Bài giảng Tổng quan về luật thuế Việt Nam

“Thuế” là môn học chuyên ngành của sinh viên khối ngành kinh tế. Có thể nói Thuế là một phạm trù rộng và hàm chứa nhiều nội dung phức tạp, hiểu và vận dụng kiến thức về thuế nói chung, pháp luật thuế nói riêng trong điều kiện phát triển kinh tế - xã hội.

T NG QUAN V  LU T  Ổ Ế Ậ

Môn: Lu t thu ậ ế

TS. BÙI QUANG XUÂN

“ Thu ”  là  môn  h c  chuyên  ế ọ nghành  c a    sinh  viên  kh i  ủ ố nghành kinh t   ế

Có th  nói Thu  là m t ph m  ể ế ộ ạ trù  r ng  và  hàm  ch a  nhi u  ộ ứ ề

n i  dung  ph c  t p,  hi u  và  ộ ứ ạ ể

v n  d ng  ki n  th c  v   thu   ậ ụ ế ứ ề ế nói  chung,  pháp  lu t  thu   nói  ậ ế riêng  trong  đi u  ki n  phát  ề ệ tri n kinh t  ­ xã h i  ể ế ộ

T NG QUAN V  LU T THU  VI T NAM Ổ Ế Ậ Ế Ệ

M C TIÊU Ụ Li t kê đ ệ ượ c các lo i thu  hi n hành  ạ ế ệ

 Vi t Nam.

ở ệ

1 Mô  t   đ ả ượ c  nguyên  t c  đánh  ắ

thu ế

2 Gi i thích đ ả ượ c quy n đánh thu   ề ế

c a Nhà n ủ ướ c.

3 Ch   ra  đ ỉ ượ c  ph m  vi  đi u  ch nh  ạ ề ỉ

c a pháp lu t thu ủ ậ ế

4 Phân tích đ ượ c quan h  pháp lu t  ệ ậ

thu ế

5 Mô t  đ ả ượ c c  c u c a đ o lu t  ơ ấ ủ ạ ậ

thu   ế

KHÁI QUÁT V  THU Ề Ế

VÀ PHÁP LU T THU Ậ Ế 

Đ c tài li u tham kh o ọ ệ ả

• Th o lu n v i giáo viên và  ả ậ ớ các sinh viên khác về

nh ng v n đ  ch a hi u rõ ữ ấ ề ư ể

• Tr  l i các câu h i c a bài  ả ờ ỏ ủ

h c ọ

• Đ c và tìm hi u thêm các  ọ ể

v n đ  v  b n ch t c a ấ ề ề ả ấ ủ thu  và vai trò c a thu   ế ủ ế

KHÁI NI M  Ệ

THUẾ ngân sách nhà n Thu   là  m t  kho n  thu  c a  ế ộ ướ c, m t nghĩa  ả ộ ủ

v   ph i  thanh  toán  c a  các  t   ụ ả ủ ổ

ch c,  cá  nhân  b ng  ti n  ho c  ứ ằ ề ặ

hi n v t, m t l n ho c th ệ ậ ộ ầ ặ ườ ng  xuyên  d a  trên  c   s   các  văn  ự ơ ở

b n  pháp  lu t  do  c   quan  ả ậ ơ quy n  l c  nhà  n ề ự ướ c  cao  nh t  ấ ban  hành  theo  nguyên  t c  b t  ắ ắ

bu c không b i hoàn tr c ti p.  ộ ồ ự ế

Đ c đi m ặ ể

­ S  ra đ i và t n t i c a thu  g n li n v i  ự ờ ồ ạ ủ ế ắ ề ớ

s  phân chia xã h i thành các giai c p đ i  ự ộ ấ ố

kháng và s  xu t hi n c a Nhà n ự ấ ệ ủ ướ c ­ pháp 

lu t.  ậ

­ Thu  do c  quan quy n l c Nhà n ế ơ ề ự ướ c cao 

nh t ban hành.  ấ

­ Thu  là kho n n p mang tính nghĩa v  b t  ế ả ộ ụ ắ

bu c c a các pháp nhân và th  nhân đ i v i  ộ ủ ể ố ớ

Nhà n ướ c không mang tính đ i giá hoàn tr   ố ả

tr c ti p.  ự ế

­ Thu  là công c  ph n ánh quan h  phân  ế ụ ả ệ

ph i l i c a c i v t ch t d ố ạ ủ ả ậ ấ ướ i hình th c giá  ứ

tr   gi a  Nhà  n ị ữ ướ c  v i  các  ch   th   khác  ớ ủ ể

trong xã h i.  ộ

TÍNH B T BU C  Ắ Ộ

TÍNH QUY N L C NHÀ N Ề Ự ƯỚ C. 

TÍNH KHÔNG Đ I GIÁ VÀ KHÔNG HOÀN  Ố

TR  TR C TI P  Ả Ự Ế

Đ C  Ặ

ĐI M Ể

CĂN C  M C ĐÍCH Ứ Ụ

ĐI U TI TỀ Ế

C A NHÀ NỦ ƯỚC 

CĂN C  Đ I TỨ Ố ƯỢNG

ĐÁNH THU  Ế

THU  TR C THU  Ế Ự

THU  GIÁN THU  Ế

THU  TIÊU DÙNG  Ế

THU  THU NH P  Ế Ậ

THU  TÀI S N  Ế Ả

PHÂN LO I  Ạ

THUẾ

Phân bi t thu  v i l   ệ ế ớ ệ

phí, phí.  ­  Thu   là  kho n  ế ả

đóng  góp  b t  bu c  ắ ộ theo  quy  đ nh  c a  ị ủ pháp  lu t  c a  các  cá  ậ ủ nhân  và  pháp  nhân 

đ i  v i  Nhà  n ố ớ ướ c  không  mang  tính  đ i  ố giá  và  hoàn  tr   tr c  ả ự

ti p.  ế

Phân bi t thu  v i l   ệ ế ớ ệ

phí, phí.  ­ L  phí là kho n thu v a  ệ ả ừ

mang  tính  ch t  ph c  v   ấ ụ ụ cho đ i t ố ượ ng n p l  phí  ộ ệ

v  vi c th c hi n m t s   ề ệ ự ệ ộ ố

th   t c  hành  chính  v a  ủ ụ ừ mang tính ch t đ ng viên  ấ ộ

s   đóng  góp  cho  ngân  ự sách Nhà n ướ c. 

Phân bi t thu  v i l   ệ ế ớ ệ

phí, phí. 

ho c  b t  th ặ ấ ườ ng  nh   ư phí  v   xây  d ng,  b o  ề ự ả

n ướ c  đ i  v i  nh ng  ố ớ ữ

ho t  đ ng  ph c  v   ạ ộ ụ ụ

ng ườ ộ i n p phí. 

Phân bi t thu  v i l   ệ ế ớ ệ

phí, phí. 

­  Thu   và  l   phí,  ế ệ phí  đ u  là  ngu n  ề ồ thu  cho  ngân  sách  Nhà  n ướ c  và  đ u  ề mang  tính  pháp  lý 

nh ng  gi a  chúng  ư ữ

có  s   khác  bi t  ự ệ

nh  sau:  ư

Xét v  m t giá  ề ặ

tr  pháp lý ị + Thu  có giá tr  pháp lý cao h n l  phí, phí. ế ị ơ ệ

Thu  đế ược ban hành dướ ại d ng văn b n pháp ả

lu t nh : Lu t, Pháp l nh do Qu c h i và   y ậ ư ậ ệ ố ộ ủ ban Thường v  Qu c h i thông qua. Trình t  ụ ố ộ ự ban hành m t Lu t thu  ph i tuân theo m t ộ ậ ế ả ộ trình t  ch t ch  ự ặ ẽ

+ Trong khi đó l  phí, phí đệ ược ban hành đưới 

d ng Ngh  đ nh, Quy t đ nh c a chính ph ; ạ ị ị ế ị ủ ủ Quy t đ nh c a các B , c  quan ngang B , c  ế ị ủ ộ ơ ộ ơ quan thu c Chính ph ; Ngh  quy t c a h i ộ ủ ị ế ủ ộ

đ ng nhân dân c p t nh. ồ ấ ỉ

* Xét v  m c đích và m c đ   nh h ề ụ ứ ộ ả ưở ng đ i  ố

v i n n kinh t  ­ xã h i thì thu  có 3 tác d ng ớ ề ế ộ ế ụ  

l n: ớ + T o ngu n thu l n cho ngân sách Nhà nạ ồ ớ ước. 

Xét v  m t giá  ề ặ

tr  pháp lý ị +  Ði u  ch nh  các  ho t  đ ng  s n  xu t,  kinh doanh, qu n lý và đ nh hề ảỉ ị ạ ướộ ng phát tri n kinh ả ấể

t  ế +  Ð m  b o  s   bình  đ ng  gi a  nh ng  ch  ả ả ự ẳ ữ ữ ủ

th  kinh doanh và công b ng xã h i. ể ằ ộ + Trong khi đó l  phí, phí không có nh ng tác ệ ữ

d ng nói trên, nó ch  có tác d ng t o ngu n ụ ỉ ụ ạ ồ thu cho ngân sách Nhà nước. H n n a, vi c ơ ữ ệ

t o ngu n này không ph i dùng đáp  ng nhu ạ ồ ả ứ

c u  chi  tiêu  m i  m t  c a  Nhà  nầ ọ ặ ủ ước,  mà 

trước  h t  dùng  đ   bù  đ p  các  chi  phí  ho t ế ể ắ ạ

đ ng  c a  các  c   quan  cung  c p  cho  xã  h i ộ ủ ơ ấ ộ

m t s  d ch v  công c ng nh : d ch v  công ộ ố ị ụ ộ ư ị ụ

ch ng, d ch v  đăng ký quy n s  h u ho c ứ ị ụ ề ở ữ ặ quy n s  d ng tài s n, d ch v  h i quan  ề ử ụ ả ị ụ ả

Xét v  tên g i  ề ọ

và m c đích ụ r t  rõ  ràng,  th +  M c  đích  c a  t ng  lo i  l   phí  ấ ụ ủ ừ ườ ng  phù  h p  v i  ạ ệ ợ ớ

tên g i c a nó. Nói m t cách chính  ọ ủ ộ xác  h n,  tên  g i  c a  lo i  l   phí  ơ ọ ủ ạ ệ nào  ph n  ánh  khá  đ y  đ   m c  ả ầ ủ ụ đích s  d ng lo i l  phí đó.  ử ụ ạ ệ

+ M i m t Lu t thu  đ u có m c  ỗ ộ ậ ế ề ụ đích  riêng.  Tuy  nhiên,  đa  s   các  ố

s c  thu   có  tên  g i  không  ph n  ắ ế ọ ả ánh  đúng  m c  đích  s   d ng,  mà  ụ ử ụ

th ườ ng  ph n  ánh  đ i  t ả ố ượ ng  tính  thu   ế

Xét v  tên g i  ề ọ

c a  vi c  s   d ng  c a  ủ ệ ử ụ ủ các  lo i  thu   th ạ ế ườ ng  là 

t o ngu n qũy ngân sách  ạ ồ Nhà  n ướ c  nh m  đáp  ằ

ng  nhu  c u  chi  ngân 

sách  Nhà  n ướ c,  th c  ự

hi n  ch c  năng  qu n  lý  ệ ứ ả

xã h i c a Nhà n ộ ủ ướ c. 

Ch c năng  ứ

c a thu ủ ế Ch c năng phân ph i và phân  ứ ố

ph i l i: là ch c năng c  b n, đ c  ố ạ ứ ơ ả ặ

thù c a thu ủ ế  

§Phương ti n dùng đ  đ ng viên ngu n ệ ể ộ ồ

tài chính vào ngân sách Nhà nước (có   t t ở ấ

c  các ki u Nhà nả ể ước)

§Huy đ ng ngu n tài chính là ch c năng ộ ồ ứ

đ u tiên, ph n ánh nguyên nhân n y sinh ra ầ ả ả

thu ế

§Các  qũy  ti n  t   t p  trung  c a  Nhà ề ệ ậ ủ

nước được hình thành đ  đ m b o c  s  ể ả ả ơ ở

v t  ch t  cho  s   ho t  đ ng  thậ ấ ự ạ ộ ường  xuyên 

và t n t i c a Nhà nồ ạ ủ ước. 

Ch c năng  ứ

c a thu ủ ế

Ch c năng đi u ti t đ i v i n n kinh  ứ ề ế ố ớ ề

t ế  

§Th c  hi n  ch c  năng  đi u  ch nh  c a  thu   ự ệ ứ ề ỉ ủ ế

thông  qua  vi c  quy  đ nh  các  hình  th c  thu  thu   ệ ị ứ ế

khác nhau, xác đ nh đúng đ n đ i t ị ắ ố ượ ng ch u thu   ị ế

và đ i t ố ượ ng n p thu ; xây d ng chính xác, h p lý  ộ ế ự ợ

các m c thu  ph i n p có tính đ n kh  năng c a  ứ ế ả ộ ế ả ủ

ng ườ ộ i n p thu   ế

§Nhà  n ướ c  kích  thích  các  ho t  đ ng  kinh  t   đi  ạ ộ ế

vào qũy đ o chung c a n n kinh t  qu c dân, phù  ạ ủ ề ế ố

h p v i l i ích c a toàn xã h i.  ợ ớ ợ ủ ộ

§S   d ng  thu   đ   tác  đ ng  lên  l i  ích  kinh  t   ử ụ ế ể ộ ợ ế

c a  các  ch   th   vì  l i  ích  c a  n n  kinh  t   qu c  ủ ủ ể ợ ủ ề ế ố

dân. 

§S   can  thi p  c a  Nhà  n ự ệ ủ ướ c  không  mang  tính 

ch t m nh l nh, b t bu c các ch  th  ph i kinh  ấ ệ ệ ắ ộ ủ ể ả

doanh hay không kinh doanh mà ch  y u t o ra s   ủ ế ạ ự

l a ch n đ i v i các ch  th  kinh doanh.  ự ọ ố ớ ủ ể

Vai trò c a thu  trong  ủ ế

n n kinh t  th  tr ề ế ị ườ ng 1. ­ Pháp lu t thu  là công c  ch   ậ ế ụ ủ

y u  c a  Nhà  n ế ủ ướ c  nh m  huy  ằ

đ ng  t p  trung  m t  ph n  c a  ộ ậ ộ ầ ủ

c i  v t  ch t  trong  xã  h i  vào  ả ậ ấ ộ

2 ­ Pháp lu t thu  là công c  đi u  ậ ế ụ ề

ti t vĩ mô c a Nhà n ế ủ ướ c đ i v i  ố ớ

n n kinh t  và đ i s ng xã h i.  ề ế ờ ố ộ

3 ­ Pháp lu t thu  là công c  góp  ậ ế ụ

ph n  đ m  b o  s   bình  đ ng  ầ ả ả ự ẳ

gi a các thành ph n kinh t  và ữ ầ ế  

công b ng xã h i.  ằ ộ

CÁC Y U T  C U  Ế Ố Ấ

THÀNH M T LU T  Ộ Ậ

THUẾ 1. Tên g i c a lu t thu 2. Nh ng quy đ nh chung ữ ọ ủ ị ậ ế

3. Căn c  tính thu ứ ế

4. Ch   đ   kê  khai,  n p  thu ,  ế ộ ộ ế

thu thu ế

5. Ch  đ  mi n, gi m thu ế ộ ễ ả ế

6  Ch   đ   x   lý  vi  ph m  và  ế ộ ử ạ

khen th ưở ng