Bài viết nghiên việc thực hiện đánh giá sát thực hiệu quả đầu tư giáo dục đại học tại Việt Nam, thông qua việc lượng hóa bằng tiền và so sánh tổng lợi ích kinh tế thu được từ giáo dục đại học với tổng chi phí phát sinh của nền giáo dục. Đồng thời, nghiên cứu cũng đưa ra khuyến nghị chính sách về học phí phù hợp với tình hình phát triển kinh tế quốc gia và sự phát triển của thị trường giáo dục Việt Nam.
Trang 11 Ăùơt víịn ăïì
Tađi chñnh cho giaâo duơc ăaơi hoơc (GDĂH) lađ möơt trong
nhûông ýịu töị troơng ýịu vađ nhu cíìu ăang ngađy cađng cao,
taơo aâp lûơc lïn ngín saâch nhađ nûúâc vađ taơo ra möơt sûâc eâp,
thaâch thûâc ríịt lúân ăöịi vúâi caâc trûúđng ăaơi hoơc cöng líơp úê Viïơt
Nam. Cöng taâc quaên trõ tađi chñnh lađ möơt trong nhûông ýu
cíìu cíịp thiïịt vađ quan troơng mađ caâc trûúđng ăaơi hoơc cöng
líơp hiïơn nay ăođi hoêi ăïí taơo ra ăöơng lûơc cíìn thiïịt cho viïơc
phaât triïín vađ níng cao chíịt lûúơng giaâo duơc, trong ăoâ coâ
viïơc níng cao chíịt lûúơng giaêng viïn, chíịt lûúơng cuêa caâc
nghiïn cûâu khoa hoơc, cú súê haơ tíìng, chíịt lûúơng cuêa caâc
chûúng trònh ăađo taơo
Bađi viïịt töíng quan caâc nghiïn cûâu vïì hiïơu quaê quaên trõ
ăíìu tû cho GDĂH; tûđ ăoâ, ăaânh giaâ quaên trõ hiïơu quaê ăíìu tû
cho GDĂH Viïơt Nam
2 Nöơi dung
2.1 Töíng quan caâc nghiïn cûâu vïì hiïơu quaê quaên
trõ ăíìu tû cho GDĂH
GDĂH coâ vai trođ quan troơng ăöịi vúâi sûơ phaât triïín kinh tïị
cuêa quöịc gia. Giaâo duơc giuâp lûơc lûúơng lao ăöơng coâ thïm kô
nùng vađ khaê nùng thñch ûâng vúâi caâc nhu cíìu cuêa nïìn kinh tïị
luön biïịn ăöơng cuông nhû phaât triïín caâc yâ tûúêng saâng taơo, kô
thuíơt vađ saên phíím quan troơng ăöịi vúâi quaâ trònh tùng trûúêng
kinh tïị vađ thñch ûâng xaô höơi vúâi sûơ thay ăöíi. Vò thïị, khi nhùưc
túâi hiïơu quaê ăíìu tû cho giaâo duơc, khöng thïí khöng nhùưc túâi
vöịn nhín lûơc (VNL)
2.1.1 Vöịn nhín lûơc
- Khaâi niïơm: VNL ăaơi diïơn cho tíịt caê caâc nguöìn lûơc mađ
ngûúđi ta sûê duơng ăïí tùng nùng suíịt caâ nhín. Schultz (1961)
cho rùìng, VNL lađ möơt ýịu töị saên xuíịt quan troơng, bïn caơnh
caâc ýịu töị mang tñnh truýìn thöịng khaâc mađ caâc nhađ khoa
hoơc thûúđng nhùưc ăïịn trong caâc lñ thuýịt lađ vöịn, lao ăöơng, ăíịt
ăai vađ kô nùng quaên lñ
Vïì mùơt khaâi niïơm, VNL coâ thïí ặúơc taơo ra tûđ viïơc ăíìu tû
vađo sûâc khoêe, GD-ĂT, nhûông thöng tin vađ ríịt nhiïìu ýịu töị
khaâc. Möơt caâch truýìn thöịng, caâc nhađ kinh tïị ăaô tíơp trung
vađo giaâo duơc nhû lađ möơt ýịu töị cú baên cuêa VNL. Coâ thïí thíịy caâch tiïịp cíơn nađy úê caâc nhađ kinh tïị nhû Mankiw vađ ăöìng sûơ (1992), Bils vađ Klenow (2000), Ozcan vađ ăöìng sûơ (2000), vađ Imhoff (1988), cuông nhû ríịt nhiïìu caâc nghiïn cûâu khaâc
Lucas (1990, 1998) cho rùìng, nguýn lñ nïìn taêng cuêa hoơc thuýịt vïì VNL lađ niïìm tin rùìng khaê nùng hoơc tíơp cuêa con ngûúđi coâ thïí so saânh vúâi caâc nguöìn tađi nguýn phuơc vuơ saên xuíịt hađng hoâa vađ dõch vuơ. Khi VNL ặúơc sûê duơng hiïơu quaê, caâc caâ nhín, töí chûâc vađ röơng ra lađ xaô höơi seô ặúơc hûúêng lúơi
- Möịi quan hïơ giûôa GDĂH vađ VNL: Giaâo duơc mang laơi
lúơi ñch cho caâ nhín ngûúđi hoơc cuông nhû cho xaô höơi noâi chung. Lúơi ñch caâ nhín dïî nhíơn thíịy nhíịt lađ mûâc lûúng cao hún mađ ngûúđi coâ ăađo taơo ặúơc hûúêng. Ngoađi lúơi ñch vïì mùơt kinh tïị nađy, ngûúđi hoơc cođn ăaơt ặúơc nhiïìu lúơi ñch khaâc, vûúơt ra khoêi phaơm vi cuêa kinh tïị hoơc. Vñ duơ, giaâo duơc giuâp ngûúđi hoơc tûơ tin hún trong cuöơc söịng, giaâo duơc giuâp con ngûúđi hûúêng thuơ cuöơc söịng töịt hún bùìng caâch sûê duơng caâc
kô nùng ặúơc hoơc úê nhađ trûúđng nhû ăoơc vađ quan hïơ xaô höơi
ÚÊ ăíy cíìn lađm roô, giaâo duơc khöng giuâp con ngûúđi haơnh phuâc hún, mađ noâ giuâp con ngûúđi tòm thíịy haơnh phuâc cuêa chñnh mònh
Bïn caơnh ăoâ, cuông coâ nhiïìu quan ăiïím khaâc nhau vïì GDĂH vađ VNL, trong ăoâ nöíi bíơt nhíịt lađ mö hònh choơn loơc.
Qua mö hònh nađy, giaâo duơc taơo ra möơt phûúng caâch mađ qua ăoâ möîi caâ nhín thïí hiïơn cho nhađ tuýín duơng biïịt vïì khaê nùng bíím sinh cuêa hoơ. Giaâo duơc khöng trang bõ thïm bíịt cûâ kô nùng ngoađi nađo cho ngûúđi hoơc
Giaê thuýịt choơn loơc cho rùìng “ möîi caâ nhín ăïìu chuíín
bõ caâc nguöìn lûơc cho viïơc hoơc lïn bíơc cao hún, cho duđ viïơc hoơc khöng lađm tùng trònh ăöơ nhíơn thûâc cuêa hoơ, búêi vò qua caâch nađy hoơ thïí hiïơn cho caâc nhađ tuýín duơng tiïìm nùng biïịt vïì nhûông neât tiïu biïíu ăaô coâ tûđ trûúâc trong con ngûúđi hoơ vađ giuâp hoơ trúê thađnh nhûông ngûúđi lao ăöơng ặúơc tröng ăúơi”
CHO GIAÂO DUƠC ĂAƠI HOƠC CÖNG LÍƠP VIÏƠT NAM
NGUÝÎN THÕ HÛÚNG - ĂÙƠNG THAĐNH DUÔNG*
* Trûúđng Ăaơi hoơc Giaâo duơc - Ăaơi hoơc Quöịc gia Hađ Nöơi
Ngađy nhíơn bađi: 12/11/2017; ngađy sûêa chûôa: 20/11/2017; ngađy duýơt ăùng: 22/11/2017
Abstract: Higher education plays a crucial role in the development of all nations Researches on economic and non-economic benefits of higher
education have been carried out all over the world with the purpose of quantifying these benefits and proposing suitable policy recommendations
Sharing the same purpose, this research is conducted in order to evaluate educational investment in Vietnam, by quantifying total economic benefit
from this investment and comparing it with total cost derived This paper also provides policy recommendation on tuition fees which are appropriate
with the economic development and education market in Vietnam
Keywords: Financial governance, higher education, human resource, efficiency, rate of return
Trang 2Taơp chñ Giaâo duơc söị 419
(Katz vađ Ziderman 1980, trang 81 nhû ặúơc trñch díîn trong nghiïn cûâu cuêa Lee vađ Miller, 2004).
Qua mö hònh choơn loơc ăiïín hònh, caâc nhađ tuýín duơng sûê duơng thûúâc ăo giaâo duơc coâ ặúơc ăïí líơp ra bùìng khaê nùng/sûâc saên xuíịt cuêa caâc caâ nhín taơi thúđi ăiïím tuýín duơng. Lûúng khúêi ăiïím cuêa nhûông ngûúđi nađy, nïịu ặúơc choơn, seô dûơa hoađn toađn trïn trònh ăöơ hoơc víịn taơi thúđi ăiïím tuýín duơng
2.1.2 Tó lïơ hoađn vöịn ăöịi vúâi giaâo duơc
- Caâc phûúng phaâp ăo lûúđng hoađn vöịn ăöịi vúâi giaâo duơc:
Cho ăïịn nay, caâc nhađ kinh tïị ăaô sûê duơng caâc phûúng phaâp chuê ýịu ăïí tñnh toaân tó lïơ hoađn vöịn cho giaâo duơc:
+ Phûúng phaâp hađm thu nhíơp: Phûúng phaâp nađy ặúơc
ặa ra búêi Mincer (1974). Mö hònh giaê ắnh rùìng, logarit cú söị tûơ nhiïn cuêa tiïìn lûúng (w) lađ möơt hađm cuêa söị nùm ăi hoơc (S), kinh nghiïơm lađm viïơc (E) vađ bònh phûúng cuêa noâ, ặúơc diïîn taê nhû sau:
i i i i
Ln w S E E (1) Trong ăoâ S i lađ söị nùm ăi hoơc cuêa caâ nhín thûâ i, E i lađ söị nùm kinh nghiïơm,vađ i lađ phíìn sai söị ngíîu nhiïn
Sûê duơng mö hònh höìi quy (1), hïơ söị cuêa biïịn ăi hoơc
coâ thïí ặúơc giaêi thñch lađ lúơi tûâc caâ nhín ăöịi vúâi giaâo duơc, coâ thïí lađ phíìn thu nhíơp tùng hađng nùm w sw s1 trïn chi
phñ hađng nùm cuêa viïơc ăíìu tû, vúâi giaê ắnh rùìng chi phñ cuêa
möơt nùm ăi hoơc tùng thïm cín bùìng vúâi phíìn lûúng míịt ăi
- phíìn ws1 trong mö hònh sau:
2
1 2 2
1 2
1
1
S E E
s s s
S E E
s s
e
Mö hònh cú baên trïn coâ thïí ặúơc múê röơng ăïí ûúâc lûúơng lúơi nhuíơn cuơ thïí cuêa caâc cíịp hoơc khaâc nhau (hún lađ cho giaâo duơc noâi chung), söị nùm ăi hoơc S i ặúơc biïịn ăöíi thađnh möơt chuöîi biïịn giaê ăaơi diïơn cho caâc cíịp hoơc khaâc nhau. Vñ duơ, S i
coâ thïí ặúơc quy ăöíi thađnh 4 biïịn giaê trong phûúng trònh höìi quy sau:
Ln w PRIM SECVOCTER E E
2
Ln w PRIM SECVOCTEREE (3)
Trong ăoâ PRIM, SEC, VOC, vađ TER lađ caâc biïịn giaê
tûúng ûâng cho giaâo duơc tiïíu hoơc, trung hoơc cú súê, giaâo duơc hûúâng nghiïơp vađ GDĂH. Tó lïơ hoađn vöịn ăöịi vúâi möîi cíịp hoơc ặúơc tñnh nhû sau:
1
sec s sec
r S
voc voc voc
r S univ univ ter
r S
Trong ăoâ, Sprim lađ söị nùm hoơc tiïíu hoơc, Ssec lađ söị nùm hoơc trung Svoc lađ söị nùm ăađo taơo nghïì vađ Ster lađ söị nùm
ăi hoơc ăaơi hoơc
Tuy nhiïn, phûúng phaâp nađy cuông töìn taơi nhûông haơn chïị nhíịt ắnh. Psacharopoulos vađ Patrinos (2002) chó ra 3 víịn ăïì chuê ýịu cuêa phûúng phaâp hađm thu nhíơp: 1) Do kô thuíơt tñnh toaân phûâc taơp, ríịt ñt taâc giaê chó ra cuơ thïí rùìng, biïịn giaâo duơc lađ möơt chuöîi biïịn giaê ăïí ûúâc lûúơng tó lïơ hoađn vöịn cho möîi cíịp hoơc. Vò lñ do ăoâ, chó tñnh ặúơc tó lïơ hoađn vöịn cho giaâo duơc noâi chung; 2) Nhûông ngûúđi sûê duơng phûúng phaâp nađy kñ hiïơu hïơ söị cuêa biïịn nùm ăi hoơc trong cöng thûâc (2) lađ “hoađn vöịn ăöịi vúâi giaâo duơc”. Hïơ söị nađy cíìn ặúơc giaêi thñch möơt caâch chñnh xaâc hún nhû lađ aênh hûúêng biïn cuêa tiïìn lûúng. Möơt sûơ tùng lïn cuêa viïơc hoơc trong caâc nùm ăi hoơc
j
S seô lađm tùng Ln w lađ . Do ăoâ, lađ tó lïơ phíìn trùm tiï ìn lûúng tùng lïn vò aênh hûúêng cuêa möơt nùm tùng lïn trong quaâ trònh hoơc; 3) Phûúng phaâp nađy giaê ắnh rùìng, chi phñ cuêa giaâo duơc chó lađ phíìn lûúng míịt ăi do boê viïơc. Möơt giaê ắnh nhû thïị khöng tñnh ăïịn ăíìu tû trûơc tiïịp trong giaâo duơc. Ngoađi ra, treê em ăi hoơc tiïíu hoơc, ăa söị tûđ ăöơ tuöíi tûê 6-12, khöng coâ phíìn thu nhíơp míịt ăi trong thúđi gian hoơc. Vò thïị, ăoâ lađ möơt löîi kô thuíơt khi gaân cho cíịp hoơc nađy möơt caâch
cú hoơc 6 nùm thu nhíơp nhû lađ chi phñ cuêa viïơc hoơc
+ Phûúng phaâp tñnh ăíìy ăuê chi phñ: Möơt phûúng phaâp
cuông ặúơc caâc nhađ nghiïn cûâu thûơc chûâng sûê duơng ăïí ăaânh giaâ khaê nùng hoađn vöịn ăöịi vúâi giaâo duơc lađ phûúng phaâp tñnh
ăíìy ăuê. Psacharopoulos vađ Patrinos (2002) cho rùìng “tó
suíịt hoađn vöịn ăíìu tû cho giaâo duơc r lađ tó lïơ chiïịt khíịu, mađ khi aâp duơng mûâc chiïịt khíịu nađy thò giaâ trõ hiïơn taơi cuêa lúơi ñch cuêa giaâo duơc bùìng vúâi giaâ trõ hiïơn taơi cuêa chi phñ cuêa giaâo duơc”.
Cuơ thïí hún, giaê sûê rùìng, khi chuýín cíịp ăöơ giaâo duơc tûđ cíịp thíịp a lïn cíịp cao b, chi phñ cho nùm ăi hoơc lađ Ct. Lúơi
nhuíơn cuêa viïơc ăi hoơc thïm trong n nùm vađ lúơi nhuíơn cuêa
möơt nùm bíịt kò ặúơc kñ hiïơu lađ . Theo ăoâ, tó lïơ hoađn vöịn ăöịi vúâi ăíìu tû cho viïơc hoơc tûđ mûâc a sang mûâc b ặúơc tñnh theo cöng thûâc sau:
1 1
t t
t t
e
b
B
r
Psacharopoulos vađ Patrinos (1992) nhíịn maơnh rùìng, trïn thûơc tïị khöng thïí xaâc ắnh ặúơc caâc ýịu töị ngoaơi sinh cuêa giaâo duơc, caâc nhađ nghiïn cûâu thûơc chûâng chó tíơp trung vađo caâch tñnh lúơi nhuíơn kinh tïị cuêa giaâo duơc trong cöng viïơc cuêa hoơ
Trang 3tñnh toaân ăíìy ăuê lađ phûúng phaâp phuđ húơp nhíịt trong viïơc
ûúâc lûúơng tó lïơ hoađn vöịn vò phaêi tñnh ăïịn lõch sûê kiïịm tiïìn
cuêa möîi caâ nhín. Tuy nhiïn, phûúng phaâp nađy ýu cíìu vïì
dûô liïơu ríịt cao. Noâ ăođi hoêi möơt söị lûúơng quan saât ăíìy ăuê úê
möîi ăöơ tuöíi ăi hoơc trûúâc ăoâ ăïí líơp höì sú vïì thu nhíơp theo ăöơ
tuöíi. Ăiïìu nađy víîn ăang lađ muơc tiïu cuêa caâc cuöơc ăiïìu tra, vò
víơy möơt söị nhađ nghiïn cûâu ăaô phaêi sûê duơng phûúng phaâp
hađm thu nhíơp coâ ýu cíìu dûô liïơu thíịp hún
+ Phûúng phaâp ăaêo ngûúơc: Trûúâc hïịt cíìn lûu yâ, phûúng
phaâp ăaêo ngûúơc thûúđng ặúơc nhùưc ăïịn khi tñnh tó lïơ thu höìi
vöịn trong giaâo duơc, tuy nhiïn thûơc chíịt thò noâ khöng hoađn
toađn nhû víơy mađ chó ăïì cíơp túâi möơt söị víịn ăïì liïn quan túâi
viïơc tó lïơ. Phûúng phaâp nađy ặúơc xíy dûơng dûơa trïn caâch
ăùơt víịn ăïì ăöịi vúâi möîi caâ nhín: nïn hay khöng nïn ngöìi ghïị
nhađ trûúđng hoơc thïm 1 nùm nûôa, nïịu xeât ăún thuíìn vïì mùơt
tađi chñnh? hoơc thïm 1 nùm seô phaât sinh chi phñ ăađo taơo trûơc
tiïịp cuông nhû lađ giaân tiïịp, ăöíi laơi lađ seô níng cao hún ặúơc
trònh ăöơ vađ nhû víơy khi ăi lađm coâ thïí ặúơc hûúêng mûâc lûúng
cao hún
Vúâi phûúng phaâp nađy, cíu hoêi ặúơc ắnh hûúâng theo yâ
nhû sau: Vúâi möơt lûúơng chi phñ cho giaâo duơc ặúơc íịn ắnh
trûúâc, sûơ khaâc biïơt vïì nùng lûơc saên xuíịt cíìn phaêi lađ bao
nhiïu khi tó lïơ hoađn vöịn ăíìu tû cho giaâo duơc cuêa xaô höơi lađ
10% (giaê sûê rùìng chi phñ cú höơi cuêa vöịn lađ 10%)
S S S S
D C W (5)
Trong ăoâ: D S S1 lađ sûơ khaâc biïơt vïì nùng lûơc saên xuíịt
giûôa möơt ngûúđi ăiïín hònh coâ S nùm ăi hoơc vađ möơt ngûúđi
ăiïín hònh khaâch coâ S 1 nùm ăi hoơc. C S lađ chi phñ trûơc
tiïịp cuêa nùm hoơc vađ W S1 lađ söị tiïìn lûúng cuêa möơt ngûúđi
ăiïín hònh coâ S 1 nùm ăi hoơc
Trong bûúâc tiïịp theo, chuâng ta so saânh giaâ trõ cuêa D S S1
tûđ cöng thûâc vúâi sûơ chïnh lïơch cuêa tiïìn lûúng mađ ta quan
saât. Nïịu D S S1 lúân hún mûâc tiïìn lûúng mađ ta quan saât,
ăiïìu ăoâ chó ra rùìng, ăoâ lađ möơt sûơ ăíìu tû thíịt baơi. Nïịu D S S1
lađ nhoê hún sûơ chïnh lïơch cuêa tiïìn lûúng mađ ta quan saât
ặúơc thò ăoâ lađ möơt sûơ ăíìu tû thađnh cöng
Vñ duơ, Ngín hađng Thïị giúâi (1996) cho rùìng, D S S1 ăöịi
vúâi giaâo duơc hûúâng nghiïơp vađ giaâo duơc daơy nghïì úê Viïơt Nam
lađ 1560. Kïịt quaê nađy coâ nghôa lađ: nïịu tó lïơ hoađn vöịn cuêa giaâo
duơc hûúâng nghiïơp vađ giaâo duơc daơy nghïì lađ 10%, möơt ngûúđi
sau khi hoơc xong chûúng trònh giaâo duơc hûúâng nghiïơp vađ
giaâo duơc daơy nghïì seô coâ mûâc lûúng cao hún mûâc lûúng cuêa
ngûúđi khöng ăi hoơc lađ 1560 VND (ăöìng Viïơt Nam). Mùơt
khaâc, sûơ chïnh lïơch tiïìn lûúng cuêa ngûúđi ăi hoơc hûúâng
nghiïơp vađ daơy nghïì trung bònh chó lađ 228 VND. Ăiïìu nađy coâ nghôa lađ, ăi hoơc lúâp hûúâng nghiïơp vađ daơy nghïì úê Viïơt Nam thûơc sûơ lađ möơt sûơ ăíìu tû thíịt baơi, vađ kiïịn nghõ rùìng nïn ñt ăi hoơc caâc lúâp nađy, vò chi phñ ăi hoơc lúân hún lúơi ñch thu ặúơc tûđ viïơc ăi hoơc
2.2 Ăaânh giaâ quaên trõ hiïơu quaê ăíìu tû cho GDĂH Viïơt Nam
Giaâo duơc lađ lônh vûơc ăùơc biïơt. Möơt mùơt coâ thïí coi ăoâ lađ quýìn lúơi cú baên cuêa cöng dín, theo ăoâ ngûúđi dín coâ quýìn biïịt ăoơc, biïịt viïịt, coâ trñ túơ cao ăïí hûúêng thuơ cuöơc söịng Mùơt khaâc, giaâo duơc cuông lađ hònh thûâc ăíìu tû vađo nguöìn lûơc con ngûúđi ăïí níng cao nùng suíịt lao ăöơng. Khi coi giaâo duơc lađ möơt quýìn cú baên cuêa con ngûúđi, nhađ nûúâc thûúđng höî trúơ cho caâ nhín ngûúđi hoơc, ăùơc biïơt lađ höî trúơ nhûông ngûúđi bõ thiïơt thođi trong xaô höơi, thïí hiïơn sûơ nhín vùn cuêa xaô höơi Nhûng khi coi giaâo duơc lađ möơt hònh thûâc ăíìu tû thò coâ lñ do xaâc ăaâng ăïí thu hoơc phñ möơt caâch húơp lñ, nhùìm ăaêm baêo chíịt lûúơng ăađo taơo trong khi giaêm búât gaânh nùơng trúơ cíịp cho nhađ nûúâc
Ngoađi lúơi ñch kinh tïị ăöịi vúâi ngûúđi hoơc (khi ra trûúđng ặúơc hûúêng mûâc lûúng phuđ húơp vúâi mûâc hoơc phñ ăaô chi traê), coâ nhûông lúơi ñch phi kinh tïị khaâc nhû: coâ khaê nùng hûúêng thuơ saâch baâo, taơp chñ, ím nhaơc; coâ khaê nùng giao tiïịp vađ hođa ăöìng vúâi xaô höơi töịt hún; ặúơc xaô höơi tön troơng hún Tuy nhiïn, cho túâi nay, chûa coâ nghiïn cûâu nađo lûúơng hoâa ặúơc lúơi ñch phi kinh tïị, nïn tíịt caê caâc nghiïn cûâu vïì lúơi ñch giaâo duơc ăïìu tíơp trung vađo lúơi ñch kinh tïị
Möơt chó tiïu ăo lûúđng lúơi ñch cuêa giaâo duơc ặúơc nghiïn cûâu vađ thûđa nhíơn röơng raôi lađ Tó lïơ thu höìi vöịn cho giaâo duơc (rate of return to education) Vñ duơ, coâ thïí tòm thíịy hađng
chuơc nghiïn cûâu vïì víịn ăïì nađy úê caâc nûúâc khaâc nhau, ặúơc töíng húơp trong Psacharopoulos and Patrinos (2002). Ăöịi vúâi Viïơt Nam, coâ thïí tòm thíịy nghiïn cûâu vïì tó lïơ nađy trong Patrinos and Moock (1998); VHLSS (1993, 2004), ADB (2012) etc
Vïì baên chíịt, tó lïơ thu höìi vöịn ăöịi vúâi GDĂH lađ r % (vñ duơ
10%) coâ nghôa lađ, tûúng ûâng vúâi möîi nùm hoơc ăaơi hoơc, sau khi ra trûúđng vađ ăi lađm thò bònh quín lûúng cuêa ngûúđi hoơc
tùng r % so vúâi trûúđng húơp nïịu khöng ăi hoơc. Khi tó lïơ nađy
cao, caâc nhađ nghiïn cûâu ăaânh giaâ giaâo duơc coâ hiïơu quaê cao vađ nïn ăíìu tû thïm vađ ngûúơc laơi. Tuy nhiïn, yâ nghôa cuêa chó tiïu trïn (tó lïơ thu höìi vöịn trong giaâo duơc) lađ tûúng ăöịi haơn chïị vađ ríịt dïî bõ hiïíu líìm vò khi noâi tó lïơ thu höìi vöịn trong giaâo duơc lađ 10%, dïî líìm tûúêng giöịng nhû ăíìu tû trïn thõ trûúđng vöịn, lađ cûâ ăíìu tû 100 ăöìng thò thu ặúơc 10 ăöìng hađng nùm, noâi caâch khaâc hiïơu quaê ăíìu tû cho GDĂH lađ 10%
Sûơ thûơc khöng phaêi nhû víơy. Hai nïìn giaâo duơc ăïìu coâ
tó lïơ thu höìi vöịn lađ 10%, nhûng nïìn giaâo duơc thûâ nhíịt chi phñ nhiïìu hún, mûâc lûúng bònh quín cuêa lao ăöơng trong nïìn kinh tïị thûâ nhíịt thíịp hún, thò roô rađng lađ hiïơu quaê thûơc sûơ cuêa nïìn giaâo duơc thûâ nhíịt thíịp hún nïìn giaâo duơc thûâ
Trang 4Taơp chñ Giaâo duơc söị 419
hai. Taơi sao víơy? vò khi tñnh tó lïơ thu höìi vöịn, vïì mùơt “chi
phñ” caâc nhađ nghiïn cûâu chó quan tím túâi thúđi gian hoơc tíơp
mađ khöng lûúơng hoâa chi phñ nađy cuơ thïí thađnh tiïìn; vïì mùơt
lúơi ñch caâc nhađ nghiïn cûâu cuông chó quan tím túâi thu nhíơp
lao ăöơng tùng lïn bao nhiïu % mađ khöng lûúơng hoâa cuơ
thïí phíìn tùng thïm ăoâ thađnh tiïìn. Khùưc phuơc haơn chïị
nađy, caâc taâc giaê ăaô sûê duơng phûúng phaâp höìi quy vúâi sûơ höî
trúơ cuêa caâc phíìn mïìm maây tñnh ăïí lûúơng hoâa chi phñ
thađnh tiïìn; trong khi ăoâ, chó tiïu nađy víîn coâ nhûông ûâng
duơng nhíịt ắnh nhû nïu úê trïn
Nghiïn cûâu nađy ăaânh giaâ saât thûơc hún hiïơu quaê ăíìu tû
GDĂH cuêa Viïơt Nam, thöng qua viïơc lûúơng hoâa bùìng tiïìn
vađ so saânh töíng lúơi ñch kinh tïị (Trong toađn böơ nghiïn cûâu
nađy, caâc taâc giaê khöng ăïì cíơp túâi caâc lúơi ñch phi kinh tïị cuêa
giaâo duơc nhû ăem laơi khaê nùng biïịt ăoơc, viïịt, hûúêng thuơ ím
nhaơc, lađm giíìu trñ túơ, ặúơc xaô höơi tön troơng hún ) thu ặúơc
tûđ GDĂH vúâi töíng chi phñ phaât sinh cuêa nïìn giaâo duơc. Cuơ thïí
hún, nghiïn cûâu seô traê lúđi 2 cíu hoêi: 1) Nïịu ăíìu tû möơt ăöìng
vöịn vađo GDĂH cuêa Viïơt Nam thò thu ặúơc bao nhiïu ăöìng
nhúđ nùng suíịt lao ăöơng tùng lïn sau nađy?; 2) Viïơc ăíìu tû
tiïìn vađo GDĂH nhû víơy, coâ thïí hònh dung vïì mùơt hiïơu quaê
kinh tïị, tûúng ặúng vúâi laôi suíịt ăíìu tû thûơc trïn thõ trûúđng
vöịn lađ bao nhiïu phíìn trùm hađng nùm (sau khi ăaô loaơi trûđ
ýịu töị laơm phaât)?. Tûđ kïịt quaê traê lúđi 2 cíu hoêi nađy, nghiïn
cûâu seô traê lúđi tiïịp cíu hoêi thûâ ba: Viïơc thûơc hiïơn löơ trònh tùng
hoơc phñ ăaơi hoơc theo Nghõ ắnh söị 49/2010/NĂ-CP cho giai
ăoaơn 2011-2015 vađ theo ăïì xuíịt cuêa Phuđng Xuín Nhaơ vađ
Phaơm Xuín Hoan (2012) cho giai ăoaơn 2016-2020, coâ lađm
cho viïơc ăíìu tû cho GDĂH Viïơt Nam trúê nïn keâm híịp díîn
hún so vúâi ăíìu tû trïn thõ trûúđng vöịn khöng?
2.2.1 Caâc giaê ắnh vađ phûúng phaâp luíơn
Nghiïn cûâu nađy giaê ắnh con ngûúđi bùưt ăíìu ăi hoơc luâc 6
tuöíi; nïịu chó hoơc tiïíu hoơc, seô kïịt thuâc hoơc tíơp nùm 10 tuöíi;
nïịu tiïịp tuơc hoơc Trung hoơc cú súê, Trung hoơc phöí thöng, Daơy
nghïì hoùơc Ăaơi hoơc, seô líìn lûúơt kïịt thuâc hoơc tíơp nùm 14 tuöíi,
17 tuöíi, 20 tuöíi hoùơc 22 tuöíi
Baêng 1 Phín loaơi chi phñ giaâo duơc
(Nguöìn: Minh hoơa cuêa taâc giaê)
Baêng 1 cho thíịy, trong caâc nùm ăi hoơc, vïì phña caâ nhín
ngûúđi hoơc seô phaât sinh chi phñ tađi chñnh, cuơ thïí lađ hoơc phñ vađ
5 khoaên chi phñ hoơc phñ (Phín loaơi theo VHLSS 2010) vađ
chi phñ cú höơi cuêa thúđi gian ăi hoơc. Ăöịi vúâi xaô höơi, chi phñ giaâo duơc, ngoađi caâc chi phñ caâ nhín, cođn coâ caâc khoaên chi phñ nhađ nûúâc trúơ cíịp vađ caâc khoaên chi phñ mađ caâc cú súê GD-ĂT ăiïìu tiïịt tûđ caâc nguöìn thu khaâc cho hoaơt ăöơng ăađo taơo
Caâc baâo caâo cuêa Töíng cuơc Thöịng kï ăïìu thöịng kï söị ngûúđi trong ăöơ tuöíi lao ăöơng tûđ 15 tuöíi trúê lïn, nïn nghiïn cûâu nađy giaê thiïịt ăöơ tuöíi bùưt ăíìu lao ăöơng cuêa möơt ngûúđi khöng coâ bùìng cíịp, hoùơc chó coâ bùìng tiïíu hoơc hoùơc chó coâ bùìng trung hoơc cú súê lađ 15 tuöíi. Nhû víơy, ăöịi vúâi caâc cíịp ăađo taơo tiïíu hoơc vađ trung hoơc cú súê nađy seô khöng phaât sinh chi phñ cú höơi, vò ặúơc thûơc hiïơn khi treê em cođn quaâ beâ, nïịu khöng ăi hoơc cuông khöng tham gia ặúơc vađo lûơc lûúơng lao ăöơng ăïí taơo thu nhíơp
Caâc cíịp ăađo taơo daơy nghïì vađ ăaơi hoơc, ngoađi chi phñ tađi chñnh, seô phaât sinh chi phñ cú höơi. Cuơ thïí, chi phñ cú höơi cuêa cíịp ăađo taơo daơy nghïì phaât sinh trong 3 nùm (18-20 tuöíi), vúâi chi phñ hađng nùm tûúng ặúng vúâi thu nhíơp hađng nùm cuêa ngûúđi ăaô töịt nghiïơp trung hoơc phöí thöng Tûúng tûơ, chi phñ cú höơi cuêa cíịp ăađo taơo ăaơi hoơc phaât sinh trong 5 nùm (18-22 tuöíi), vúâi chi phñ hađng nùm tûúng ặúng vúâi thu nhíơp hađng nùm cuêa ngûúđi ăaô töịt nghiïơp trung hoơc phöí thöng
Vïì mùơt lúơi ñch, nhû ặúơc minh hoơa taơi hònh 1, möơt ngûúđi
töịt nghiïơp cíịp tiïíu hoơc, trung hoơc cú súê, trung hoơc phöí thöng, daơy nghïì, hoùơc ăaơi hoơc, seô coâ thu nhíơp cao hún trong suöịt thúđi gian lao ăöơng, tûúng ûâng vúâi 46 nùm, 46 nùm, 43 nùm, 40 nùm vađ 38 nùm
Hònh 1 Minh hoơa vïì chi phñ vađ lúơi ñch cuêa giaâo duơc (Nguöìn: Phuđng Xuín Nhaơ vađ Phaơm Xuín Hoan, 2012)
Nhû ăaô trònh bađy úê phíìn giúâi thiïơu, hiïơu quaê ăíìu tû cho giaâo duơc ûâng vúâi möîi cíịp ăađo taơo, trong bađi nađy ặúơc ăaânh giaâ dûơa trïn hai chó söị: 1) Tó lïơ giûôa töíng lúơi ñch thu ặúơc tûđ nhûông nùm lađm viïơc (do ặúơc hûúêng mûâc lûúng cao hún)
so vúâi töíng chi phñ phaât sinh trong nhûông nùm hoơc
Loi ich thu duoc tu nhung nam lam viec Hieu qua dau tu =
Chi phi TC+ chi phi CH doi voi Day nghe va Dai hoc (6) Viïơc tñnh lúơi ñch thu ặúơc tûđ nhûông nùm lađm viïơc (tûê söị cuêa cöng thûâc ) vađ tñnh chi phñ cú höơi nhûông nùm ăi hoơc
Chi phñ giaâo duơc ăöịi vúâi xaô höơi Chi phñ giaâo duơc ăöịi vúâi caâ nhín
Chi phñ tađi chñnh ăöịi vúâi ngûúđi
hoơc (chi phñ TC)
Chi phñ cú höơi ăöịi vúâi ngûúđi hoơc (chi phñ CH)
Hoơc
phñ
Phi hoơc phñ: (1) Caâc
khoaên ăoâng goâp cho
trûúđng lúâ p, (2) saâch giaâo
khoa, (3) duơng cuơ hoơc
tíơp, (4) quíìn aâo ăöìng
phuơc vađ (5) chi khaâc
Khoaên thu nhíơp míịt ăi do khöng
ăi lađm trong thúđi gian hoơc tíơp
Trúơ cíịp cuêa nhađ nûúâc giađnh cho giaâo duơc
Caâc nguöìn thu phi hoơc phñ cuêa
cú súê ăađo taơo giađnh cho giaâo duơc (nïịu coâ, vñ duơ ăiïìu tiïịt sang tûđ caâc hoaơt ăöơng dõch vuơ phi ăađo taơo, caâc khoaên tađi trúơ)
Tuöíi 6-10 11-14 15-17 18-20
21-22
22-60
trïn 60 tuöíi Tiïíu hoơcChi phñ (TC) Lúơi ñch Nghó hûu THCS Chi phñ (TC) Lúơi ñch Nghó hûu THPT (TC+CH) Chi phñ Lúơi ñch Nghó hûu Daơy
nghïì
Chi phñ (TC+CH) Lúơi ñch Nghó hûu Ăaơi hoơc Chi phñ
(TC+CH)
Lúơi ñch Nghó hûu
Trang 5phaâp sau:
Höìi quy thu nhíơp (tñnh theo logarith) cuêa ngûúđi lao ăöơng,
theo ăöơ tuöíi, bònh phûúng ăöơ tuöíi, biïịn giaê vïì giúâi tñnh, biïịn
giaê vïì khu vûơc söịng vađ lađm viïơc, biïịn giaê vïì dín töơc, vađ cuöịi
cuđng lađ biïịn giaê vïì trònh ăöơ hoơc víịn cuêa ngûúđi lao ăöơng
8 2
1
i
Trong cöng thûâc seô aâp duơng 8 biïịn giaê vïì trònh ăöơ hoơc
víịn cuêa ngûúđi lao ăöơng, ûâng vúâi 8 cíịp ăađo taơo hiïơn taơi cuêa
Viïơt Nam ặúơc thöịng kï trong VHLSS (2008, 2010) lađ: (i)
Tiïíu hoơc, (ii) Trung hoơc cú súê, (iii) Trung hoơc phöí thöng,
(iv) Cöng nhín kô thuíơt ngùưn haơn, (v) Cöng nhín kô thuíơt
dađi haơn, (vi) Trung hoơc chuýn nghiïơp, (vii) Daơy nghïì, vađ
(viii) Ăaơi hoơc. Biïịn giaê D i seô coâ giaâ trõ bùìng 1 nïịu ngûúđi
lao ăöơng coâ trònh ăöơ ăađo taơo cíịp i vađ coâ giaâ trõ bùìng 0 nïịu
khöng thuöơc cíịp ăađo taơo nađy. Nhû víơy, hïơ söị i cho biïịt
tó lïơ % lûúng cuêa ngûúđi coâ trònh ăöơ ăađo taơo cíịp ăöơ i so vúâi
ngûúđi hoađn toađn khöng coâ ăađo taơo vađ hoađn toađn khöng coâ
bùìng cíịp
Giaê sûê möơt lao ăöơng hoađn toađn khöng coâ ăađo taơo, hoađn
toađn khöng coâ bùìng cíịp coâ mûâc lûúng bònh quín hađng
nùm lađ W0, thò lúơi ñch bònh quín hađng nùm cuêa viïơc tham
gia ăađo taơo úê cíịp ăađo taơo i seô bùìng:
Loi ich hang nam cua cap dao tao i = W ii (8)
Vađ chi phñ cú höơi bònh quín hađng nùm cuêa ngûúđi tham
gia cíịp ăađo taơo i bùìng mûâc thu nhíơp bònh quín hađng nùm
cuêa ngûúđi lao ăöơng coâ trònh ăöơ ăađo taơo úê cíịp vađ bùìng:
Chi phi co hoi hang nam cua cap dao tao i = W 1 i (9)
Giaê sûê mûâc lûúng cuêa möîi ngûúđi lao ăöơng phaên aânh
ăuâng nùng suíịt lao ăöơng cuêa ngûúđi ăoâ vađ giaê sûê nùng suíịt
lao ăöơng cuêa ngûúđi hoađn toađn khöng ặúơc ăađo taơo, hoađn
toađn khöng coâ bùìng cíịp lađ 1 ăún võ thò nùng suíịt lao ăöơng
cuêa ngûúđi coâ bùìng ăađo taơo cíịp i seô lađ 1 i ăún võ
2.2.2 Ăoâng goâp cuêa giaâo duơc vađo nùng suíịt lao ăöơng
Baêng 2 Hïơ söị nùng suíịt vađ lûơc lûúơng lao ăöơng Viïơt Nam
(Nguöìn: ADB (2012) Kïịt quaê tñnh toaân dûơa trïn viïơc aâp duơng phûúng phaâp höìi quy úê phûúng trònh trïn cú súê söị liïơu cuêa cuöơc Khaêo saât mûâc söịng höơ gia ằnh nùm 2008)
Nhû víơy, bònh quín nùng suíịt lao ăöơng cuêa ngûúđi coâ trònh ăöơ ăaơi hoơc gíịp 2,14 líìn ngûúđi khöng coâ bùìng cíịp. Vađo nùm 2008, Viïơt Nam coâ 66,49 triïơu ngûúđi lao ăöơng trïn ăöơ tuöíi 15, nhûng töíng nùng suíịt lao ăöơng tûúng ặúng vúâi 78,64 triïơu ngûúđi lao ăöơng phöí thöng khöng coâ ăađo taơo. Hïơ söị nùng suíịt lao ăöơng bònh quín lađ 1,18. Coâ ặúơc hïơ söị lao ăöơng 1,18 noâi trïn lađ nhúđ hoaơt ăöơng GD-ĂT. Tuy nhiïn, hïơ söị nađy khöng cao lùưm, vò Viïơt Nam coâ quaâ nhiïìu ngûúđi (14,02 triïơu) khöng ặúơc tham gia vađo hïơ thöịng ăađo taơo. Söị lao ăöơng coâ trònh ăöơ ăađo taơo thíịp cuông ríịt cao vúâi 15,1 triïơu ngûúđi chó töịt nghiïơp tiïíu hoơc; 18,6 triïơu ngûúđi chó töịt nghiïơp trung hoơc cú súê vađ 9,3 triïơu ngûúđi chó töịt nghiïơp trung hoơc phöí thöng
2.2.3 Cú cíịu chi phñ caâ nhín cho GDĂH cuêa Viïơt Nam
Caâc cöơt 2-5 cuêa baêng 3 tñnh toaân chi phñ GDĂH ăöịi vúâi caâ nhín ngûúđi hoơc, chûa tñnh ăïịn chi phñ tûđ ngín saâch nhađ nûúâc vađ tûđ caâc khoaên ăiïìu tiïịt tûđ caâc nguöìn thu khaâc cuêa cú súê ăađo taơo. Phaơm vi chi phñ nađy bao göìm hoơc phñ vađ 5 khoaên chi phñ khaâc ặúơc nïu taơi VHLSS (2010) vađ ăaô ặúơc thïí hiïơn laơi úê baêng 3.
Baêng 3 Chi phñ caâ nhín - lúơi ñch cuêa GDĂH Viïơt Nam
(Nguöìn: (1): ADB (2012); (2): VHLSS (2010); Caâc söị liïơu khaâc: Tñnh toaân cuêa taâc giaê tûđ 2 nguöìn söị liïơu trïn)
Dïî nhíơn thíịy tûđ cöơt 2 cuêa baêng 3, vúâi caâc cíịp hoơc thíịp
nhû tiïíu hoơc, trung hoơc cú súê vađ trung hoơc phöí thöng, chi phñ caâ nhín tûúng ăöịi thíịp vò nhađ nûúâc trúơ cíịp nhiïìu, ăùơc biïơt lađ trúơ cíịp ăïí thûơc hiïơn phöí cíơp giaâo duơc tiïíu hoơc. Ăíy lađ
xu hûúâng khöng phaêi chó cuêa Viïơt Nam mađ cuêa híìu hïịt caâc nïìn giaâo duơc trïn thïị giúâi, vúâi quan niïơm caâc cíịp ăađo taơo thíịp hûúâng nhiïìu hún caâc muơc tiïu giaêi quýịt caâc víịn ăïì xaô höơi, trong ăoâ quan troơng lađ thûơc hiïơn quýìn ặúơc hiïíu biïịt
cú baên cuêa con ngûúđi
Ăöịi vúâi caâc cíịp hoơc cao hún lađ daơy nghïì vađ ăaơi hoơc, muơc tiïu hiïơu quaê kinh tïị ặúơc ăùơt ra möơt caâch roô rađng hún, do
Töíng söị lao ăöơng
Hïơ söị nùng suíịt
Töíng nùng suíịt Khöng bùìng cíịp (1) 14,02 1,00 14,02
Trung hoơc cú súê (3) 18,60 1,09 20,16
Trung hoơc phöí thöng (4) 9,30 1,31 12,22
Cöng nhín kô thuíơt ngùưn haơn (5) 2,20 1,41 3,15
Cöng nhín kô thuíơt dađi haơn (6) 1,30 1,58 2,00
Trung hoơc chuýn nghiïơp (7) 2,30 1,68 3,82
Töíng khöịi giaâo duơc phöí thöng
Töíng khöịi ăađ o taơo nghïì
Cíịp ăađo taơo suíịt lao Nùng
ăöơng
Chi phñ tađi chñnh hađng nùm
Thu nhíơp bònh quín hađng nùm
Chi phñ cú höơi
Töíng chi phñ (tađi chñnh +
cú höơi)
Töíng lúơi ñch kinh tïị thu ặúơc tûđ nhûông nùm lađm viïơc sau khi hoơc xong
Hiïơu quaê ăíìu tû cho giaâo duơc ăöịi vúâi caâ nhín (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) Khöng bùìng cíịp 1,00 0,00 16,00 0 0,00 0,00 na Tiïíu hoơc (5
nùm) 1,02 1,12 16,32 0 5,62 14,72 262,15% Trung hoơc cú
súê (4 nùm) 1,09 1,52 17,44 0 6,08 51,52 847,93% Trung hoơc phöí
thöng (3 nùm) 1,31 2,88 20,96 17,44 60,96 151,36 248,29% Daơy nghïì
(3 years) 1,64 5,98 26,24 20,96 80,81 211,20 261,36% Ăaơi hoơc (5 nùm) 2,14 10,15 34,24 20,96 155,53 504,64 324,46%
Trang 6Taơp chñ Giaâo duơc söị 419
ăoâ mûâc hoơc phñ tûúng ăöịi cao hún. Ngoađi ra, caâc khoaên chi
tiïu phi hoơc phñ cuông cao, nïn töíng chi phñ tađi chñnh caâ nhín
cao hún, cuơ thïí lađ 5,98 triïơu/nùm ăöịi vúâi Daơy nghïì vađ 10,15
triïơu/nùm ăöịi vúâi GDĂH (cöơt 2, baêng 3).
Trong nùm hoơc 2010-2011, hoơc phñ ăaơi hoơc bònh quín
lađ 313.000 VNĂ/thaâng. Nhû víơy, trong töíng chi phñ tađi chñnh
caâ nhín 10,15 triïơu VNĂ/nùm coâ 3,13 triïơu VNĂ lađ hoơc phñ;
cođn laơi 7,02 triïơu VNĂ lađ 5 khoaên chi phi hoơc phñ theo nhû
minh hoơa úê baêng 4.
Baêng 4 Hoơc phñ GDĂH Viïơt Nam giai ăoaơn 2011-2015
Ăún võ: nghòn ăöìng/thaâng/sinh viïn
(Nguöìn: Nghõ ắnh söị 49/2010/NĂ-CP ngađy 15/5/2010
cuêa Chñnh phuê)
Coâ thïí ruât ra 2 kïịt luíơn quan troơng ăöịi vúâi chi phñ tađi
chñnh caâ nhín cho GDĂH cuêa Viïơt Nam:
- Hoơc phñ ăaơi hoơc chiïịm tó lïơ nhoê, chó bùìng 30,81% töíng
chi phñ tađi chñnh ăöịi vúâi caâ nhín ngûúđi hoơc (3,13 triïơu so vúâi
10,15 triïơu) vađ chó bùìng 10,01% töíng chi phñ caâ nhín (tñnh
thïm caê chi phñ cú höơi 20,96 triïơu/nùm)
- So vúâi chi phñ cú höơi, chi phñ tađi chñnh ăöịi vúâi caâ nhín
ngûúđi hoơc cuông lađ ríịt nhoê, chó bùìng 48,43% (cuơ thïí lađ 10,15
triïơu so vúâi 20,96 triïơu) (Lûu yâ: chi phñ tađi chñnh caâ nhín nađy
chó tñnh túâi chi phñ trûơc tiïịp cho giaâo duơc. Ăïí hoơc tíơp ặúơc,
cođn khoaên chi phñ ríịt lúân cho sinh hoaơt. Nïịu tñnh caê chi phñ
sinh hoaơt, thò chi phñ tađi chñnh chùưc chùưn seô lúân hún nhiïìu
chi phñ cú höơi)
Hai kïịt luíơn trïn gúơi yâ coâ thïí tùng hoơc phñ mađ khöng
aênh hûúêng quaâ lúân túâi ngûúđi hoơc. Ăùơc biïơt, hai kïịt luíơn
trïn gúơi yâ nïn caêi caâch maơnh GDĂH theo hûúâng giaêm thúđi
gian ăađo taơo, nhûng tùng maơnh ăíìu tû tađi chñnh. Nïịu
giaêm thúđi gian ăađo taơo ặúơc ½ nùm (sau khi giaêm víîn cođn
dađi hún ríịt nhiïìu thúđi gian ăađo taơo úê nhiïìu nûúâc, vñ duơ úê
Australia chó lađ 3 nùm) thò tiïịt kiïơm chi phñ cú höơi ăuê ăïí
tùng hoơc phñ vađ caâc khoaên chi phñ caâ nhín khaâc cho GDĂH
22,95% (Tñnh toaân cuêa caâc taâc giaê tûđ söị liïơu baêng 3) cho
toađn böơ thúđi gian ăađo taơo
Trong böịi caênh ngín saâch nhađ nûúâc cođn nhiïìu khoâ khùn,
trong khi hiïơu quaê ăađo taơo ăaơi hoơc ăöịi vúâi caâ nhín ríịt cao
nhû phín tñch úê trïn vađ caâ nhín ngûúđi hoơc ặúơc hûúêng lúơi
tûđ viïơc giaêm chi phñ cú höơi khi giaêm thúđi gian ăađo taơo, viïơc tùng ăíìu tû tađi chñnh cho GDĂH nïn thûơc hiïơn thöng qua tùng hoơc phñ
Tùng hoơc phñ luön lađ víịn ăïì nhaơy caêm, dïî gùơp phaêi sûơ phaên khaâng cuêa ngûúđi hoơc vađ xaô höơi, nhûng xeât trïn phûúng diïơn hiïơu quaê, ăoâ lađ viïơc lađm cíìn thiïịt. Nhađ nûúâc nïn tíơp trung nghiïn cûâu caâc giaêi phaâp, giuâp ngûúđi hoơc dađn xïịp ặúơc kinh phñ hoơc tíơp, vñ duơ cú chïị cho vay, cú chïị cíịp hoơc böíng, cú chïị giuâp sinh viïn ngheđo, cú chïị höî trúơ sinh viïn theo vuđng hún lađ giûô hoơc phñ úê mûâc thíịp ăïí nhiïìu ngûúđi coâ thïí tiïịp cíơn ặúơc GDĂH, nhûng ăoâ lađ nïìn giaâo duơc chíịt lûúơng thíịp vađ töịn keâm thúđi gian
2.2.4 Hiïơu quaê ăíìu tû cho GDĂH cuêa Viïơt Nam vïì mùơt tađi chñnh
Phíìn nađy seô phín tñch hiïơu quaê tađi chñnh ăíìu tû cho
GDĂH. Cöơt (7) cuêa baêng 3 cho thíịy, hiïơu quaê ăíìu tû cho
GDĂH ăöịi vúâi caâ nhín ngûúđi hoơc lađ 324,46%, noâi caâch khaâc ngûúđi lao ăöơng thu ặúơc töíng lúơi ñch lađ 324,46 VNĂ trong
38 nùm lađm viïơc cho möîi 100 VNĂ ăaô boê ra cho GDĂH Ăïí caêm nhíơn ặúơc roô hún mûâc ăöơ cao thíịp cuêa tó lïơ 324,46% nađy. Giaê sûê möơt ngûúđi gûêi 100 VNĂ vađo ngín hađng, vúâi laôi suíịt thûơc (bùìng laôi suíịt danh nghôa trûđ ăi laơm phaât) 3,15%/nùm theo phûúng thûâc laôi nhíơp göịc hađng nùm, thò sau 38 nùm (tûúng ặúng vúâi thúđi gian lađm viïơc cuêa ngûúđi töịt nghiïơp ăaơi hoơc), ngûúđi ăoâ seô nhíơn ặúơc chñnh xaâc 324,46 VNĂ göìm tiïìn vöịn vađ tiïìn laôi göơp. Nhû víơy, sú böơ coâ thïí hònh dung: Ăöịi vúâi caâ nhín ngûúđi hoơc thò hiïơu quaê cuêa hoaơt ăöơng ăíìu tû cho GDĂH tûúng ặúng vúâi hiïơu quaê cuêa viïơc gûêi tiïìn vađo ngín hađng vúâi laôi suíịt thûơc dûúng 3,15%/nùm
Laôi suíịt ngín hađng thûơc dûúng 3,15%/nùm lađ tûúng ăöịi cao, ríịt ñt töìn taơi, nïịu töìn taơi thò cuông chó coâ thïí xaêy ra trong giai ăoaơn ngùưn möơt vađi thaâng, khi nhađ nûúâc ăííy laôi suíịt lïn cao bíịt bònh thûúđng ăïí chöịng laơm phaât phi maô. Nhû víơy, coâ thïí nhíơn xeât ăöịi vúâi caâ nhín ngûúđi hoơc, ăíìu tû cho GDĂH lađ möơt hoaơt ăöơng ăíìu tû coâ hiïơu quaê (chuâng ta coâ thïí hònh dung, mûâc laôi suíịt thûơc dûúng húơp lñ trïn thõ trûúđng vöịn vađo khoaêng 0%-0,5%, lađ mûâc laôi suíịt ngín hađng cuêa Nhíơt Baên, möơt ăíịt nûúâc coâ mûâc laơm phaât ríịt thíịp)
Ăûâng trïn phûúng diïơn xaô höơi, ngoađi chi phñ caâ nhín cuêa ngûúđi hoơc, GDĂH cođn bao göìm tiïìn trúơ cíịp tûđ ngín saâch nhađ nûúâc vađ caâc nguöìn thu khaâc cuêa caâc cú súê ăađo
taơo (xem hònh 1) ăiïìu tiïịt sang cho hoaơt ăöơng ăađo taơo. Giaê
ắnh theo tñnh toaân cuêa Thùưng et al (2012) lađ caâc khoaên
nađy (trúơ cíịp cuêa nhađ nûúâc vađ nguöìn ăiïìu tiïịt cuêa caâc cú súê ăađo taơo) khoaêng tûúng ặúng vúâi nguöìn thu tûđ hoơc phñ,
tñnh toaân tûúng tûơ nhû baêng 3 seô cho kïịt quaê: ặâng trïn
phûúng diïơn xaô höơi, ăíìu tû cho GDĂH coâ hiïơu quaê tûúng ặúng viïơc gûêi tiïìn tiïịt kiïơm ngín hađng vúâi laôi suíịt thûơc dûúng 2,91%/nùm. Roô rađng mûâc laôi suíịt nađy ăaô giaêm so vúâi mûâc 3,15% ăöịi vúâi caâ nhín ngûúđi hoơc noâi trïn, tuy
Nùm hoơc Nhoâm ngađnh
2010-2011
2011-2012
2012-2013
2013-2014
2014-2015 Khoa hoơc xaô höơi,
kinh tïị, luíơt; nöng,
lím, thuêy saên 290 355 420 485 550
Khoa hoơc tûơ nhiïn;
kô thuíơt, cöng
nghïơ; thïí duơc thïí
thao, nghïơ thuíơt;
khaâch saơn, du lõch
(Xem tiïịp trang 13)
Trang 73 Kïịt luíơn
Chñnh saâch tađi chñnh ăöịi vúâi HSPT dín töơc thiïíu söị
trong böịi caênh hiïơn nay coâ vai trođ ăùơc biïơt quan troơng, ăoâ lađ
ắnh hûúâng muơc tiïu ăöịi vúâi nguöìn lûơc tađi chñnh nhùìm taơo
ăiïìu kiïơn cho HSPT dín töơc thiïíu söị coâ cú höơi bònh ăùỉng
trong tiïịp cíơn giaâo duơc. Chñnh saâch tađi chñnh ăöịi vúâi HSPT
dín töơc thiïíu söị nïịu ặúơc tiïịp tuơc hoađn thiïơn, phuđ húơp vúâi
thûơc tiïîn seô taơo ăöơng lûơc cho HSPT dín töơc thiïíu söị hoơc
tíơp, chuê ăöơng hođa nhíơp trong cöơng ăöìng, ăúđi söịng KT-XH
Chñnh saâch tađi chñnh ăöịi vúâi HSPT dín töơc thiïíu söị lađ caâc
chñnh saâch theo quy ắnh cuêa phaâp luíơt nhùìm höî trúơ HSPT
dín töơc thiïíu söị vuđng coâ ăiïìu kiïơn thuíơn lúơi ặúơc hoơc vađ
hoađn thađnh viïơc hoơc tíơp. Chñnh saâch tađi chñnh ăöịi vúâi HSPT
dín töơc thiïíu söị trong böịi caênh hiïơn nay phaêi nhùìm huy
ăöơng caâc nguöìn lûơc tađi chñnh tûđ ngín saâch nhađ nûúâc vađ caâc
nguöìn tađi chñnh coâ tiïìm nùng, ăöìng thúđi phaêi ăaêm baêo viïơc
phín phöịi, sûê duơng hiïơu quaê. Viïơc nghiïn cûâu chñnh saâch
tađi chñnh ăöịi vúâi HSPT dín töơc thiïíu söị coâ yâ nghôa quan
troơng trong xíy dûơng caâc tiïìn ăïì lñ luíơn cho viïơc nghiïn cûâu,
ăaânh giaâ thûơc traơng vađ ắnh hûúâng giaêi phaâp seô ăïì xuíịt
nhùìm hoađn thiïơn chñnh saâch tađi chñnh ăöịi vúâi HSPT dín töơc
thiïíu söị trong böịi caênh hiïơn nay.
Tađi liïơu tham khaêo
[1] Lï Chi Mai (2001) Nhûông víịn ăïì cú baên vïì chñnh
[4] Ngín hađng thïị giúâi (2012) Phaât huy hiïơu quaê cuêa Giaâo duơc ăaơi hoơc: Kô nùng vađ nghiïn cûâu ăïí tùng trûúêng úê khu vûơc Ăöng AÂ Ngín hađng thïị giúâi khu vûơc Ăöng AÂ Thaâi Bònh Dûúng, Baâo caâo khu vûơc
[5] Chñnh phuê (2015) Nghõ ắnh söị 16/2015/NĂ -CP
ngađy 14/02/2015 vïì Quy ắnh cú chïị tûơ chuê ăún võ sûơ nghiïơp cöng líơp.
[6] Phuđng Xuín Nhaơ - Phaơm Xuín Hoan (2012)
Deficiency in Investment in Early Education: the Second-best Optimal Levels of Investment in Later Education and Human Capital, already submitted to and being reviewed by the Singapore Economic Review.
[7] Psacharopoulos G, Patrinos H (2004) Return on
Investment in Education: A further update Education
Economics, Vol 12, No 2, pp 111-134, August 2004
[8] Quiggin J (1982) A theory of anticipated utility.
Journal of Economic Behavior & Organization, 1982, vol 3, issue 4, 323-343
[9] Phuđng Xuín Nhaơ - Phaơm Xuín Hoan (2015) Luíơn cûâ khoa hoơc cuêa viïơc níng cao hiïơu quaê ăíìu tû tađi chñnh cho giaâo duơc ăaơi hoơc Viïơt Nam giai ăoaơn 2016-2020 vađ tíìm nhòn 2030 Ăïì tađi nghiïn cûâu khoa hoơc cíịp Nhađ nûúâc, maô söị 01.2013
[10] Phuđng Xuín Nhaơ - Nguýîn Trûúđng Giang (2016)
Ăöíi múâi chñnh saâch hoơc phñ vađ phín böí ngín saâch nhađ nûúâc cho giaâo duơc Ăaơi hoơc Cöng líơp Viïơt Nam dûơa trïn caâch tiïịp cíơn hiïơu quaê tađi chñnh NXB Ăaơi hoơc Quöịc gia Hađ Nöơi
saâch vađ quy trònh chñnh saâch NXB Ăaơi hoơc Quöịc gia
TP Höì Chñ Minh
[2] Lï Vinh Danh (2001) Chñnh saâch cöng cuêa Hoa
Kò böịi caênh 1935 -2001 NXB Thöịng kï, tr 122-123.
[3] Ăùơng Baâ Laôm - Phaơm Thađnh Nghõ (1999) Chñnh saâch vađ kïị hoaơch trong quaên lñ Giaâo duơc NXB Giaâo duơc
[4] Vuô Cao Ăađm (2011) Giaâo trònh khoa hoơc Chñnh saâch NXB Ăaơi hoơc Quöịc gia.
[5] Vuô Thu Giang (chuê biïn, 2000) Chñnh saâch Tađi chñnh cuêa Viïơt Nam trong ăiïìu kiïơn höơi nhíơp kinh tïị NXB Chñnh trõ Quöịc gia - Sûơ thíơt
[6] Böơ Tađi Chñnh (2001) Nhûông víịn ăïì vïì chñnh saâch tađi chñnh NXB Tađi chñnh.
[7] Böơ Tađi Chñnh (2006) Chïị ăöơ tûơ chuê vïì tađi chñnh, biïn chïị vađ quaên lñ caâc khoaên chi trong cú quan nhađ nûúâc NXB Tađi chñnh.
[8] Tríìn Xuín Haêi (2014) Quaên lñ Tađi chñnh cöng úê Viïơt Nam - Thûơc traơng vađ giaêi phaâp NXB Tađi chñnh [9] Nguýîn Vuô Bñch Hiïìn - Nguýîn Vín Anh (2015)
Quaên lñ tađi chñnh vađ cú súê víơt chíịt trong giaâo duơc NXB Giaâo duơc Viïơt Nam
[10] Nguýîn Ngoơc Huđng (2006) Quaên lñ ngín saâch nhađ nûúâc NXB Thöịng kï
[11] Vuô Thõ Nhađi (2007) Quaên lñ tađi chñnh cöng úê Viïơt Nam NXB Tađi chñnh.
nhiïn víîn cođn tûúng ăöịi cao so vúâi laôi suíịt thûơc dûúng
trïn thõ trûúđng vöịn
3 Kïịt luíơn
Coâ thïí kïịt luíơn, ăíìu tû cho GDĂH lađ coâ hiïơu quaê ăöịi
vúâi caâ nhín ngûúđi hoơc cuông nhû ăöịi vúâi toađn xaô höơi. Ngoađi
hiïơu quaê vïì mùơt kinh tïị, cođn coâ nhûông taâc ăöơng tñch cûơc
phi kinh tïị mađ chuâng ta taơm thúđi chûa nghiïn cûâu síu
trong khuön khöí nghiïn cûâu nađy. Möơt líìn nûôa, kïịt luíơn
nađy cho thíịy, xeât trïn phûúng diïơn hiïơu quaê ăíìu tû, Chñnh
phuê hoađn toađn coâ cú súê ăïí tiïịp tuơc cho pheâp caâc cú súê ăađo
taơo tùng hoơc phñ. Tuy nhiïn, mûâc hoơc phñ phaêi gùưn liïìn vúâi
chíịt lûúơng ăađo taơo vađ Chñnh phuê cíìn kiïím soaât chùơt cheô
möịi quan hïơ nađy.
Tađi liïơu tham khaêo
[1] Asian Development Bank (2011) Higher
Education Across Asia: An Overview of Issues and
Strategies Manila: ADB.
[2] Asian Development Bank (2012) Counting the
Cost: Financing Asian Higher Education for Inclusive
Growth Manila: ADB.
[3] Mankiw G, Romer D, Weil.D (1992) A contribution
to the empirics of Economic growth The quarterly
Journal of Economics, pp 407-437, May, 1992
Quaên trõ tađi chñnh tiïịp cíơn
(Tiïịp theo trang 24)