Nội dung chính của đề tài nghiên cứu xác định nội dung thông tin và hoàn thiện công tác cung cấp thông tin thống kê nước ngoài cho các đối tượng sử dụng trong nước. Mời các bạn tham khảo!
Trang 1ĐỀ TÀI KHOA HỌC SỐ: 2.2.2-CS06
NGHIÊN CỨU XÁC ĐỊNH NỘI DUNG THÔNG TIN VÀ HOÀN THIỆN CÔNG TÁC CUNG CẤP THÔNG TIN THỐNG KÊ NƯỚC NGOÀI CHO CÁC ĐỐI TƯỢNG SỬ DỤNG TRONG NƯỚC
1 Cấp đề tài : Cơ sở
2 Thời gian nghiên cứu : 2006
3 Đơn vị chủ trì : Vụ Hợp tác quốc tế
4 Đơn vị quản lý : Viện Khoa học Thống kê
5 Chủ nhiệm đề tài : CN Nguyễn Văn Phẩm
6 Những người phối hợp nghiên cứu:
CN Nguyễn Anh Tuấn
ThS Lê Đình Ký
CN Nguyễn Văn Bảo
CN Lê Thu Hiền
CN Bùi Ngọc Tân
7 Điểm đánh giá nghiệm thu đề tài: 8,65 / Xếp loại: Khá
Trang 2PHẦN I THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CUNG CẤP THÔNG TIN TKNN
VÀ NỘI DUNG CẦN PHỔ BIẾN THỜI GIAN TỚI Vấn đề cung cấp thông tin TKNN đã được thực hiện từ lâu Nhưng bối cảnh của thời kinh tế kế hoạch tập trung trước đây khác với ngày nay Yêu cầu về số liệu TKNN từ phía các cơ quan và tổ chức, các doanh nghiệp, người dân trong nước ngày càng nhiều và đa dạng Các đối tượng sử dụng thông tin TKNN ở Việt Nam cũng ngày càng phong phú
1 THỰC TẾ NHU CẦU VỀ TKNN, MỘT SỐ NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ
1.1 Nhu cầu của Lãnh đạo Đảng và Nhà nước các cấp
Trong bối cảnh của một nền kinh tế mở cửa, nhất là khi đất nước ta mới đặt chân vào Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), các cơ quan Đảng, Nhà nước cần có những cơ sở số liệu, nắm bắt tình hình kinh tế - xã hội của các quốc gia, để chủ động hội nhập trong lĩnh vực quản lý của mình với thế giới bên ngoài, làm căn cứ tham khảo khi lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, lựa chọn các đối tác xứng đáng, đưa ra các quyết sách phù hợp trong đàm phán, thoả thuận, hợp tác để cùng có lợi
1.2 Nhu cầu của các doanh nghiệp, cơ sở đào tạo, nghiên cứu và các đối tượng khác
Thực tế cho tới nay, ở TCTK, ngành thống kê chưa nắm bắt hết được mức độ nhu cầu số liệu TKNN của các doanh nghiệp, chưa thấy các doanh nghiệp thể hiện nhu cầu của mình, có thể họ tự kiếm tìm trực tiếp từ các nguồn quốc tế khác nhau, và cũng có thể họ chưa biết tiếp cận tới đâu, với cơ quan nào, mặc dù các phương tiện thông tin đại chúng đã nêu vấn đề các doanh nghiệp nước ta rất thiếu thông tin về các nước khác
Các cơ sở nghiên cứu và đào tạo thì lại có nhu cầu TKNN rất lớn để phục vụ các công trình đồ án, so sánh quốc tế, giảng dạy, minh hoạ các chủ
đề bài giảng tại các giảng đường, tại các viện nghiên cứu, các cơ sở khoa học, đặc biệt là đội ngũ sinh viên khi thực hiện các đề tài khoa học, chuyên đề học tập, luận văn tốt nghiệp, v.v…
Đối với các đối tượng sử dụng thông tin TKNN khác, qua thực tế các ấn phẩm Niên giám thống kê với chương Thống kê nước ngoài, các quyển sách được biên soạn chuyên về TKNN được phát hành nhiều lần với số lượng nhiều bản mỗi đợt đều tiêu thụ hết trong khoảng thời gian ngắn, cho thấy nhu cầu TKNN ở nước ta khá cao
Trang 31.3 Nhu cầu thông tin TKNN ngay trong nội bộ cơ quan TCTK
Các đơn vị trong Tổng cục là những đối tượng sử dụng thông tin TKNN trước tiên và thường xuyên nhất phục vụ cho các hoạt động thuộc chức năng nhiệm vụ của mình ở từng đơn vị
Vụ Thống kê tổng hợp cần số liệu TKNN để đưa vào Niên giám hàng năm, các báo cáo phân tích định kỳ (năm, 2-3-5-10 năm,…)
Các đơn vị cần thông tin phục vụ các báo cáo phân tích tổng hợp và so sánh quốc tế
Người dùng tin TKNN thường hay đưa ra những yêu cầu khó đáp ứng
2 MỘT SỐ NỘI DUNG TKNN ĐÃ ĐÁP ỨNG ĐƯỢC
2.1 Thực trạng nội dung thông tin TKNN và kết quả đã phổ biến
2.1.1 Niên giám thống kê
Thực trạng về nội dung TKNN đã phổ biến được thể hiện qua nội dung các chỉ tiêu thống kê đã công bố trong các hình thức phổ biến khác nhau của TCTK những năm qua, kể từ khi cơ quan thống kê được thành lập
Trước hết phải kể tới Niên giám Thống kê (đầy đủ và tóm tắt) Những năm trước đây, nội dung các chỉ tiêu TKNN được đưa vào Niên giám còn sơ sài, số lượng không nhiều và khối lượng không lớn, do nhu cầu TKNN thời bao cấp không cao, ít ai đòi hỏi Ngày nay bức tranh đã hoàn toàn khác, số lượng chỉ tiêu nhiều hơn, phong phú hơn Có một đặc điểm dễ nhận thấy là nội dung trong các Niên giám thường xuyên có sự thay đổi qua các năm, phụ thuộc nhiều vào ý kiến chủ quan của người cung cấp
2.1.2 Các tài liệu thống kê nước ngoài
Ngoài Niên giám hàng năm, còn phải kể tới các ấn phẩm chuyên sâu khác Đầu thập niên 1970, TCTK đã ấn hành Tập san "Thông tin TKNN" mỗi quí một lần, do Phòng TKNN biên soạn Song nội dung thông tin chủ yếu chỉ
đề cập tới các vấn đề phương pháp luận, ít thấy số liệu, và chủ yếu cũng chỉ liên quan đến thống kê của các nước thuộc khối SEV
Khi Viện Nghiên cứu khoa học thống kê được thành lập với Phòng TKNN chuyển từ trực thuộc Tổng cục sang, thì hàng quý cho ra Tập san
"Thông tin khoa học thống kê" có một phần TKNN, nhưng chủ yếu vẫn là các vấn đề phương pháp luận trên cơ sở kinh nghiệm nước ngoài, đặc biệt là các nước khối SEV, và Tập san "Thông tin TKNN" chấm dứt tồn tại
Trang 4Năm 1989, Viện Khoa học Thống kê chủ biên xuất bản cuốn sách "Số liệu kinh tế - xã hội các nước châu Á - Thái Bình Dương" Đây là cuốn sách đầu tiên của Tổng cục phổ biến số liệu TKNN, nhằm góp phần vào công cuộc đổi mới và phục vụ ba chương trình kinh tế lớn của Đảng
Tháng 4-1991, Phòng TKNN và HTQT của Tổng cục biên soạn và cho xuất bản tiếp cuốn "Những chỉ tiêu chủ yếu các nước châu Á - Thái Bình Dương" với nội dung cập nhật mới thêm nhiều số liệu Một số chỉ tiêu lúc đó còn tỏ ra xa lạ với nền thống kê nước nhà đều đã được giải thích cặn kẽ Đây cũng là dịp để các nhà thống kê Việt Nam có cơ hội tiếp cận với hệ thống chỉ tiêu thống kê thế giới Cuốn sách nói chung được đánh giá có tính hội nhập cao Các năm tiếp theo, sau khi Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ bảy của ASEAN, và là nước thành viên của APEC và nhiều thể chế quốc tế khác, Vụ Tổng hợp và Thông tin chủ trì biên soạn một cuốn chuyên về TKNN, như: "Tư liệu kinh tế bảy nước thành viên ASEAN", “Số liệu kinh tế
- xã hội các đô thị lớn của Việt Nam và thế giới”, "Số liệu kinh tế xã hội các nước và vùng lãnh thổ trên thế giới", nhằm đem đến cho người sử dụng bức tranh kinh tế - xã hội của tất cả các nước và lãnh thổ, các châu lục trên thế giới Các tài liệu đều được nhiều người sử dụng
2.1.3 Trang web
Mạng LAN GSO-Net của TCTK đã hoạt động từ cuối những năm 90 của thập kỷ trước, song để có được một trang web tương đối hoàn chỉnh như hiện nay thì mới chỉ được khai thác từ năm 2005 Trong chuyên mục “Số liệu thống kê” của trang web có mục “Thống kê nước ngoài” với một số nội dung nhất định, tuy chưa phong phú Thực ra đó chỉ là một phần trong Chương Thống kê nước ngoài của Niên giám thống kê
2.1.4 Các tài liệu khác
Ngoài các công cụ phổ biến thông tin nêu trên có chứa số liệu nước ngoài, còn các ấn phẩm khác của TCTK, dù trực tiếp hay gián tiếp, một mặt
sử dụng số liệu TKNN, mặt khác lại cũng tham gia vào việc phổ biến TKNN,
ví dụ tạp chí "Con số và sự kiện", tập san "Thông tin khoa học thống kê", Bản tin "Thông tin thống kê"… vẫn thường đăng bài về kinh tế thế giới, trong đó
có sử dụng số liệu nước ngoài để phân tích, và như vậy người đọc đã có cơ hội tiếp cận với TKNN Sổ lịch tết hàng năm của Tạp chí "Con số và sự kiện"
có hẳn một phần số liệu từng nước ASEAN, APEC, và đó cũng coi những nội dung TKNN được phổ biến cho người sử dụng
Trang 53 NỘI DUNG TKNN CẦN PHỔ BIẾN TRONG THỜI GIAN TỚI
Những năm trước đây, nội dung TKNN trong niên giám còn ít và sơ sài Ngày nay, do nhu cầu ngày càng phát triển, năng lực thống kê qua năm tháng của toàn ngành đã có những tiến bộ vượt bậc, nhiều chỉ tiêu đã được nghiên cứu, tính toán theo các chuẩn mực và thông lệ quốc tế, việc cung cấp số liệu nước ngoài đạt được những kết quả khả quan với tính so sánh quốc tế đang ngày càng được cải thiện, nhưng các chỉ tiêu đưa ra qua các năm còn thiếu ổn định, thiếu nhất quán
Đề tài nghiên cứu này đề xuất nội dung thông tin TKNN cần được phổ biến một cách ổn định cho tới năm 2010 như sau:
3.1 Niên giám Thống kê
3.1.1 Niên giám đầy đủ
- Diện tích, dân số và mật độ dân số
- Tỷ lệ sinh, tỷ lệ chết, tỷ lệ tăng tự nhiên và tuổi thọ bình quân
- Tổng sản phẩm trong nước (GDP) theo giá thực tế của thế giới
- Tỷ lệ GDP của mỗi nhóm nước so với tổng sản phẩm của thế giới
- GDP và GDP bình quân đầu người theo giá thực tế
- Tốc độ tăng GDP
- GDP theo sức mua tương đương (PPP) bình quân đầu người
- Tỷ trọng của ba khu vực kinh tế trong GDP theo giá thực tế
- Tỷ trọng tiêu dùng cuối cùng, tích luỹ tài sản trong GDP theo giá thực tế
- Tỷ lệ thu nhập quốc gia (GNI) so với GDP theo giá thực tế
- Tổng dự trữ quốc tế
- Xuất khẩu và nhập khẩu
- Xuất khẩu bình quân đầu người
- Chỉ số giá tiêu dùng (CPI)
- Tỷ trọng thu nhập của các nhóm dân cư chiếm trong tổng thu nhập
- Hệ số bất bình đẳng trong thu nhập
- Chỉ số phát triển liên quan đến giới
- Chỉ số vai trò của phụ nữ
Trang 6- Chỉ số phát triển con người
- Một số chỉ tiêu kinh tế - xã hội của từng nước ASEAN và lân cận
3.1.2 Niên giám tóm tắt
Để đáp ứng nhanh thông tin cho người sử dụng, nội dung số liệu nước ngoài trong Niên giám tóm tắt cần là những chỉ tiêu chủ yếu có tính tổng hợp trên tầm vĩ mô của kinh tế các nước trong khu vực và lân cận, nên nội dung
đó phải được đưa vào một Chương chuyên TKNN, và bao gồm:
- GDP và GDP bình quân đầu người;
- Tốc độ tăng trưởng;
- Dân số;
- Tỷ giá hối đoái;
- CPI;
- Tỷ lệ thất nghiệp;
- Lực lượng lao động;
- Xuất - Nhập khẩu;
- Vị thế của Việt Nam trong thứ tự xếp hạng một số sản phẩm trọng điểm trên thế giới và khu vực (như lúa, xuất khẩu gạo, hạt tiêu, hạt điều, chỉ
số HDI) Riêng bảng này là kết quả rút ra được từ kinh nghiệm phổ biến thông tin TKNN của Cục Thống kê Trung Quốc đã làm
3.2 Ấn phẩm Thống kê nước ngoài
3.2.1 Phạm vi khu vực ASEAN
Nội dung cụ thể "Tư liệu kinh tế các nước thành viên ASEAN" nên bao gồm các chỉ tiêu:
- Diện tích, dân số, mật độ dân số;
- Sản lượng và năng suất một số cây trồng chính;
- Đàn gia súc, gia cầm và sản lượng chăn nuôi;
- Sản lượng một số sản phẩm công nghiệp chính (điện, gỗ, giấy, …);
- Giao thông vận tải: vân chuyển và luân chuyển hành khách và hàng hoá;
- Số lượng phương tiện vận tải theo hình thức vận tải;
- Tổng chiều dài đường bay;
Trang 7- Số lượng điện thoại, máy Fax, mobiles (tổng số và bình quân 1000 dân);
- Trị giá xuất nhập khẩu;
- Chi đi du lịch ra nước ngoài;
- Doanh thu du lịch nước ngoài;
- Số lượng khách du lịch quốc tế;
- Số lượng học sinh các cấp;
- Số người bị nhiễm HIV/AIDS
3.2.2 Phạm vi toàn thế giới
Nội dung thông tin cụ thể "Số liệu kinh tế xã hội các nước và vùng lãnh thổ trên thế giới" đem phổ biến nên bao gồm:
Phần I: Một số chỉ tiêu tổng hợp từng nước, châu lục, khối nước
1.1 Tỷ trọng một số chỉ tiêu của các nước so với thế giới
1.2 Diện tích, dân số và mật độ dân số
1.3 Dân số chia nam - nữ
1.4 Xếp hạng thế giới một số chỉ tiêu tổng hợp
1.5 Tốc độ tăng GDP
1.6 GDP theo giá thực tế
1.7 Tỷ trọng của ba khu vực kinh tế trong GDP
1.8 GDP giá thực tế bình quân đầu người
1.9 GDP theo sức mua tương đương bình quân đầu người
1.10 Tỷ lệ tích lũy tài sản so với GDP
1.11 Tỷ lệ tiêu dùng cuối cùng so với GDP
1.12 Tỷ trọng thay đổi tồn kho trong GDP
1.13 Tỷ lệ tiêu dùng của chính phủ trong GDP
1.14 Tỷ lệ tiêu dùng cá nhân trong GDP
1.15 Tổng thu nhập quốc gia (GNI) theo giá thực tế
1.16 Tỷ lệ tổng thu nhập quốc gia so với GDP
1.17 Thu - chi ngân sách
1.18 Tổng dự trữ quốc tế
1.19 Nợ nước ngoài (tính đến cuối năm)
1.20 Chỉ số giá tiêu dùng CPI
1.21 Số lượng máy tính sử dụng
1.22 Số lượng máy tính bình quân 1000 dân
Trang 81.23 Tỷ lệ thất nghiệp
1.24 Tỷ trọng thu nhập của các nhóm dân cư chiếm trong tổng số 1.25 Hệ số bất bình đẳng trong thu nhập
1.26 Chỉ số phát triển liên quan đến giới (GDI)
1.27 Chỉ số vai trò của phụ nữ (GEM)
1.28 Chỉ số phát triển con người (HDI)
Phần II: Nông lâm nghiệp và thủy sản
2.1 Xếp hạng sản lượng một số nông sản
2.2 Diện tích cây lương thực có hạt
2.3 Sản lượng lương thực có hạt
2.4 Sản lượng lương thực có hạt bình quần đầu người
2.5 Diện tích lúa
2.6 Sản lượng lúa
2.7 Sản lượng lúa bình quân đầu người
2.8 Diện tích ngô
2.9 Sản lượng ngô
2.10 Sản lượng ngô bình quân đầu người
2.11 Diện tích khoai lang
2.12 Sản lượng khoai lang
2.13 Diện tích cà phê
2.14 Sản lượng cà phê
2.15 Diện tích chè
2.16 Sản lượng chè
2.17 Diện tích mía
2.18 Sản lượng mía
2.19 Diện tích hạt tiêu
2.20 Sản lượng hạt tiêu
2.21 Diện tích cao su
2.22 Sản lượng cao su
2.23 Tỷ lệ diện tích đất canh tác được thủy lợi hoá
2.24 Số lượng trâu, bò
2.26 Số lượng lợn
2.27 Sản lượng cá khai thác
2.28 Sản lượng gỗ khai thác
Phần III: Công nghiệp
3.1 Sản lượng than sản xuất và tiêu dùng
Trang 93.2 Sản lượng dầu thô khai thác và tiêu dùng
3.3 Sản lượng giấy, bìa sản xuất
3.4 Sản lượng xi măng sản xuất
3.5 Sản lượng điện sản xuất và tiêu dùng
3.6 Sản lượng đường sản xuất
Phần IV: Kinh tế đối ngoại
4.1 Xuất khẩu và nhập khẩu
4.2 Số khách du lịch quốc tế
4.3 Chi tiêu của khách du lịch
4.4 Doanh thu du lịch
4.5 Tỷ giá hối đoái chính thức bình quân năm
3.3 Trang web
Ngoài những nội dung hiện có, nên đưa toàn bộ nội dung Chương Thống kê nước ngoài của Niên giám thống kê vào chuyên mục "Thống kê nước ngoài" của trang web Điều đó nghĩa là ngoài những chỉ tiêu đã có hiện nay trên mạng đã nêu, cần đưa thêm các chỉ tiêu mà đã được phổ biến sẵn trong Niên giám, phân theo các quốc gia và lãnh thổ
Ngoài ra, nội dung các chỉ tiêu trong các tài liệu chuyên TKNN đã nêu trên cũng cần đưa vào mục này trên mạng để tiện cho người sử dụng truy cập
và tìm kiếm
3.4 Các tài liệu khác
Phần trên đã trình bày thực trạng của các tài liệu khác cũng tham gia phổ biến TKNN trong một khuôn khổ nhất định Trong thời gian tới (trước mắt có thể là đến năm 2010) nên duy trì các hình thức này, nhưng nên tăng thêm tính
ổn định, ví dụ tạp chí "Con số và sự kiện" nên mỗi số dành một phần nhỏ (có thể nửa trang) để phổ biến chuyên số liệu nước ngoài theo chủ đề và lĩnh vực được dự kiến trước, ví dụ tháng này về GDP, tháng khác về dân số, tháng sau nữa về tỷ lệ thất nghiệp, về FDI, v.v…
3.5 Các Phụ san Thống kê nước ngoài đột xuất
Hình thức phổ biến TKNN này từ trước tới nay chưa có Vào các đợt kỷ niệm, sự kiện quốc tế quan trọng, hoặc có những chủ đề kinh tế quốc tế nhiều người quan tâm, thì TCTK cần cho ra các ấn phẩm thông tin thích hợp đáp ứng nhu cầu một cách sốt dẻo, thiết thực nhất
Trang 10PHẦN II HOÀN THIỆN CÔNG TÁC CUNG CẤP THÔNG TIN TKNN,
ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP Đây là vấn đề lần đầu tiên được nghiên cứu tới, trên cơ sở toàn bộ "bức tranh" về phổ biển số liệu TKNN ở TCTK từ trước tới nay nêu trên, việc hoàn thiện được đề cập tới theo các khía cạnh:
- Nhận rõ mục đích của phổ biến thông tin TKNN;
- Tìm hiểu kinh nghiệm phổ biến thông tin thống kê nước ngoài của một
số cơ quan thống kê quốc gia trên thế giới;
- Phân loại đối tượng sử dụng TKNN và nội dung thông tin của họ;
- Tìm hiểu cơ sở pháp lý của hoạt động thống kê nước ngoài;
- Xác định tính đặc thù của TKNN so với thông tin thống kê trong nước;
- Xem xét các hình thức và công cụ phổ biến thông tin;
- Nghiên cứu tìm kiếm các nguồn thông tin thống kê nước ngoài;
- Tìm hiểu chính sách phổ biến thông tin thống kê;
- Khẳng định một số yêu cầu về nhân lực trong công tác TKNN
1 MỤC ĐÍCH BIÊN SOẠN, PHỔ BIẾN SỐ LIỆU NƯỚC NGOÀI
1) Giúp các doanh nghiệp có thông tin về thế giới để lập kế hoạch nâng cao khả năng cạnh tranh, tìm kiếm thị trường, tìm bạn hàng và đối tác
2) Giúp các cơ quan Đảng, Nhà nước nắm bắt tình hình và xu thế phát triển của thế giới để chủ động hội nhập, lựa chọn đối tác xứng đáng, đưa ra quyết sách phù hợp trong đàm phán, thoả thuận, hợp tác cùng có lợi
3) Giúp các nhà nghiên cứu, cơ sở đào tạo có được các thông tin thống kê cần thiết về thế giới bên ngoài để thực hiện việc đào tạo các thế
hệ mới, nâng cao nguồn nhân lực cho đất nước trong bối cảnh cạnh tranh gắt gao
4) Để quảng đại quần chúng có thông tin hiểu thêm bức tranh kinh tế -
xã hội của các nước, từ đó so sánh tìm vị thế của mình trong cộng đồng quốc
tế Đây cũng là một biện pháp nâng cao dân trí về thế giới bên ngoài
5) Giúp các đơn vị trong nội bộ ngành Thống kê có được thông tin TKNN để thực hiện các chức năng phân tích, so sánh quốc tế