ế u M U >

p , v i ệ c m u a t h ê m h à n g h o a s ẽ g i a t ă n g t ổ n g l ợ i í c h (TƯ) N g ư ợ c l ạ i , n ế u M U < p t h ì v i ệ c m u a h à n g h o a đ ó

t h á i c â n b ằ n g , l ợ i í c h c ậ n b i ê n c ủ a h à n g h ó a X b ằ n g v ớ i giá c ủ a n ó B i ể u t h ị b ằ n g c ô n g t h ứ c t a có M ƯX = Px

Chương I V - Lý thuyết lợi ích

đ ồ n g t h à n h 4 đ ơ n v ị 1 0 0 0 đ ồ n g ) N ế u g i á t h a y đ ổ i c ò n

3000 đ ồ n g , n g ư ờ i t i ê u d ù n g sẽ m u a 2 cốc n ư ớ c c a m , ở mức g i á 2 0 0 0 đ ồ n g , a n h t a s ẽ m u a 3 -cốc n ư ớ c c a m v à

c u ố i c ù n g ở g i á 1 0 0 0 đ ồ n g n g ư ờ i t i ê u d ù n g n à y -sẽ m u a

4 cốc n ư ó c c a m N h ư v ậ y , c h ú n g t a c ó đ ư ợ c m ộ t m ố i

q u a n h ệ g i ữ a g i á v à l ư ợ n g c ầ u - t ứ c l à đ ã x â y d ự n g đ ư ợ c

m ộ t đ ư ờ n g c ầ u T ư ơ n g q u a n k h á c h q u a n n à y c ó t h ể được s u y d i ễ n r a t ừ đ ư ờ n g b i ể u d i ễ n l ợ i í c h c ậ n b i ê n ( M U ) h à m c h ứ a t r o n g đ ó , b ằ n g c á c h c h o p h é p n g ư ờ i

t i ê u d ù n g cực đ ạ i h o a m ứ c đ ộ t h o a m ã n c ủ a m ì n h ở c á c mức g i á t h a y đ ổ i k h á c n h a u v à q u a n s á t h à n h v i m u a

s ắ m c ủ a a n h t a

Giá(ngàn

đồng /đơn

H ì n h 4.5 Đ ư ơ n g c ầ u dốc x u ố n g c ủ a n g ư ờ i t i ê u d ù n g

C h ư ơ n g I V - Lý thuyết lợi ích

quy l u ậ t c ầ u T h e o l ý t h u y ế t n à y n g ư ờ i t i ê u d ù n g s ẽ

d à n h ư u t i ê n ch o s ự l ự a c h ọ n h à n g h o a c ó l ợ i í c h l ổ n

h ơ n T h e o q u y l u ậ t c ầ u , v i ệ c l ự a c h ọ n c ò n p h ả i x é t t ó i giá t h ị t r ư ờ n g c ủ a h à n g h o a m à t a c ầ u N h ư v ậ y l à p h ả i

C h ư ơ n g I V - Lý thuyết lợi ích

Á p d ụ n g n g u y ê n t ắ c M a x ( M U / P ) v ớ i t h u n h ậ p

h i ệ n có l à 55 n g à n đ ồ n g v à g i á h à n g h o a X l à 10 n g à n , giá h à n g h o a Y l à 5 n g à n T a có X* = 4 v à Y* = 3 v ố i q u á

t r ì n h p h â n b ổ t h u n h ậ p n h ư s a u :

L ầ n m u a t h ứ n h ấ t n g ư r i i t i ê u d ù n g s ẽ c h ọ n m u a

s á c h do l ợ i í c h c ậ n b i ê n t í n h t r ê n Ì n g à n đ ồ n g c h i m u a

là 6 l ớ n h ơ n so v ớ i l ợ i í c h c ậ n b i ê n t í n h t r ê n Ì n g à n đ ồ n g chi c h ơ i g a m e l à 4 v à l ợ i í c h t h u đ ư ợ c ở l ầ n t h ứ n h ấ t l à

60 T ư ơ n g t ự n h ư v ậ y c á c l ầ n l ự a c h ọ n s a u s ẽ l à :

L ầ n m u a t h ứ h a i n g ư ờ i t i ê u d ù n g c h ọ n m u a s á c h v à tổng s ố t i ề n c h i t i ê u c ộ n g d ồ n l à 20 n g à n đ ồ n g

C h ư ơ n g I V - Lý thuyết lợi ích

h à n g h o a h o ặ c d ị c h v ụ đ ó đ ư ợ c t i ê u d ù n g n h i ề u h ơ n

t r o n g m ộ t t h ờ i g i a n n h ấ t đ ị n h v ố i đ i ề u k i ệ n g i ữ n g u y ê n mức t i ê u d ù n g c á c h à n g h o a h o ặ c d ị c h v ụ k h á c H a y n ó i

t ổ n g c ộ n g t h e o c h i ề u n g a n g c ủ a c á c đ ư ờ n g c ầ u c á n h â n

- Thặng dư tiêu dùng (CS) l à s ự c h ê n h l ệ c h g i ữ a

lợi í c h c ậ n b i ê n c ủ a n g ư ờ i t i ê u d ù n g m ộ t đ ơ n v ị h à n g hoa n à o đ ó ( M U ) v ớ i c h i p h í t ă n g t h ê m h a y g i á h à n g

h ó a (P) đ ể t h u đ ư ợ c l ợ i í c h đ ó , t ứ c l à s ự k h á c n h a u g i ữ a giá m à n g ư ờ i t i ê u d ù n g s ẵ n s à n g t r ả cho m ộ t h à n g h o a

v à g i á m à t h ự c t ế đ ã t r ả k h i m u a h à n g h o a đ ó T ổ n g hợp t h ặ n g d ư t i ê u d ù n g c ủ a t ừ n g c á n h â n l à t h ặ n g d ư

K i n h tẽ học vi m ò

M U , / p2 = M ư3/ p3 = = M Un/ pn Q u y t ắ c n à y n ó i lên

r à n g n g ư ờ i t i ê u d ù n g h ợ p lý s ẽ m u a m ỗ i l o ạ i h à n g hoa cho đ ế n k h i t ỷ l ệ g i ữ a l ợ i í c h c ậ n b i ê n t h u đ ư ợ c so vói

g i á p h ả i t r ả l à b ằ n g n h a u cho m ọ i h à n g hoa H a y nói

c á c h k h á c , l ợ i í c h c ậ n b i ê n p h á t s i n h do m ỗ i đ ơ n vị t i ề n

t ệ c h i r a p h ả i l à n h ư n h a u đ ô i v ớ i m ọ i h à n g hoa