Bài viết Sử dụng nguồn lao động và phân bố dân cư ở Việt Nam bao gồm những nội dung về sự hình thành số lượng và chất lượng người lao động; các phương hướng chính nâng cao mức độ sử dụng đầy đủ và hiệu quả người lao động; phân bố lại lao động dân cư theo lãnh thổ di dân xây dựng các vùng kinh tế mới.
Trang 1S D NG NGU N LAO NG VÀ PHÂN B DÂN C VI T NAM
TR N ÌNH HOAN
VI T NAM có ngu n lao đ ng r t đông đ o, hi n có trên 32 tri u ng i, đ n n m 2000 có t i 45-46 tri u
Có th nói vi c gi i quy t toàn b nh ng nhi m v ph i tri n kinh t -xã h i đ c đ t ra tr c m t c ng
nh trong t ng lai, xét cho cùng là ph thu c vào vi c s d ng h p lý và có hi u quá ngu n tiêm n ng to l n
b c nh t này c a đ t n c S d ng NL có n i dung r t r ng, ngoài vi c phát tri n phân công lao đ ng t i ch
là ch y u còn bao g m c v n đ phân b l i lao đ ng dân c gi a các vùng Vi c phân b dân c xây d ng và phát tri n các vùng kinh t m i còn có ý ngh a quan tr ng v nhi u m t, nó t o đi u ki n khai thác t t h n ngu n tài nguyên c a đ t n c, thúc đ y s phát tri n nhanh h n các vùng l c h u, đ a đ ng bào dân t c ít
ng i lên trình đ phát tri n đ ng đ u h n B i v y, trong bài này, chúng tôi tách ra thành m t m c riêng Khi nghiên c u và s d ng ngu n lao đ ng (NL ), không th không xem xét đ n s hình thành s l ng
và ch t l ng NL Tình hình s l ng và c c u, ch t l ng L hi n nay đang gây nhi u khó kh n, tr ng i cho vi c s d ng có hi u qu chính là đo tr c đây chúng ta thi u s quan tâm đúng m c đ n v n đ này
I - HÌNH THÀNH S L NG VÀ CH T L NG NL
Vi c s m có s dân đông đ ng hàng th 12 nh ng n c đông dân nh t th gi i và NL r t d i dào, l i đang vào th i k có t c đ t ng NL cao do nh h ng c a bùng n dân s x y ra vào nh ng n m 1960 (xem ng d i)
T c đ t ng dân s và NL bình quân n m qua các th i k Vi t Nam
%
1960 - 1975 1975 – 1980 1980 – 1985 1985 – 1990 1990 – 2000 2000 - 2010
- Dân s
- NL
3,05 3,20
2,45 3,37
3,25 3,36
2,05* 3,55
1,61 2,58
1,10 2,03
Th i k 1976 – 1980, m i n m Vi t Nam t ng thêm 75-80 v n lao đ ng, 1981- 1985: 85- 90 v n, còn 1986
- 1990 t i 1- 1,1 tri u N m 2000, s ng i trong đ tu i lao đ ng có kho ng 45 – 46 tri u T c đ t ng NL cao, l i x y ra trong đi u ki n n n kinh t có nhi u m t khó kh n và m t cân đ i làm cho v n đ gi i quy t vi c làm và s d ng có hi u qu NL có ý ngh a đ c bi t quan tr ng song c ng h t s c ph c t p, khó kh n
Do tháp tu i dân s thu c lo i tr (tr em d i 16 tu i chi m 4l,2%) và s ng i ch a tham gia làm vi c trong n n kinh t qu c dân còn nhi u, nên t l dân s làm vi c ch có 44,5%, còn t l dân s s ng ph thu c
t i 55,5% N u k c ph n qu th gian làm vi c trong n m ch a đ c s d ng (do nhi u nguyên nhân) thì có
t i g n 1/3 NL ch a d t thu hút vào s n xu t NL có c c u r t tr , thanh niên 16-30 tu i chi m trong s
ng i thu c đ tu i lao đ ng trên 65% Trình đ v n hóa ph thông so v i tr c kia đ c nâng cao đáng k Trong vòng s ng i làm vi c trong s n xu t xã h i, s ng i có trình đ v n hóa c p III tr lên chi m trên
*T c đ t ng dân s t n m 1988 – 2010 la t c đ d báo
Trang 220% Trình đ v n hóa khá c a l p thanh niên c ng v i u đi m truy n th ng c a ng i lao đ ng Vi t Nàm là
ch u khó, khéo tay, thông minh, nhanh nh n đã t o kh n ng đ ti p thu cái m i, ti p thu khoa h c k thu t, có
th làm l t nh ng ngành ngh k thu t tinh s o c đi m này t o thu n l i cho vi c đào t o, xây d ng l c
l ng lao đ ng khoa h c k thu t, cho vi c đ y m nh cách mang khoa ho k thu t và c i ti n qu n lý kinh t ,
đ ng th i c ng là m t u th đ phát tri n h p tác qu c t s d ng lao đ ng v i các n c trong vi c nh n gia công s n xu t các s n ph m yêu c u k thu t cao c ng nh vi c đ a lao đ ng sang làm vi c các n c, k c
các n c phát tri n Nh ng k t qu cao trong thi qu c t c a th h tr Vi t Nam v các m t toán h c, v t lý
h c, ki n trúc, nh c hoa, tay ngh , c ng nh nh ng đánh giá, nh n xét t t c a b n đ i v i công nhân Vi t Nam làm vi c t i Liên Xô, c, Ti p đã ch ng minh khá rõ đ c đi m này
M t y u kém v ch t l ng dan s và NL c a n c ta c ng th y khá rõ qua nhi u khía c nh Nhìn chung
do đ i s ng còn nhi u khó kh n, th p kém, nên s c kh e, th vóc c a ng i lao đ ng còn kém, t ng
ch m.Th m chí có m t gi m sút Trong 10 n m g n đây, chi u cao và cân n ng c a thanh niên không t ng, cân
n ng c a tr s sinh gi m, trung bình d i 2,5 kg, 72% d i 3kg Kh o sát đi n hình n công nhân nhà máy
d t 8/3 cho th y, s c kh e bình quân là 2,5/4 (lo i 3), hi u su t làm vi c gi m rõ, lo i 4 s c kh e gi m sút nhi u, không thích h p v i công vi c, có th chuy n sang làm vi c nh đ ch v ngh m t s c, h u tr c tu i qui đ nh So ng i trong tu i lao đ ng thu c khu v c Nhà n c v ngh m t s c lao đ ng khá đông N m 1981, trong t ng s ng i v ngh h u và m t s c lao đ ng 7.886 ng i, thì th t s c lao đ ng chi m 27.446 (47,4%),
n m 1982 các con s t ng ng là 82.928 và 37.459 (45,2%) C c u gi i tính, đ tu i c a NL m t s vùng
và ngành ch a h p lý T l n ngành than chi m quá cao (trên 30%) Trong khi đó, có m than t i trên 70% nam thanh niên sông đ c thân, đi u ki n l p gia trình khó kh n, s ng i b v quê quán khá đông Có n m s tuy n m i không đ thay th s r i kh i s n xu t T l dân s s ng thành th còn th p (n m 1985 là 19,6%)
c ng chi ph i, nh h ng nhi u đ n ch t l ng dân s và NL
Lao đ ng chuyên môn k thu t đ c đào t o theo h th ng c a Nhà n c đ n nay đ c trên 1 tri u công
nhân k thu t, h n 637 ngàn trung h c chuyên nghi p, 322 ngàn cao đ ng, đ i h c và trên 5.000 ng i có trình
đ trên đ i h c N u k đ n c lao đ ng k thu t đ c đào t o theo các ngu n khác thì c ng ch chi m kho ng 12% so v i t ng NL , đây là m t t l còn r t th p so v i yêu c u phát tri n đ t n c
C c u lao đ ng k thu t theo ngành ngh và theo trình đ đ u ch a h p lý S phân b , s d ng lao đ ng
k thu t cùng còn kém S ng i làm vi c trái ngành, trái ngh khá nhi u, vì v y ti m n ng lao đ ng khoa h c
k thu t ch a đ c phát huy s d ng t t
hình thành s l ng, ch t l ng NL đáp ng yêu c u ph i tri n kinh t - xã h i tr c m t và trong
t ng lai, c n chú ý nh ng bi n pháp chính sau:
- gi m nhanh nh p đ t ng NL c n ph i đ y m nh vi c th c hi n k ho ch hóa gia đình, gi m th p t
l t ng dân s t 2% hi n nay xu ng 1% vào n m 2000- 2005
- i u hòa cân b ng c c u nam, n c a dân s và NL thông qua vi c đi u ch nh phân b s n xu t và phân b l i dân c NL theo hình th c di dân c h
- C i ti n vi c xây đ ng và áp d ng các b ng cân đ i cán b chuyên môn và công nhân k thu t làm c s cho vi c k ho ch hóa đào t o và phân ph i lao đ ng k thu t
- Phát tri n đa d ng và thích h p các hình th c đào t o và đào t o l i các hình th c phân ph i, s p x p vi c làm cho cán b chuyên môn và công nhân k thu t
- T ng c ng giáo d c lao đ ng, giáo d c h ng nghi p, gi ng d y k thu t c b n, t ng h p, gi ng d y ngh nghi p ph c p trong tr ng ph thông, s m kh c ph c cách h c “ch chay”
- ng th i v i vi c chú tr ng h đào t o cán b chuyên môn, k thu t có trình đ cao, c n phân lu ng b t
h c sinh sau khi h c h t ph thông c s sang h c ngh , chu n b t t ngh nghi p cho th h tr b c vào lao
Trang 3đ ng Vi c ti p t c nâng cao trình đ v n hóa ph thông cho ng i lao đ ng s đ c th c hi n b ng con đ ng
b túc v n hóa cho h c sinh trong các tr ng d y ngh và cho ng i lao đ ng trong s n xu t N i dung h c
v n hóa c ng g u ngang v i vi c ph bi n, giáo d c nghê nghi p, k thu t
- C i ti n n i dung, ph ng pháp đào t o, b i d ng lao đ ng chuyên môn k thu t, đ m i trang b c s
v t ch t k thu t cho vi c đào t o, qui ho ch, đi u ch nh màng l i các c s đào t o theo h ng g n li n v i
s n xu t và nghiên c u, v i n i có nhu c u v lao đ ng k thu t
- Xây d ng và th c hi n các qui ch và chính sách nh m s d ng h p lý và có hi u qu lao đ ng k thu t
- B sung, đi u ch nh c c u kinh tê trên c s nghiên c u sâu s c c c u, ch t l ng NL nh m phát huy
t t nh t ti m n ng NL c a đ t n c
II -CÁC PH NG H NG CHÍNH NÂNG CAO M C
S D NG Y VÀ CÓ HI U QU NL
1 Phát tri n n n kinh t v i c c u nhi u thanh ph n đ c coi là h ng có kh n gn thu hút l n
NL vào s n xu t xã h i
C c u n n kinh t qu c dân nhi u thành ph n Vi t Nam hi n nay và trong giai đo n t i có d ng nh nêu
trong s do sau:
N n kinh t qu c dân
Kinh t
t b n nhà n c
Kinh t
xã h i
ch ngh a
Kinh t
t b n
t nhân
Kinh t t
nhiên, t
c p, t túc
Kinh t ti u
s n xu t hàng hóa
Kinh t gia đình
Khu v c kinh t
t p th
Khu v c kinh t
qu c doanh
Trong th ng kê Nhà n c hi u nay ch a có s li u ph n ánh đ y đ s phân b NL theo các thành ph n kinh t S li u hi n có đ c phân tích trong b ng sau: ( n vi : 1.000 ng i, %)
T ng s ng i làm vi c trong
s n xu t xã h i
Trong đó: - Qu c doanh
- T p th
3.828,1 18.615,6
14,7 71,5
Trang 4- Cá th , t nhân 3.581,6 13,8
Kh n ng t ng m c thu hút lao đ ng vào s n xu t, m mang thêm vi c làm c a n n kinh t phát tri n v i
c c u nhi u thành ph n là r t l n Có r t nhi u d n ch ng th c t cho quan đi m n y Ch ng h n vi c phát
tri n cà phê N m 1986, t ng di n tích cà phê c a n c ta đ t trên 4 v n ha D ki n 1986- 1990 s trông m i 7
- 8 v n ha, trong đó khu v c qu c doanh k c vi c thu hút ngu n v n h p doanh v i các n c XHCN, ch có
th th c hi n đ c 20-30% nhi m v , còn 70-80% ph i d a vào kinh t t p th , kinh t cá th và kinh t gia
đinh Riêng kinh t gia đình, kinh t cá th có th đ m nh n trên 1/2 di n tích tr ng m i S d ng nhi u thành
ph n kinh t đ phát tri n cà phê (qu c doanh, t p th cá th , kinh t gia đình, kinh t liên doanh liên k t kinh
t ) thì có th đ a đi n tích cà phê n m 2000 lên trên 20 -25 v n ha
Nh ng bi n pháp l n đ th c hi n t t s phân b s d ng NL theo các thành ph n kinh t :
- C i ti n qu n lý kinh t , đ c bi t là c i ti n c ch qu n lý kinh t trong các thành ph n kinh t XHCN là
qu c doanh và t p th nh m nâng cao hi u qu kinh t và n ng su t lao đ ng, đ thành phân này x ng đáng
đóng vai trò nòng c t ch đ o trong n n kinh t nhi u thành ph n
Th ch hóa các ch tr ng chính sách có liên quan đ n phát tri n các thành ph n kinh t , t o c s pháp lý
cho vi c đ u t c a các t ch c và cá nhân đ phát tri n s n xu t t o m vi c làm Ti p theo vi c công b Lu t
đ u t n c ngoài t i Vi t Nam, Nhà n c c n có pháp lu t và đ u t trong n c và nh ng chính sách có liên
quan khác (chính sách thu , giá c , cung ng v t t , nguyên v t li u, thuê m n lao đ ng, b o h và th a k tài
s n ) đ các h t nhân yên tâm đ u t v n k thu t, thu hút lao đ ng phát tri n s n xu t
- Xúc ti n xay d ng b Lu t lao đ ng xây đ ng các qui ch lao đ ng trong các c s s n xu t thu c các
thành ph n kinh t khác nhau nh qui ch lao đ ng trong các c s s n xu t ti u ch , qui ch lao đ ng trong các
xí nghi p liên doanh v i n c ngoài làm c s cho vi c t ch c s n xu t và lao đ ng c a các c s s n xu t
c ng nh làm c s cho vi c thanh tra, ki m tra c a Nhà n c v lao đ ng theo đúng lu t l , chính sách c a
Nhà n c đ không nh ng t o đi u ki n phát tri n s n xu t, gi i quy t vi c làm mà còn s d ng h p lý s c lao
đ ng
2 Phát tri n phân b , s d ng NL theo các ngành kinh v
Phân b NL theo các ngành kinh t c a c n c
Toàn b s n xu t xã h i
I Các ngành s n xu t v t ch t
1 Công nghi p
2 Xây d ng
3 Nông nghi p
4 Lâm nghi p
5 Th ng nghi p cung ng v t t
6 V n t i
19.999 18.580 2.274 1.001 13.601
130 1.031
383
24.728 22.850 2.960
921 17.060 171,5 1.216
419
100,00 92,90 11,23 5,00 68,05 0,65 5,15 1,91
100,00 92,.41 11,97 3,72 68,09 0,63 5,04 1,69
Trang 57 B u đi n
8 S n xu t v t ch t khác
II Các ngành phi s n xu t v t ch t
9 Nhà và ph c v công c ng
10 Khoa h c
11 Giáo d c và đào t o
12 V n hóa ngh thu t
13 Y t , th d c th thao, b o hi m xã h i
14 Tài chính tìn d ng
15 Qu n lý nhà n c
16 Không s n xu t v t ch t khác
83
95
1.419
115 59,3 547,2
39 295,5 46,0 220,0 103,0
37,5
36
1.876 238,8 64,9 701,3 38,4 302,2 97,3 263,5 167,0
0,41 0,47
7,10 0,72 0,30 2,28 0,19 1,29 0,23 1,10 0,51
0,15 0,14
7,59 0,96 0,26 2,84 0,15 1,25 0,39 1,06 0,60
H ng ch y u phát tri n các ngành kinh t là t p trung vào phát tri n nông lâm ng nghi p, bao g m c phát tri n ti u công nghi p trong nông nghi p, công nghi p nh , ti u th công nghi p, d ch v nh m th c hi n
3 ch ng trình m c tiêu phát tri n kinh t là s n xu t l ng th c - th c ph m, s n xu t hàng tiêu dùng và hàng
xu t kh u ây c ng là h ng có kh n ng l n và hi n th c v s d ng NL và gi i quy t vi c làm Vi c c i
ti n c th qu n lý kinh t , c i ti n b máy t ch c, qu n lý s n xu t - k thu t các ngành, phát tri n kinh t hàng hóa phát tri n kinh t đ i ngo i, có chính sách khuy n khích ph tri n kinh doanh, phát tri n s n xu t m mang vi c làm là nh ng h ng l n, đ y m nh phát tri n s n xu t và phân b NL theo các ngành kinh t
3 Phát tri n kinh t đ i ngo i đang là h ng có kh n ng thu hút nhi u và s d ng có hi u qu
NL
H ng ch y u trong giai đo n tr c m t là đ y m nh s n xu t các m t hàng đ xu t kh u (ch y u là nông lâm ng nghi p và ti u th công nghi p); nh n gia công các m t hàng b ng nguyên v t li u c a n c ngoài, đ c bi t là các m t hàng s d ng lao đ ng th công, n a c khí, c n nhi u lao đ ng nh thêu, ren, d t,
da, may m c; t ng thêm vi c đ a ng i lao đ ng Vi t Nam sang làm vi c các n c, tr c h t là các n c
kh i SEV v i nhi u hình th c t ch c k c vi c nh n th u các công trình; s d ng hình th c đ u t n c ngoài vào Vi t Nam, k c các n c XHCN, các n c TBCN đ s d ng NL t i ch c a Vi t Nam, không
nh ng có ý ngh a v gi i quy t vi c làm mà còn có tác d ng tích c c nhi u m t đ n phát tri n kinh t (đ i m i
k thu t, đào t o lao đ ng, h c t p kinh nghi m qu n lý )
4 Gi i quy t h p lý m i quan h v đ u t phát tri n s n xu t, t ng n ng xu t lao đ ng v i gi i quy t vi c
làm
Trong đi u ki n kinh t còn nghèo, nhi m v gi i quy t vi c làm đ t ra h t s c n ng n c n ph i chú tr ng các bi n pháp t ng n ng su t lao đ ng nh đ u t ít t n kém Trong các bi n pháp đó ph i k tr c h t là các
bi n pháp v c i ti n t ch c và qu n lý , c i ti n c ch qu n lý, áp d ng t ch c lao đ ng khoa h c, chú tr ng
bi n pháp đ u t m r ng c s s n xu t hi n có đ t n d ng công su t c a máy móc, thi t b Chú tr ng phát tri n các ngành t o ra nhiên li u, n ng l ng (đ k t h p gi a lao đ ng v i đ i t ng lao đ ng) và các khâu
đ u t xây d ng c b n, s d ng v t t ti n v n không nhi u nh ng s d ng nhi u lao đ ng nh khai hoang,
tr ng r ng, quai dê l n bi n, c i t o đ ng ru ng, làm th y l i, giao thông, qui ho ch khu dân c , t o đi u ki n phát tri n s n xu t, m mang vi c làm cho th i k ti p theo
Trang 6T t h n c là nên k t h p lao đ ng th công v i lao đ ng s d ng máy móc Nh ng n i nào, ngành ngh nào, khâu s n xu t nào có đi u ki n trang b công c mày móc hi n đ i, công su t cao mà đ t đ c n ng su t lao đ ng và hi u qu kinh t t thì tích c c trang b , song các khâu khác, ngành ngh khác v n ph i coi tr ng t
ch c s d ng t t lao đ ng th công và n a c khí Trong đi u ki n ph bi n là lao đ ng th công v n c n thi t
và có th t ch c nh ng c s s n xu t hi n nay đ c trang b máy móc m i áp d ng ki u t ch c lao đ ng và
s n xu t khoa h c đ đ t n ng su t lao đ ng cao, ch t l ng s n ph m t t K t h p phát tri n nh ng ngành ngh có s n đ i t ng lao đ ng t o ra nhi u s n ph m tiêu dùng, gi i quy t đ c nhi u vi c làm v i phát tri n
nh ng ngành khoa h c k thu t m i nh n mà ta có u th , đ chu n b cho nh ng b c phát trên v t b c
n ng su t lao đ ng c a th i k ti p theo
III PHÂN B L I LAO NG DÂN C THEO LÃNH TH
DI DÂN XÂY D NG CÁC VÙNG KINH T M I
C ng nh nhi u qu c gia trên th gi i, di dân, phân b l i dân c lao đ ng theo lãnh th Vi t Nam có m t quá trình lâu đ i g n li n v i quá trình d ng n c và gi đ c Xét theo chi u l ch s thì có nh ng giai đo n khá dài n c ta đã di n ra lu ng di dân t các vùng cao ti n d n xu ng các vùng trung du, đông b ng (ven
bi n và t phía b c ti n vào các d i đ t phía nam Ngày nay s chuy n c t i b t đ u t nh ng vùng th p, vùng
đ ng b ng đông dân c tr t i các vùng mi n núi, trung du th a dân, còn nhi u ti m n ng nông lâm nghi p, khoáng s n ch a khai thác Sau ngày đ t n c th ng nh t, lu ng di dân truy n th ng B c - Nam đ c khôi
ph c và tr thành lu ng di dân l n nh t Vi t Nam trong h n th p k qua và c trong giai đo n t nay đ n n m
2000
B t đ u t n m 1960, mi n B c, Nhà n c đ ng ra t ch c ch đ o tr c ti p quá trình di dân b ng cu c
v n đ ng đ ng bào mi n xuôi đi tham gia phát tri n kinh t v n hóa mi n núi Nh ng n m ti p theo, di dân ch
y u h ng vào c ng c các c s đã xây d ng th i k 1961 - 1965 và xây d ng thêm m t s c s m i Giai
đo n 1976 đ n nay đã phân b l i hàng tri u ng i theo lãnh th gi a các vùng và trong n i vùng, n i t nh, n i huy n, n i xã
Nh di dân nông nghi p đã khai phá thêm trên 1 tri u ha đ t tr ng tr t, xây d ng m i hàng tr m nông lâm
tr ng, hàng ngàn HTX, đ i s n xu t, l p thêm nhi u xã m i, huy n m i; ngu n lao đ ng đ c s d ng đ y đ
h n; nâng cao m c đ m b o vi c làm cho lao đ ng nông nghi p, đ y nhanh s phát tri n c a các vùng đ ng bào dân t c ít ng i
Song bên c nh k t qu to l n dã đ t đ c, di dân nông nghi p n c ta c ng còn nhi u m t y u kém và thi u sót Nhìn chung ng i dân chuy n c các vùng kinh t m i đ i s ng còn nhi u khó kh n, nh t là v m t
đ i s ng v n hóa, tinh th n, v đi u ki t đi l i, ch a b nh, h c t p, cung c p hàng hóa thi t y u và các ho t
đ ng d ch v T l dân tr l i, nhìn chung ch a cao, nh t là sau nh ng đ t di dân t, t ch c kém Ch ng h n
th i k di dân đ u tiên 1961 - 1965 (có c ng đ di dân trên 1%), và th i k sau ngày th ng nh t đ t n c 1976 -1978 (c ng đ di dân g n 1%), không ít đ a bàn nhân dân, s ng i b vê quê c ho c chuy n đi n i khác
t i 20 – 30% s chuy n đ n nhi u n i, do di dân đ n càng đ y nhanh thêm quá trình phá r ng, gây h h ng
đ t đai, làm x u môi tr ng sinh thái T nh ng k t qu nghiên c u khoa h c v di dân đã đúc k t đ c nh ng
v n đ mang tính quy lu t, nh ng nguyên t c và kinh nghi m đ th c hi n t t h n các quá trình di dân
M c đích ý ngh a c a di dân là toàn di n (kinh t , chính tr , xã h i, qu c phòng), toàn n n kinh t qu c dân,
di dân liên quan tr c ti p đ n m i m t c a đ i s ng con ng i, nghiên c u di dân ph i s d ng nhi u b môn khoa h c Do v y, ch đ o quá trình di dân không th gi n đ n, nóng v i mà ph i nghiên c u n m v ng ch
tr ng c a ng và Nhà n c, nghiên c u n m v ng lý lu n, ph ng pháp lu n v di dân, th ng xuyên t ng
k t, đúc rúi kinh nghi m đ b sung chính sách c a ng và Nhà n c, b trí cán b có n ng l c, phát huy tác
d ng c a b máy Nhà n c (các ngành, các c p) ph c v cho s nghi p di dân
Qui m di dân ph thu c vào r t nhi u đi u ki n nh kh n ng t ch c di dân, các vùng, đi u hi n th c
Trang 7hi n v v n, v t t , ph ng ti n v n chuy n m c đ phân b l i l c l ng s n xu t, không th t ng quy mô
di dân theo ý mu n ch quan đ c C n c vào bi u hi n tính quy lu t và qui mô di dân qua các th i k , phân tích các đi u ki n th c hi n s có, chúng tôi cho r ng qui mô di dân trong vài ba k ho ch 5 n m t i, m c
bi n đ ng dân s 0,4 - 0,5% là phù h p
- M t trong nh ng qui lu t c a di dân là dân c ch di chuy n đ n nh ng n i có m c s ng v t ch t và v n
hóa, kinh t cao h n, do v y c n ph i xây đ ng các vùng kinh t m i (nh ng vùng th a dân, ch a khai thác
m y nay ti p nh n thêm dân c và NL đ khai thác đ t đai phát tri n s n xu t nông - lâm nghi p) thành vùng kinh t - xã h i phát tri n có m c s ng v t ch t, tinh th n ngày càng cao Yêu c u c b n đ i v i vi c xây đ ng vùng kinh t m i nh v y là ph i b o đ m s d ng đ t đai h p lý, ngày càng t ng đ màu m c a đ t đai, b o
v r ng, gi gìn môi tr ng sinh thái, ph i phát tri n c s h t ng ph c v s n xu t và đ i s ng, nh đ ng
sá, c u c ng; công trình th y l i, thu di n, tr ng h c, b nh vi n, c a hàng mua bán, tr m b u đi n truy n thanh trung tâm m t vùng kinh t m i nh th , tùy qui mô ph i là lhành ph , th xã hay th tr n
- Do đ c đi m c a đ t hoang: đ t có kh n ng tr ng lúa n c c a c n c ch còn h n 50 v n ha, l i t p trung ph n l n đ ng bàng sông C u Long là vùng đ t phèn, m n Trên 30% là đ t hoang có th tr ng cây
l ng th c c n, cây công nghi p dài ngày và ng n ngày l i nh ng vùng thi u n c, ph n l n đ t r c, khai thác t n kém, khó kh n, kho ng 50% di n tích đ t hoang là nh ng kho nh đ t nh Toàn qu c có trên 4.000 kho nh đ t hoang đã đ c đo đ c, trong đó lo i t 100 – 200 ha chi m 70% di n tích Vì v y, bên c nh vi c t
ch c di dân t p trung đ n nh ng vùng đ t hoang li n kho nh, di dân nh , l , phân tán trong n i t nh, n i huy n
đ c coi tr ng Th i k 1976 - 1980 di dân n i t nh chi m 35%, th i k 1981 - 1985 t ng lên 61,1% (c th
t ng n m: 198l: 10%; l 982: 50%; 1983: 70%; 1984: 65%; 1985: 65%
- Huy đ ng s d ng t t nhi u ngu n v n, nhu c u v n cho di dân r t l n, tính bình quân cho 1 nhân kh u
c n t i 32.000 đ ng (giá 1986), trong đó trên 80% đ t o c s s n xu t ban đ u và n đ nh đ i s ng; 20% cho
vi c t ch c di chuy n dân Trong đi u ki n Nhà n c ta còn nghèo, c n chú tr ng huy đ ng s d ng m i ngu n v n:
+ V n do ngân sách trung ng và đ a ph ng c p theo các chính sách, ch đ hi n hành
+ V n t có c a các c s s n xu t (qu c doanh, t p th ) và c a nhân dân đóng góp (b ng ti n, hi n v t,
b ng lao đ ng
+ V n do liên doanh, liên k t kinh t gi a các đ a ph ng và c s s n xu t
+ Ngu n v n h p doanh v i các n c
+ V n vay tín d ng, ngân hàng
Th c hi n nh ng ph ng th c kinh doanh t ng h p l y ng n nuôi dài, nông - lâm k t h p có kh n ng t ng qui mô di dân v i ngu n v n có h n
- V n d ng các mô bình di dân thích h p v i t ng đi u ki n c th Th c ti n c a công tác di dân trong 1/4
th k qua đã làm xu t hi n nhi u mô hình di dân thích h p trong đi u ki n c th Phát tri n và hoàn thi n các
mô hình di dân là m t trong nh ng bi n pháp đ m b o th c hi n các k ho ch di dân đã xác đ nh Ví d mô hình di dân k t h p v i tuy n d ng lao đ ng vào các nông lâm tr ng các vùng kinh t m i, di dân t p trung
đ n các vùng chuyên canh cây công nghi p l n theo hinh th c qu c doanh ho c l p th ; di dân nh , l phân tán
đ n t t c nh ng n i c n b sung thêm ngu n nhân l c; di dân “c s 2” l p thêm các h p tác xã, t p đoàn s n
xu t m i (tách t c s 1 ra) vùng ven bi n mi n trung, quai đê, di dân l n bi n, di dân khai thác các lõm
hoang, khai thác các d i đ t phèn m n đ ng b ng sông C u Long, di dân theo hình th c k t ngh a xã v i xã,
huy n v i huy n m t s t nh, huy n trung du B c, Trung b , quy ho ch, n đ nh làng b n và di d ch dân
(khi có chi n s ) ven biên gi i Vi t - Trung
- Gi i quy t t t m i quan h gi a các c dân m i đ n v i đ ng bào s t i, đ c bi t là đ ng bào dân t c ít
Trang 8ng i đã đ nh c lâu đ i l i đ a bàn di dân đ n là v n đ có ý ngh a đ c bi t, yêu c u đ t ra là ph i n m v ng
đ ng l i, chính sách dân t c c a ng và Nhà n c, ph i đ m b n đoàn k t dân t c, giúp đ đ i v i đ ng bào dân t c ít ng i Kinh nghi m cho th y, c n k t h p gi a đi dân xây d ng các vùng kinh t m i v i vi c đ nh canh đ nh c , gi a xây d ng đi m kinh t m i v i phát tri n kinh t - xã h i toàn vùng nói chung, c n ph i dành
nh ng đi u ki n thu n l i, nh ng m nh đ t t t tr c h t cho vi c đ nh canh đ nh c đ ng bào dân t c ít ng i
Kh c ph c tình tr ng do thi u qui ho ch chu đáo, vi c l p các vùng kinh t m i, xây d ng thêm các nông lâm
tr ng qu c doanh và h p tác xã, vô hình trung đ ng bào s l i ph i d i đ n s ng nh ng n i xa xôi, h o lánh,
đi u ki n s n xu t và sinh ho t khó kh n h n
T ng c ng b máy t ch c di dân t trung ng đ n đ a ph ng là m t đ m b o đ th c hi n t t quá trình
di dân, xây d ng các vùng kinh t m i, m i khâu c a quá trình di dân ch có th đ c th c hi n t t khi phát huy
ch c n ng nhi m v c a t t c các ngành, các c p có liên quan Trong đó, đ c bi t là liên quan đ n công tác c a các ngành lao đ ng, k ho ch, các ngành ch quan s n xu t (nông nghi p, lâm nghi p ) và t i các c p chính quy n đ a ph ng t i các đ a bàn di dân, đ c bi t là đ a bàn nhân dân
C quan lao đ ng v i ch c n ng đ m b o cung c p lao đ ng cho các nhu c u c a n n kinh t qu c dân và quan tâm đ i đ i s ng c a ng i lao đ ng, có nhi m v chính là t ch c di chuy n dân c , đ ng th i c n ph i tham gia tích c c vào công tác k ho ch hoa, tính toán cân đ i, phân b s d ng lao đ ng, ti n hành công tác
v n đ ng, tuyên truy n v di dân, có trách nhi m ki m tra v m t Nhà n c vi c chu n b đ a bàn nh n dân, đ c
bi t là các đi u ki n n, , sinh ho t c a ng i lao đ ng, nghiên c u áp d ng các hình th c t ch c di dân, các chính sách di dân và các bi n pháp khác góp ph n xây d ng và phát tri n các vùng kinh t m i