Bài giảng Pháp luật Việt Nam đại cương: Bài 1 - Th.S Vũ Thị Bích Hường

Bài giảng Pháp Luật Việt Nam đại cương: Bài 1 - Những vấn đề cơ bản về Nhà nước và pháp luật. Bài học gồm các nội dung cơ bản sau: Những vấn đề cơ bản về Nhà nước, những vấn đề cơ bản về Pháp luật. Để hiểu rõ hơn về bài học này mời các bạn cùng tham khảo tài liệu.

NH NG V N Đ  C  B N V     Ữ Ấ Ề Ơ Ả Ề

NHÀ N ƯỚ C VA  PHA P LUÂT ̀ ́ ̣

• Ngu n g c Pha p luâtồ ố ́ ̣

• Ban châ t cua pha p luât̉ ́ ̉ ́ ̣

• Thuôc ti nh cua pha p luâṭ ́ ̉ ́ ̣

Nhà n ướ c

Là m t trong nh ng t  ch c  ộ ữ ổ ứ

đ ượ c hình thành đ  gi i quy t  ể ả ế

xung đ t, cân b ng l i ích gi a  ộ ằ ợ ữ

các cá nhân,nhóm l i ích trong  ợ

xã h i ộ

Nhà n ướ c đã đ ượ c hình thành 

nh  th  nào? ư ế

1. NGU N G C C A NHÀ N Ồ Ố Ủ ƯỚ C

1.1­ M t s  quan đi m phi Mác­xit  ộ ố ể

v  ngu n g c c a nhà n ề ồ ố ủ ướ c. 

1.2­ Ngu n g c c a nhà n ồ ố ủ ướ c theo  quan đi m c a ch  nghĩa Mác­ Lê  ể ủ ủ

nin

1.1.1 Thuy t Th n h c ế ầ ọ

• Ra đ i t  r t s m;ờ ừ ấ ớ

• Thường được ghi nh n trong giáo lý c a ậ ủ

các tôn giáo;

• N i dung: Nhà nộ ước là do th n linh, ầ

thượng đ  t o ra; NN t n t i vĩnh c u, ế ạ ồ ạ ử

b t bi n. Quy n l c nhà nấ ế ề ự ước là vĩnh c u ử

và s  ph c tùng quy n l c là t t y u;ự ụ ề ự ấ ế

1.1.3 Thuy t H p đ ng ế ợ ồ

• Ra  đ i  kho ng  th   k   16,17    các  nờ ả ế ỷ ở ước Tây âu

• Trên c  s  thuy t v  Quy n t  nhiên.ơ ở ế ề ề ự

• Đ i  bi u  tiêu  bi u  là:  John  Loke  (1632­ạ ể ể

1704)  SL.Montesquieu  (1689  ­  1775);  Jean Jacques Roussau (1712­1778)

1.1.3 Thuy t H p đ ng ế ợ ồ

• N i dung c  b n c a Thuy t H p đ ng:ộ ơ ả ủ ế ợ ồ

+ NN là s n ph m c a m t kh  ả ẩ ủ ộ ế ước được 

ký k t gi a nh ng ngế ữ ữ ườ ối s ng trong tr ng ạ

thái t  nhiên không có NNự

+  NN  ph i  ph c  v   và  b o  v   l i  ích  c a ả ụ ụ ả ệ ợ ủ

Nhân dân

+ Ch  quy n NN thu c v  NDủ ề ộ ề

+ N u NN không gi  đế ữ ược vai trò c a mình, ủ

các quy n t  nhiên b  vi ph m thì kh  ề ự ị ạ ế ước 

s  m t hi u l c. Nhân dân có quy n l t đ  ẽ ấ ệ ự ề ậ ổ

NN và ký k t kh  ế ế ước m iớ

1.2.1 NH NG Đ C ĐI M C A T   Ữ Ặ Ể Ủ Ổ

CH C TH  T C B  L C TRONG  Xà Ứ Ị Ộ Ộ Ạ

H I C NG S N NGUYÊN THU Ộ Ộ Ả Ỷ

• Th  t c t n t i d a trên ch  đ  s  h u ị ộ ồ ạ ự ế ộ ở ữ

chung v  t  li u s n xu t và s n ph m lao ề ư ệ ả ấ ả ẩ

1.2.2 S  TAN RàC A T  CH C TH  Ự Ủ Ổ Ứ Ị

T C B  L C VÀ S  RA Đ I C A NHÀ Ộ Ộ Ạ Ự Ờ Ủ

NƯỚC

Hai nguyên nhân:

Ø Nguyên nhân Kinh tế: D o l c lự ượng s n xu t ả ấ

phát tri n =>năng su t lao đ ng tăng=>s n ể ấ ộ ả

ph m lao đ ng d  th a=>xu t hi n ch  đ  t  ẩ ộ ư ừ ấ ệ ế ộ ư

h u=> phân hoá giàu nghèo=>hình thành các giai ữ

c p có l i ích khác nhau và mâu thu n không th  ấ ợ ẫ ể

đi u hoà.ề

Ø Nguyên nhân Xã h iộ :  Do s  phát tri n c a kinh ự ể ủ

t =>quan h  xã h i tr  nên ph c t p h n=>xã ế ệ ộ ở ứ ạ ơ

h i đòi h i ph i có m t t  ch c m i có kh  năng ộ ỏ ả ộ ổ ứ ớ ả

t p h p, hậ ợ ướng d n nh ng h at đ ng vì l i ích ẫ ữ ọ ộ ợ

chung c a toàn th  c ng đ ng.ủ ể ộ ồ

HAI NGUYÊN NHÂN TRÊN Đ ƯỢ C  THÊ HI N QUA 3 L N PHÂN CÔNG  Ệ Ầ

Ø Kh   năng  chi m  đo t  s n  ph m  d   ả ế ạ ả ẩ ư

th a=>n i  b   th   t c  b   phân  hoá  ừ ộ ộ ị ộ ị

thành quí t c và bình dân ộ

Ø Xu t  hi n  nhu  c u  v   s c  lao  ấ ệ ầ ề ứ

đ ng=>hình thành giai c p nô l ộ ấ ệ

L n 2: Th  công tách kh i nông nghi p ầ ủ ỏ ệ

• Năng su t lao đ ng tăng cao.ấ ộ

Ø Công  c   lao  đ ng  đụ ộ ược  c i  ti n=>  s n ả ế ả

ph m  nông  nghi p  đa  d ng  và  phong  phú ẩ ệ ạ

h n.ơ

Ø Vai trò c a th  công đủ ủ ược nâng cao=> ngh  ề

th  công tách kh i nông nghi p.ủ ỏ ệ

Ø Nhu c u v  s c lao đ ng ngày càng tăng=> ầ ề ứ ộ

chi n tranh tr  thành m t phế ở ộ ương th c đ  ứ ể

đáp  ng nhu c u=>S  lứ ầ ố ượng Nô l  tăng=> ệ

Mâu thu n XH ngày càng gay g t. ẫ ắ

L n 3: Th ầ ươ ng nghi p ra đ i ệ ờ

Ø N n sx hàng hoá ra đ i=> nhu c u trao ề ờ ầ

đ i hàng hoá.ổ

Ø Giai c p thấ ương nhân ra đ i.ờ

Ø S  xu t hi n c a đ ng ti n.ự ấ ệ ủ ồ ề

Ø N n cho vay n ng lãi và ch  đ  c m c  ạ ặ ế ộ ầ ố

ru ng đ t.ộ ấ

Ø S  tích t  và t p trung c a c i vào m t s  ự ụ ậ ủ ả ộ ố

ít người giàu có=> S  b n cùng hoá c a ự ầ ủ

đám đông dân nghèo

K T QU  SAU C  3 L N PHÂN  Ế Ả Ả Ầ

CÔNG LAO Đ NG Ộ

Ø XH thoát kh i đói nghèo nh ng xu t hi n mâu ỏ ư ấ ệ

thu n gi a các t ng l p, giai c p trong XH.ẫ ữ ầ ớ ấ

Ø Dân c  b  xáo tr n=>Quan h  huy t th ng b  ư ị ộ ệ ế ố ị

phá v ỡ

Ø S  thay đ i ngh  nghi p, chuy n nhự ổ ề ệ ể ượng đ t ấ

đai, tài s nả

 TH  T C B  PHÁ V Ị Ộ Ị Ỡ

NHÀ N ƯỚ C HÌNH THÀNH

Ø Tr c ti p t  s  tan rã c a ch  đ   ự ế ừ ự ủ ế ộ

c ng s n nguyên th y ộ ả ủ

Ø Có nhi m v  làm d u b t s  xung  ệ ụ ị ớ ự

đ t và gi  cho s  xung đ t  y  ộ ữ ự ộ ấ

n m trong vòng tr t t ằ ậ ự

2. B N CH T NHÀ N Ả Ấ ƯỚ C

2.1 Gi i thích thu t ng  Nhà n ả ậ ữ ướ c 2.2 Khái ni m b n ch t nhà n ệ ả ấ ướ c 2.3 Các đ c tr ng c a nhà n ặ ư ủ ướ c

2.1 Gi i thích thu t ng  Nhà n ả ậ ữ ướ c

CHÍNH QUY N Ề

2.2 Khái ni m b n ch t nhà n ệ ả ấ ướ c

2.2.1 Khái ni m b n ch t nhà n ệ ả ấ ướ c 2.2.2 N i dung khái ni m b n ch t  ộ ệ ả ấ

nhà n ướ c

2.2.2 N i dung khái ni m b n ch t  ộ ệ ả ấ

nhà n ướ c

Ø Tính giai c p c a nhà n ấ ủ ướ c

Ø Tính xã h i c a nhà n ộ ủ ướ c

Ø M i quan h  gi a tính giai c p và  ố ệ ữ ấ

tính xã h i c a nhà n ộ ủ ướ c

Tính giai c p c a nhà n ấ ủ ướ c

Quan đi m c a ch  nghiã Mác­Lênin cho ể ủ ủ

r ng:ằ

“ Nhà n ướ c là s n ph m và bi u  ả ẩ ể

hi n c a nh ng mâu thu n giai  ệ ủ ữ ẫ

c p không th  đi u hòa đ ấ ể ề ượ c”

Tính giai c p c a nhà n ấ ủ ướ c

Ø Nhà n ướ c là m t b  máy c ộ ộ ưỡ ng ch   ế

đ c bi t n m trong tay c a giai c p  ặ ệ ằ ủ ấ

Ø xác l p và b o v  ch  đ  s  h u đ i  ậ ả ệ ế ộ ở ữ ố

v i các t  li u s n xu t ch  y u trong  ớ ư ệ ả ấ ủ ế

Tính giai c p c a nhà n ấ ủ ướ c trong lĩnh v c  ự

chính trị

(QUY N L C CHÍNH TR ) Ề Ự Ị

“Trong m t nghĩa riêng c a t , QLCT  ộ ủ ừ

là  b o  l c  có  t   ch c  c a  m t  giai  ạ ự ổ ứ ủ ộ

c p  đ   tr n  áp  giai  c p  khác” ấ ể ấ ấ   (Ăng  Ghen)

Tính giai c p c a nhà n ấ ủ ướ c trong lĩnh 

sát, tòa án

Tính giai c p c a nhà n ấ ủ ướ c trong lĩnh 

v c ự

 t  t ư ưở ng (QUY N L C T  T Ề Ự Ư ƯỞ NG)

Ø Áp đ t h  t  tặ ệ ư ưởng c a giai c p th ng tr  đ i v i ủ ấ ố ị ố ớ

toàn xã h i t o ra s  ph c tùng có tính ch t t  ộ ạ ự ụ ấ ự

nguy n c a các giai c p trong xã h i.ệ ủ ấ ộ

Ø Bi u hi n c  th :ể ệ ụ ể

­ Nhà nước n m các phắ ương ti n thông tin đ i ệ ạ

chúng

­ Tr n áp các h  t  tấ ệ ư ưởng đ i l pố ậ

­ Ki m soát vi c xu t b nể ệ ấ ả

­ Đào t o đ i ngũ làm công tác tuyên truy nạ ộ ề

Tính xã h i c a nhà n ộ ủ ướ c

Xét t  2 góc đ : ừ ộ

Ø T  nguyên nhân hình thành nhà  ừ

n ướ c

Ø T  ý chí và l i ích ừ ợ

T  nguyên nhân hình thành ừ

 nhà n ướ c

T  ý chí và l i ích ừ ợ

Vì v y, Nhà nậ ước không ch  là m t t  ch c ỉ ộ ổ ứ

b o v  l i ích c a giai c p th ng tr  mà còn ả ệ ợ ủ ấ ố ị

ph i đ m b o l i ích c a các giai c p, nhóm ả ả ả ợ ủ ấ

l i ích khác.ợ

M i quan h  gi a tính giai c p và  ố ệ ữ ấ

tính xã h i c a nhà n ộ ủ ướ c

Ø Không th  tuy t đ i hóa m t y u t  nào ể ệ ố ộ ế ố

trong khái ni m b n ch t nhà nệ ả ấ ước. 

bi t nh m m c đích b o v  đ a v  c a  ệ ằ ụ ả ệ ị ị ủ

tr t t  xã h i ậ ự ộ

3. CÁC Đ C TR NG C A  Ặ Ư Ủ

NHÀ N ƯỚ C

Phâ n 2 ̀

NH NG V N Đ  C  B N  Ữ Ấ Ề Ơ Ả

V  PHÁP LU T Ề Ậ

1.2­CÁCH TH C HÌNH THÀNH  Ứ

PHÁP LU T Ậ

• PL được k  th a các qui ph m xã h i đã ế ừ ạ ộ

t n t i trong XHCSNT: Nhà nồ ạ ướ ực l a 

ch n các Qui ph m XH có n i dung phù ọ ạ ộ

h p v i đi u ki n XH m i và nâng chúng ợ ớ ề ệ ớ

lên thành PL

• Nhà nước ban hành các qui ph m PL đ  ạ ể

đi u ch nh các quan h  XH m i hình ề ỉ ệ ớ

thành và d  li u cho nh ng qhxh trong ự ệ ữ

tươnglai. 

đó được th  hi n trong các văn b n pháp ể ệ ả

lu t do c  quan Nhà nậ ơ ước có th m quy n ẩ ề

ban hành và được Nhà nước đ m b o ả ả

th c hi n.ự ệ

Ø Pháp lu t do Nhà nậ ước ban hành nh m ằ

m c đích đi u ch nh các quan h  xã h i ụ ề ỉ ệ ộ

Ví d : ụ

Đi u 4: (Hi n pháp 1992 đã s a đ i b  sung ề ế ử ổ ổ

năm 2001)

 Đ ng c ng s n Vi t nam, đ i tiên  phong ả ộ ả ệ ộ

c a giai c p công nhân Vi t nam, đ i bi u ủ ấ ệ ạ ể

trung thành quy n l i c a giai c p công ề ợ ủ ấ

nhân, nhân dân lao đ ng và c a c  dân t c, ộ ủ ả ộ

theo ch  nghĩa Mác­ Lê nin và t  tủ ư ưởng H  ồ

Chí Minh, là l c lự ượng lãnh đ o Nhà nạ ước 

và xã h i.ộ

M i t  ch c c a Đ ng ho t đ ng trong ọ ổ ứ ủ ả ạ ộ

khuôn kh  Hi n pháp và pháp lu t.ổ ế ậ

Ø Pháp lu t là phậ ương ti n đ  con ngệ ể ười 

xác l p các quan h  xã h i.ậ ệ ộ

Ø Pháp lu t là phậ ương ti n mô hình hoá ệ

cách th c x  s  c a con ngứ ử ự ủ ười khi tham gia vào quan h  pháp lu t, trên c  s  đó ệ ậ ơ ở

đánh giá tính h p pháp đ i v i hành vi và ợ ố ớ

xác đ nh trách nhi m pháp lý c a ch  th , ị ệ ủ ủ ể

b o đ m s  công b ng, minh b ch.ả ả ự ằ ạ

Ø Pháp lu t có kh  năng h n ch , lo i b  ậ ả ạ ế ạ ỏ

các quan h  xã h i tiêu c c, thúc đ y các ệ ộ ự ẩ

quan h  XH ti n b , phù h pệ ế ộ ợ

Đ NH NGHĨA V  PHÁP LU T Ị Ề Ậ

v Đ nh nghĩaị : Pháp lu t là h  th ng các quy ậ ệ ố

t c x  s  do Nhà nắ ử ự ước ban hành và b o ả

đ m th c hi n, th  hi n ý chí c a giai ả ự ệ ể ệ ủ

c p th ng tr  trong XH, là nhân t  đi u ấ ố ị ố ề

ch nh các quan h  xã h i.ỉ ệ ộ

3. THU C TÍNH C A PHÁP LU T Ộ Ủ Ậ

3.1 Tính qui ph m ph  bi n.ạ ổ ế

3.2 Tính xác đ nh ch t ch  v  hình th c.ị ặ ẽ ề ứ

3.3 Tính b o đ m b ng nhà nả ả ằ ước

­ PL có kh  năng đi u ch nh quan h  XH ả ề ỉ ệ

trong nhi u lĩnh v c, có tính ph  bi n, đi n ề ự ổ ế ể

hình. 

­ Pl tác đ ng đ n m i ch  th  khi h    vào ộ ế ọ ủ ể ọ ở

đi u ki n, hoàn c nh pl đã d  li u.ề ệ ả ự ệ

3.3 Tính b o đ m b ng nhà n ả ả ằ ướ c.

Ø Vi c ban hành PL đệ ược nhà nước b o ả

đ m tính h p lý v  n i dung c a quy ả ợ ề ộ ủ

ph m pháp lu t.ạ ậ

Ø Nhà nước có nh ng đi u ki n c n thi t ữ ề ệ ầ ế

b o đ m cho vi c t  ch c th c hi n PL ả ả ệ ổ ứ ự ệ

4. VĂN B N PHÁP LU T Ả Ậ

4.1 Khái ni m VBQPPLệ

4.2 Đ c đi m c a VBQPPLặ ể ủ

4.3 Các lo i VBQPPLạ

4.1 Khái ni m VBQPPL ệ

    Văn  b n  quy  ph m  pháp  lu t  là  văn  ả ạ ậ

b n  do  c   quan  nhà  n ả ơ ướ c  có  th m  ẩ

quy n  ban  hành  theo  th   t c  trình  t   ề ủ ụ ự

lu t  đ nh,  trong  đó  ch a  đ ng  các  ậ ị ứ ự

QPPL,  nh m  đi u  ch nh  các  quan  h   ằ ề ỉ ệ

XH,  đ ượ c  áp  d ng  nhi u  l n  trong  ụ ề ầ

th c  t   và  đ ự ế ượ c  nhà  n ướ c  b o  đ m  ả ả

th c hi n ự ệ

• Ví d :ụ

“Ng ườ i nào  th y ng ấ ườ i khác đang   trong  ở

tình tr ng nguy hi m đ n tính m ng, tuy có  ạ ể ế ạ

đi u ki n mà không c u giúp d n đ n h u  ề ệ ứ ẫ ế ậ

qu  ng ả ườ i đó ch t ế    thì b  ph t c nh cáo, c i  ị ạ ả ả

t o không giam gi  đ n hai năm ho c b   ạ ữ ế ặ ị

ph t tù t  3 tháng đ n 2 năm ạ ừ ế ”

(Kho n 1 đi u 102 BLHS năm 1999)ả ề

4.3 Các lo i văn b n QPPL ạ ả

( Theo Lu t ban hành VBQPPL năm 2008)ậ

Căn c  vào th m quy n c a c  quan ban ứ ẩ ề ủ ơ

hành và giá tr  pháp lý, VBQPPL đị ược chia làm 2 lo i:ạ

Ø Văn b n lu t;ả ậ

Ø Văn b n dả ưới lu t.ậ

4.3.1.Văn b n lu t ả ậ

Ø Là  văn  b n  do  Qu c  h i,  c   quan  ả ố ộ ơ

quy n  l c  nhà  n ề ự ướ c  cao  nh t  ban  ấ

đ ượ c trái v i Hi n pháp) ; ớ ế

­  Ngh   quy t  c a  QH  (có  ch a  đ ng  ị ế ủ ứ ự

QPPL).

4.3.2. Văn b n d ả ướ i lu t ậ

ngang bộ

• Ngh  quy t liên t ch gi a  y ban TVQH ị ế ị ữ Ủ

ho c gi a Chính ph  v i c  quan trung ặ ữ ủ ớ ơ

ng c a t  ch c CT­XH

ươ ủ ổ ứ

• Thông t  liên t ch gi a Chánh án ư ị ữ

TANDTC v i Vi n trớ ệ ưởng VKSNDTC; 

gi a B  trữ ộ ưởng, Th  trủ ưởng c  quan ơ