Phương pháp xây dựng chỉ số tổng hợp đánh giá kết quả thực hiện các chỉ tiêu thống kê khác nhau ở Việt Nam

Bài viết Phương pháp xây dựng chỉ số tổng hợp đánh giá kết quả thực hiện các chỉ tiêu thống kê khác nhau ở Việt Nam trình bày tác giả nêu lên sự cần thiết của việc nghiên cứu xây dựng chỉ số tổng hợp và đưa ra phương pháp xây dựng chỉ số tổng hợp đánh giá kết quả thực hiện các chỉ tiêu thống kê khác nhau,... Mời các bạn cùng tham khảo.

NGHIEN Cini TRAO nfl'iPfm

THUC HIEN CAC CHI Tieu TH6NG KE KHAC NHAU d VI£T NAM

T a n g V a n K h i e n *

N g u y i n V a n T r a i * *

1 Sii c i n t h i e t n g h i e n cijfu x a y d U n g

c h l so' t o n g htfp

D l p h a n a n h mgt hien tUdng kinh te' - xa

hgi, khoa hgc thd'ng kd khdng phai dung mdt

chi tieu, ma thudng dung nhieu chi tieu

khac n h a u , dUdc bieu hien qua sd' tuyet doi,

so' tUdng ddi vfi so' binh quan Vi du: d l phan

a n h t i n h h i n h p h a t t r i l n kinh td' thdng ke

thudng dung cac ehi tidu tdc do t a n g trUdng

kinh te', td'ng san p h a m trong nUdc (GDP)

binh qufin d a u ngUdi, nfing sua't cac n h a n to'

tdng hdp, hidu qua stt dung vo'n d i u tU, ty le

gia tri xua't k h a u so vdi GDP de p h a n a n h

ket qua san xua't cdng nghidp thd'ng ke

thudng dung cac chi tidu chi sd' san xufi't

cong nghidp, nfing sufi't lao dgng trong cdng

nghiep, hieu qua sii dung tai san co dinh

trong cdng nghiep

Trong mdt hien tfldng kinh te' - xa hgi,

mdi chi tieu thd'ng ke chi p h a n finh dfldc mgt

hay mdt sd' m a t nao dd cua hidn tUdng Dd

vay, viec d a n h gia ke't qua thtic hien dUa

trdn n h i i u chi tidu thong ke thi se phan a n h

dUdc n h i i u mat, n h i i u khia canh khac n h a u

cua hien tUdng

Khi cd nhieu chi tidu thi thdng thudng thd'ng ke cung chi danh gia k i t qua thflc hidn theo tflng chi tieu rieng bigt, phan anh tflng mat, tflng khia canh cua hidn tUdng nghien cflu de thfi'y mdi chi tieu d6 dat dfldc nhfl the' nfio, t a n g len hay giam di vfi t a n g giam cu t h e ia bad nhieu

Viec danh gia tiing hien tUdng nghien cflu theo tflng chi tieu rieng biet Ifi rfi't cin thie't va khdng the thieu dUdc Tuy vay, trong nhieu trUdng hdp nd'u chi dflng l^i d k i t qua dat dUdc cua cac ehi tieu rieng bidt nhU xUa nay

da tflng lam, thi chfla the k i t lufin dfldc mgt each td'ng quat kd't qua dat dfldc nhfl the' nao, nha't la khi phai so sanh xIp hang gifla cac chu thd khac n h a u trong cung mdt thdi gian hoac so sanh ket qua dat dfldc cua mgt chu

t h i theo cac thdi gian khac nhau Vf du: d l danh gia v l ket qua phat trien kinh te' cua cac tinh, thanh phd' co t h i liia chgn va dfla vao danh gia theo 4 ehi tidu: (1) GDP binh quan

d i u ngfldi; (2) Tdc do phat triln theo GDP; (3)

Ty Id xufi't khau so vdi gia tri san xufi't (GO);

va (4) Ty le thu ngan sach so vdi GDP tfnh theo gia thuc t^ (Sd' hdu tinh hinh quan 5 nfim: 2001 - 2005) nhU hang 01

Tang van Khien, Ph6 giao sit, Tien si, Hoi Thing kg Vi?t Nam

Nguyin Van Trai, Tiln si kmh te, Dai hoc Kinh te thSnh pho Hd Chi Minh

B a n g 1 K e t q u a t h U c h i e n m o t s o c h i t i e u c h u y e u v e p h a t t r i e n k i n h t e

B i n h q u a n 5 n a m (2001 - 2005) c u a 10 t i n h , t h a n h p h o "

T i n h

Tinh 01

Tinh 02

Tinh 03

Tinh 04

Tinh 05

Tinh 06

Tinh 07

Tinh 08

Tinh 09

Tinh 10

G D P b i n h q u a n

d a u ngUcfi

Miic do

(lOOOd/ng)

17412

8661

9284

10951

12011

10201

6473

8921

7323

7466

Tha bflc

1

7

5

3

2

4

10

6

9

8

T o e d o p h a t

t r i e n t h e o G D P Miic do

(%)

111,30 112,92 111,02 112,90 115,33 112,86 108,94 113,55 115,66 111,24

ThiJ bflc

7

4

9

5

2

6

10

3

1

8

T y l e x u a t

k h a u / G O MClc do

(%)

22,17 27,40 22,18 26,52 51,70 41,76 11,55 18,91 11,56 27,22

Thfl bflc

7

3

6

5

1

2

10

8

9

4

T y le t h u n g a n

s a c h / G D P Miic do

(%)

43,16 34,51 39,05 33,85 27,28 24,83 9,14 18,68 8,09 7,18

Thfl b4c

1

3

2

4

5

6

8

7

9

10

So'lieu bang 01 cho thfi'y:

- Neu can efl vfio chi tieu GDP binh quan

d i u ngUdi thi cac tinh 01,05 va 04 dflng eac

vi tri 1,2,3; cdn cac tinh 10,09 va 07 dflng

cac vi tri 8,9 va 10

- Neu can efl vao chi tieu td'c do p h a t t r i l n

GDP thi cac t i n h 09,05 va 08 dflng cac vi tri

1,2,3; cdn cac t i n h 10,03 va 07 dflng cac vi

tri 8,9 va 10

- Neu can efl vao chi tieu ty le xufi't

k h l u / G O thi cac tinh 05,06 vfi 02 dflng cac

vi tri 1,2 vfi 3; cdn cac tinh 08,09 vk 07 dflng

cac vi tri 8,9 va 10

• Neu can efl vao chi tieu ty le t h u ngan

sach/GDP thi cac tinh 01,03 va 02 dflng cac

vi trf 1,2,3; cdn cac tinh 07,09 va 10 dflng

cac vi t r i 8,9 va 10

Ro r a n g la muon d a n h gia ke't qua chung

4 chi tieu t r e n d% so sanh, xep h a n g 10 tinh,

t h a n h phd" ndi trdn theo thfl tfl v l trinh do

p h a t t r i l n kinh te mdt each cu t h i thi theo

k i t qua tfnh toan tfl cac chi tieu mdt each

rieng biet nhfl d Bang 1 chfla t h i thflc hien

dUdc

Tfl n h i i u nfim nay, cac to' chflc thd'ng ke

qud'c te' da nghien cflu, hudng dfin va khuyen cfio cung nhU mot sd' nUdc tren t h i gidi da nghidn cflu ap dung tfnh toan mgt so chi so' td'ng hdp nhfl t i n h Chi so Phat tnen con ngfldi (HDI); t i n h Chi so'Ngheo tong hdp (HPI-1 - ap d u n g cho cac nfldc dang phat tridn vfi HPI-2 - ap d u n g cho cac nfldc phat trien), tfnh Chi so" Thfinh tflu cdng nghe (TAI)

O Viet Nam, cung da nghien cflu va tflng

budc vfin d u n g t i n h toan dU0c mdt s6 chi

tidu n h u Chi so' P h a t t r i l n con ngUdi tinh cho toan qudc va cac tinh, t h a n h pho; chi so nghdo tdng hqtp d p h a m vi tofin quoc d mgt so' nfim

Tuy nhidn, viec t i n h toan dd hoan tofin la dUa trdn sU h u d n g dfin cua cac to chflc thd'ng

ke qudc td' hoae theo cac cdng thflc cd san da

tflng dUdc cac nfldc ap dung Vi v | y , mdi chi

ap dung cho cac linh vUc ma da cd hd thd'ng cdng thflc tinh toan cu t h i va giai thfeh day

du nhfl mdt so' chi so' da ndu d tren Thflc t l hi$n nay, d nfldc t a cd n h i i u trfldng hdp d mdt sd' linh vflc rfi't c i n cd chi so' chung de

d a n h gia td'ng q u a t ke't qua thflc hidn cac chi tieu khac n h a u , nhflng chfla thflc hidn dfldc

ta QUAN LY KINH T l

nhfl d a n h gia c h u n g v l cha't lUdng tfing

trudng kinh td', v l p h a t trien b i n vflng, v l

trinh do edng nghidp hda, hien dai h6a cua

dfi't nfldc, v l p h a t t r i l n khoa hgc vfi edng

nghd Mac du d cac linh vflc nay chung ta

hoan toan cd can efl vfi thflc te' da tflng

nghien cflu xac dinh dUdc cac chi tieu thd'ng

kd rieng biet de p h a n anh

P h a n tich t r e n cho tha'y ta khdng chi tie'p

tuc day m a n h viec vfin dung cac chi so' td'ng

hdp da dUdc xay diing vao thUc te' cdng tac

thd'ng ke n h u Chi sd' P h a t trien con ngfldi,

Chi so' Nghdo tong hdp da neu tren, ma

cdn phai t a p t r u n g nghidn cflu d l xufi't

phfldng phap xfiy dUng' chi so' tdng hdp danh

gia kd't qua thUc hidn cac chi tieu thd'ng kd

khac nhau, Ifim cfin efl cho cac nhfi chuyen

mdn, cac cd q u a n chflc n a n g c6 the vfin dung

d l xay dUng cac chi so' tdng hdp tfnh cho

n h i i u Hnh vUc khac n h a u mdt each linh

hoat vfi thid't thuc k h i c6 ydu c i u Dd chinh

la ly do chinh mfi chung tdi viet hfii bao nay

2 P h i j d n g p h a p x a y dvfng c h i so' t o n g

hd'p d a n h g i a ke't q u a t h U c h i e n c a c c h i

t i e u t h d ' n g k e k h a c n h a u

Trdn cd sd t h a m k h a o cac tai lieu vid't v l

ndi dung va dieu kien ap dung mgt sd' chi sd'

tong hdp do cac To chflc Thd'ng ke Qud'c te

hfldng d i n , qua kinh nghidm thflc t l n i t r a

tfl vide xay dflng "Chi so' tong hdp p h a t trien

kinh te*' trong D l tai nghien cflu khoa hgc

"Nghien cflu d a n h gia tho'ng ke tac ddng cua

khoa hgc cdng nghe dd'i vdi p h a t trien kinh

t l d Viet Nam" nfim 2008 cua Td'ng cue

Thd'ng kd, cung n h u tim hieu v l n h u c i u

thdng tin, ve dac diem ngudn sd lidu d mdt

^ Trong bai vig't "Phddng phap xay di^ng chi s l tdng

k§ khac nhau" da ke thifa va sil dung nhiing th6ng

tin trong bai "LUa chon cac chi tigu d|ic trUng vll

xac dinh phUdng phap tinh chi so tfing h^p phat

trien kinh te" dang 6 Tap chi Kinh t^ s6 18 (1+2/

2008) cua tac gia dl lam vi du minh hoa, dong thdi

ciing nhu de gidi thieu kinh nghifera thUc t§' da ISm

sd' linh vflc cua V i e f N a m tfl n h i i u nfim nay, chung tdi cho rfing ta c i n phai hinh t h a n h ndn phfldng p h i p xay dflng chi so' tong hdp

va phfldng phap nay se dfldc tid'n h a n h theo cac ndi dung va qua 3 bfldc dUdi day:

Budc 1: LUa chgn cdc chi tieu thd'ng

ke ddnh gid

Nhu ta d i u biit, cac hi^n tfl(?ng kinh t l -xfi hdi khac n h a u sd c6 cac chi tieu thd'ng ke phan a n h khac nhau Va ngay trong mgt hien tfldng kinh t l • xa hdi mfle do nghien cflu d a n h gia khac nhau cung cd the chgn cac chi tieu thd'ng ke cu t h i khac nhau.Vi vay, ydu e l u d i u tidn cua xay dflng chi so tong hdp la k h a u Ifla chgn cac chi tieu danh gia Viec Ilia chgn chi tieu c i n phai tufin theo cac nguyen tac chu y l u sau:

- Cac chi tidu dfldc Ifla chgn phai bao gdm nhflng chi tieu dac trUng nhfi't, phan finh dfldc cac m a t chu ye'u cua hien tfldng, dap flng muc dich nghien cflu dfi dfit ra;

- Cfic chi tieu chgn r a e i n d mfle vfla du, nghia la khdng nen it qua vi nhfl vay se khdng p h a n a n h he't dUdc cae mat chu yeu cua hien tUdng, nhUng ddng thdi cung khdng nen nhieu qua vi se gay phflc tap trong qua trinh t h u t h a p thdng tin va xfl ly, tong hdp sd' lieu

- Phai ket hdp gifla cac chi tieu thd'ng ke dfi CO sfin trong he thd'ng chi tieu thd'ng ke hien hfinh vdi cac chi tidu dfldc d l nghi bd sung thdm; trong dd, dfla tren cac chi tidu

da cd s i n vfin Ifi chu yd'u

- Cac chi tieu thdng kd Ifla chgn de danh gia phai dam bao dieu kien ngudn thong tin tinh toan hofin tofin cd t h i lUdng hda va t h u thap dfldc (tfle la cd tfnh kha thi), hdn nfla so' lieu tfnh dUdc phai dam bao do tin c^y

c i n thiet

- Cac chi tieu lUa chon phai cd tinh dn dinh tUdng ddi, tfle la trong d i l u kien nha't dinh phai dfldc tfnh toan tho'ng nhfi't theo

cung mdt so' chi tieu de d a m bao yeu e l u sd

sanh thed khdng gian (so sanh gifla cac tinh,

thfinh phd' trong cung thdi gian) va so sanh

theo thdi gian (so s a n h gifla cac nfim d cflng

pham vi)

Tren day Ifi nhflng nguyen tfic chung,

trong thflc te' tuy thudc vfio d i l u kidn cu thd

cua hien tfldng ma sd'lfldng chi tieu Ifla chgn

cd t h i thay doi, vfi vai trd cua tflng chi tidu

cung c6 t h i thay doi cho phu hgp vdi ydu e l u

phat t r i l n kinh te' • xfi hgi ciia tflng qud'c gia

d moi thdi k^ Khi xfiy dUng cdng thflc tinh

Chi sd' Nghdo tdng hdp, tren the gidi ngfldi

ta phdn thfinh 2 nhdm nUdc cd trinh dd phat

t r i l n khac n h a u va c6 hai cdng thflc tfnh

khac nhau:

a Ddi vdi nkdm nUdc dang phdt trien Chi

sd Ngheo tdng hdp (HPI,) du^c tinh toan

tren cd sd 4 chi tieu: xac sua't khdng thg qua

40 tudi, ty Id ngudi ldn m u chfl, ty Id ngfldi

dan khdng dUdc tie'p can vdi nUdc sach va ty

le tre em dudi 5 tuoi thie'u cfin Tudng flng

vdi 4 chi tieu trdn se tinh t h a n h 3 chi sd'

t h a n h p h i n (chi sd' thfl 3 tinh t r u n g binh tfl

2 chi tieu: ty Id ngfldi d a n khdng dUdc t i l p

can vdi nfldc sach va ty le tre em dudi 5 tud'i

thie'u can)

b Dot vdi nhdm nUdc phdt trien Chi sd'

Ngheo tdng hgp (HPI.2) dUdc tfnh toan trdn

cd sd 4 chl tieu: xac sua't khdng thg qua 60

tuoi, ty Id ngUdi ldn m u chfl chflc nang, ty le

dan efl dfldi ngu9ng nghed t h u nhfip vfi ty Id

tha't nghidp dfii h a n 4 chi tieu tren tinh 4

chi so" ridng bidt vfi ddng thdi cung Ifi 4 chi

so'thfinh p h i n Trong qua t r i n h nghien cflu xay dUng chi sd" td'ng h0p p h a t t r i l n kinh t l phuc vu vide

d a n h gia tac dgng cua khoa hgc va cdng ngh^ den p h a t t r i l n kinh t l cac tac gia da chgn r a 5 chi tidu ridng bidt, dd la Tong san

p h i m trong nUdc tfnh binh quan d i u ngudi, Td'c dd p h a t t r i l n kinh td' hofic tdc dd tang kinh t l , Ty Id xufi't k h i u so vdi gia tri san xufi't Ty Id t h u n g a n sach so vdi GDP theo gia thiic t l vfi hi^u qua s^ d u n g von d i u tfl Tuy nhien, trong 5 chi tidu trdn chung tdi chi dfla vao tfnh toan 4 chi tieu (nhU so li§u Bang 1), cdn chi tidu hieu qua sfl dung vd'n

d i u t u do thdng tin t h u t h ^ p vfi tong hdp dugc d cac tinh, thfinh phd" chua thd'ng nh^t

v l p h g m vi ndn chfla d a m bao yeu c i u so

s a n h vdi n h a u Trong 4 chi tieu dfla vfio tinh toan moi chi tieu dfldc tfnh thfinh 1 chi so ridng bidt vfi cung la mdt chi so'thanh phin

Budc 2: Tinh todn cdc chi sd rieng biet

Nhfl ta da bid't, cac ehi tidu thdng ke lUa chon de Ifim cfin efl tinh chi so" tong h ^ d mdi hien tUdng thfldng cd ndi dung vfi ddn vi tfnh khac n h a u , n e n t a khdng t h i tong hdp

b a n g each cdng trUc tie'p cac chi tieu d6 lai vdi n h a u d l so s a n h , ma phai b i l n cac chi tieu dd t h a n h cac chi so' rieng biet de rdi td'ng hgp Itii dUdc vdi n h a u theo hudng din cua cac To chflc Thd'ng kd Quoc te, cd 2 each

t i n h chi so' cho tflng chi tieu rieng bidt

•Tinh tfl cac mfle dd hien cd:

I Gia tri thUc te - gia tri tdi thieu

Gia tri toi da - gia tri toi t h i l u -Tinh tfl gia tri Ig cua cae mfle do

lg(gia tri thflc te) - lg(gia t r i toi t h i l u ) lg(gia tri td'i da) - lg(gia tri toi thieu)

(1)

(2)

De ap d u n g dUdc phUdng p h a p tinh cac

chi so' rieng bidt ndi tren, c i n phai xac dinh

cac gia tri toi thieu vfi td'i da cua chi tieu

nghidn cflu vfi lua chgn cdng thflc cu t h i cho

phu hdp

u Xdc dinh gid tri tdi thiiu vd tdi da

Mgt so'chi tidu td'ng hdp nhfl tren mfi cac

To chflc Thd'ng ke Qud'c te dfi dUa r a vfi cac

nfldc dfi ap d u n g deu cd gifi tri td'i thieu va

td'i da dUdc xac dinh sfin Dd Ifi cd sd de cac

nudc t h a m k h a o tfnh toan tho'ng nhfi't phuc

vu cho ydu e l u so s a n h gifla cic nUdc tren

t h i gidi Tuy vay, mot khi c h u n g ta nghien

cflu cac chi sd' da vfin dung de tfnh cho ngi

bd mgt nUdc, so s a n h mfle do dat dUdc trong

pham vi mdt qud'c gia theo thdi gian cung

n h u so s a n h gifla cac dia phUdng, cac vung

trong ca nUdc, t h i cd the chgn cac mfle do

td'i thieu va td'i da khac cho phu hdp vdi

d i l u kien vfi t r i n h do p h a t trien k m h t l - xa

hdi cua nUdc dd trong mdi thdi ky vfi dac

biet khi xay dUng mdt chi sd' mdi tfnh tfl

nhieu chi tieu mfi trong do co cac chi tidu

mdi dUa vao thi phai chu dgng de lUa chgn gia tri to'i thieu vfi td'i da chfl khdng cd cfich nfio khac

Kinh nghiem cua viec nghien cflu xay dung phUdng p h a p tfnh chi so' tong hdp phat trien kinh te trong de tfii khoa hgc nhU da neu d tren, cac tac gia da to chflc thu thfip sd' lieu thfle td' theo cac chi tidu nghien cflu cua

34 tinh, thfinh pho' trong ca nfldc lien tuc 5

n a m (tfl 2001 dd'n 2005) tren cd sd sd'lieu do

se xae dinh mfle td'i thieu bfing each dUa vfio kdt qua cua chi tidu d nhflng tinh dat mfle tha'p nha't cua nfim dat tha'p nhfi't trong thdi

ky 5 nam, cdn xac dinh mfle td'i da se dUa vao ke't qua thflc hien cac chi tieu cua nhflng tinh dat mfle cao nha't cua n a m dat cao nhfi't trong thdi ky 5 nam ddng thdi c6 dU doan them vai nfim tid'p theo

Trong thUc te', khi nghien cflu de tfii cac tac gia da xac dinh dfldc cac gia tri td'i thieu vfi to'i da cua 4 chi tieu d l nghi de tinh chi so' td'ng hdp p h a t t r i l n kinh t l cho cac nam

2001 - 2005 nhfl sau:

B a n g 2 C a c g i a t r i td'i t h i e u v a to'i d a c u a c a c c h i t i e u n g h i e n ciiu

S o T T

1

2

3

4

C h i t i e u GDP binh quan dau ngUdi

Toe do p h a t trien GDP

Ty le xuat khau/Gia tri SX

Ty le t h u n g a n sach

D d n v i

t i n h

1000 d

%

%

%

G i a t r i t o i

t h i e u

2000 100,00 00,00 4,00

G i a t r i t o i d a

30000 120,00 100,00 50,00

Chu y: cdc can nay cung chi nen dp dung trong mot so'ndm, sau tuy dieu kien thUc teve phat trien kinh tema se dieu chtnh cho phu hgp

b Lita chgn cdng tkdc tinh todn cdc chl so'

riing biet

Dd'i vdi cfic chi tieu ma ludn t a n g len va

v l ly thuye't la sU tfing len dd khdng cd gidi

han, m a t khac gifla cac mfle do nghien cflu

thfldng CO sU chdnh lech dang k l n h u GDP

binh quan d i u ngUdi (dl tinh chi sd' phat

trien eon ngUdi), sd' Ifldng didn thoai binh

quan d i u ngfldi, nfing lUdng binh quan dau

ngfldi (de tinh chi so'thfinh tUu cdng nghd) thi ap dung cdng thfle 02 (tfle Ifi tinh tren cd

sd cac gia tri da lay Icgarit)

Ddi vdi cac chi tidu tuy cd xu hfldng tfing ldn nhflng eo gidi han (d mfle do nha't dinh) nhfl eac chi tieu tudi thg binh quan, ty le nhfip hgc cac cap giao due d l tinh HDI; xac sua't khdng thg qua 40 hoac 60 tud'i d l tfnh HPI v.v vfi nha't la nhflng chi tieu tinh bang

^'JJl'ililMliHieNClillTBAOflfll

phSn tram (%) mh gia tri toi da thiidng khong

vilat qua 100% nhu cac chi tieu ty le nga6i 16n

bie't chQ (de Knh HDI), ty le gia tri xu&'t kh^u

so vdi gia tri san xuS't, ty 16 thu ngfin sach so

v6i GDP (de tinh ch! so phat trie'n kinh tg); ty

16 xua't kh^u h i n g c6ng ngh6 cao (dc tinh

TAI), ty 16 dudi duong nghto thu nhSp ( d |

tinh HPI a) w ; va mfit khac giQa cac mUc do

cua chi tieu c6 chenh 10ch khong 16n lam thi

-Chi so GDP binh quan dSu nguSi (Io):

.•10 ap dung c6ng thQc 01 (tQc l i tinh dUa tren c4c mQc do hi$n c6 - khong qua la'y log)

c Vi du tinh todn

TQ s^ li^u vc cac chi ti§u cua 10 tinh b Bang 1, theo cac gia tri toi thieu vk toi da

ciia cac chi ti6u da xac dinh cl Bang 2, ap

dung cac cong thQc 01 v i 02 ta tinh d\lgc ckc

chi so riSng bi^t cila tinh 01 n h u sau:

IG

lg(17412)-lg(2000) = 0,7991 hoac 79,91% lg(30000) - lg(2000)

-Chl so phat tri&n kinh te'(Ip):

1 1 1 , 3 - 100

1 2 0 - 1 0 0 -Chi so'ty le gia tri xua't khauyGO (IJ:

2 2 , 1 7 - 0

I,

6 0 - 0 -Chi so ty le t h u ngan sach (I^):

4 3 , 1 6

-: 0,5660 ho5c 56,50%

= 0,3694 hoac 36,94%

= 0,8513 hoSc 85,13%

Bang each tudng tu ta se tinh duoc ckc chi so rieng biet theo cac cong thQc tren cua 9 tinh

con lai va he thong ke't qua tinh dUdc ci Bang 3

B a n g 3 Cac c h i so r i e n g b i e t v e p h a t t r i e n k i n h t e ' b i n h q u a n 5 n a m

(2001 - 2005) ciia cac t i n h , t h a n h p h o

B(fn vi tinh: %

T i n h

Tinh 01

Tinh 02

Tinh 03

Tinh 04

Tinh 05

Tinh 06

Tinh 07

Tinh 08

Tinh 09

Tinh 10

Chi so GDP

b i n h q u a n

d a u ngvtiSi

79,91 54,12 56,69 62,79 66,20 60,17 43,37 55,22 47,93 48,64

Chi so toe d o

p h a t t r i e n

56,48 64,59 55,10 64,50 76,64 64,32 44,68 67,77 78.30 56,21

Chi so ty le g i a tri xua't khau/GO

36,94 45,67 36,96 42,54 86,16 69,90 19,25 31,32 19,27 45,36

Chi so ty le

c h i n g a n sach/GDP

85,13 66,33 76,19 64,90 50,61 45,27 11,17 31,70 8,88 6,91

Budc 3 Tinh cdc chi sd thdnh phdn

vd chi sdtong hgp chung

a.Tinh cdc chl so thdnh pkdn

Khi t i n h cac chi so' t h a n h p h i n c i n lam

ro la p h a m vi tinh toan cua mdi chi sd t h a n h

ph^n

- Neu la cac chi tieu ridng bidt mfi ban

t h a n no doe Ifip p h a n a n h mdt khfa canh cua

hien tiidng nghien cflu nhU chi so' GDP binh

quan dau ngfldi, chi so' tuoi thg binh qufin 6.i

tinh HDI hoac cac chi sd' tdc dd phat t r i l n

binh quan, chi so' ty Id gia tri xufi't khfliu so

vdi gia tri san xufi't, chi so' ty Id t h u ngfin

sach so vdi GDP (dl tinh chi so' td'ng hdp

phat t r i n kinh tl) dfldc xac dinh la mdt ehi

sd' t h a n h ph^n

- N i u la cac chi tidu rieng biet mfi chung

cung p h a n a n h k i t qua thflc hien mdt khfa

canh nfio dd cua hidn tfldng nghien cflu thi

chi so" thfinh ph^n se dfldc tinh binh qufin tfl

cac chi sd' rieng bidt tinh trdn cac chi tidu dd

Vf du: Chi sd giao due de tinh HDI dfldc tinh

binh quan gia q u y i n gifla 2 chi sd' ty le h i l t

chfl cua ngfldi ldn va chi 80* ty le n h a p hgc

cac ca'p giao due; Cac chi sd' t h a n h p h i n de

tinh chl sd' t h a n h tUu cong nghd nhfl chi s6'

sang tao edng nghd, chi so' phd bie'n eac

t h a n h tUu edng nghd g i n day, chi sd phd

bid'n cac thfinh tflu cdng nghe trade kia vfi

chi sd' ky nang eua con ngfldi d i u dfldc tinh

binh qufin tfl 2 chi sd'cd lien quan

Nhii vfiy, tuy theo vai trd cua tflng chi sd'

rieng bidt vfi ngi dung, p h a m vi cua ehi sd'

t i n g hdp nghidn cflu mfi cac chi so thfinh

phan CO t h i tinh tfl 1 chi sd' rieng biet hoac

tinh tfl 2 h a y nhieu chi so ridng bidt Trfldng

hdp chl sd' t h a n h p h i n t i n h tfl 2 hay n h i i u

chi sd' ridng bidt se t h i ed trfldng hdp tinh

binh quan gian ddn, c6 trfldng hdp tinh binh

quan gia q u y i n Vfi'n de nfiy se dfldc gidi

thidu k i t hdp d muc b - tfnh chi sc td'ng hdp

b Tinh chi sdtong hdp

Chi sd t i n g hdp chung ed t h i dfl^c tfnh theo phfldng phap binh quan sd' hge (binh qufin cdng) h a y binh quan tfch (binh qufin

nhfin) tfl cae ehi so' thfinh p h i n (chi B6 phat trien con ngfldi trfldc day hiidng dkn tinh

theo phfldng p h a p binh quan so hgc, cdn mdi dfiy lai hfldng diin tinh theo sd hinh quan tich Tinh theo 2 phfldng phap tren dfiy thadng Ifi c6 k i t qua khac nhau nhflng khdng dang kl

Nhflng dfl tfnh theo phfldng phap binh quan sd' hoc hay binh quan tfch thi vide tinh dfldc cac chi sd" thfinh p h i n (d muc a) vfi xay dflng phfldng phfip tinh ehi sd t i n g hdp (d myc b) la deu phai xac dinh la tinh binh quan gian ddn hay tinh binh quan gia quyin Vfi n i u t i n h binh quan gia quyin thi

q u y i n sd' se r a sao

Nhfl t a deu h i l t cac chi tieu hay chi sd' Ifla chgn d l tinh cac chi sd t h a n h p h i n cung nhfl cac chi so" t h a n h p h i n d l tinh cac chi so" td'ng h0p chung c6 t h i cd vai trd ngang

n h a u , vfi cd t h i c6 vai trd khac nhau Vai trd

dd p h u thudc vfio y nghia tflng chi tieu tinh

r a cae chl sd' dd trong hd thd'ng chi tidu thdiig kd Vai trd nay c6 the thay dd'i qua cac thdi ky tuy thugc vfio yeu e l u eua cac n h a quan ly vfi dieu kien phat trien kinh te' - xfi hgi cua moi thdi ky

D I xac dinh dildc vai trd cua mdi chi tieu khi tinh cac ehi so" thfinh ph^n cung nhfl vai trd Clia moi chi so thfinh ph^n khi tinh ehi so" td'ng h0p chung, t a khdng the cfin efl vfio mdt hay mdt sd' y k i l n chu quan nao dd, m a phai dfla vao n h i i u y k i l n khac n h a u bang each to' chflc hgi thao de Ifiy y k i l n cua tflng ngfldi sau tdng hdp lai hoac to chflc dieu t r a

t h a m khao y kien cua cac n h a quan ly, eac chuyen gia d a n h gia v l mfle do quan trgng cua moi chi tidu h a y mdi chi sd" qua viec xac dinh theo thfl bfic eua chung, sau quy r a

OUAN LY KINH TE Q

d i l m vfi tfnh d i l m binh qufin tfl cdc ^ k i l n

ve cac chi tieu

Khi cae ehi tidu, ehi sd'cd d i l m binh qudn

nhfl n h a u tfle la cfic chi tidu, chi sd'cd vai trd

ngang n h a u (ap dung each tinh sd^ binh

qufin gian ddn)

Khi cfic chi tidu, chi sd'cd d i l m binh qufin

khac n h a u thi chflng cd vai trd khac nhau:

chi tieu, chi sd' nao ed d i l m binh qufin ldn

hdn se cd vai trd quan trgng hdn vfi ngflgc

lai (ap dung each tinh sd' binh qufin gia

quyin)

Trd lai vi du v l vigc tinh chi B6 td'ng hgp

p h d t t r i l n k i n h t l trong d l tai khoa hoc

"Nghidn cflu thd'ng kd dfinh gifi tdc ddng cua khoa hgc va cdng ngh$ d6i vdi p h a t triln kinh tl*' cac tac gia dfi td' chflc d i l u tra trflng

e l u f k i l n cua CO chuydn gia kinh ti (bao

gdm cfic n h a khoa hgc, cac nhfi quan ly d cd quan T r u n g fldng vfi m^t sl^ tinh, thfinh phi,

mdt sd^ giao sfl, phd giko sfl giang d^y d Dai

hgc Kinh t l Qudc dfin vfi Dgi hoc Kinh t l

thfinh phd Hd Chi Minh vdi ydu e l u danh

gia vai trd cua cac chi tidu dfldi day theo cac mfle dd q u a n trgng khdc n h a u Ifi rfft guan trong quan trong va binh thfldng tfldng flng vdi sd^dicm Ifi 3, 2 vfi 1 n h u mSu sau:

1 GDP binh quan djiu ngu6i

2 Toe d6 phat trien theo GDP

3 Ty le gia tri XK so vdi GTSX

4 Ty le thu ngSn sach so GDP

Ra't quan trong

•

n

•

n

Quan trong

•

CH

CH

CH

Binh thudng

CH

CH

•

CH

Theo mfiu trdn moi chi tidu se chgn 1

trong 3 k h a nfing d l d a n h dfi'u "X" vfio d

thich hdp Chu y cac chi tieu khac n h a u cd

the chon eung vai trd Chfing h a n : cd t h i chi

tidu 1 va 2 d i u d a n h vao d la ra't quan trgng

K i t qua tong hdp 60 y k i l n cua phie'u d i l u

tra cho tha'y cac chi tieu ty Id xua't k h i u so

vdi gia tri san xuS^t, ty 1§ t h u ngan sach so

vdi GDP cd sd' diem binh q u a n ngang n h a u

va thgfp hdn, cdn cac chi tidu GDP binh quan

d i u ngfldi va toe do p h a t trien kinh te' cung

CO sd' diem binh q u a n ngang n h a u nhUng d

mfle cao hdn, bfing xa'p xi 2 I l n so vdi d i l m

binh q u a n cua 2 chi tieu tren

Qua phfin tich va dfic bi^t trdn cd sd so lieu d i l u t r a trflng e l u y k i l n cua cac chuyen gia c6 t h i thie't Ifip dii<?c cdng thflc tinh chi so' p h a t t r i l n k i n h tl" (IJ, bfing each tinh binh q u a n gia q u y i n tfl 4 chi sd thfinh

p h i n tfnh theo 4 chi tieu tfldng flng, trong

dd chi sd" ty Id xufi't k h i u so vdi gia tri san xufi't (IJ vfi ty le t h u n g a n sach so vdi GDP (IJ cd quyen so' Ifi 1, edn chi su GDP binh

q u a n d i u ngfldi (IQ) va chi sd' tdc do phat

t r i l n kinh tl" (Ip) cd quyen sd" la 2 Cdng thflc nhfl sau:

lG.2 + Ip.2 + I , l + I , l

Theo Sd hdu Bang 3, ap dung edng thflc 03, ta tfnh dfldc cac chi sd" td'ng hdp p h a t triln cua t i n h 01:

(79,92 X 2) + (56,48 x 2) + (36,14 x 1) + (85.13 x 1)

"ft''™^

Bfing each tfldng tfl t a t i n h dfldc cac chi sd' tong hdp phat trien kinh te eho 9 tinh, thfinh pho cdn lai nhfl bang 04

B a n g 4 C h i so* t o n g hc*p p h a t t r i e n k i n h t e t i n h t h e o so' l i e u b i n h q u a n

5 n a m (2001 - 2005) c u a 10 t i n h , t h a n h p h o

T i n h

A

Tinh 01

Tinh 02

Tinh 03

Tinh 04

Tinh 05

C h i s o (%)

1

65,81

58,24

56,12

60,34

70,41

T h i i

b a c

2

2

5

6

4

1

Tinh

A Tinh 06 Tinh 07 Tinh 08 Tinh 09 Tinh 10

C h i s o (%)

1 60,64 34,42 51,53 46,77 43,66

ThiJ

b a c

2

3

10

7

8

9

Nhd cd tinh chi so' tong hdp chung ta cd

the xac dinh dfldc mfle do dat dfldc chung v l

cac chi tidu kinh t e eung n h u xae dinh vi tri

(thfl bfic) cua cac tinh, t h a n h phd' theo tidu

thflc v l phat trien k i n h td'

Vdi nguyen tac, 16 trinh va phfldng phap

xfiy dflng chi so" tdng hdp chung qua vf du v l

xfiy dflng chi so' tdng hdp phfit tridn kinh td'

trdn dfiy eo the giup nhflng ngiidi nghidn

cflu, ngiidi Ifim cong tac thdng kd t h a m khao

de van dung xay dflng cac chi so* tong hdp

dung che cae linh vflc khac n h a u nhfi^t Ifi doi

vdi eae linh vflc ma thflc te hien nay dang

diidc nhieu ngifdi q u a n t a m nhfl tinh chi sd'

danh gia chfi't lifdng t a n g trifdng, chi sd'

danh gia v l t r i n h do cdng nghidp hda, hi^n

dai hoa cua d a t n i f d c T u y nhidn, khi xay

dflng mgt dang chi so' tdng hdp cu t h i d l dfla

vao ap dung cdn p h a i to'n n h i i u sfle trong

nghidn eflu, dfic bidt phai ed to' chflc thu

thfip thdng tin bd sung phuc vu eho vide tinh

t h a m so'cin thie't theo yeu c i u cua ehi B6

TAI LIEU THAM KHAO

Bdo edo phdt trien con ngUdi 2001, NXB

"Chfnh tri Qud'c gia" Ha Ngi 2001

Mgt so' vd'n de phUdng phdp luan Thd'ng

ki, NXB "Thd'ng kd" nfim 2005

"Nghidn cflu d a n h gia tac ddng cua Khoa hgc Cdng nghe do'i vdi phat t r i l n kinh t l

d Viet Nam", Ket qua nghidn eflu d l tai cfi'p bd nfim 2007 cua Tong cue Thd'ng ke Tap chf Q u a n ly Kinh te so' 18 (thang 1+2/2008)

C n g dung ket qua nghidn eflu cua d l tfii

"Nghidn eflu xac dinh cac ehi tieu thd'ng

ke d a n h gia chfi't Ifldng tang trfldng cua

n i n kinh te*' do N g u y i n Viet Hdng - Vien KHTK chu trt thflc hidn n a m 2009

OUAN LY KINH TE E ]