Phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế

Phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế nêu lên vai trò của các ngành công nghiệp sáng tạo; thực trạng phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo trên thế giới và Việt Nam; cơ hội và thách thức phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo ở Việt Nam; các ngành công nghiệp sáng tạo cần đầu tư ở Việt Nam.

PHÁT TRIỂN CÁC NGÀNH CÔNG NGHIỆP SÁNG TẠO

Ở VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ

PHAN TH  CÔNG Ế *

Tóm t t: ắ  Công nghiêp sang tao ngay cang đ̣ ́ ̣ ̀ ̀ ược dung rông rai, bao gôm̀ ̣ ̃ ̀   hang hoa va dich vu đ̀ ́ ̀ ̣ ̣ ược san xuât, công nghiêp văn hoa, s  đôi m i trong̉ ́ ̣ ́ ự ̉ ớ   nghiên c u va phat triên phân mêm. Công nghiêp sang tao (CNST)   Viêtứ ̀ ́ ̉ ̀ ̀ ̣ ́ ̣ ở ̣   Nam s  góp ph n nâng cao nh n th c và b o v  quy n s  h u tri tuê, nh mẽ ầ ậ ứ ả ệ ề ở ữ ́ ̣ ằ   đáp  ng nh ng yêu c u theo nh ng th a thu n c a T  ch c Thứ ữ ầ ữ ỏ ậ ủ ổ ứ ương m iạ  

th  gi i (WTO) v  s  h u trí tu  Chính ph  h  tr  các ngành công nghi pế ớ ề ở ữ ệ ủ ỗ ợ ệ   sáng t o s  thúc đ y m t môi trạ ẽ ẩ ộ ường c nh tranh lành m nh gi a các doanhạ ạ ữ   nghi p nh  có s  ph i h p đ ng đ u gi a các c  quan ch c năng trong qu nệ ờ ự ố ợ ồ ề ữ ơ ứ ả  

lý và h  tr  phát tri n ngànhỗ ợ ể

T  khóa: ừ  Viêt Nam; sang tao; s  h u tri tuê; nên kinh tê sang tao; công̣ ́ ̣ ở ữ ́ ̣ ̀ ́ ́ ̣   nghiêp sang taọ ́ ̣

1. Vai tro c a các nganh công nghiêp̀ ủ ̀ ̣  

sang taó ̣

Th  gi i đang đ ng trế ớ ứ ước m t sộ ự 

thay đ i l n lao v  cách th c t o raổ ớ ề ứ ạ  

c a c i và s c m nh. Trủ ả ứ ạ ước đây, s cứ  

m nh đạ ược t o ra t  n n t ng côngạ ừ ề ả  

nghi p nh  c  khí, ch  t o, hóa h c,ệ ư ơ ế ạ ọ  

s n xu t,  Ngày nay, s c m nh đ nả ấ ứ ạ ế  

t   khu  v c  d ch  v ,  thông  tin  và  sừ ự ị ụ ự 

sáng t o đ i m i. Các đ nh nghĩa vạ ổ ớ ị ề 

“n n   kinh   t   sáng   t o”   có   th   khácề ế ạ ể  

nhau,   nh ng   nhìn   chung   t t   c   đ uư ấ ả ề  

th ng nh t   m t đi m: trái tim c aố ấ ở ộ ể ủ  

n n kinh t  sáng t o là các ngành côngề ế ạ  

nghi p sáng t o. Không có đ nh nghĩaệ ạ ị  

th ng nh t v  "n n kinh t  sáng t o"ố ấ ề ề ế ạ  

hay "các ngành công nghi p sáng t o";ệ ạ  

tuy nhiên, người ta đ u l y khái ni mề ấ ệ  

"sáng t o" làm m t đ c đi m ch  đ oạ ộ ặ ể ủ ạ  

 đây. 

ở

Nhi u trề ường đ i h c hàng đ u thạ ọ ầ ế 

gi i   nh   Harvard   ngay   t   ngày   đ uớ ư ừ ầ   thành l p đã coi sáng t o là t  duy c tậ ạ ư ố   lõi, là n n t ng t  tề ả ư ưởng đ  t o nênể ạ  

nh ng th  h  lãnh đ o c a n n kinh tữ ế ệ ạ ủ ề ế  toàn c u. Sáng t o đ n t  vi c nhìnầ ạ ế ừ ệ  

nh n v n ậ ấ đ  cũ theo nh ng cách m i,ề ữ ớ  

nh n ra logic và t m quan tr ng c aậ ầ ọ ủ  

nh ng k t qu  tữ ế ả ưởng nh  ng u nhiên,ư ẫ  

t   nh n   th c   "th t   b i   là   m   thànhừ ậ ứ ấ ạ ẹ   công", dám nghĩ, dám làm. Sáng t o làạ   tinh   th n   và   là   t   duy   đào   t o   c aầ ư ạ ủ   nhi u n n giáo d c hàng đ u.ề ề ụ ầ (*) 

Kinh   t   sáng   t o   đang   ngày   càngế ạ  

được th  gi i quan tâm. Nó bao trùmế ớ  

t t c  các lĩnh v c khác, t  âm nh c,ấ ả ự ừ ạ   văn h c, ngh  thu t, phim  nh và sânọ ệ ậ ả  

kh u, cho t i phát thanh, truy n hình,ấ ớ ề   báo   chí,   qu ng   cáo,   t o   m u,   côngả ạ ẫ  

ngh   thông   tin,   s n   xu t   côngệ ả ấ  

nghi p   Vì   v y,   kinh   t   sáng   t oệ ậ ế ạ  

không   ch   có   đỉ ược   m t   t m   quanộ ầ  

tr ng đáng k  trong n n kinh t  qu cọ ể ề ế ố  

dân, mà còn là m t m u hình cho m tộ ẫ ộ  

ngành kinh t  hi n đ i: cung c p cế ệ ạ ấ ơ 

h i vi c làm tộ ệ ương đ i t t, đóng vaiố ố  

trò tiên phong trên con đường d n t iẫ ớ  

m t   n n   kinh   t   tri   th c   và   là   m tộ ề ế ứ ộ  

ngu n   ch c   ch n   cung   c p   các   ýồ ắ ắ ấ  

tưởng đ c đáo. Kinh t  sáng t o ­ kinhộ ế ạ  

t  d a trên n n ki n th c và sáng t oế ự ề ế ứ ạ  

chính là nh ng giá tr  l n c a n n kinhữ ị ớ ủ ề  

t  hi n nay.ế ệ

Trong   Báo   cáo   năm   2010   v   đ nhề ị  

hướng chính sách phát tri n qu c t ,ể ố ế  

Liên   H p   Qu c   kh ng   đ nh   kinh   tợ ố ẳ ị ế 

sáng t o là l a ch n phát tri n kh  thiạ ự ọ ể ả  

đ i v i các nố ớ ước đang phát tri n trongể  

b i c nh xã h i bi n đ i nhanh chóng.ố ả ộ ế ổ  

Nhi u chuyên gia cũng cho r ng, phátề ằ  

tri n kinh t  sáng t o s  là m t gi iể ế ạ ẽ ộ ả  

pháp h p lý đ i v i kinh t  toàn c uợ ố ớ ế ầ  

hi n   nay   Th c   t ,   ngay   c   kh ngệ ự ế ả ủ  

ho ng kinh t  toàn c u cũng mang t iả ế ầ ớ  

nh ng c  h i tuy t v i đ  t t c  cácữ ơ ộ ệ ờ ể ấ ả  

nước,   đ c   bi t   các   nặ ệ ước   đang   phát 

tri n   th   nghi m   các   l a   ch n   m i,ể ử ệ ự ọ ớ  

đường   l i   phát   tri n   m i   và   đ nhố ể ớ ị  

hướng  chính  sách  m i   Kinh  t   sángớ ế  

t o   có   th   góp   ph n   thúc   đ y   tăngạ ể ầ ẩ  

trưởng  và th nh vị ượng, đ c bi t  đ iặ ệ ố  

v i các nớ ước đang phát tri n đang tìmể  

cách đa d ng n n kinh t , đ ng th iạ ề ế ồ ờ  

t o   ra   bạ ước   nh y   v t   t i   m t   trongả ọ ạ ộ  

nh ng khu v c kinh t  năng đ ng nh tữ ự ế ộ ấ  

c a th  gi i.ủ ế ớ

Ngày nay, sáng t o thạ ường được coi 

là m t ngu n l c chính trong n n kinhộ ồ ự ề  

t  tri th c, d n t i nh ng sáng t o vàế ứ ẫ ớ ữ ạ   thay đ i v  công ngh , đ ng th i đemổ ề ệ ồ ờ  

l i l i th  c nh tranh v  kinh doanh vàạ ợ ế ạ ề   các n n kinh t  qu c gia. S  bi n đ iề ế ố ự ế ổ  

c a   nh ng   ý   tủ ữ ưởng   sáng   t o   đã   gópạ  

ph n   làm   gia   tăng   c   các   s n   ph mầ ả ả ẩ  

h u   hình   và   d ch   v   vô   hình   ­   g iữ ị ụ ọ   chung là "các hàng hóa và d ch v  sángị ụ  

t o"   "Các   hàng   hóa   và   d ch   v   vănạ ị ụ   hóa" t o thành m t t p h p con c aạ ộ ậ ợ ủ   các ngành công nghi p sáng t o ­ m tệ ạ ộ   khái ni m r ng h n t p trung vào cácệ ộ ơ ậ  

lo i hình ngh  thu t nh ng không chạ ệ ậ ư ỉ 

gi i h n   đó. Các ngành công nghi pớ ạ ở ệ   sáng t o đạ ược đ nh nghĩa là m t t pị ộ ậ  

h p các s n ph m tri th c, có n i dungợ ả ẩ ứ ộ   sáng t o, có giá tr  v  văn hóa và kinhạ ị ề  

t , và có các m c tiêu th  trế ụ ị ường. T pậ  

h p này bao g m chu k  sáng t o, s nợ ồ ỳ ạ ả  

xu t, và phân ph i hàng hóa và d chấ ố ị  

v , trong đó sáng t o và tài s n trí tuụ ạ ả ệ 

là các nguyên li u đ u vào ch  đ o. Vìệ ầ ủ ạ  

lý do này mà nhi u nề ướ ử ục s  d ng đ nhị   nghĩa v  "các CNST văn hóa". Các môề   hình n n kinh t  sáng t o khác nhau cóề ế ạ   các   cách   xác   đ nh   và   phân   lo i   cácị ạ   ngành công nghi p sáng t o khác nhau.ệ ạ

Đi u quan tr ng   đây không ph i làề ọ ở ả  

v n đ  đ nh nghĩa mà là vi c s  d ngấ ề ị ệ ử ụ   khái   ni m   đó   làm   m t   phệ ộ ương   th cứ  

m i đớ ể ti p c n chi n lế ậ ế ược phát tri n.ể   Theo đ nh nghĩa và phân lo i c a H iị ạ ủ ộ   ngh   Thị ương   m i   và   Phát   tri n   c aạ ể ủ   Liên H p Qu c (UNCTAD) (2008), cácợ ố   ngành công nghi p sáng t o g m:  diệ ạ ồ  

s n văn hóa (bao g m các bi u hi nả ồ ể ệ  

văn hóa truy n th ng); ngh  thu t thề ố ệ ậ ị 

giác   và   ngh   thu t   bi u   di n;   cácệ ậ ể ễ  

ngành công nghi p nghe nhìn; xu t b nệ ấ ả  

và   truy n   thông   in   n;   truy n   thôngề ấ ề  

m i;   thi t   k ;   các   d ch   v   sáng   t oớ ế ế ị ụ ạ  

(g m   qu ng   cáo   và   ki n   trúc)   Kháiồ ả ế  

ni m này v n đang ti p t c phát tri n,ệ ẫ ế ụ ể  

m  r ng ph m vi bao quát và lĩnh v cở ộ ạ ự  

áp d ng. Tuy v y, hi n nay  đã xu tụ ậ ệ ấ  

hi n nhi u quan đi m rõ ràng h n cũngệ ề ể ơ  

nh  nh ng nh n th c chung v  kháiư ữ ậ ứ ề  

ni m này. Hy v ng r ng, trong tệ ọ ằ ươ  ng

lai g n chúng ta s  đ a ra đầ ẽ ư ược m tộ  

h  th ng phân lo i m i, không ch  đ nệ ố ạ ớ ỉ ơ  

thu n d a trên s  thu n ti n hay cácầ ự ự ậ ệ  

d  li u th ng kê, mà còn xu t phát tữ ệ ố ấ ừ 

s   hi u   bi t   sâu   s c   h n   v   nh ngự ể ế ắ ơ ề ữ  

thông tin c n thi t  đ  xây d ng nênầ ế ể ự  

nh ng tiêu chí đánh giá hi u qu ữ ệ ả

Công   nghi p   sáng   t o   là   tên   g iệ ạ ọ  

nh ngữ   ngành  công   nghi pệ   m i   xu tớ ấ  

hi n   trong   th   k   XX,   tuy   nh ng   ýệ ế ỷ ữ  

tưởng   ban   đ u   v   lĩnh   v c   côngầ ề ự  

nghi p này b t đ u t  khung th ng kêệ ắ ầ ừ ố  

dành cho các ho t đ ng ạ ộ văn hóa đã có 

t   năm   1986   T i   Anh,  ừ ạ công   nghi pệ  

sáng t o đạ ược đ nh nghĩa bao g m 13ị ồ  

lĩnh  v c, trong  s   đó có c  ch  ự ố ả ợ thủ 

công m  nghỹ ệ truy n th ng, âm nh c,ề ố ạ  

đi n  nhệ ả , ngh  thu t bi u di nệ ậ ể ễ , qu ngả  

cáo  và  ki n trúcế  Theo đ nh nghĩa  ị như 

H  th ng s n xu t ngành công nghi pệ ố ả ấ ệ  

sáng t o (Creative Industries Productionạ  

system,   CIPS)   đ c   ti p   thu   b iượ ế ở  

Singapore,  Anh,   Niuzilân   và  H ngồ  

Kông, quá trình đi t  m t ý từ ộ ưởng đ nế  

tiêu dùng bao g m  toàn b  các khâuồ ộ   hình thành, s n xu tả ấ , phân ph iố  và tiêu  thụ. Theo đó, vi c thệ ương m i hóa cácạ  

s n ph m mang tính ý tả ẩ ưởng, có liên  quan đ n ế văn hóa và ngh  thu tệ ậ  là ti nề  

đ  cho s  hình thành c a công nghi pề ự ủ ệ   sáng t o. ạ

Công nghi p sáng t o thu c ệ ạ ộ kinh tế  tri th cứ  Trong thách th c c a quá trìnhứ ủ  

h i nh p và ộ ậ toàn c u hóaầ , sáng t o trạ ở  thành   nh ng   phữ ương   ti n   m nh   mệ ạ ẽ  thúc đ y phát tri n ẩ ể kinh tế và toàn c uầ   hóa. Kinh t  sáng t o (khái ni m c aế ạ ệ ủ   công   nghi p   sáng   t o)   là  ệ ạ kinh   t   triế  

th cứ , nh ng khác v i kinh t  tri th c,ư ớ ế ứ   kinh t  sáng t o có th  đo lế ạ ể ường đượ  c

và tính được doanh thu, là m t b  ph nộ ộ ậ  

k t n i gi a ế ố ữ văn hóa và thương m i.ạ Theo Báo cáo c a UNCTAD (2010),ủ  

t i m t s  qu c gia, công nghi p sángạ ộ ố ố ệ  

t o có nhi u ti m năng k t h p v i xuạ ề ề ế ợ ớ  

hướng   phát   tri n   các   s n   ph m   thânể ả ẩ   thi n   môi   trệ ường,   t o   ra   nhi u   s nạ ề ả  

ph m m i cho các ngành  ẩ ớ công nghi pệ    

và d ch vị ụ, nh  ư ngành công nghi p th iệ ờ   trang, du l ch sinhị   thái, nh ng chữ ươ  ng trình   truy n  ề thông   h ng   v   môiướ ề  

tr ng. Công nghi pườ ệ  sáng t o t o giá trạ ạ ị 

k t n i gi a văn hóa truy n th ng vàế ố ữ ề ố  

nh ng giá tr  văn hóa m i. ữ ị ớ

2. Th c trang phat triên các nganhự ̣ ́ ̉ ̀   công nghiêp sang tao trên thê gi i vạ ́ ̣ ́ ớ ̀  Viêt Naṃ

Theo   UNCTAD   (2008),   cac   nganh́ ̀   CNST toàn c u đóng góp kho ng 3,4%ầ ả   vào n n thề ương m i qu c t  và đ tạ ố ế ạ  

m t t c đ  tăng trộ ố ộ ưởng kho ng 8,7%ả  

trong nh ng năm 2000 ­ 2005. Theo Tữ ổ 

ch c Giáo d c, Khoa h c và Văn hóaứ ụ ọ  

Liên   H p   Qu c   (UNESCO),   côngợ ố  

nghi p sáng t o bao g m nh ng s nệ ạ ồ ữ ả  

ph m   mang   tính   sáng   t o   thu c   lĩnhẩ ạ ộ  

v c văn hóa và ngh  thu t. Đó là ho tự ệ ậ ạ  

đ ng   b t   ngu n   t   s   sáng   t o,  ộ ắ ồ ừ ự ạ kỹ 

năng  và  năng   khi uế   c a   cá   nhân,   cóủ  

ti m năng t o ra c a c i, ề ạ ủ ả vi c làmệ  qua 

quá   trình   khai  thác  quy n   s  h u  tríề ở ữ  

tu ệ

Theo Báo cáo c a UNCTAD (2010),ủ  

vi c thệ ương m i hóa nh ng s n ph mạ ữ ả ẩ  

mang tính sáng t o đem l i giá tr  kinhạ ạ ị  

t  đo lế ường được cho s n ph m vănả ẩ  

hóa, ví d  nh  ngành công nghi p âmụ ư ệ  

nh c t i các qu c gia M  Latinh. Nhạ ạ ố ỹ ờ 

đó   mà   nh ng   giá   tr   văn   hóa   truy nữ ị ề  

th ng t t đ p có c  h i đố ố ẹ ơ ộ ược b o t nả ồ  

và phát huy đ n th  h  sau. Giá tr  vế ế ệ ị ề 

đào t o: phát tri n tính sáng t o, đ iạ ể ạ ổ  

m i đ i v i l c lớ ố ớ ự ượng lao đ ng tr ộ ẻ  

Nghiên   c u   cho   th y   ngành   CNSTứ ấ  

đóng   góp   kho ng   2%   ­   8%   cho   l cả ự  

lượng lao đ ng hàng năm và ngộ ười lao 

đ ng trong ngành có m c đ  hài lòngộ ứ ộ  

cao tương đ i so v i các ngành nghố ớ ề 

khác. Ngành công nghi p sáng t o đãệ ạ  

tr  thành m t ph n quan tr ng c a n nở ộ ầ ọ ủ ề  

kinh t  toàn c u, đã và đang phát tri nế ầ ể  

nhanh   chóng   trong   s   giao   thoa   gi aự ữ  

văn hóa, kinh doanh và công ngh ; giáệ  

tr  v  thị ề ương m i c a hàng hóa và d chạ ủ ị  

v  sáng t o trên th  gi i đ t 892 t  đôụ ạ ế ớ ạ ỷ  

la trong năm 2010

Đi n hình nh t có th  k  đ n nể ấ ể ể ế ướ  c

M  v i s c m nh s  1 th  gi i đã vàỹ ớ ứ ạ ố ế ớ  

đang d n đ u th  gi i chính b ng n nẫ ầ ế ớ ằ ề   kinh   t   sáng   t o   Nế ạ ước   M   là   môiỹ  

trường tuy t v i đ  phát tri n kinh tệ ờ ể ể ế  sáng t o, b ng ch ng là n i đây đã cóạ ằ ứ ơ   hàng lo t các công ty công ngh  hàngạ ệ  

đ u th  gi i ra đ i và phát tri n m nhầ ế ớ ờ ể ạ  

m  T ng th ng Obama cũng đã kêuẽ ổ ố  

g i nọ ước này đ i m i công ngh  đổ ớ ệ ể 

M  ti p t c d n đ u; cũng nh  kh ngỹ ế ụ ẫ ầ ư ẳ  

đ nh   sáng   t o   là   chìa   khóa   đ   ch nị ạ ể ấ  

h ng kinh t  M t cư ế ộ ường qu c hàngố  

đ u th  gi i nh  M  nay v n ti p t cầ ế ớ ư ỹ ẫ ế ụ   chú   tr ng   t i   kinh   t   sáng   t o   h ngọ ớ ế ạ ằ   mong đó là bàn đ p đ  phát tri n kinhạ ể ể  

t , v y có qu c gia nào có th  b  quaế ậ ố ể ỏ   kinh t  sáng t o n u mu n tìm t i sế ạ ế ố ớ ự 

th nh vị ượng? 

M t   đi n   hình   khác   v   phát   tri nộ ể ề ể   kinh t  sáng t o là Thái Lan. Tháng 1ế ạ   năm   2011,   Chính   ph   Thái   Lan   đãủ   quy t đ nh chi 20 t  Bath (kho ng 667ế ị ỷ ả   tri u USD) đ  gia tăng t  l  đóng gópệ ể ỷ ệ  

c a   kinh   t   sáng   t o   vào   t ng   s nủ ế ạ ổ ả  

ph m   qu c   n i   (GDP)   t   12%   nămẩ ố ộ ừ  

2010 lên 20% vào năm 2012. Chính phủ 

nước này đã l a  ự ch n 15 nhóm ngànhọ   công nghi p đ  thúcệ ể  đ y phát tri n kinhẩ ể  

t  sáng t o, trong đó có các ngành thế ạ ủ  công m  ngh , du l ch, y h c truy nỹ ệ ị ọ ề  

th ng,  m th c, ngh  thu t bi u di n,ố ẩ ự ệ ậ ể ễ  

âm nh c, thi t k , th i trang và ki nạ ế ế ờ ế   trúc   V i   k   ho ch   này,   Chính   phớ ế ạ ủ  Thái Lan k  v ng s  đ a nỳ ọ ẽ ư ước này trở  thành m t trung tâm công nghi p sángộ ệ  

t o c a khu v c Đông Nam Á. Khôngạ ủ ự  

ch  duy nh t Thái Lan chú tr ng vàoỉ ấ ọ  

n n kinh t  sáng t o, các qu c gia ề ế ạ ố khác 

nh  Anh, Singapore, Trung Qu c và  nư ố Ấ  

Đ  cũng đã đ  ra nhi u chính sách hộ ề ề ỗ 

tr  sáng t o và tài nguyên tri th c.ợ ạ ứ

Sáng   t o   đang   là   m t   xu   hạ ộ ướ  ng

không th  đ o ngể ả ược trong ho t đ ngạ ộ  

kinh doanh toàn c u. S c sinh l i c aầ ứ ờ ủ  

ti n v n, máy móc hay c  b p là h uề ố ơ ắ ữ  

h n, nh ng giá tr  c a trí tu , c a sángạ ư ị ủ ệ ủ  

t o vô cùng to l n, nó t o s  đ t pháạ ớ ạ ự ộ  

và quy t đ nh kh  năng c nh tranh c aế ị ả ạ ủ  

doanh   nghi p   Đã   đ n   lúc   doanhệ ế  

nghi p và n n kinh t  Vi t Nam c nệ ề ế ệ ầ  

ti p c n m nh m  h n và toàn di nế ậ ạ ẽ ơ ệ  

h n   t i   nh ng   lu ng   ý   tơ ớ ữ ồ ưởng   hàng 

đ u v  xu th , sáng t o kinh doanhầ ề ế ạ  

trên   th   gi i,   và   cùng   nhau   chia   sế ớ ẻ 

nh ng   th c   ti n   áp   d ng   t i   Vi tữ ự ễ ụ ạ ệ  

Nam, t  đó, t o đ ng l c và s c b từ ạ ộ ự ứ ậ  

m i cho toàn n n kinh t  Vi t Nam.ớ ề ế ệ

Hiên nay, Vi t Nam s  g p nhi ụ ệ ẽ ặ ề  

khó khăn đ  duy trì t c đ  tăng trể ố ộ ưở  ng

kinh t  cao. Nghiên c u v  các k chế ứ ề ị  

b n tăng trả ưởng cho kinh t  Vi t Nam,ế ệ  

Vi n Nghiên c u toàn c u McKinseyệ ứ ầ  

cho bi t, đ  ti p t c duy trì thành tíchế ể ế ụ  

tăng trưởng nh  nh ng năm v a quaư ữ ừ  

thì t c đ  tăng trố ộ ưởng năng su t laoấ  

đ ng c a Vi t Nam c n tăng g n 50%ộ ủ ệ ầ ầ  

do đóng góp cho tăng trưởng t  tăngừ  

cung lao đ ng đã gi m m nh, t c độ ả ạ ố ộ 

chuy n d ch c  c u kinh t  và đô thể ị ơ ấ ế ị 

hóa   đang   ch m   lậ ại   Đây   là   k ch   b nị ả  

được đánh giá không m y d  dàng choấ ễ  

Vi t Nam. Nh ng v n đ  v  th  chệ ữ ấ ề ề ể ế 

và c  c u ngày càng l  rõ nh : n  x uơ ấ ộ ư ợ ấ  

cao và d  báo t i năm 2016 m i tr  l iự ớ ớ ở ạ  

m c trung bình; s c kh e c a h  th ngứ ứ ỏ ủ ệ ố  

ngân   hàng:   r i   ro   thanh   kho n,   thi uủ ả ế   minh b ch và năng l c qu n tr  r i ro,ạ ự ả ị ủ  

ni m tin xã h i lung lay; đ u t  tr cề ộ ầ ư ự  

ti p   nế ước   ngoài   (FDI)   đình   tr /ch mệ ậ  

l i và liên t c gi m cam k t FDI, đ cạ ụ ả ế ặ  

bi t trong lĩnh v c b t đ ng s n, trongệ ự ấ ộ ả   khi ngành ch  bi n ch  t o l i đế ế ế ạ ạ ượ  c chú tr ng đ u t , đòi h i ph i t p trungọ ầ ư ỏ ả ậ   vào huy đ ng các đòn b y năng su tộ ẩ ấ  

m i; doanh nghi p nhà nớ ệ ước ho t đ ngạ ộ   kém hi u qu ; và sau cùng là s  y uệ ả ự ế   kém c a tài chính công: s  b t  n b iủ ự ấ ổ ộ   chi ngân sách công và tình tr ng khôngạ  

n đ nh v  s c kh e tài chính c a nhóm

doanh nghiêp nha ṇ ̀ ươ  c.́

Đ i m i là nhu c u c p thi t v iổ ớ ầ ấ ế ớ   các doanh nghi p Vi t Nam hi n nay.ệ ệ ệ  

Đ i m i không ch    s n ph m, doanhổ ớ ỉ ở ả ẩ   nghi p c n ph i t o ra s  khác bi tệ ầ ả ạ ự ệ  

d a trên đ i m i trong công ngh , tr iự ổ ớ ệ ả   nghi m khách hàng, h  th ng và quáệ ệ ố   trình,   mô   hình   kinh   doanh,   d ch   v ,ị ụ   chu i và kênh phân ph i. Đ i m i làỗ ố ổ ớ   sáng t o; đó là yêu c u b t bu c đ iạ ầ ắ ộ ố  

v i các doanh nghi p, đ c bi t trongớ ệ ặ ệ  

th i k  kh ng ho ng. Đ i m i đờ ỳ ủ ả ổ ớ ược ví 

nh  ng n  gió  đ y con thuy n  doanhư ọ ẩ ề   nghi p   ra   kh i   xa,   trong   đó   ngệ ơ ườ  i thuy n   trề ưởng   có   vai   trò   không   kém 

ph n quan tr ng khi cùng các thuy nầ ọ ề   viên dày d n kinh nghi m, b n lĩnh vàặ ệ ả   sáng t o đ a con thuy n đ n b  thànhạ ư ề ế ờ   công

3. C  hôi va thach th c phat triênơ ̣ ̀ ́ ứ ́ ̉   cac nganh công nghiêp sang tao   Viêt́ ̀ ̣ ́ ̣ ở ̣   Nam

3.1. C  hôi ơ ̣

T  đ u nh ng năm 90 c a th  kừ ầ ữ ủ ế ỷ 

XX, Vi t Nam đã b t đ u nghiên c u 4ệ ắ ầ ứ  

lĩnh v c công ngh  cao, tr ng tâm làự ệ ọ  

công ngh  thông tin, sinh h c, v t li uệ ọ ậ ệ  

m i và t  đ ng hóa. Khi đó, m c tiêuớ ự ộ ụ  

được đ t ra là ph i t o đặ ả ạ ược năng l cự  

công ngh  đ  m nh đ  đ m b o tínhệ ủ ạ ể ả ả  

c nh tranh cho các s n ph m ch  l c,ạ ả ẩ ủ ự  

làm nòng c t cho quá trình công nghi pố ệ  

hóa, hi n đ i hóa đ t nệ ạ ấ ước. Tuy nhiên, 

nhìn l i c  4 lĩnh v c trên, s  doanhạ ả ự ố  

nghi p   Vi t   Nam   đệ ệ ược   coi   là   thành 

công m i ch  đ m trên đ u ngón tay.ớ ỉ ế ầ  

Bkis, v n xu t thân t  ố ấ ừ Trung tâm an 

ninh m ng c a Trạ ủ ường Đ i h c Báchạ ọ  

Khoa Hà N i,  đã phát hi n  độ ệ ược l iỗ  

ph n m m an ninh m ng c a các hãngầ ề ạ ủ  

máy tính n i ti ng nh  Toshiba, Google,ổ ế ư  

tìm ra d u v t c a cu c t n công cácấ ế ủ ộ ấ  

h   th ng   máy   tính   quan   tr ng   c aệ ố ọ ủ  

Chính ph  M  và Hàn Qu c. Đ n nay,ủ ỹ ố ế  

ph n   m m   Bkav   c a   Bkis   cũng   đãầ ề ủ  

chi m lĩnh đế ược th  trị ường n i đ a.ộ ị

Năm 2008 tr  thành d u m c kh iở ấ ố ở  

đ u   đ i   v i   ngành   CNST   c a   Vi tầ ố ớ ủ ệ  

Nam khi H i Đ ng Anh mang đ n kháiộ ồ ế  

ni m CNST thông qua s  ki n “Thànhệ ự ệ  

ph  ố Sáng t o”. Th  nh ng, sau 4 năm,ạ ế ư  

CNST  v n   ch   d ng   l i   là   m t   kháiẫ ỉ ừ ạ ộ  

ni m r t l  l m v i Vi t Nam, t  gi iệ ấ ạ ẫ ớ ệ ừ ớ  

ch c   qu n   lý   đ n   t ng   l p   trí   th c,ứ ả ế ầ ớ ứ  

doanh  nhân  và  các  nhà  sáng  t o  chạ ứ 

ch a nói đ n ngư ế ười dân. Môt sô chuyêṇ ́  

gia   băn   khoăn   r ng,   Vi t   Nam   n iằ ệ ổ  

ti ng kh p th  gi i v i đ c s n phế ắ ế ớ ớ ặ ả ở 

24, chè, cà phê, g o,  nh ng n u nóiạ ư ế  

t i   n n   t ng   kinh   t   sáng   t o,   Vi tớ ề ả ế ạ ệ  

Nam đã có gì? M t th i cách đây 2 ­ 3ộ ờ   năm, gi i công ngh  đi n t  r m rớ ệ ệ ử ầ ộ 

qu ng   bá   v   nh ng   chi c   máy   tínhả ề ữ ế  

"made in Vietnam" nh  CMC, Sing PC,ư   Mêkông Green, Vincaom, T&H, Robo,  Elead, nh ng r t c c, s  này ho c ch tư ố ụ ố ặ ế  

y u,   ho c   th   ph n   quá   bé   nh   để ặ ị ầ ỏ ể 

người   tiêu   dùng   Vi t   Nam   ngày   nayệ  

nh  t i. Có th , ch a dám m  r ng,ớ ớ ể ư ơ ằ  

m t   ngày   nào   đó,   Vi t   Nam   s   cóộ ệ ẽ  

nh ng   nhà   sáng   ch   tài   ba   nh   Billữ ế ư   Gates hay Mark Zuckerberg khi n thayế  

đ i c  th  gi i, nh ng chí ít, cũng c nổ ả ế ớ ư ầ  

có m t th  trộ ị ường giao d ch công nghị ệ  phát tri n sôi đ ng đ  làm n n t ngể ộ ể ề ả  

b t   phá   Kinh   nghi m   t   các   nứ ệ ừ ướ  c trong   giai   đo n   công   nghiêp   hóa,   tạ ừ 

m t n n kinh t  có thu nh p th p dộ ề ế ậ ấ ướ  i 1.000  USD/người/năm  cho  th y,  tăngấ  

trưởng giao d ch trên th  trị ị ường công  ngh  ph i l n h n tăng trệ ả ớ ơ ưởng GDP. 

Đi n hình là Trung Qu c, 20 năm qua,ể ố   giá tr  giao d ch th  trị ị ị ường công nghệ  luôn g p đôi GDP.ấ

T i Vi t Nam, th  trạ ệ ị ường này th tậ  

s  khai. Ngu n cung  ng công nghơ ồ ứ ệ  cho Vi t Nam ch  y u là nh p ngo i.ệ ủ ế ậ ạ  

M i năm, chúng ta b  ra trên 10 ­ 15 tỗ ỏ ỷ  USD mua máy móc, thi t b , ph  tùngế ị ụ   (chi m ế 15% t ng kim ng ch nh p kh uổ ạ ậ ẩ  

c  n c)ả ướ  nh ng hàm lư ượng công nghệ  trong   nh ng   máy   móc   này   l i   khôngữ ạ   cao   Các   chuyên   gia   làm   đ   án   phátề   tri n th  trể ị ường công ngh  cho r ng,ệ ằ   tuy nh p kh u công ngh  nh ng th cậ ẩ ệ ư ự  

ch t, chúng ta m i ch  nh p trang thi tấ ớ ỉ ậ ế  

b , dây chuy n công ngh  toàn b  màị ề ệ ộ  

ch a chú ý nh p và khai thác tài s n tríư ậ ả  

tu  Kho ng 90% công ngh  nh p tệ ả ệ ậ ừ 

nước  ngoài  có trình  đ    m c trungộ ở ứ  

bình   và   l c   h u   Trong   khi   đó,   m cạ ậ ứ  

đ u t , đ i m i công ngh  c a doanhầ ư ổ ớ ệ ủ  

nghi p Vi t Nam r t th p, ch  chi mệ ệ ấ ấ ỉ ế  

kho ng   0,2%   ­   0,3%   doanh   thu   c aả ủ  

doanh nghi p. T  l  này    n Đ  làệ ỷ ệ ở Ấ ộ  

kho ng 5%, Hàn Qu c là 10%. Trongả ố  

chi n lế ược thu hút FDI, k  v ng Vi tỳ ọ ệ  

Nam   s   đẽ ược   ti p   nh n   công   nghế ậ ệ 

cao, công ngh  ngu n cũng r t xa v i.ệ ồ ấ ờ  

Công   ngh     các   doanh   nghi p   FDIệ ở ệ  

hi n ch  y u là công ngh  đã qua sệ ủ ế ệ ử 

d ng   b n  qu c  S  lụ ở ả ố ố ượng  chuy nể  

giao   công   ngh   gi a   công   ty   m   vàệ ữ ẹ  

công ty con chính th c đăng ký th pứ ấ  

h n nhi u so v i lơ ề ớ ượng doanh nghi pệ  

FDI đang ho t đ ng.   m t s  d  ánạ ộ Ở ộ ố ự  

FDI c a M , Tây Âu, Nh t B n, vi củ ỹ ậ ả ệ  

chuy n giao công ngh  vào Vi t Namể ệ ệ  

là t  chi nhánh trong khu v c, nh  từ ự ư ừ 

Hàn  Qu c,   Trung   Qu c,   Thái   Lan   vàố ố  

Malaysia. Trong đó, ch  có m t s  lĩnhỉ ộ ố  

v c công ngh  nh p v  là tiên ti n soự ệ ậ ề ế  

v i   khu   v c   Ngay   c   b n   thân   cácớ ự ả ả  

doanh nghi p FDI này cũng thệ ường là 

doanh nghi p s n xu t gia công, l pệ ả ấ ắ  

ráp và d a trên thi t k  s n ph m đãự ế ế ả ẩ  

có, công ngh  ph  bi n. Đáng chú ý làệ ổ ế  

r t hi m có doanh nghi p FDI nào l iấ ế ệ ạ  

đ t t  ch c nghiên c u và phát tri n ặ ổ ứ ứ ể ở 

Vi t Nam.ệ

M t ngu n cung  ng khác, đó là tộ ồ ứ ừ 

các t  ch c nghiên c u va triên khaiổ ứ ứ ̀ ̉  

trong nước. Nh ng   Vi t Nam, kho nư ở ệ ả  

đ u t  cho lĩnh v c này quá khiêm t n,ầ ư ự ố  

chi m 0,1% ­ 0,2% GDP. Chính các tế ổ 

ch c   này   cũng   ch a   t o   đứ ư ạ ược   công  ngh  đ t phá và nhi u k t qu  nghiênệ ộ ề ế ả  

c u   không   áp   d ng   đ i   trà   đứ ụ ạ ược   vì 

ch a hoan ch nh. S  lư ̀ ỉ ố ượng sáng chế 

c a doanh nghi p Vi t Nam đ  nghủ ệ ệ ề ị 

T  ch c Trí tu  Th  gi i c p ch  b ngổ ứ ệ ế ớ ấ ỉ ằ   1/1.000   Trung   Qu c   và   1/5.000   c aố ủ  

Nh t B n. Công ty Naiscorp v i năngậ ả ớ  

l c làm ch  công ngh  lõi v  tìm ki mự ủ ệ ề ế  

ti ng Vi t, đ n nay đã làm ch  đế ệ ế ủ ượ  c

th   trị ường   tìm   ki m   ti ng   Vi t   trênế ế ệ  

đi n tho i di đ ng, thay th  cho côngệ ạ ộ ế  

c  tìm ki m c a hãng Yahoo. Doanhụ ế ủ   nghi p   này   cũng   đang   đ t   m c   tiêuệ ặ ụ   chi m   đa   ph n   th   trế ầ ị ường   tìm   ki mế  

ti ng Vi t trên máy tính đ  bàn, tuyênế ệ ể  

b  s  vố ẽ ượt m t Google.ặ

Vi t Nam đang ph i l a ch n choệ ả ự ọ   mình m t hộ ướng đi và m t v  trí x ngộ ị ứ   đáng trong n n kinh t  sáng t o toànề ế ạ  

c u. Ngầ ười Vi t Nam r t thông minhệ ấ  

và sáng t o, nh ng t  ch t đạ ữ ố ấ ược thể 

hi n r t rõ trong l ch s  dân t c, trongệ ấ ị ử ộ   chi n tranh và trong th i gian hoà bìnhế ờ   xây d ng đ t nự ấ ước, trong kinh doanh,  trong h c t p nghiên c u khoa h c v iọ ậ ứ ọ ớ  

nh ng thành tích đáng t  hào v  toánữ ự ề  

h c và c  vua g n đây. Nhìn chung doọ ờ ầ   các ngành công nghi p sáng t o ch aệ ạ ư  

được đ nh nghĩa rõ ràng t i Vi t Namị ạ ệ   nên ch a có các s  li u th ng kê cư ố ệ ố ụ 

th  Nh ng ngành d ch v  sáng t o cóể ữ ị ụ ạ  

th   m nh   c a   Vi t   Nam   có   th   kế ạ ủ ệ ể ể 

đ n: thi t k , ngh  thu t, giáo d c, duế ế ế ệ ậ ụ  

l ch, bi u di n, th i trang, m  thu t,ị ể ễ ờ ỹ ậ  

th   công,   m   ngh ,   văn   hoá,   mủ ỹ ệ ẩ  

th c, ự

3.2. Thach th ć ứ

Hiên nay, Vi t Nam có 4 d ng doanḥ ệ ạ  

nghi p c  b n cho m t n n kinh t ệ ơ ả ộ ề ế  

D ng th  nh t là các công ty phát tri nạ ứ ấ ể  

d a   trên   vi c   khai   thác   tài   nguyên;ự ệ  

d ng th  2 là các công ty d a trên vi cạ ứ ự ệ  

đ u c  và ch p gi t; d ng th  3 là cácầ ơ ộ ậ ạ ứ  

công ty d a trên ngu n l c lao đ ngự ồ ự ộ  

giá r  và d ng th  4 là các công ty phátẻ ạ ứ  

tri n d a trên s  sáng t o.   th  kể ự ự ạ Ở ế ỷ 

XXI, m i qu c gia mu n b t phá vàọ ố ố ứ  

th nh vị ượng bu c ph i hộ ả ướng t i n nớ ề  

t ng d a trên nh ng công ty sáng t o.ả ự ữ ạ  

Trong đó, m t th  sáng t o nh t thi tộ ứ ạ ấ ế  

ph i có cho kinh t  b n v ng, đó làả ế ề ữ  

công ngh  cao. Đây v n đang là chìaệ ẫ  

khóa chi n lế ược cho tăng trưởng kinh 

t    các qu c gia s  h u công nghế ở ố ở ữ ệ 

ngu n nh  M , Nh t B n, Nga, EU, ồ ư ỹ ậ ả  

Vi t Nam là nệ ước đi sau, đã có h n 20ơ  

năm đ i m i theo kh u hi u "đi t t,ổ ớ ẩ ệ ắ  

đón   đ u"   nh ng   đ n   nay,   n n   t ngầ ư ế ề ả  

công ngh  cao c a Vi t Nam còn quáệ ủ ệ  

mong manh. Theo báo cáo Chính phủ 

các đ  án phát tri n công ngh  cao, Bề ể ệ ộ 

Khoa h c và Công ngh  (KH ­ CN) đãọ ệ  

ph i th ng th n nhìn nh n r ng, Vi tả ẳ ẳ ậ ằ ệ  

Nam  đang t t  h u r t xa so v i  cácụ ậ ấ ớ  

nước

Vi t Nam có h n 90% doanh nghi pệ ơ ệ  

nh  và v a, nh ng đa s  đ u là cácỏ ừ ư ố ề  

doanh   nghi p   trong   lĩnh   v c   côngệ ự  

nghi pệ  và thương m i d ch v  Nhi uạ ị ụ ề  

ngành   s n   xu t   ch   y u   v n   là   giaả ấ ủ ế ẫ  

công, giá tr  gia tăng không cao. Đi uị ề  

đáng   bu n   là   h u   h t,   các   doanhồ ầ ế  

nghi p nh  và v a đ u đang s  d ngệ ỏ ừ ề ử ụ  

lo i công ngh  l c h u t  3 ­ 4 th  hạ ệ ạ ậ ừ ế ệ 

so v i công ngh  m i hi n nay. Rà soátớ ệ ớ ệ   trình   đ   c a   11   ngành   công   nghi pộ ủ ệ  

Vi t Nam, B  KH­CN k t lu n, trìnhệ ộ ế ậ  

đ  chung  c a các  ngành  đ u   m cộ ủ ề ở ứ   trung bình, trung bình th p và th p soấ ấ  

v i   các   nớ ước   trong   khu   v c   và   thự ế 

gi i. Gi a Vi t Nam và các qu c giaớ ữ ệ ố   phát   tri n,   đang   t n   t i   m t   kho ngể ồ ạ ộ ả   cách chênh l ch r t l n v  năng l cệ ấ ớ ề ự   công ngh  Theo B  KH­CN, năng su tệ ộ ấ   công nghi p ph n m m c a Vi t Namệ ầ ề ủ ệ   kho ng   10.000USD/ngả ười/năm,   ở  Trung   Qu c  ố vào   kho ng   14.000   ­ả   18.000USD/ng i/nămườ   và   ở   M   làỹ   140.000USD/người/năm,   đ   th y   sủ ấ ự 

t t h u c a Vi t Nam sau các nụ ậ ủ ệ ướ  c

đ n   c   nào   Trong   công   nghi p   chế ỡ ệ ế 

t o,   t   tr ng   nhóm   s n   ph m   côngạ ỷ ọ ả ẩ   ngh  th p chi m 60%, công ngh  caoệ ấ ế ệ  

ch   chi m   trên   20%   Đóng   góp   GDPỉ ế  

c a nhóm s n ph m công ngh  cao chủ ả ẩ ệ ỉ 

b ng 5,73% GDP và c a d ch v  côngằ ủ ị ụ   ngh  cao   Vi t Nam ch  b ng 2,12%.ệ ở ệ ỉ ằ   Đây là t  l  r t th p.ỷ ệ ấ ấ

Cho đên nay, Vi t Nam v n ch a có́ ệ ẫ ư  

m t chính sách, chi n lộ ế ược qu c giaố   cho lĩnh v c đ y ti m năng này. Chínhự ầ ề  

vì ch a có m t chính sách, chi n lư ộ ế ượ  c

t ng th  nên d n đ n tình tr ng cácổ ể ẫ ế ạ   thành ph  l n nh  Tp. Hô Chi Minh,ố ớ ư ̀ ́   Bình Dương và Hà N i đang t  “l nộ ự ầ   mò” nghiên c u và t  làm CNST theoứ ự   cách c a mình. Tp. H  Chí Minh dù cóủ ồ  

được Chương trình Sáng t o Sài Gònạ  

t  năm 2010 nh ng đã v i "ch t y u"ừ ư ộ ế ể  

ch   vì   s   thay   đ i   lãnh   đ o   c aỉ ự ổ ạ ủ  

chương trình. Ngoài vi c thi u c  chệ ế ơ ế 

chính   sách   đóng   vai  trò  bà  đ  ra   thìỡ  

chính   tính   thi u   liên   k t   gi a   cácế ế ữ  

doanh nghi p đang là m t c n tr  l nệ ộ ả ở ớ  

cho vi c hình thành và phát tri n cácệ ể  

ngành CNST Vi t Nam.ệ  

4. Cac nganh công nghiêp sang taó ̀ ̣ ́ ̣   cân đâu t    Viêt Nam̀ ̀ ư ở ̣

B ng chi ti t dả ế ươi đây phân ngành́   công nghi p sáng t o áp d ng hê thôngệ ạ ụ ̣ ́   (HS ­ 1996) va mô ta chi tiêt cac nganh̀ ̉ ́ ́ ̀   cân đ̀ ược thu hut đâu t    Viêt Naḿ ̀ ư ở ̣   trong th i gian t i. ờ ớ

Hàng hóa/ 

D ch vị ụ Nhóm (Ng ch)ạ Quy mô nhóm Mô tả

Hàng hóa 

sáng t oạ  

(Creative 

goods)

Thi tế   kế 

(Design)

Nhóm   l n   nh t   c aớ ấ ủ   ngành v i 139 mã ngànhớ   (ti u ng ch). Trong đó cóể ạ  

th i trang (49 ngành), n iờ ộ  

th t   (50),   đ   ch i   (17),ấ ồ ơ   kim   cương   (12)   và   đồ 

h aọ

­   Th i   trang:   gi ,   dây   n t,ờ ỏ ị   kính mát, hàng da  

­ N i th t: đ  g , s n ph mộ ấ ồ ỗ ả ẩ   bàn ăn, gi y tấ ường, b  th pộ ắ   sáng  

­ Đ  ch i: đ  ch i có bánhồ ơ ồ ơ  

xe,   xe   l a   đi n,   b   rápử ệ ộ   hình

­ Đ  h a và ki n trúc: B nồ ọ ế ả   tranh g c, b n v  ki n trúc ố ả ẽ ế

­ Kim cương: ch  tác t  kimế ừ  

cương, đá quý

S n ph m nghả ẩ ệ 

thu t   và   thậ ủ 

công   m   nghỹ ệ 

(Arts and Crafts)

Nhóm   l n   th   hai   baoớ ứ  

g m   48   mã   ngành   Sồ ố  ngành   trong   m i   ti uỗ ể  

ng ch   nh   sau:   th mạ ư ả   (16); s i (11); đ  đan (5);ợ ồ  

s n ph m l  h i (2); s nả ẩ ễ ộ ả  

ph m gi y (1); các ngànhẩ ấ   khác (13)

­ Th m (th m len, lông thú,ả ả   cao su) 

­ S i: dây đeo làm b ng tay,ợ ằ   khăn th m đan thêu tay, hàngả   thêu, nguyên li u in hay làmệ  

b ng tay  ằ

­   Đ   đan:   th m   tr i,   s nồ ả ả ả  

ph m đan ẩ

­ S n ph m l  h i: ch  tácả ẩ ễ ộ ế   Giáng sinh, Fetivals, Carnivals

­ S n ph m gi y: s n ph mả ẩ ấ ả ẩ  

gi y làm b ng tay ấ ằ

­ Khác: n n, hoa nhân t oế ạ

S n ph m nghả ẩ ệ 

thu t   th   giácậ ị  

(Visual Arts)

Ti u   ng ch   ch a   t ngể ạ ứ ổ  

c ng   19   ngành   theo   thộ ứ 

t  nh  sau: nhi p  nh: 4;ự ư ế ả  

­  Nhi p   nh:   đĩa   (plates)ế ả   nhi pế   nh dùng cho tái t oả ạ   offset, phim nhi p  nh và viế ả  

tranh: 1; tượng: 9; đ  c :ồ ổ   1; khác: 4

phim; đã ph i sáng và ch nhơ ỉ  

s aử

­ Tranh: trang, khung g  dùngỗ   cho tranh, b t màu vộ ẽ

­ Tượng: tượng và các chế  tác trang trí khác làm t  g ,ừ ỗ   ngà voi, g m, s ố ứ

­ Đ  cồ ổ: đ  c  h n 100 tu i.ồ ổ ơ ổ

­ Khác: các d ng phiên b nạ ả  

ho c   trang   trí   ngh   thu t,ặ ệ ậ   tranh, tượng

Xu t b nấ ả

(Publishing)

18   ngành   trong   các   ti uể  

ng ch   theo   th   t   nhạ ứ ự ư  sau: báo:3; sách: 3; khác: 

12

­ Báo: Báo, t p chí ạ

­   Sách:   sách,   t   đi n,   từ ể ờ 

b m,   tranh   tr   em,   truy nướ ẻ ệ   tranh và các d ng  n ph m inạ ấ ẩ   khác 

­   Khác:   b n   đ ,   brochures,ả ồ  

b u thi p, l ch ư ế ị

Âm   nh cạ  

(Music)

Âm nh c g m 7 mã ngành,ạ ồ   bao g m 6 lo i băng và đĩaồ ạ  

đã có ghi âm, và 2 mã cho  trò   ch i   video   (videoơ   games)

ng   d ng

truy n   thôngề  

m iớ   (New 

media)

3   mã   ng ch:   1   cho   ngạ ứ  

d ng truy n thông ghi l iụ ề ạ  

âm thanh và hình  nh, 2ả  

mã ng ch cho video gamesạ

S n   ph m   ngheả ẩ  

nhìn

Nhóm   này   g m   2   mãồ  

ng ch,   có   2   lo i   s nạ ạ ả  

ph m   thu c   v   phimẩ ộ ề  

đi n  nhệ ả