Với mục đích tìm hiểu những phương diện, mặt hoạt động cơ bản của nhà nước; hình thức, phương pháp thực hiện chức năng nhà nước cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện chức năng nhà nước. Đó chính là mục đích của Bài giảng Bài 4: Chức năng nhà nước.
Trang 1BÀI 4: CH C N NG NHÀ N C
1 M C ÍCH, YÊU C U
- M c đích: tìm hi u nh ng ph ng di n, m t ho t đ ng c b n c a nhà n c; hình
th c, ph ng pháp th c hi n ch c n ng nhà n c c ng nh các y u t nh h ng đ n
vi c th c hi n ch c n ng nhà n c
- Yêu c u: ng i h c c n n m đ c
+ Khái ni m và các m i quan h c a ch c n ng c a nhà n c
+ S phát tri n ch c n ng c a nhà n c qua các ki u nhà n c trong l ch s
2 TÀI LI U THAM KH O
- H Lu t Hà N i, Giáo trình Lý lu n v Nhà n c và Pháp lu t, NXB CAND, Hà N i
2004
- Khoa Lu t – H Qu c gia Hà N i, NXB HQGHN, Giáo trình Lý lu n chung v Nhà
n c và Pháp lu t, Hà N i 2005
- V vai trò và ch c n ng c a nhà n c, Nguy n Th H i, T p chí NN&PL, s 11/2004
- Ch c n ng xã h i c a nhà n c ta trong n n kinh t th tr ng đ nh h ng XHCN, Lê Thu H ng, T p chí Lu t h c, s 1/2001
3 C NG N I DUNG
3.1 KHÁI NI M CH C N NG NHÀ N C
- Khái ni m ch c n ng: là ph ng di n, ho t đ ng nh m th c hi n nhi m v ;
- Khái ni m ch c n ng c a nhà n c:
+ Là nh ng ph ng h ng, ph ng di n ho c m t ho t đ ng c b n c a nhà n c
nh m th c hi n các nhi m v c b n c a nhà n c;
+ Là ho t đ ng nhà n c c b n nh t, mang tính th ng xuyên liên t c, n đ nh t ng
đ i, xu t phát t b n ch t, c s kinh t - xã h i, nhi m v chi n l c, m c tiêu c
b n c a nhà n c và có ý ngh a quy t đ nh đ n s t n t i và phát tri n c a nhà
n c
- Phân bi t các khái ni m g n v i ch c n ng c a nhà n c:
+ V i ho t đ ng c a nhà n c
+ V i nhi m v (chi n l c) c a nhà n c
Trang 23.2 CÁC M I QUAN H C A CH C N NG NHÀ N C
- V i nhi m v (chi n l c) c a nhà n c:
+ Nhi m v là c s đ xác đ nh n i dung, hình th c, s l ng, ph ng pháp th c
hi n ch c n ng c a nhà n c;
+ Ch c n ng c a nhà n c là ph ng th c đ th c hi n nhi m v c a nhà n c
- V i b n ch t c a nhà n c, c s kinh t - xã h i:
+ B n ch t nhà n c s quy t đ nh ch c n ng c a nhà n c;
+ Ch c n ng c a nhà n c s th hi n b n b n ch t c a nhà n c đó
+ Tác đ ng tích c c, ho c tiêu c c đ i v i s phát tri n c a kinh t - xã h i
3.3 TÍNH KHÁCH QUAN VÀ CH QUAN C A CH C N NG NHÀ N C
- Tính khách quan c a ch c n ng nhà n c:
+ Ch c n ng nhà n c đ c hình thành m t cách khách quan d i tác đ ng ch đ o
c a nhi m v nhà n c, s quy t đ nh c a b n ch t nhà n c và đi u ki n khách quan c a c s kinh t - xã h i
+ Nhu c u khách quan t phía xã h i đòi h i nhà n c ph i th c hi n các (m t) ho t
đ ng t ng ng
+ S thay đ i trong đi u ki n kinh t - xã h i s kéo theo s thay đ i khách quan c a
ch c n ng nhà n c
- Tính ch quan c a ch c n ng nhà n c:
+ Các nhà qu n lý nhà n c qua l ng kính ch quan c a mình đ nh n th y nh ng đòi
h i c n ph i có trong ho t đ ng nhà n c nh m th c hi n các nhi m v (chi n l c) nhà n c, ph n ánh trình đ nh n th c v th c t i khách quan c a đi u ki n kinh t
- xã h i
+ Ph thu c vào s quan tâm c a nhà n c đ i v i các nhu c u đòi h i t phía xã h i
3.4 PHÂN LO I CH C N NG NHÀ N C
- C n c theo l nh v c ho t đ ng, chia làm hai nhóm ch c n ng:
+ Nhóm ch c n ng đ i n i
+ Nhóm ch c n ng đ i ngo i
- C n c vào hình th c (pháp lý) th c hi n quy n l c nhà n c, chia làm:
+ Ch c n ng l p pháp: xây d ng ban hành pháp lu t
+ Ch c n ng hành pháp: t ch c th c hi n pháp lu t
+ Ch c n ng t pháp: b o v pháp lu t
Trang 3+ Ch c n ng chính tr
+ Ch c n ng kinh t
+ Ch c n ng xã h i
Ngoài ra, ch c n ng nhà n c theo t ng tiêu chí khác nhau có th đ c chia thành:
- Ch c n ng tr n áp và ch c n ng xây d ng
- Ch c n ng c b n và ch c n ng không c b n
- Ch c n ng lâu dài và ch c n ng tr c m t (t m th i)
3.5 NH NG Y U T NH H NG N CH C N NG NHÀ N C
Nhìn chung, nhi m v (chi n l c) nhà n c và b n ch t nhà n c là 2 y u t quy t
đ nh ch c n ng nhà n c
C th :
- L ch s phát tri n c a t ng dân t c, truy n th ng – v n hoá – h t t ng
- Trình đ phát tri n c a l c l ng s n xu t, phát tri n kinh t trong xã h i
- C c u – phân t ng xã h i, m i quan h gi a các nhóm l i ích trong xã h i
- Quy n con ng i, dân ch và toàn c u hoá
- Trình đ và trách nhi m c a các nhà chính tr , các nhà qu n lý nhà n c
3.6 HÌNH TH C, PH NG PHÁP TH C HI N CH C N NG NHÀ N C
3.6.1 Hình th c th c hi n ch c n ng nhà n c
- Hình th c pháp lý: các ph ng di n, (m t) ho t đ ng c b n c a nhà n c đ c th c
hi n trên c s các quy đ nh pháp lu t, là hình th c c b n đ th c hi n ch c n ng nhà
n c
+ B ng pháp lu t, xác đ nh rõ trách nhi m th c hi n các ch c n ng nhà n c
+ B ng pháp lu t, xác đ nh th m quy n các các c quan nhà n c trong vi c th c hi n các ch c n ng nhà n c
- Hình th c t ch c: ph ng th c mang tính t ch c c a các ph ng di n, (m t) ho t
đ ng c b n c a nhà n c, cùng v i hình th c pháp lý giúp ch c n ng nhà n c đ c
th c hi n nh p nhàng, hi u qu
3.6.2 Ph ng pháp th c hi n ch c n ng nhà n c
- Ph ng pháp thuy t ph c: là cách th c theo đó nhà n c đ ng viên khuy n khích, t o
đi u ki n cho các ch th th c hi n m t cách t giác
- Ph ng pháp c ng ch : là cách th c mà theo đó các n i dung, yêu c u c a nhà n c
đ c các đ i t ng có liên quan th c hi n m t cách b t bu c
Trang 43.7 CH C N NG NHÀ N C QUA CÁC KI U NHÀ N C CH NÔ, PHONG
KI N VÀ T S N
Ch c n ng đ i n i:
- Ghi nh n và b o v đ c quy n chính tr c a giai c p th ng tr trong xã h i
- B o v ch đ s h u t nhân v t li u s n xu t c a giai c p th ng tr
- Tr n áp giai c p b tr
- T ch c, qu n lý xã h i theo m t tr t t nh t đ nh
- T o c s thu n l i cho s phát tri n kinh t
- áp ng trong đi u ki n nh t đ nh các nhu c u đòi h i t ph a xã h i
- T ng b c ghi nh n quy n t do, dân ch c a con ng i
Ch c n ng đ i ngo i:
- Ti n hành chi n tranh xâm l c
- Phòng th , b o v đ c l p ch quy n toàn v n c a qu c gia
- Ho t đ ng ngo i giao theo chính sách đ i ngo i c a t ng giai đo n, qu c gia
Trang 54 CÂU H I
4.1 Câu h i nh n đ nh
Hãy trình bày quan đi m riêng c a anh (ch ) v các nh n đ nh sau đây theo h ng đúng hay sai? Gi i thích t i sao?
75) M i ho t đ ng c a nhà n c là m t ch c n ng nhà n c
76) Ch c n ng nhà n c chính là vai trò c a nhà n c trong xã h i
77) Ch c n ng nhà n c là nh ng v n đ ch y u trong kho ng th i gian dài nhà
n c ph i gi i quy t đ đ t đ c nh ng m c tiêu c b n đã đ t ra
78) Ch c n ng nhà n c s quy t đ nh n i dung các nhi m v chi n l c c a nhà
n c
79) Ch khi th c hi n m c đích b o v l i ích giai c p th ng tr , ch c n ng c a nhà n c m i ch u s quy t đ nh c a b n ch t nhà n c
80) Ch c n ng c a nhà n c không mang tính ý chí – không l thu c vào s ch quan c a nh ng ng i th c hi n quy n l c nhà n c
81) Các qu c gia có ki u nhà n c gi ng nhau s có ch c n ng nhà n c hoàn toàn nh nhau
82) Ch c n ng c a các c quan nhà n c s quy t đ nh ch c n ng c a nhà n c 83) Ch c n ng c a nhà n c là y u t quy t đ nh đ i v i c s kinh t - xã h i
c a m t nhà n c
84) Ch c n ng l p pháp c a nhà n c là (m t) ho t đ ng xây d ng pháp lu t và t
ch c th c hi n pháp lu t c a nhà n c
85) Ch c n ng hành pháp c a nhà n c là (m t) ho t đ ng nh m b o đ m cho pháp lu t đ c th c hi n nghiêm minh và b o v pháp lu t tr c nh ng hành
vi vi ph m
86) Ch c n ng t pháp c a nhà n c là (m t) ho t đ ng b o v pháp lu t
87) B o v l i ích c a giai c p th ng tr và s n sàng đàn áp đ i v i giai c p b tr luôn là ch c n ng c b n c a các nhà n c bóc l t (ch nô, phong ki n và t
b n ch ngh a)
88) Ch c n ng nhà n c ch ph thu c vào đi u ki n kinh t - xã h i khách quan
c a xã h i
89) Ch c n ng l p pháp, hành pháp và t pháp ch m i xu t hi n t sau cách
m ng t s n
Trang 690) C ng ch là ph ng pháp duy nh t đ c s d ng trong các nhà n c bóc
l t
91) Các nhà n c xã h i ch ngh a ch áp d ng ph ng pháp thuy t ph c – giáo
d c, mà không c n thi t ph i áp d ng ph ng pháp c ng ch
92) M i ho t đ ng th c hi n ch c n ng nhà n c đ u đ c th hi n d i hình
th c pháp lý
4.2 Câu h i th o lu n
93) Nh m th c hi n nhi m v bình đ ng gi i Vi t Nam, nhà n c c n có s ch đ o
m nh m v m t c c u nhân s trong h u h t t t c các c quan nhà n c t o nên t
l vàng 50% – 50% gi a nam và n , b i l ch khi ng i ph n có th n m quy n ngang b ng v i nam gi i thì s bình đ ng gi i m i kh thi đ c th c hi n trong
cu c s ng
Anh (ch ) có suy ngh nh th nào v chi n l c nói trên? Và theo anh (ch ) đ th c
hi n nhi m v bình đ ng gi i, nhà n c c n có nh ng m t ho t đ ng c b n nào? 94) Có quan đi m cho r ng khi Vi t Nam chúng ta gia nh p T ch c th ng m i th
gi i – WTO s làm ch c n ng kinh t c a nhà n c thay đ i và h ng đ n vi c ngày càng gi m d n s qu n lý c a nhà n c đ i v i s phát tri n c a n n kinh t Anh (ch ) hãy trình bày quan đi m c a cá nhân mình theo h ng ng h ho c ph n
đ i đ i v i nh ng nh n đ nh trên
4.3 Câu h i ti u lu n, th o lu n
95) Anh (ch ) hãy b ng nh ng hi u bi t c a mình và nh ng ví d minh ho c th đ làm rõ s chuy n bi n c a ch c n ng nhà n c trong qu n lý kinh t khi:
+ Vi t Nam chuy n đ i t n n kinh t k ho ch hoá – t p trung, quan liêu sang n n kinh t th tr ng có đ nh h ng XHCN
+ Vi t Nam tr c và sau khi h i nh p kinh t qu c t