Bài giảng Kinh tế vĩ mô 2: Chương 1 - ThS. Trần Thị Kiều Minh

Bài giảng Kinh tế vĩ mô 2: Chương 1 do ThS. Trần Thị Kiều Minh biên soạn nhằm mục đích phục vụ cho việc giảng dạy. Nội dung bài giảng gồm: Các lý thuyết kinh tế về hành vi người tiêu dùng, ước lượng và dự đoán cầu,..

KINH T  VI MÔ  Ế

2

ThS. Tr n Th  Ki u Minh ầ ị ề Khoa Kinh t  qu c t ế ố ế

Chương 1

1.1 Lý thuy t v  l i ích ế ề ợ

 Ích l i (Utility­U): ợ  là m c ứ độ tho  mãn ho c hài  ả ặ

lòng c a ng ủ ườ i tiêu dùng nh n  ậ được khi tiêu 

dùng m t r  hàng hoá ho c d ch v ộ ổ ặ ị ụ

 Đ c đi m c a ích l i ặ ể ủ ợ

 Ích l i không đo đ ợ ượ c b ng các đ n v  v t lý thông  ằ ơ ị ậ

th ườ ng.

 Các ích l i đ ợ ượ c x p theo th  b c  ế ứ ậ

 Ích l i th ợ ườ ng không gi ng nhau đ i v i m i ng ố ố ớ ỗ ườ i 

tiêu dùng cùng m t s n ph m.  ộ ả ẩ

Ích l i c n biên ợ ậ

 T ng ích l i ổ ợ  (Total Utility­TU): là t ng th  c a  ổ ể ủ

s  hài lòng ho c th a mãn do tiêu dùng các r   ự ặ ỏ ổ hàng hóa và d ch v  khác nhau mang l i.  ị ụ ạ

 Ích l i c n biên ợ ậ  (Maginal Utility­MU): là ích l i  ợ

tăng thêm khi người tiêu dùng tiêu dùng thêm 

m t  ộ đơn v  hàng hóa d ch v  trong m i  ị ị ụ ỗ đơn v  ị

th i gian.  ờ

Q TU MU

Quy lu t ích l i c n biên gi m d n  ậ ợ ậ ả ầ

 N i  dung ộ :    Ích  l i  c n  biên  c a  m t  ợ ậ ủ ộ

ngày  càng  gi m ả  khi  l ượ ng  hàng  hóa 

đ ượ c  tiêu  dùng  tăng  lên  t i  m t  th i  ạ ộ ờ

đi m nh t đ nh, gi  đ nh các nhân t   ể ấ ị ả ị ố khác không đ i ổ

 3 bước xác đ nh l a ch n t i  u:ị ự ọ ố ư

 Ti n đ  v  s  thích c a ng ề ề ề ở ủ ườ i tiêu dùng 

Đ ườ ng bàng quan và hàm ích 

l i ợ

 Hàm ích l i: U = f(X, Y) mô t  quan h  ợ ả ệ

gi a ích l i thu đữ ợ ược c a NTD tủ ương  ng ứ

v i m i k t h p hàng hóa trong r  hàng ớ ỗ ế ợ ổhóa. 

 Bi u di n thông qua m t h  các để ễ ộ ọ ường 

bàng quan

Đ ườ ng bàng quan­  Indifference 

S  thích: HH thay th  hoàn h o ở ế ả

N ướ c táo (c c) ố

N ướ c cam

(C c) ố

1 1

2 3 4

0

2 3 4

0

Đ ườ ng ngân sách d ch chuy n  ị ể

Thu nh p tăng làm đ ậ ườ ng ngân sách 

d ch chuy n song song sang trái và ng ị ể ượ ạ c l i

L a ch n t i  u ự ọ ố ư

 Quy t c t i đa hóa ích l i ắ ố ợ : Ng ườ i 

tiêu dùng s  tiêu dùng r  hàng hoá  ẽ ổ nào đó sao cho ích l i thu đ ợ ượ c là  cao nh t t ấ ươ ng  ng v i m t thu  ứ ớ ộ

nh p cho tr ậ ướ c. 

 Người tiêu dùng s  l a ch n s  k t ẽ ự ọ ự ế

h p tiêu dùng t i đi m mà đợ ạ ể ường ngân sách ti p xúc v i đế ớ ường bàng quan 

20 30 40

L a ch n t i  u v i n hàng hóa ự ọ ố ư ớ

 Đi u ki n c n và đ  đ  t i đa hóa ích l i khi ề ệ ầ ủ ể ố ợ

tiêu dùng n hàng hóa (X1, X2, … Xn)

n

xn x

x

n n

p

MU p

MU p

MU

x p x

p x

p x

p I

2

2 1

1

3 3 2

2 1

1

)

(

) ,

( X Y I Px X Py Y u

L

S  d ng ph ử ụ ươ ng pháp nhân t  Lagrange  ử  b ng vi c  ằ ệ

t o ra hàm s   ạ ố

 Đi u ki n đ  hàm s  L c c đ i là: ề ệ ể ố ự ạ

0 0 0

L X L Y L

U

Px X

U

Py Y

I Px X Py Y

λ λ

Py X

Px

Ý nghĩa c a nhân t  Lagrange  ủ ử

 Nhân t  Lagrange ử  cho ta t  l  ỷ ệ

Py

MU Px

Nhân t   ử  đo ích l i c n biên c a thu nh p b ng ti n ợ ậ ủ ậ ằ ề

Gi i pháp góc­Corner Solution ả

 Gi i pháp góc x y ra khi ngả ả ười tiêu dùng l a ự

ch n   m t thái c c, ch  mua m t lo i hàng ọ ở ộ ự ỉ ộ ạhóa và không tiêu dùng hàng hóa còn l i trong ạ

r  hàng.ổ

 Đường bàng quan ti p xúc v i tr c tung ho c ế ớ ụ ặ

tr c hoànhụ

 MRS ≠ PX/PY

Gi i pháp góc ả

 T i đi m B, MRS c a kem và s a chua ạ ể ủ ữ

l nh l n h n đ  d c c a đạ ớ ơ ộ ố ủ ường ngân sách

 N u NTD có th  t  b  thêm s a chua đ  ế ể ử ỏ ữ ể

Gi i pháp góc ả

 Khi x y ra gi i pháp góc, MRS không nh t ả ả ấ

thi t b ng v i t  s  giá hai hàng hóa. ế ằ ớ ỷ ố

 Trong ví d : ụ

 Vi c gi m giá s a chua cũng không làm ệ ả ữ

thay đ i l a ch n c a NTDổ ự ọ ủ

kem suachua

P MRS

P

U 1 B

•Khi có thêm qu  c a  ỹ ủ cha m  Jane có múc ích  ẹ

l i cao h n (U2) ợ ơ

•B là gi i pháp góc ả

•MRS ≠ P E /P OG

S  thay đ i giá c  và đ ự ổ ả ườ ng c u cá nhân ầ

 Đường giá c  tiêu dùng (Price­ả

Consumption Curve) đ i v i hàng hóa X ố ớ

cho bi t lế ượng hàng X được mua tương 

ng v i t ng m c giá Px khi thu nh p và 

giá c  c a hàng hóa Y không đ iả ủ ổ

Đ ng giá c ­ tiêu dùng ườ ả

Đ ng c u cá nhân­ Individual  ườ ầ Demand Curve

PCC chính là đường cầu cá nhân đối với hàng hóa X

 NTD t i đa hóa ích l i t i m i đi m trên ố ợ ạ ỗ ể

đường c u cá nhân c a mìnhầ ủ

 T  l  thay th  c n biên gi m d n khi giá ỷ ệ ế ậ ả ầ

c a hàng hóa X gi mủ ả

 Khi giá c a hàng X gi m (các y u t  khác ủ ả ế ố

không đ i) ích l i c a NTD tăng lên d c ổ ợ ủ ọ

theo đường c u. ầ

S  thay đ i thu nh p và đ ự ổ ậ ườ ng Engel

 Đường thu nh p­tiêu dùng (Income­ậ

Consumption Curve) đ i v i hàng hóa X ố ớ

cho bi t lế ượng hàng X được mua tương 

ng v i m i m c thu nh p, gi  đ nh các 

nhân t  khác không đ i. ố ổ

Đ ườ ng thu nh p­ tiêu dùng  ậ

Đ ườ ng Engel

 Đường thu nh p tiêu dùng c a hàng hóa X ậ ủ

cũng chính là đường Engel. 

 N u đế ường thu nh p tiêu dùng có đ  d c ậ ộ ố

đương thì đường Engel cũng có đ  d c ộ ố

dương. Hàng hóa X là hàng hóa thông 

thường

 N u đế ường tiêu dùng có đ  d c âm thì ộ ố

đường Engel có đ  d c âm. Hàng hóa X là ộ ốhàng hóa th  c pứ ấ

Đ ườ ng Engel

X (units) 0

“X là hàng hóa thông thường”

Đ ườ ng Engel

Đ ườ ng  Engel  vòng  v   phía  ề sau  (Backward  Bending  Engel Curve)

Tác đ ng c a s  thay đ i giá c ộ ủ ự ổ ả

s  thay th  hàng hóa này cho hàng hóa ự ế

khác do s  thay đ i giá tự ổ ương đ i  đ  đ t ố ể ạ

được cùng m t m c ích l iộ ứ ợ

đi u ch nh c a c u do s  thay đ i c a thu ề ỉ ủ ầ ự ổ ủ

nh p th c tậ ự ế

nh h ng thay th ­ SE

 Khi Px gi m, các y u t  khác không đ i, ả ế ố ổ

hàng X tr  nên r  tở ẻ ương đ i so v i hàng Y. ố ớ

 S  thay đ i giá tự ổ ương đ i khi n NTD đi u ố ế ề

ch nh r  hàng hóa nh m gi  nguyên đỉ ổ ằ ữ ược ích l i ban đ uợ ầ

 Ảnh hưởng thay th  luôn ngế ược chi u so ề

v i s  thay đ i c a giá. ớ ự ổ ủ

nh h ng thu nh p­ IE

 Khi Px gi m, các y u t  khác không đ i, ả ế ố ổ

s c mua c a thu nh p tăng lên và ngứ ủ ậ ược 

l i. ạ

 Đ i v i hàng hóa thông thố ớ ường:  nh Ả

hưởng thu nh p ngậ ược chi u v i s  thay ề ớ ự

đ i giá.ổ

 Đ i v i hàng hóa th  c p:  nh hố ớ ứ ấ Ả ưởng thu 

nh p cùng chi u v i s  thay đ i giá. ậ ề ớ ự ổ

U 1

U 2

SE IE TE

YB

 X là HH thông thường, Px gi mả

Xc Xa

A C

xB

 X là hàng hóa th  c p, Px tăngứ ấ

U 1 B

 X

Xc Xa 0

U 2

A

C

Xb

C u th  tr ầ ị ườ ng­ Market Demand

 Hàm c u th  trầ ị ường là t ng theo chi u ổ ề

1.3 Lý thuy t s  thích b c l ­  ế ở ộ ộ

Revealed Preference Theory

 được xây d ng l n đ u tiên b i nhà kinh t  h c ự ầ ầ ở ế ọ

Paul Samuelson (1915­ ) 

 m t phộ ương th c đ  có th  nh n bi t đứ ể ể ậ ế ược s  ở

thích c a ngủ ười tiêu dùng trên c  s  xem xét ơ ở

s  l a ch n c a h  khi giá c  hàng hóa và thu ự ự ọ ủ ọ ả

nh p thay đ i. ậ ổ

Lý thuy t s  thích b c l ế ở ộ ộ

 Gi  đ nhả ị : 

 thu nh p c a ng ậ ủ ườ i tiêu dùng là xác đ nh.  ị

 Ng ườ i tiêu dùng dành toàn b  thu nh p cho  ộ ậ

chi tiêu

 Giá c a hàng hóa là xác đ nh ủ ị

 Ng ườ i tiêu dùng ch  ch n 1 gi  hàng hóa ỉ ọ ỏ

 M i gi  hàng hóa ch  t n t i m t tình hu ng  ỗ ỏ ỉ ồ ạ ộ ố

giá và thu nh p duy nh t ậ ấ

 S  l a ch n c a ng ự ự ọ ủ ườ i tiêu dùng là nh t quán.  ấ

S  thích b c l ở ộ ộ TH: Hai đ ườ ng ngân sách

l 1

l 2

B A

S  thích b c l ở ộ ộ

l 1

l 2

B A

Food (units per month)

Clothing (units per month)

h ng đ ồ ượ c 

a thích  ư

h n  ơ A.

S  thích b c l ở ộ ộ

 N u ti p t c thay đ i các đế ế ụ ổ ược ngân sách, 

người TD s  cho bi t h  thích r  hàng nào ẽ ế ọ ổ

S  thích b c l ở ộ ộ TH: 4 đ ng ngân sách ườ

T t c  các r   ấ ả ổ hàng trong vùng  màu h ng đ ồ ượ c 

1.4 Lý thuy t c u đ c tính s n  ế ầ ặ ả

 Characteristics Demand Model

 Tác gi : nhà kinh t  h c Kevin Lancaster ả ế ọ

 người tiêu dùng l a ch n tiêu dùng m t hàng ự ọ ộ

hóa nào đó là do hàng hóa đó có nh ng đ c ữ ặtính có th  đem l i ích l i cho h  ể ạ ợ ọ

L a ch n “Bó đ c tính” ự ọ ặ

 Bài toán t i  u hóa ích l i tr  thành bài ố ư ợ ở

toán l a ch n r  hàng hóa đem l i “bó đ c ự ọ ổ ạ ặtính” đượ ưc  a thích nh t. S  l a ch n này ấ ự ự ọ

b  gi i h n b i m i quan h  gi a các r  ị ớ ạ ở ố ệ ữ ổ

hàng hóa và bó đ c tính.ặ

 Người tiêu dùng s  l a ch n bó đ c tính ẽ ự ọ ặ

t i đó đạ ường bàng quan ti p xúc v i ế ớ

đường gi i h n kh  năng đ c tính.ớ ạ ả ặ

Đ ườ ng gi i h n kh  năng đ c  ớ ạ ả ặ tính

G3 G2

E

 HHDV có giá cao thì được coi là có ch t ấ

l ng cao và ngượ ượ ạc l i

 Lý thuy t gi i thích vi c các hãng s n xu t ế ả ệ ả ấ

qu ng bá s n ph m và th m chí đ t giá cao ả ả ẩ ậ ặcho HH c a mình.ủ  

 Ngo i  ng m ng xu t hi n khi c u c a cá ạ ứ ạ ấ ệ ầ ủ

nhân này tác đ ng đ n c u c a cá nhân ộ ế ầ ủkhác. 

 Hai trường h pợ

 Ngo i  ng m ng thu n ạ ứ ạ ậ

 Ngo i  ng m ng ngh ch ạ ứ ạ ị

Ngo i  ng m ng  ạ ứ ạ

 Ngo i  ng m ng thu n x y ra khi lạ ứ ạ ậ ả ượng 

mua m t m t hàng c a m i cá nhân tăng ộ ặ ủ ỗlên khi s c mua trên th  trứ ị ường v  hàng ềhóa đó tăng. 

 Ngo i  ng m ng ngh ch: ngạ ứ ạ ị ượ ạc l i 

Ngo i  ng m ng thu n ạ ứ ạ ậ

 Hi u  ng trào l uệ ứ ư

 NTD mu n s  h u hàng hóa b i vì nh ng  ố ở ữ ở ữ

ng ườ i khác cũng có

 Mong mu n đ ố ượ c h p m t, phù h p trào l u ợ ố ợ ư

 M c tiêu chính c a các chi n d ch qu ng ụ ủ ế ị ả

cáo và marketing

Bandwagon Effect:

• (increased quantity demanded when more consumers purchase)

Hi u  ng m ng nghich ệ ứ ạ

 Hi u  ng thích ch i tr iệ ứ ơ ộ

 NTD mu n s  h u hàng hóa mà ng ố ở ữ ườ i khác 

không có

 Mong mu n “ch i tr i”, khác ng ố ơ ộ ườ i

 Các tác ph m ngh  thu t quý hi m, ô tô th   ẩ ệ ậ ế ể

thao thi t k  đ c bi t, qu n áo, trang s c v.v ế ế ặ ệ ầ ứ

 L ượ ng c u v  HH s  càng cao khi càng ít có  ầ ề ẽ

ng ườ ở ữ i s  h u hàng hóa đó. 

c l ng c u

 Quá trình lượng hóa các m i quan h  gi a ố ệ ữ

lượng c u và các y u t   nh hầ ế ố ả ưởng đ n ế

c u. ầ

 Các phương pháp ướ ược l ng

 Ph ươ ng pháp co giãn đ n gi n ơ ả

 Ph ươ ng pháp kinh t  l ế ượ ng

 Ph ươ ng pháp nghiên c u th  tr ứ ị ườ ng (survey)

 Ph ươ ng pháp quan sát ng ườ i mua

 Ph ươ ng pháp th  nghi m ử ệ

c l ng c u b ng ph ng pháp đi u tra 

  ng ườ ỏ i h i, ng ườ i đáp và các nhà phân tích

 S  hi u nh m câu h i ự ể ầ ỏ

 S  thi u thông tin c a ng ự ế ủ ườ ượ i đ c h i ỏ

c l ng c u b ng th  tr ng 

 Các th  trị ường th  nghi m cho m t HHDV ử ệ ộ

được xây d ng nh m thăm dò ph n  ng ự ằ ả ứ

và c u c a ngầ ủ ười tiêu dùng.  

 Nhược đi m: ể

 T n kém ố

 Th  tr ị ườ ng th  nghi m th ử ệ ườ ng có quy mô nh   ỏ

h n r t nhi u so v i th c th ơ ấ ề ớ ự ế

 K t qu   ế ả ướ ượ c l ng th ườ ng b   nh h ị ả ưở ng b i  ờ

m t s  y u t  không th  ki m soát đ ộ ố ế ố ể ể ượ c. 

c l ng c u b ng kinh t  

l ượ ng 

 là s  d ng các s  li u th ng kê v  lử ụ ố ệ ố ề ượng 

c u và các y u t   nh hầ ế ố ả ưởng đ n c u r i ế ầ ồ

s  d ng phử ụ ương pháp h i quy đ  ồ ể ướ ược l ng các h  s  c a hàm c uệ ố ủ ầ

D  báo c u ự ầ

 Phương pháp ngo i suyạ

 Phương pháp dãy s  th i gianố ờ

 Phương pháp trung bình trượt

 San mũ

 Barrometric

 v n đ ng b t thậ ộ ấ ường (I): nh ng thay đ i ữ ổ

không tái di n và không d  đoán đễ ự ược

 xu hướng (T): nh ng thay đ i trong dài h n ữ ổ ạ

c a bi n đang xét. ủ ế

 S  v n đ ng chu k  (C): nh ng thay đ i ự ậ ộ ỳ ữ ổ

l p đi l p l i trong nhi u nămặ ặ ạ ề

Dãy s  th i gian ố ờ

 Các dãy s  b  ph n có quan h  tuy n tính ố ộ ậ ệ ế

thì dãy s  quan sát có d ng: ố ạ

 Xt = Tt + St +Ct + It

 Trong đó Xt: quan sát c a th i k  tủ ờ ỳ

 Tt: giá tr  xu hị ướng c a th i k  tủ ờ ỳ

 St: giá tr  mùa v  c a th i k  tị ụ ủ ờ ỳ

 Ct: giá tr  chu k  c a th i k  tị ỳ ủ ờ ỳ

 It: giá tr  b t thị ấ ường c a th i k  tủ ờ ỳ

 Các dãy s  b  ph n có quan h  phi tuy n ố ộ ậ ệ ế

tính thì có d ng: ạ

 Xt =Tt.St.Ct.It

Trung bình tr t ượ

 cho bi t giá tr  d  báo c a m t th i k  b ng giá tr  trung  ế ị ự ủ ộ ờ ỳ ằ ị bình c a m t s  th i k  tr ủ ộ ố ờ ỳ ướ c.

 D  báo càng t t n u sai s  càng nh   ự ố ế ố ỏ

 Công th c tính sai s  trung bình (RMSE)  ứ ố

 At: giá tr  th c t  c a dãy s  th i gian th i k  t ị ự ế ủ ố ờ ờ ỳ

 Ft: giá tr  d  báo c a dãy s  th i gian th i k  t ị ự ủ ố ờ ờ ỳ

 N: s  th i k  hay s  quan sát ố ờ ỳ ố

n

Ft

At RMSE

2

) (

 giá tr  d  báo c a th i k  t+1 (Ft+1) là bình ị ự ủ ờ ỳ

quân gia quy n c a giá tr  th c t  At và giá ề ủ ị ự ế

tr  d  báo Ft th i k  t. ị ự ờ ỳ

 Giá tr  th c t  At c a th i k  t đị ự ế ủ ờ ỳ ược cho 

m t h  s  w (0<w<1) thì giá tr  d  báo c a ộ ệ ố ị ự ủ

th i k  t (Ft) có h  s  là 1­w. ờ ỳ ệ ố

 Nh  v y giá tr  d  báo c a th i k  t+1 là: ư ậ ị ự ủ ờ ỳ

Ft+1 = wAt + (1­w)Ft