Bài giảng Phương pháp nghiên cứu kinh tế: Chương 4 - Ngô Thị Thuận

Bài giảng Phương pháp nghiên cứu kinh tế: Chương 4 trình bày về Xử lý và phân tích thông tin. Nội dung cụ thể của chương này gồm có: Xử lý dữ liệu, các phương pháp phân tích thông tin, trình bày kết quả xử lý và phân tích thông tin. Mời các bạn cùng tham khảo!

1 X lý d li u ử ữ ệ

1 X lý d li u ử ữ ệ

      1.1.Hi u ch nh và mã hóa d  li u ệ ỉ ữ ệ

    1.2. Đánh giá ch t l ấ ượ ng s  li u ố ệ

1.3. Xác đinh các m i liên h ố ệ

1.1. Hi u ch nh và  ệ ỉ

a) Khái ni m và l i ích hi u ch nh và mã hóa d li u ệ ợ ệ ỉ ữ ệ

• L a ch n mó húa, thang o g n cho t ng d ự ọ đ ắ ừ ữ

li u ệ

* Các loại thang đo

+ Thang đo định danh (Norminal

+ Thang đo thứ bậc (Ordinal): là thang đo định danh nhưng

có phân ra thứ bậc cao thấp Ví dụ Huân chương hạng 1,

2, 3.

+ Thang đo khoảng (interval): Là thang đo thứ bậc có khoảng

cách đều nhau, có thể đánh giá sự khác biệt giữa các

biến.

+ Thang đo tỷ lệ (Ratio- Scale): Để đo lường các biểu hiện

của tiêu thức như các đơn vị vật lý thông thường

* Cỏc mó s : ỏnh d u, ký hi u, cho i m ố Đ ấ ệ đ ể

* L a ch n s lự ọ ố ượng và gi i h n c a t ng hành vi c a ớ ạ ủ ừ ủ

thụng tin

b) K thu t mó húa d li u ỹ ậ ữ ệ

c) Nh ng chú ý khi mã hóa d li u ữ ữ ệ

• Ngườ ử ụi s d ng c n ph i bi t mã c a d li uầ ả ế ủ ữ ệ

– N u ngế ườ ử ụi s d ng không bi t mã c a s li u thì không ế ủ ố ệ

th phân tích ể đượ c – Thí d Mã hóa thông tin v gi i: 1 là nam; 2 là nụ ề ớ ữ

• M c ứ độ chính xác c a d li u mã hóaủ ữ ệ

– Ví d : Mã hóa thông tin v m c ụ ề ứ độ kinh tế

H giàu: thu nh p/1 ng ộ ậ ườ i >500 ngàn /tháng; H nghèo: đ ộ

<100 ngàn /tháng đ

• Mã hóa thường th hi n b ng s ể ệ ằ ố

• Ví d : “Anh có thích phim này không?” – có th ụ ể được

mã t 1 ừ đến 4

1.2 ánh giá ch t l Đ ấ ượ ng

a) Th nào là ánh giá ch t l ế đ ấ ượ ng s li u ố ệ

• T i sao? M i s li u ph i ÁNG TIN C Y và s li u ạ ọ ố ệ ả Đ Ậ ố ệ

ph i TH C.ả Ự

• Có th bi t ể ế được thông qua ki m nh s li uể đị ố ệ

• Đánh giá ch t lấ ượng s li u giúp ngố ệ ườ ử ụi s d ng và

c ho phï  

hî p  kh«ng 

* Các lỗi thường gặp khi thu thập thông tin sơ cấp

Lỗi khi chọn mẫu Lỗi trả lời Lỗi không trả lời

Đặt câu hỏi

Mệt mỏi

Không hiểu

Không hiểu

muốn

Ph ươ ng pháp ánh giá ch t l đ ấ ượ ng s li u s li u s ố ệ ố ệ ơ

M i ng ọ ườ i và v i các ph ớ ươ ng pháp khác nhau, ki m tra ế

th ươ ng xuyên theo các tiêu chí để ạ h n ch t i m c th p ế ớ ứ ấ

nh t các sai s ấ ố

1.3 Xác nh các đ ị

a) Thông tin Đ ị nh tính a) Thông tin Đ ị nh tính

• Liên h nô i ti p / Liên h song songLiên h nô i ti p / Liên h song songệ ệ ́ ́ ế ế ệ ệ

• Liên h hình cây / Liên h m ng lLiên h hình cây / Liên h m ng lệ ệ ệ ạ ệ ạ ướ ướ ii

• Liên h trong h th ng có i u khi nLiên h trong h th ng có i u khi nệ ệ ệ ố ệ ố đ ề đ ề ể ể

• Liên h hô n h pLiên h hô n h pệ ệ ̃ ̃ ợ ợ

a2) Các liên h vô hình ệ

a2) Các liên h vô hình ệ  không th trình bày b ng s không th trình bày b ng s ể ể ằ ằ ơ đồ ơ đồ

a3) Liên hê hô n h p trong h ̃ ợ ệ

a3) Liên hê hô n h p trong h ̃ ợ ệ

b) Thông tin nh l đị ượ ng

b) Thông tin nh l đị ượ ng

• Xác nh các quan h nh lXác nh các quan h nh l đị đị ệ đị ệ đị ượ ượ ng gi a các s ki n (bi n)ng gi a các s ki n (bi n)ữ ữ ự ệ ự ệ ế ế

* 4 câ p ́ độ th hi n m i quan h nh l ể ệ ố ệ đị ượ ng:

* 4 câ p ́ độ th hi n m i quan h nh l ể ệ ố ệ đị ượ ng:

• Sô li u Sô li u ́ ́ ệ độ ệ độ c l p (không phân t ch li t kê)c l p (không phân t ch li t kê)ậ ậ ổ ổ ỉ ệ ỉ ệ

• Phân t theo 1 tiêu th c (phân t gi n Phân t theo 1 tiêu th c (phân t gi n ổ ổ ứ ứ ổ ả đơ ổ ả đơ n)n)

• Phân t t 2 tiêu th c tr lên (phân t k t h p)Phân t t 2 tiêu th c tr lên (phân t k t h p)ổ ừ ổ ừ ứ ứ ở ở ổ ế ợ ổ ế ợ

• Danh m c phân lo iDanh m c phân lo iụ ụ ạ ạ

* Chú ý: Các lo i sai sô th ạ ́ ườ ng xu t hi n ấ ệ

* Chú ý: Các lo i sai sô th ạ ́ ườ ng xu t hi n ấ ệ

• Sai sô ngâ u nhiênSai sô ngâ u nhiêń ́ ̃ ̃

• Sai sô ky thu tSai sô ky thu t́ ́ ̃ ̃ ậ ậ

• Sai sô h thô ngSai sô h thô nǵ ́ ệ ệ ́ ́

* Các lô i phô bi n khi x lý sai sô :̃ ̉ ế ử ́

* Các lô i phô bi n khi x lý sai sô :̃ ̉ ế ử ́

• H thô ng s li u l n sai sô nh và ngH thô ng s li u l n sai sô nh và ngệ ệ ́ ́ ố ệ ớ ố ệ ớ ́ ́ ỏ ỏ ượ ượ c l ic l iạ ạ

2 Phân Tích Thông tin

2.1 Ph ươ ng pháp lu n trong phân tích ậ

2.2. Phân tích thông tin đ nh tính ị

2.3. Phân tích thông tin đ nh l ị ượ ng

2.4. Phân tích thông tin th  c p ứ ấ

2.1 Ph ươ ng pháp lu n trong phân ậ

2.1 Ph ươ ng pháp lu n trong phân ậ

tích thông tin

DI N D CH Ễ Ị từ cái chung  đến riêng

QUY N P Ạ từ cái riêng  đến chung

LO I SUY Ạ từ cái riêng  đến riêng

a) Nghiên c u tình hu ng ứ ố

* Th nào là nghiên c u tình hu ng? ( ế ứ ố Murray (1938)

Nghiên c u tình hu ng là nghiên c u k m t ng ứ ố ứ ỹ ộ ườ i nh ư m t ộ

Nghiên c u tình hu ng là ứ ố nghiên c u sâu hay r t k ứ ấ ỹ v m t ề ộ đơ ị n v

Ví d : nghiên c u tình hu ng ụ ứ ố

Hộp 5: Có kinh phí Plan đầu tư thì sẽ bị giảm

nguồn hỗ trợ ngân sách

“Địa phương chúng tôi hiện đang được tổ chức Plan

hỗ trợ nhiều Do vậy, với nguồn ngân sách của

Nhà nước còn hạn hẹp, cấp trên có ý phân bổ

giảm với chúng tôi để nhường ưu tiên cho các địa phương khác Như vậy cũng là hợp lý thôi”

(Ý kiến trao đổi với BĐH Plan xã Dương Đức -

Lạng Giang, ngày16.6.2005)

b) T ng quan l ch s ổ ị ử

T ng quan l ch s hay t ng quan tài li u nghiên c uổ ị ử ổ ệ ứ

• Là tóm t t nh ng hi u bi t v nh ng v n ắ ữ ể ế ề ữ ấ đề, nh ng ữ

l nh v c có liên quan ĩ ự đế đền tài hay n i dung NCộ

• Nêu m u thu n, u nhẫ ẫ ư ượ đ ểc i m c a các quan i m NCủ đ ể

• Xem l i chạ ương 2 ph n phầ ương pháp thu th p thông tin ậ

b ng phằ ương pháp nghiên c u tài li u theo trình t :ứ ệ ự

1 L a ch n câu h i NCự ọ ỏ

2 L a ch n các c s d li u, bài báo, tài li u ự ọ ơ ở ữ ệ ệ để

tìm

3 L a ch n n i dung, t khóa ự ọ ộ ừ để tìm

4 Nghiên c u tài li uứ ệ và Th c hi n t ng quanự ệ ổ

5 Khái quát hóa k t quế ả

Chú ý khi đọ c và trích d n danh sách tài li u ẫ ệ

ABI, EconLit, )

c) Phân tích

i m m nh, y u,

• Là phân tích m t hi n t ng d i quan đi m h  th ng ộ ệ ượ ướ ể ệ ố

t  ừ bên trong (S, W) ra bên ngoài (O, T) hay đ ng th i ồ ờ

k t h p c  trong và ngoàiế ợ ả

• Đây là công c  s  d ng nhi u trong phân tích các hi n ụ ử ụ ề ệ

tượng dướ ại d ng đ nh tính – xã h i, chính sáchị ộ

• Có th  s  d ng c  trong th o lu n ho c cá nhân t  ể ử ụ ả ả ậ ặ ự

nghiên c uứ

– Nh ng đi m tích c c t  hoàn c nh bên ngoài ữ ể ự ừ ả

– Chúng ta có th  nh n để ậ ược cái gì?

• Thách th c (T)ứ

– Nh ng đi m tieu c c t  hoàn c nh bên ngoài ữ ể ự ừ ả

– Chúng ta có th   m t cái gì?ể ấ

8 b ướ c xây d ng ma tr n SWOT ự ậ

8 b ướ c xây d ng ma tr n SWOT ự ậ

trong kinh doanh

5 K t h p S-O và ế ợ đề xu t ph ấ ươ ng án chi n l ế ượ c phát huy

7 K t h p W-T và ế ợ đề xu t ph ấ ươ ng án chi n l ế ượ c nh m ằ

t i thi u hoá tác d ng c a i m y u và phòng th tr ố ể ụ ủ đ ể ế ủ ướ c

các m i e do t bên ngoài ố đ ạ ừ

8 K t h p S-T và ế ợ đề xu t ph ấ ươ ng án chi n l ế ượ c l i d ng ợ ụ

th m nh c a mình ế ạ ủ để đố i phó v i nguy c e do t ớ ơ đ ạ ừ

bên ngoài.

2.3 CÁC PH Ư Ơ NG PHÁP

PHÂN TÍCH THÔNG TIN

•Phân tích tươ ng quan

•Phân tích h i qui tuy n tínhồ ế

•H

i qui phi tuy n (KTL)

3 Mô hình hóa

a) Th ng kê ố

Các ch tiêu phân tích th ng kê mô t ỉ ố ả

– Phươ ng sai (mô-men b c 2)ậ

– Độ nghiêng (skewness, mô-men b c 3)ậ

1

1

n i

i X

X n

s

1

2 2

1 1

n i

i X

X n

1

X X

n n

n

2 2

2 2

2 2

2 1

x

n

x

2 2

n

x

n

X n

X n

X n

X 1 1 1 2 1

2

2 2

X 2X n( 1 2 ) 1 ( 2 )

Kho ng tin c y (CI) ả ậ

5

1

x

S

X Z

)%

1 (

* 100

X

X

X

96

1 1 96 X

X

X 1 96 X 1 96 X

Kho ng tin c y cho 2 s bình quân ả ậ ố

• Gi s X và Y ả ử độ c l p, v i ậ ớ

• Thì

) ,

(

x x

u N X

) ,

(

~ N u x u y 2x 2y

Y X

) ,

(

y y

u N Y

) ,

(

y x

y

x u u

N Y

X

y

Y x

X

n n

Z Y

X

5 13

B

X

0 2

A

S

5 1

B

Y x

X

n n

Z Y

30

5

1 30

0

2 96 1 5 10 5

.

b) Ki m nh ể đị

1 Kiểm định giả thuyết về sự khác nhau giữa 2 số

X-Giả sử tổng thể các sai lệch giữa X

và Y (X-Y) có phân phối chuẩn Ta cần kiểm định giả thuyết sau:

Ho: x - y = Do (Do là giá trị cho trư

ớc Do=0) H1: x - y Do

Nguyên tắc kiểm định

      Trong đó: D o : giá trị cụ thể cho trước

        Ď ư D o      

T = ưưưưưưưưưưưư       Ď: là trung bình của tổ ng thể s ai lệch X ư Y             

- So sánh T thực nghiệm với T lý thuyết”

Nếu T T (n-1, /2) ta chấp nhận giả thuyết Ho,

Nếu T > T (n-1, /2) ta bác bỏ giả thuyết Ho và khi đó:

Ho : x - y = Do

H1 : x - y Do

T> Tn-1, /2 hoặc T< - T(n-1, /2)

Hay T > T(n-1 , /2)

+ Thí  dụ: Công ty VINAMILK áp dụng công nghệ mới trong chế biến sữa chua Hãy kiểm định xem năng suất lao động của công nhân sau khi sử dụng công nghệ mới với công nghệ

cũ có khác nhau không với mức ý nghĩa là 5% ?

x Trung binh của 10 công nhân theo công nghệ cũ = 56,30

y Trung binh của 10 công nhân theo công nghệ mới = 61,20

Ď là trung binh của tổng thể sai lệch X – Y = - 4,9

Sd là độ lệch chuẩn của tổng thể

X-Y = 4,4833

Ta cần kiểm định gia  thuyết s au:

Tính T kiểm định

Ď - Do 4,9 - 0 4,9

T = - = - = - = 3,456

Như vậy, T kiểm định = 3,456 >T lý thuyết = 2,262 ta

bác bỏ Ho, nghĩa là năng suất lao động của công nhân sau khi áp dụng công nghệ mới khác với công nghệ cũ.

Vi Ď = 4,9 > Do nên x  ư  y  > 0, nghĩa là ở mức ý nghĩa  5% áp dụng công nghệ mới đ∙ làm tăng năng s uất s o với 

Với mức ý nghĩa Ta cần kiểm định gia thuyết sau: Ho: x - y = Do (Do là giá trị cho trước Do=0)

+ Nguyên tắc kiểm định: có 2 trường hợp xảy ra

Trong đó: Do : giá trị cụ thể cho trước (Do =0)

x 2y X và Y - + - nx ,ny : số đơn vị mẫu quan sát của tỏng

Tìm Z /2 bằng cách tra bảng hoặc dùng hàm NORMSINV với /2 trong EXCEL

+ Nếu Z Z /2 ta chấp nhận giả thuyết Ho, coi x - y = Do

+ Nếu Z > Z /2 ta bác bỏ giả thuyết Ho, coi x - y Do và khi đó :

Thí dụ: Một trại chan nuôi gà tiến hành thí nghiệm sử dụng 2 loại thức ăn A và B trên cùng một giống Sau một thời gian thử

nghiệm cho ăn, người ta điều tra 50 con nuôi bằng thức ăn A và

40 con nuôi bằng thức ăn B thu được các số liệu sau:

Bang : Một số chỉ tiêu của 2 mẫu thí nghiệm cho ăn 2 loại

thức ăn A và B

Diễn giai ĐVT Thức an A Thức an B

1 Số đơn vị mẫu quan sát con 50 40

2 Khối lượng trung binh 1 con Kg/con 2,2 1,2

3 Độ lệch chuẩn Kg/con 1,25 1,02

Yêu cầu: Anh chi hãy cho biết khối lượng trung bình 1 con sử dụng ở 2 loại thức ăn sau thời gian nuôi có khác nhau không với mức ý nghĩa là 5%?

2).  Nếu    nx  ,ny  <  30    với    X  ;  Y  đều  tuân 

-Tìm T lý thuyết: Từ cho trước, tra bảng phân phối student với bậc tự do là (nx + ny –2) để tìm T nx + ny –2; /2 , hoặc tra hàm

TINV (nx + ny –2; ) trong EXCEL

- So sánh T thực nghiệm với T lý thuyết:

Nếu T T nx + ny –2; /2 ta chấp nhận giả

Thí dụ: (Lấy lại ví dụ trên)

Một trại chăn nuôi gà tiến hành thí nghiệm sử dụng 2 loại thức ăn A và B trên cùng một giống Sau một thời gian thử nghiệm cho ăn, người ta điều

Diễn giai DVT Thức an A Thức an B

Yêu cầu: Anh chi hãy cho biết khối lượng trung bình 1 con sử dụng ở 2 loại thức ăn sau thời gian nuôi có khác nhau không với mức ý nghĩa là 5%?

Giải:

- Gọi x và y là khối lượng trung bình 1 con sau khi nuôi sử dụng thức ăn A và B;

- Đặt giả thuyết: Ho :  x  ư  y  = 0   

- Tìm T lý thuyết : Tra hàm TINV với bậc tự do là 33; = 0.05 ta được T lý thuyết = 2,03

Như vậy T = 6,39 > T nx + ny –2; /2 = 2,03 ta bác bỏ giả thuyết Ho,

Vì x =2,2 kg/con > ŷ = 1,2 kg/con nên ta xem x  > 

y, chứng tỏ khối lượng trung bình 1 con nuôi bằng thức ăn A lớn hơn nuôi bằng thức ăn B

Gia sử ta có nx và ny là số đơn vị mẫu được chọn ngẫu nhiên,

độc lập từ hai tổng thể X và Y có phân phối chuẩn , thể

hiện ở bang sau:

s 2

x và s 2

y là phương sai của 2 mẫu nx và ny

Với mức ý nghĩa   ta cần  kiểm định giả thuyết s au:

Phương sai 2 2

1.2. Kiểm định giả thuyết về s ự bằng nhau giữa 2 phương 

s ai của 2 tổ ng thể

( F nx-1; ny-1; /2); hoặc tim hàm FINV (nx-1 ; ny-1; /2)

- So sánh F thực nghiệm với F lý thuyết:

Nếu F > F nx-1; ny-1; /2 ta bác bỏ giả thuyết Ho,

Nếu F F nx-1; ny-1; /2 ta chấp nhận giả thuyết Ho Trong trường hợp bác bỏ giả thuyết Ho:

- Tính tiêu chuẩn kiểm định F :

- Tìm F lý thuyết: ta tìm hàm FINV (nx-1 ; ny-1; /2) = FINV (14,19,0.025) = 2,65

- Do F = 1,529 F nx-1; ny-1; /2 = 2,65 ta chấp nhận giả thuyết Ho, nghĩa là mức độ chính xác của 2 máy đóng

c) Phân tích phương

sai

c. Phân tích phương s ai

-Mục tiêu: so sánh trung bình của nhiều nhóm dựa trên các số trung bình mẫu, thông qua kiểm định giả thuyết để kết luận về sự bằng nhau của các số trung bình này.

-là một công cụ để xem xét ảnh hưởng của một hay một số yếu tố nguyên nhân (định tính) đến một yếu tố kết quả kia (định lượng).

-Thí dụ: PP chấm điểm đến Kết quả; Loại lò đến chi phí chất đốt…

-Có 2 dạng: phân tích phương sai 1 yếu tố và nhiều yếu tố -Các bước:

1) Lấy mẫu, tính các số TB mẫu, TB chung của các mẫu

2) Tính tổng các độ lệch bình phương

3) Tính các phương sai

4) Kiểm định giả thuyết

Để kiểm định ta đưa ra 2 giả thiết s au:

SS1= 1

1

1 (

n j

Xj -x1 ) 2 SS2= 2

1

2 (

n j

- Tổng các độ lệch bình phương giữa các nhóm SSB đượ c tính như sau:

- Tổng các độ lệch bình phương của toàn bộ tổng thể (SST) bằng tổng các độ lệch bình phương trong nội bộ nhóm (nội bộ từng mẫu) SSW cộng vớ i tổng các độ lệch bình phương giữa các nhóm SSB

Cụ thể theo công thức sau:

Bảng phân tích phương sai tổng quát dịch ra tiếng việt – ANOVA

- Tìm F lý thuyết (F tiêu chuẩn = F (k-1; n-k; )): là giá trị giớ i hạn tra từ bảng phân phối F

vớ i k-1 bậc tự do của phương sai ở tử số và ; n-k bậc tự do của phương sai ở mẫu số vớ i mức

- Nếu F thực nghiệm > F lý thuyết, bác bỏ Ho, nghĩa là các số trung bình của k tổng thể

Anova: Single Factor

Phản  á nh  biến  động  của  yếu  tố  kết  quả  do 

ảnh  hư ởng  của  yếu  tố  nguyê n  nhân  thứ  hai 

Phản  á nh  biến  động  của  yếu  tố  kết  quả  do 

ảnh  hư ởng  của  yếu  tố  nguyê n  nhân  khá c 

SSE = SST- SSK- SSH

Bảng phân tích phương sai tổng quát dịch ra tiếng việt – ANOVA

Nguồn biến động  Tổng độ lệch bình 

phương (SS)  Bậc tự do  (df)  Phương sai   (MS)  Fư  Tỷ số 

Giữa các hàng SSH (h-1) MSH F1Giữa các cột SSK (k -1) MSK F2Phần dư SSE (k -1) (h-1) MSE

d) Phân tích t ươ ng

quan

Quan h t ệ ươ ng quan

– Là quan h tuy n tính gi a 2 bi n ệ ế ữ ế độ c l pậ

– Có th d báo giá tr 1 bi n khi bi t giá tr c a ể ự ị ế ế ị ủ

bi n kiaế

– H s tệ ố ươ ng quan n m trong kho ng -1 ằ ả đế n 1

– Giá tr -1 và 1 là tị ươ ng quan hoàn h o, r t ả ấ

ch t, tuy n tính gi a 2 bi nặ ế ữ ế

– Giá tr 0 là không có tị ươ ng quan, không có

m i quan hố ệ

T ươ ng quan – m c ứ độ và xu h ướ ng

Xóm Giói tính Trình độTổng diện Tuổi Số khẩu lao động tổng vốn thu nhập 1 năm

e) Phân tích h i qui ồ

Số lao động 4.095244 1.410569 2.903257 0.009894 1.119204 7.071285

Coefficients Standard Error t Stat P-value Lower 95% Upper 95%

1 Mô hình hóa (k t h p KTL + Toán + các môn ế ợ

Xem l i các môn h c liên quan và s v n d ng ạ ọ ẽ ậ ụ ở

Các ph ươ ng pháp phân tích nh l đị ượ ng

khác

S dung s li u hay ử ố ệ

phân tích

S li u th c p ố ệ ứ ấ

• S li u ố ệ đượ c thu th p không ph i cho m c ích ậ ả ụ đ

c a NC hi n t iủ ệ ạ

• Phân tích s li u thông tin ã cóố ệ đ

• S li u thu th p cho s d ng chungố ệ ậ ử ụ

• Nhà NC có nh hả ưở ng nh ỏ đế n d ng s li u (làm ạ ố ệ

th nào i u tra, )ế đ ề

• Không nên nh m v i : ầ ớ Phân tích “th c p” ứ ấ – là

phân tích m t phân tích khác – nh ki m tra tính ộ ư ể

chính xác