Bài giảng Kinh tế học quản lý: Chương 9 - TS. Phan Thế Công (2013)

Bài giảng Kinh tế học quản lý - Chương 9: Lựa chọn trong điều kiện rủi ro bất định cung cấp cho người học các kiến thức: Các đặc trưng của rủi ro và bất định, xác suất và giá trị kỳ vọng, thái độ đối với rủi ro, lựa chọn trong điều kiện rủi ro, các biện pháp nhằm giảm rủi ro.

Chương 9

LỰA CHỌN TRONG ĐIỀU

KIỆN RỦI RO, BẤT ĐỊNH

1

Nội dung chương 9

 Rủi ro và bất định

 Các đặc trưng của rủi ro và bất định

 Xác suất và giá trị kỳ vọng

 Thái độ đối với rủi ro

 Lựa chọn trong điều kiện rủi ro

 Các biện pháp nhằm giảm rủi ro

Rủi ro và bất định

 Người tiêu dùng và các hãng thường không chắc

chắn về các kết cục mà họ lựa chọn

 Ví dụ 1: Sử dụng số tiền tiết kiệm như thế nào?

 Gửi ngân hàng với mức lãi suất thấp nhưng độ rủi ro

thấp hay

 Đầu tư vào chứng khoán với mức lãi suất cao nhưng

độ rủi ro cao?

3

Rủi ro và bất định

 Ví dụ 2: Lựa chọn nghề nghiệp

 Làm việc ở công ty lớn với độ ổn định cao nhưng

khó có khả năng thăng tiến hay

 Làm ở công ty nhỏ với mức độ ổn định thấp hơn

nhưng có khả năng thăng tiến cao?

Các đặc trưng của rủi ro và bất định

có thể có nhiều hơn một kết quả và người ra quyết

định biết tất cả các kết quả và xác suất xảy ra kết

quả đó

5

 không thể liệt kê tất cả các kết cục có thể và/hoặc

 không thể xác định xác suất của các kết cục xảy ra

 Rủi ro và sự bất định đều đề cập đến sự thiếu

thông tin, nhưng có nhiều thông tin hơn trong

trường hợp rủi ro so với trường hợp bất định

Các đặc trưng của rủi ro và bất định

Xác suất và giá trị kỳ vọng

 Xác suất: là khả năng một kết cục có thể xảy ra

 Xác suất khách quan: xác suất được xác định thông

qua những tình huống tương tự hoặc dựa trên dữ liệu

thống kê

 Xác suất chủ quan: phụ thuộc vào kỳ vọng, sở thích,

kinh nghiệm và sự đánh giá về tương lai của người ra

quyết định

7

Xác suất và giá trị kỳ vọng

 Giá trị kỳ vọng:

 Là trung bình gia quyền của tất cả các kết cục có thể

xảy ra, với xác suất của mỗi kết cục được coi như gia

quyền tương ứng

 Giá trị kỳ vọng đo lường xu thế trung tâm – trung

bình – của các kết cục

i n

i

i p x X

=

=

1

) (

Phương sai và độ lệch chuẩn

 Phương sai đo lường mức độ phân tán của các giá

trị của các kết cục so với giá trị trung bình của nó

 Phương sai là trung bình của bình phương các sai

lệch so với giá trị kỳ vọng của các giá trị gắn với

mỗi kết cục

 Công thức:

 Phương sai phản ánh mức độ rủi ro của một quyết

định kinh tế

9

n

i

p ( X E( X ))

σ



1

Variance(X)

Phương sai và độ lệch chuẩn

 Độ lệch chuẩn là căn bậc hai của phương sai

 Độ lệch chuẩn cũng phản ánh mức độ rủi ro của

các quyết định

 Độ lệch chuẩn càng lớn thì tính rủi ro của quyết định

đó càng lớn

Thái độ đối với rủi ro

 Thái độ đối với rủi ro có thể được xác định thông

qua lợi ích cận biên của thu nhập

 Giả định rằng con người thu được lợi ích từ các mức

thu nhập kiếm được

 Lợi ích cận biên của thu nhập là sự thay đổi trong

tổng lợi ích khi có thêm một đơn vị thu nhập

 Lợi ích cận biên của thu nhập chính là độ dốc của

đường tổng lợi ích theo thu nhập

11

Thái độ đối với rủi ro

 Lợi ích kỳ vọng: tổng lợi ích thu được từ các kết

cục có thể có, có tính đến trọng số của xác suất

của các kết cục sẽ xảy ra

 Các thái đội đối với rủi ro:

 Ghét rủi ro

 Trung lập với rủi ro

 Ưa thích rủi ro

Ghét rủi ro

 Một người gọi là ghét rủi ro nếu người đó thích có

một mức thu nhập nhất định cho trước hơn là một

công việc rủi ro có thu nhập kỳ vọng tương đương

 Người này có lợi ích cận biên của thu nhập giảm

dần

 Họ nhạy cảm với một đơn vị thu nhập mất đi hơn là

một đơn vị thu nhập tăng thêm

 Đa phần con người đều ghét rủi ro

 Thường mua bảo hiểm để đề phòng cho các rủi ro

13

Ghét rủi ro

Trung lập với rủi ro

 Người trung lập với rủi ro là người không phân

biệt giữa một mức thu nhập chắc chắn và một

mức thu nhập bất định khác nếu chúng có cùng

giá trị kỳ vọng

 Người trung lập với rủi ro có lợi ích cận biên của

thu nhập không đổi

 nhạy cảm như nhau với một đơn thu nhập nhập mất

đi và một đơn vị thu nhập tăng thêm

15

Trung lập với rủi ro

Thích rủi ro

 Người thích rủi ro là một người thích có một công

việc rủi ro hơn là một công việc có mức thu nhập

nhất định bằng với thu nhập kỳ vọng của công

việc rủi ro

 Người thích rủi ro có lợi ích cận biên của thu

nhập tăng dần

 Họ nhạy cảm với một đơn vị thu nhập tăng lên hơn là

một đơn vị thu nhập mất đi

 Người thích rủi ro là người thích đánh bạc, những

kẻ phạm tội

17

Thích rủi ro

 Dựa theo ba nguyên tắc:

 Nguyên tắc giá trị kỳ vọng

 Chọn phương án có giá trị kỳ vọng cao nhất

 Phân tích phương sai – giá trị trung bình

 Chọn phương án có giá trị trung bình lớn nhất và phương

sai nhỏ nhất

 Phân tích hệ số biến thiên

 Chọn phương án có hệ số biến thiên nhỏ nhất

19

Lựa chọn trong điều kiện rủi ro

Các biện pháp nhằm giảm rủi ro

 Đa dạng hóa sản phẩm:

 Biện pháp giảm rủi ro bằng cách phân bổ nguồn lực

vào các hoạt động khác nhau

 Ví dụ

Thu nhập từ việc bán thiết bị ($)

Thời tiết nóng Thời tiết lạnh

Doanh thu từ máy điều hòa

Doanh thu từ máy sưởi

30,000 12,000

12,000 30,000

Các biện pháp nhằm giảm rủi ro

 Đa dạng hóa thông tin

 Bảo hiểm:

 Mua bảo hiểm đảm bảo được mức thu nhập không

đổi bất chấp thiệt hại có xảy ra hay không.

 Phí bảo hiểm bằng thiệt hại kỳ vọng

 Mức thu nhập chắc chắn này bằng với thu nhập kỳ vọng

trong tình huống rủi ro

21

Các biện pháp nhằm giảm rủi ro

 Ví dụ về bảo hiểm

Quyết định bảo hiểm

Bảo hiểm

Bị mất trộm (p = 0,1)

Không bị mất trộm (p = 0,9)

Giá trị tài sản kỳ vọng

Độ lệch chuẩn

Không 40,000

49,000

50,000 49,000

49,000 49,000

3000 0