Chuyên đề 1: Lý luận về hành chính nhà nước - TS. Hà Quang Ngọc

Cùng nắm kiến thức trong Chuyên đề 1: Lý luận về hành chính nhà nước này thông qua việc tìm hiểu các nội dung sau: Hành chính nhà nước, ác nguyên tắc hành chính nhà nước, các chức năng cơ bản của hành chính nhà nước, cải cách hành chính nhà nước.

I- HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC

• 1- Quản lý nhà nước

• Sự xuất hiện của quản lý

• Chủ thể-mục tiêu: Quản lý đạt mục tiêu

thông qua người khác

• TCCV: Quản lý là hoạt động cần thiết cho

sự phối hợp để đạt đến mục tiêu

• Quản lý gắn với nhu cầu phân công phối

hợp hợp lý trong lao động của con người

I- HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC

1- Quản lý nhà nước

- Quản lý.“Tiến trình, hoạt động hoặc giám sát việc

thực thi nhiệm vụ để đảm bảo rằng các hoạt động trong tổ chức được thực hiện theo hướng đạt được các mục tiêu đã đề ra của tổ chức

- Mục tiêu có thể tự đặt ra hoặc được giao

- Quản lý xã hội đa dạng, với nhiều chủ thể tham gia

- Quản lý nhà nước: xuất hiện với sự ra đời của nhà

nước đó là quản lý xã hội Nội hàm phụ thuộc

CĐCT, LS, ĐĐVH, trình độ phát triển KTXH

- Lập pháp, hành pháp, tư pháp.

1- Quản lý nhà nước

- Đặc điểm:

Chủ thể là CQ, CN trong bộ máy nhà nước

được trao quyền

Đối tượng tất cả cá nhân, tổ chức trong lãnh thổ, công dân ở nước ngoài

Lĩnh vực là toàn diện: CT, KT, VH, XH , AN QP, NG

Quản lý mang tính quyền lực nhà nước

Mục tiêu: phục vụ nhân dân, duy trì sự ổn định, phát triển xã hội

2-Hành chính nhà nước

- Hành chính: minor-phục vụ; ministrale-điều

hành Oxford: “một hành động thi hành”,

“quản lý các công việc”, “hướng dẫn giám sát

sự thực hiện, sử dụng hoặc điều khiển”.

- Hành chính là hoạt động chấp hành và điều

hành quản lý một cách hệ thống theo những quy định định trước nhằm đạt mục tiêu của

hệ thống

- Mối quan hệ: QLNN - HC - QLHCNN

6

2- Hành chính nhà nước

- Quản lý hành chính nhà nước

+ là hoạt động thực thi quyền hành pháp

+ là hoạt động chấp hành và điều hành của hệ thống hành chính nhà nước trong quản lý xã hội theo khuôn khổ pháp luật để phục vụ nhân dân, duy trì ổn định và phát triển xã hội.

- Quản lý hành chính nhà nước là bộ phận của quản lý nhà nước.

+ Thực thi quyền HP: chấp hành, điều hành.

+ Chủ thể:cơ quan, cá nhân có thẩm quyền

So sánh với những loại quản lý khác ?

- Tính liên tục, tương đối ổn định và thích ứng.

- Tính chuyên môn hóa và nghề nghiệp cao

- Tính hệ thống thứ bậc chặt chẽ

- Tính không vụ lợi.

- Tính nhân đạo

8

3- Nền hành chính nhà nước

• Nền hành chính nhà nước là khái niệm

dùng để chỉ tập hợp các yếu tố: hệ thống thể chế hành chính nhà nước, hệ thống tổ chức hành chính nhà nước (bộ máy hành chính nhà nước), đội ngũ công chức và

các nguồn lực vật chất cần thiết đảm bảo cho việc thực hiện nhiệm vụ quản lý

HCNN.

10

3- Nền hành chính nhà nước

a)Thể chế hành chính nhà nước

- Nghĩa rộng: hệ thống cơ quan + cơ chế

hoạt động

- Theo nghĩa hẹp: bao gồm toàn bộ các quy

định, quy tắc do Nhà nước ban hành để điều chỉnh các hoạt động quản lý hành chính nhà nước, tạo nên hành lang pháp lý cho tất cả các hoạt động của CQHCNN, CBCC có thẩm quyền: Hiến pháp, các đạo luật, pháp lệnh và các văn bản pháp quy của cơ quan hành

chính nhà nước

3- Nền hành chính nhà nước

Các yếu tố thể chế hành chính nhà nước

-Hệ thống các văn bản pháp luật điều chỉnh phát

triển kinh tế xã hội

-Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về chức

năng nhiệm vụ quyền hạn thẩm quyền các cơ

- Cơ sở xây dựng quan hệ cụ thể giữa nhà

nước với tổ chức xã hội và công dân

- Hoạt động thường xuyên, liên tục hàng

ngày, tương đối ổn định

- Thẩm quyền trong phạm vi chấp hành, điều hành do luật định

14

- Hoạch định và phê chuẩn các chính sách công

- Tổ chức triển khai thực hiện các chính sách đó

- Cung ứng dịch vụ công

- Các nhiệm vụ khác

c) Đội ngũ cán bộ, công chức hành chính bao gồm những người thực thi công vụ trong bộ

máy hành chính công quyền

d) Nguồn lực vật chất cần thiết cho quản lý

hành chính (để cho các cơ quan hành chính nhà nước hoạt động và thực thi được các

mục tiêu quốc gia)

e) Mối quan hệ giữa các yếu tố cấu thành nền hành chính

3- Nền hành chính nhà nước

4 Vai trò của hành chính nhà nước đối với

sự phát triển kinh tế - xã hội

• Thứ nhất, hành chính nhà nước hiện thực hóa

các mục tiêu, ý tưởng của các nhà chính trị -

những người đại diện của nhân dân

• Thứ hai, hành chính nhà nước điều hành các

hoạt động kinh tế - xã hội nhằm đạt mục tiêu tới mức tối đa và với hiệu quả cao nhất

• Thứ ba, hành chính nhà nước duy trì và thúc

đẩy xã hội phát triển theo định hướng

• Thứ tư, hành chính nhà nước đảm bảo cung

cấp dịch vụ công cho xã hội

II- CÁC NGUYÊN TẮC HÀNH

CHÍNH NHÀ NƯỚC

1.Khái niệm nguyên tắc hành chính nhà nước

- Quy định bắt buộc, tiêu chuẩn định hướng

- Nguyên tắc hành chính là các quy tắc, tư tưởng

chỉ đạo, tiêu chuẩn hành vi mà các chủ thể

hành chính nhà nước phải tuân thủ trong hoạt động hành chinh

- Nguyên tắc hành chính phản ánh quy luật của

quản lý hành chính và sự phát triển xã hội

- Nguyên tắc quản lý hành chính vừa khách quan

vừa chủ quan

2 Các nguyên tắc cơ bản của hành chính nhà nước

• Nguyên tắc đảng cầm quyền lãnh đạo

xã hội tham gia giám sát hoạt động của

Nhà nước

Nguyên tắc pháp trị

- Hoạt động quản lý hành chính dựa trên cơ

sở pháp luật nhất là trong nhà nước pháp quyền XHCN

- Sử dụng đúng thẩm quyền, chức năng khi

thi hành công vụ

- Kết hợp quyền lực với đạo đức, uy tín để nâng cao hiệu lực, hiệu qủa của nền hành chính công phục vụ nhân dân

Nguyên tắc phục vụ

- Hành chính phục vụ lợi ích xã hội và lợi ích công

dân một cách công tâm, trong sạch, công bằng, không vụ lợi, không theo đuổi mục tiêu lợi nhuận;

- Không được đòi hỏi người được phục vụ thù lao;

- Khác biệt cơ bản giữa HC với KD

- Bản chất nhà nước dân chủ nhân dân: tôn trọng

quyền và lợi ích hợp pháp của công dân là xuất phát điểm của hệ thống luật và thể chế, quy tắc, thủ tục hành chính

- Cơ quan, đội ngũ công chức không được quan

liêu, cửa quyền, hách dịch, gây phiền hà…

Nguyên tắc hiệu lực, hiệu quả

Hiệu lực của nền hành chính nhà nước

Sự thực hiện đúng, có kết quả chức năng QLNN

để đạt mục tiêu, nhiệm vụ đề ra Biểu hiện ở sự thực thi chính sách pháp luật nhà nước một

cách nghiêm túc, kịp thời, đầy đủ

Phụ thuộc vào các yếu tố:

- Năng lực, chất lượng của nền hành chính nhà

nước

- Sự ủng hộ của nhân dân

- Đặc điểm tổ chức, vận hành của hệ thống hành chính (lãnh đạo, quản lý, phân công, phối hợp)

Hiệu quả của nền hành chính nhà nước

  Kết quả đạt được của QLHCNN trong so

sánh tương quan giữa chi phí và kết quả

Hiệu quả được thể hiện:

- Đạt mục tiêu tối đa so với chi phí bỏ ra

- Đạt mục đích, mục tiêu QLHCNN đã đề ra

Giải pháp nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu

quả của nền hành chính:

Thứ nhất, Xây dựng Nhà nước pháp quyền

XHCN của dân, do dân và vì dân:

- Nhân dân làm chủ trực tiếp và gián tiếp

- Tăng cường pháp chế, giải quyết kiến nghị

của công dân

- Trách nhiệm của cb, cc với thực thi công vụ

- Vai trò lãnh đạo của đảng

Thứ hai, Chuyển từng bước nền hành chính truyền thống sang nền hành chính phát triển:

- Chuyển từ mệnh lệnh, xin cho sang nền

hành chính phục vụ;

- Tách các chức năng hành chính khỏi chức

năng kinh doanh, dịch vụ hành chính, dịch

vụ công; xã hội hóa để nhân dân cùng tham gia

- Xây dựng mối quan hệ giữa hành chính với

công dân trên cơ sở bình đẳng, các quyền

và nghĩa vụ rõ ràng

- Dân chủ hóa và phân cấp; NN không ôm đồm, độc quyền;

- Xác định rõ quan hệ khu vực công và khu vực tư

- Phục vụ phát triển kinh tế; bảo đảm công bằng xã

III CÁC CHỨC NĂNG CƠ BẢN

CỦA HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC

1.Khái niệm và phân loại chức năng hành

chính nhà nước

Khái niệm: “Những phương diện hoạt động cơ bản

thể hiện bản chất, địa vị pháp lý của một cơ quan nhà nước”, Shafritz, Jay M

- Chức năng bộ máy nhà nước là những phương diện,

những mặt hoạt động cơ bản của nhà nước…

- Thực hiện một chức trách, nhiệm vụ được giao…

Phân loại chức năng hành chính

Phân loại theo phạm vi thực hiện chức năng:

+ Chức năng đối nội,

+ Chức năng đối ngoại

• Phân theo tính chất hoạt động:

+ Chức năng lập quy

+ Chức năng điều hành hành chính

• Phân loại theo cấp hành chính:

+ Chức năng hành chính trung ương

+ Chức năng hành chính địa phương

• Phân loại theo nhóm chức năng bên trong

và bên ngoài đối với hệ thống hành chính

gồm:

+ Chức năng bên trong (nội bộ): gồm các

chức năng vận hành nội bộ nền hành chính hoặc cơ quan hành chính.

+ Chức năng bên ngoài: gồm có nhóm chức

năng quản lý hành chính nhà nước đối với các lĩnh vực và chức năng cung ứng dịch vụ công.

- Giám sát nội bộ là một hình thức phổ biến

trong khu vực hành chính nhà nước

- Chức năng cần thiết để vận hành cơ quan

hành chính vận động có hiệu quả.

- Hành chính có nhiều chức năng nội bộ - bên trong

h) Chức năng báo cáo

i) Chức năng kiểm soát

Chức năng bên ngoài

Chức năng quản lý ngành, lĩnh vực:

- Quản lý nhà nước về kinh tế

- Quản lý tài chính công, dịch vụ công và

công sản

- Quản lý nhà nước về đô thị và nông thôn

- Quản lý nhà nước trong lĩnh vực lao động,

việc làm, tiền lương và bảo trợ xã hội

- Quản lý nhà nước về dân số - kế hoạch

hóa gia đình

- Quản lý nhà nước về văn hóa, giáo dục và y

tế

- Quản lý nhà nước về khoa học, công nghệ

và tài nguyên môi trường

- Quản lý nhà nước về dân tộc và tôn giáo

- Quản lý nhà nước về quốc phòng và an ninh

- Quản lý nhà nước trong lĩnh vực hành chính

tư pháp

Chức năng cung ứng dịch vụ công

• Cung ứng các dịch vụ giáo dục

• Cung ứng các dịch vụ y tế

• …

- Xu thế toàn cầu hóa

- Thành công của một số nước có nền kinh tế

mở như Hàn Quốc, Trung Quốc…

- Gia nhập ASEAN 1995

- Cộng đồng ASEAN 2015

- Gia nhập WTO 2007

- Đàm phán TPP 2013

2 Cải cách hành chính ở các nước

trên thế giới

• Tăng cường tư nhân hóa (xã hội hóa ở VN)

• Hướng tới kiểm soát kết quả dựa trên cơ sở của

quản lý theo mục tiêu kết quả đầu ra MBO

• Điều chỉnh mối quan hệ TW và ĐP (phân cấp,

phân quyền, tự chủ địa phương…)

• Phi quy chế hóa (chuyển giám sát đầu vào và

quy trình thủ tục sang giám sát, đanh giá kết quả đầu ra)

• Thay đổi cấu trúc bộ máy hành chính theo hướng

“phẳng” hơn thay cho hình tháp đồ sộ quan liêu là

mô hình chuyên gia, tư vấn

• Cải cách chế độ công vụ, công chức (mô hình

quản lý nguồn nhân lực trong khu vực công: việc

làm & chức nghiệp) thay cho quản lý nhân sự

• Cải cách tài chính công (thay cấp tiền theo biên

chế bằng theo chương trình, dự án)

• Hiện đại hóa nền hành chính (ứng dụng công

nghệ thông tin, Chính phủ điện tử…)

14 nguyên tắc quản lý hành chính Henri Fayol

- Chuyên môn hóa lao động

- Quyền hạn tương xứng với trách nhiệm

- Kỷ luật

- Thống nhất chỉ huy

- Thống nhất chỉ đao

- Lợi ích cá nhân phục tùng lợi ích tập thể

- Trả công cho nhân viên

Theo Luther Gulick, có 7 nguyên tắc

chức quyền lực trên cơ sơ công việc

việc, đảm bảo điều kiện làm việc

lãnh đạo tổ chức

công chức qua kế hoạch tài chính và kế toán

Những mô hình hành chính nhà nước

Hành chính phát triển (Quản lý công mới, Tái tạo lại CP, Hành chính định hướng hiệu quả…):

1) Mục tiêu là hiệu quả của quản lý;

2) Phi quy chế hóa, đơn giản hóa các thủ tục mềm dẻo, linh hoạt, thích nghi;

3) Phân quyền, khuyến khích cạnh tranh giữa tổ chức công và tổ chức tư, giữa các tổ chức công trong cung cấp dịch vụ;

4) Vận dụng các nguyên tắc của cơ chế thị trường.5) Xã hội hóa, tư nhân hóa một số dịch vụ công,

2) Trao quyền nhiều hơn cho cộng đồng;

3) Định hướng theo kết quả, tức là đánh giá hoạt động của dựa trên kết quả đầu ra chứ không phải đầu vào;

4) Vạch ra phương hướng chứ không áp đặt;

5) Định hướng theo khách hàng: chất lượng dịch

vụ do chính khách hàng đánh giá, coi trọng khách hàng và cho họ quyền lựa chọn;

Những mô hình hành chính nhà nước

Chính phủ mang tinh thần doanh nghiệp:

6) Phòng ngừa những vấn đề trước khi chúng nảy sinh;

7) Đặt trọng tâm vào việc kiếm tiền chứ không chỉ chú ý đến tiêu tiền;

8) Phi tập trung hoá quyền lực;

9) Định hướng theo thị trường: dùng thị trường làm đòn bẩy để thay đổi;

10) Làm xúc tác cho các khu vực công cộng, tư nhân và tự nguyện để họ cùng tham gia giải quyết các vấn đề của cộng đồng

MÔ HÌNH QUẢN TRỊ NHÀ NƯỚC TỐT

1- Huy động sự tham gia của các chủ thể

trong xã hội vào hoạt động quản lý của

nhà nước;

2 - Quản lý theo quy định của pháp luật;

3- Tính công bằng, minh bạch;

4- Sự thích ứng linh hoạt đối với sự thay đổi của môi trường;

5- Sự định hướng và đồng thuận;

6- Trách nhiệm báo cáo và giải trình;

7- Hiệu lực và hiệu quả.

3 Cải cách hành chính ở Việt Nam

• Đại hội VII 1991 đổi mới trọng tâm là KT

• TW8/VII 1995 chuyên về CCHC

• Đột phá NQ38/CP1994 Thủ tục hành chính

• Đại hội VIII 1996 với TW3 về chiến lược CB đến

năm 2020

• TW7 khóa VIII về Bộ máy NN

• Đại hội IX 2001 và Chương trình 2001-2010

• Chương trình CCHC 2011 – 2020 theo

NQ30/CP

Tồn tại, thách thức…

• CCHC là một vấn đề lớn, phức tạp, động chạm tới

lợi ích của nhiều người, nhất là cán bộ, công chức lãnh đạo

• Khó thay đổi nhận thức vì nhiều người không muốn

• Chỉ đạo, điều hành chưa nghiêm túc, thường xuyên

• Chưa tạo được sự đồng bộ, gắn kết với công tác

chỉnh đốn, xây dựng Đảng, với cải cách kinh tế, lập pháp, tư pháp

• Đầu tư tài chính và nguồn nhân lực chưa tương

xứng

Nguyên nhân cơ bản:

• Thứ nhất, chúng ta chưa có nhận thức hay tư

• Thứ ba, sự chỉ đạo, điều hành cải cách hành

chính thiếu tập trung và kiên quyết

Câu hỏi thảo luận

1 Phân tích mối quan hệ giữa quyền hành pháp

với quyền lập pháp và quyền tư pháp Làm thế nào để kiểm soát hoạt động thực thi quyền

hành pháp của các cơ quan nhà nước ?

2 Phân tích vị trí pháp lý và cơ chế hoạt động của

Chính phủ và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Chính phủ ?

3 Hiệu lực, hiệu quả trong hoạt động hành chính

nhà nước là gì ? Làm thế nào để nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hành chính nhà nước ?

4 Một trong những nguyên tắc cơ bản chi phối hoạt

động quản lý nhà nước ở các nước phát triển hiện nay là “Chính phủ cần phải lái thuyền chứ không phải chèo thuyền” Anh (chị) hãy phân tích nguyên tắc trên ?

5 Anh (chị) hãy đánh giá khả năng vận dụng các yếu

tố của mô hình quản lý công mới ở các nước

đang phát triển nói chung và Việt Nam nói riêng ?

6 Tại sao cải cách hành chính ở nước ta được Đảng

và Nhà nước ta xác định là trọng tâm của cải cách nhà nước theo hướng pháp quyền XHCN ?

7 Theo anh (chị) công cuộc cải cách hành chính ở

nước ta hiện nay đang gặp phải thách thức nào ? Cần làm gì để khắc phục ?