Bài viết trình bày về quy định tạm ứng, ứng trước ngân sách nhà nước. Tạm ứng, ứng trước ngân sách nhà nước (NSNN) được quy định trong Luật NSNN được Quốc hội ban hành năm 2002 và tiếp tục được ghi nhận trong Luật NSNN được Quốc hội sửa đổi, bổ sung năm 2015. Việc tạm ứng, ứng trước ngân sách là cần thiết để thực hiện nhiệm vụ chi theo dự toán và các nhiệm vụ chi cấp bách để thực hiện dự án đầu tư công.
Trang 1Quy đ nh v t m ng, ng tr ị ề ạ ứ ứ ướ c ngân sách nhà n ướ c B t ấ
c p và ph ậ ươ ng h ướ ng hoàn thi n ệ
Nguy n Th Lan H ễ ị ươ ng*
Khoa Lu t, Đ i h c Qu c gia Hà n i, 144 Xuân Th y, C u Gi y, Hà n i, Vi t nam ậ ạ ọ ố ộ ủ ầ ấ ộ ệ
Nh n ngày 15 tháng 01 năm 2017ậ
Ch nh s a ngày 25 tháng 02 năm 2017; Ch p nh n đăng ngày 22 tháng 3 năm 2017ỉ ử ấ ậ
Tóm t t:ắ T m ng, ng trạ ứ ứ ước ngân sách nhà nước (NSNN) được qui đ nh trong Lu t NSNNị ậ
được Qu c h i ban hành năm 2002 và ti p t c đố ộ ế ụ ược ghi nh n trong Lu t NSNN đậ ậ ược Qu cố
h i s a đ i, b sung năm 2015. ộ ử ổ ổ Vi c t m ng, ng trệ ạ ứ ứ ước ngân sách là c n thi t đ th c hi nầ ế ể ự ệ nhi m v chi theo d toán và các nhi m v chi c p báchệ ụ ự ệ ụ ấ đ th c hi n d án đ u t côngể ự ệ ự ầ ư Pháp
lu t hi n hành v c b n đã hoàn thi n t o c s pháp lý cho quy t đ nh t m ng, ng trậ ệ ề ơ ả ệ ạ ơ ở ế ị ạ ứ ứ ướ c ngân sách, tuy nhiên, đ b o đ m hi u qu th c thi pháp lu t c n có s ki m tra, ki m soátể ả ả ệ ả ự ậ ầ ự ể ể toàn di n c a C quan tài chính, Kho b c Nhà nệ ủ ơ ạ ước v tình tr ng thu chi c a các c p ngân sáchề ạ ủ ấ
và đ n v d toán nói chung và c th liên quan đ n các kho n t m ng đ tránh tình tr ng viơ ị ự ụ ể ế ả ạ ứ ể ạ
ph m gây th t thoát ngân sách t t m ng, ng trạ ấ ừ ạ ứ ứ ước NSNN. Ngoài ra, pháp lu t c n có quiậ ầ
đ nh ch t ch đi u ki n ng trị ặ ẽ ề ệ ứ ước, ngu n ng trồ ứ ước và trách nhi m c a ngệ ủ ười liên quan đ nế kho n ng trả ứ ước.
T khoá: ừ T m ng, ng trạ ứ ứ ước, ngân sách nhà nước, Lu t Ngân sách nhà nậ ước
1. D n nh pẫ ậ
Ngân sách nhà (NSNN) là đ o lu t thạ ậ ườ ng
niên ghi nh n các kho n thu chi NSNN trongậ ả
vòng m t năm. Do các đ n v d toán ph iộ ơ ị ự ả
th c hi n d toán chi thự ệ ự ường xuyên trong năm
ngân sách và chi đ u t phát tri n nên t mầ ư ể ạ
ng kinh phí, ng tr c kinh phí th ng
xuyên được th c hi n. Các qui đ nh pháp lu tự ệ ị ậ
v t m ng, ng trề ạ ứ ứ ước kinh phí b o đ m th cả ả ự
hi n d toán ngân sách và cũng đ ng th iệ ự ồ ờ
nh m ki m tra, ki m soát vi c s d ng và thuằ ể ể ệ ử ụ
h i kinh phí t m ng, ng trồ ạ ứ ứ ước.
Trong nh ng năm g n đây, cùng v i s giaữ ầ ớ ự
tăng các nhi m v chi NSNN, xu t hi n hàngệ ụ ấ ệ
lo t các v vi ph m liên quan đ n t m ng,ạ ụ ạ ế ạ ứ
ng tr c kinh phí và đây cũng chính là m t
ĐT.: 84973590888
Email: huongntt.khoaluat@vnu.edu.vn
trong nh ng nguyên nhân gây th t thoátữ ấ NSNN1 Trên th c t , t m ng, ng trự ế ạ ứ ứ ướ c kinh phí ch a đư ược ki m soát ch t ch , cònể ặ ẽ
t n t i b t c p trong qui đ nh v h n m c c pồ ạ ấ ậ ị ề ạ ứ ấ
t m ng, ch ng chéo mâu thu n trong qui đ nhạ ứ ồ ẫ ị
v ng trề ứ ước v i qui đ nh v nguyên t c chi ớ ị ề ắ Sau khi Lu t NSNN đậ ược s a đ i, bử ổ ổ sung năm 20152, qui đ nh v t m ng, ngị ề ạ ứ ứ
1 Ban PMU Thanh Hóa cho nhà th u ng tr ầ ứ ướ c ti n khi ề
ch a có quy t đ nh phê duy t, đ n nay không đòi n ư ế ị ệ ế ợ
đ ượ c, ch a hoàn ng cho Ban. Thông tin này trong bài ư ứ
“Ph i làm rõ vi c cho ng ti n theo ki u c m đèn ch y ả ệ ứ ề ể ầ ạ
tr ướ c ô tô” , Văn Thanh, Báo Thanh tra, s 97, ngày ố 2/12/2016
2 Ngày 25/6/2015, t i K h p th 9, Qu c h i khoá XIII ạ ỳ ọ ứ ố ộ
đã thông qua Lu t NSNN. Đây là đ o lu t quan tr ng t o ậ ạ ậ ọ ạ
b ướ c ngo t m i trong qu n lý NSNN theo hành lang ặ ớ ả pháp lý m i đ y đ và đ ng b h n, phù h p v i tình ớ ầ ủ ồ ộ ơ ợ ớ hình th c t hi n nay, xu h ự ế ệ ướ ng h i nh p qu c t và ộ ậ ố ế góp ph n quan tr ng vào ti n trình c i cách tài chính ầ ọ ế ả công theo h ướ ng hi n đ i ệ ạ
11
Trang 2trước NSNN v n đẫ ược ghi nh n, theo đó v nậ ấ
đ đ t ra là ph i hoàn thi n các qui đ nh về ặ ả ệ ị ề
m c t m ng, ng trứ ạ ứ ứ ước kinh phí, đi u ki nề ệ
t m ng ng trạ ứ ứ ước và c ch ki m tra, ki mơ ế ể ể
soát ph i đả ược g p rút hoàn thi n nh m b oấ ệ ằ ả
đ m th c hi n k lu t NSNN và b o v tàiả ự ệ ỷ ậ ả ệ
s n c a Nhà nả ủ ước tránh tình tr ng th t thoátạ ấ
ngân sách.
Bài vi t này đ c p đ n m t s v n đế ề ậ ế ộ ố ấ ề
pháp lý v t m ng, ng trề ạ ứ ứ ước kinh phí, đánh
giá vi c ban hành và th c thi các qui đ nh phápệ ự ị
lu t hi n ậ ệ hành d a trên các nguyên t c Hi nự ắ ế
đ nh và Lu t đ nh.ị ậ ị
2. T m ng, ng trạ ứ ứ ước kinh phí là gì?
2.1. T m ng kinh phí ạ ứ
T m ng kinh phí là hành vi c a c quanạ ứ ủ ơ
d toán ngân sách th c hi n th m quy n chiự ự ệ ẩ ề
theo d toán ngân sách đã đự ược phê duy t.ệ
T m ng kinh phí cũng đạ ứ ược g i là vi c chiọ ệ
tr các kho n chi NSNN cho đ n v s d ngả ả ơ ị ử ụ
NSNN trong các trường h p kho n chi NSNNợ ả
c a đ n v s d ng NSNN ch a có đ hóaủ ơ ị ử ụ ư ủ
đ n, ch ng t theo qui đ nh do công vi c ch aơ ứ ừ ị ệ ư
hoàn thành [1].
Theo pháp lu t hi n hành, ch th đậ ệ ủ ể ượ c
t m ng NSNN là các đ n v d toán – đ n vạ ứ ơ ị ự ơ ị
s d ng ngân sách thu c các c p ngân sách.ử ụ ộ ấ
Căn c vào th i h n s d ng kinh phí có thứ ờ ạ ử ụ ể
phân chia kinh phí thành: (i) kinh phí m t nămộ
và (ii) kinh phí nhi u năm [2]. Theo đó, vi cề ệ
t m ng kinh phí g n v i t ng kho n chiạ ứ ắ ớ ừ ả
thu c kinh phí m t năm ho c kinh phí nhi uộ ộ ặ ề
năm. Căn c vào đ c thù c a ngu n c p t mứ ặ ủ ồ ấ ạ
ng có th phân chia kho n t m ng thành (i)
Kho n t m ng t ngu n ngân sách đả ạ ứ ừ ồ ược giao
và (ii) kho n t m ng t ngu n ngân sách c pả ạ ứ ừ ồ ấ
trên
Đ n v d toán đơ ị ự ược s d ng kinh phíử ụ
được giao đ c p t m ng th c hi n cácể ấ ạ ứ ự ệ
nhi m v chi, th trệ ụ ủ ưởng đ n v căn c theoơ ị ứ
qui đ nh c a pháp lu t v đi u ki n c p t mị ủ ậ ề ề ệ ấ ạ
ng và h n m c t m ng đ quy t đ nh m c
t m ng. ạ ứ
Đ i v i trố ớ ường h p ch th s d ngợ ủ ể ử ụ ngu n ti n t m ng ngân sách c p trên.ồ ề ạ ứ ấ Kho n chi t m ng phát sinh khi d toán trongả ạ ứ ự ngân sách c a đ n v th hủ ơ ị ụ ưởng ch a đư ượ c
c p đ theo d toán, theo đó, đ n v d toánấ ủ ự ơ ị ự thu c ngân sách c p dộ ấ ưới ph i d a vào ngu nả ự ồ
ti n t m ng t ngân sách c p trên.ề ạ ứ ừ ấ
Ch th s d ng ngân sách ph i m tàiủ ể ử ụ ả ở kho n t i Kho b c Nhà nả ạ ạ ước, ch u s ki mị ự ể tra, ki m soát c a C quan tài chính, Kho b cể ủ ơ ạ Nhà nước trong quá trình th c hi n d toánự ệ ự ngân sách được giao và quy t toán NSNNế theo qui đ nh.ị
2.2. ng tr Ứ ướ c kinh phí là gì?
ng tr c kinh phí đ c hi u là cho phép
đ n v d toán s d ng kho n ti n trơ ị ự ử ụ ả ề ước khi
d toán đự ược thông qua3 Lu t NSNN nămậ
2002 qui đ nh đị ố ới v i nh ng d án, nhi m vữ ự ệ ụ chi c p thi t đấ ế ượ ạ ức t m ng trước d toán đự ể
th c hi n (Kho n 3 Đi u 57). Đi u này cóự ệ ả ề ề nghĩa, t i th i đi m chi ng trạ ờ ể ứ ước, kho n ti nả ề
ng tr c ch a đ c d toán thu chi c th
Thông thường, d toán NSNN ch đự ỉ ược Qu cố
h i và H i đ ng nhân dân thông qua vào cu iộ ộ ồ ố năm tài chính, b i v y, vi c ng trở ậ ệ ứ ước kinh phí đ ng nghĩa v i vi c s d ng kho n kinhồ ớ ệ ử ụ ả phí mà ch a đư ược ghi nh n h ng m c chiậ ạ ụ trong d toán ngân sách hàng năm đã đự ượ c thông qua.
Trước khi Lu t NSNN s a đ i năm 2015ậ ử ổ
được thông qua, có quan đi m đ ngh b quiể ề ị ỏ
đ nh v ng trị ề ứ ước ngân sách. “Nêu quan đi mể
c a y ban Tài chính Ngân sách trủ Ủ ước đề ngh c a Chính ph gi nguyên quy đ nh choị ủ ủ ữ ị phép ng trứ ước NSNN năm sau, ông Phùng
Qu c Hi n cho bi t đa s ý ki n trong y banố ể ế ố ế Ủ
đ ngh b quy đ nh này: Nh v y s b oề ị ỏ ị ư ậ ẽ ả
đ m ph n ánh đúng các kho n thu, chi, b i chiả ả ả ộ NSNN th c t phát sinh trong năm. H n n a,ự ế ơ ữ
n u cho phép ng trế ứ ước d toán ngân sáchự
3 Trên th c t , sách báo s d ng thu t ng t m ng kinh ự ế ử ụ ậ ữ ạ ứ phí đ ch ng tr ể ỉ ứ ướ c kinh phí.
Trang 3năm sau thì s ẽ không phù h p theo quy đ nh c aợ ị ủ
Hi n pháp là các kho n thu, chi NSNN ph iế ả ả
đ c d toán” [3].ượ ự
Đi u 57 Lu t NSNN năm 2015 qui đ nh về ậ ị ề
ng tr c d toán năm sau. C th là “Ngân
sách trung ương, ngân sách c p t nh và ngânấ ỉ
sách c p huy n đấ ệ ượ ức ng trước d toán ngânự
sách năm sau đ th c hi n các d án quanể ự ệ ự
tr ng qu c gia, các d án c p bách c a trungọ ố ự ấ ủ
ng và đ a ph ng thu c k ho ch đ u t
trung h n ngu n NSNN đã đạ ồ ược c p có th mấ ẩ
quy n quy t đ nh. M c ng trề ế ị ứ ứ ước không quá
20% d toán chi đ u t xây d ng c b n nămự ầ ư ự ơ ả
th c hi n c a các công trình xây d ng c b nự ệ ủ ự ơ ả
thu c k ho ch đ u t trung h n ngu nộ ế ạ ầ ư ạ ồ
NSNN đã được phê duy t ”. Qui đ nh này cệ ị ụ
th h n qui đ nh theo Lu t NSNN năm 2002ể ơ ị ậ
nh m b o đ m k cằ ả ả ỷ ương tài chính, h n chạ ế
tình tr ng l m d ng th m quy n t m ng,ạ ạ ụ ẩ ề ạ ứ
ng tr c trong th c ti n áp d ng Lu t
NSNN.
Theo đó, ch th đủ ể ược quy n ng trề ứ ướ c
kinh phí là các ch th đủ ể ược th c hi n các dự ệ ự
án đ u t công theo quy t đ nh ng trầ ư ế ị ứ ước kinh
phí do người có th m quy n quy t đ nh.ẩ ề ế ị
Đ i v i đ a phố ớ ị ương, th m quy n quy tẩ ề ế
đ nh ng trị ứ ước NSNN thu c Ch t ch y banộ ủ ị Ủ
nhân dân theo đ ngh c a S Tài chính. Sề ị ủ ở ở
K ho ch Đ u t là c quan có trách nhi m ràế ạ ầ ư ơ ệ
soát cân đ i b trí k ho ch v n cho cácố ố ế ạ ố
kho n đã ng trả ứ ước đ hoàn tr l i kho nể ả ạ ả
ng tr c theo qui đ nh.
Trên th c t , kho n kinh phí ng trự ế ả ứ ướ c
theo Lu t NSNN 2002 đậ ược g i là kho n t mọ ả ạ
ng NSNN th ng nh m th c hi n các d án
đ u t công trong khi ch a thu x p đầ ư ư ế ượ c
ngu n v n theo d toán. Tình tr ng ng trồ ố ự ạ ứ ướ c
x y ra t i đ a phả ạ ị ương nh ng trư ứ ước kinh phí
ngân sách t nh cho Ban qu n lý khu kinh t đỉ ả ế ể
chi tr ti n b i thả ề ồ ường, h tr gi i phóng m tỗ ợ ả ặ
b ng …Ch ng h n: U ban Nhân dân t nhằ ẳ ạ ỷ ỉ
Qu ng Ngãi đã ký quy t đ nh ng trả ế ị ứ ước ngân
sách t nh đ th c hi n vi c xây d ng các khuỉ ể ự ệ ệ ự
tái đ nh c ph c v gi i phóng m t b ng Dị ư ụ ụ ả ặ ằ ự
án nâng c p, m r ng Qu c l 1, đo n quaấ ở ộ ố ộ ạ
t nh Qu ng Ngãi (ph n v n Trái phi u Chínhỉ ả ầ ố ế
ph ) và th c hi n m t s nhi m v h tr diủ ự ệ ộ ố ệ ụ ỗ ợ
d i trong ph m vi gi i phóng m t b ng, thiờ ạ ả ặ ằ công m r ng Qu c l 1. Theo đó, U banở ộ ố ộ ỷ Nhân dân t nh quy t đ nh ng trỉ ế ị ứ ước ngân sách
t nh 70 t đ ng đ th c hi n xây d ng các khuỉ ỷ ồ ể ự ệ ự tái đ nh c ph c v gi i phóng m t b ng Dị ư ụ ụ ả ặ ằ ự
án nâng c p, m r ng Qu c l 1, đo n quaấ ở ộ ố ộ ạ
t nh Qu ng Ngãi (ph n v n trái phi u chínhỉ ả ầ ố ế
ph ) và th c hi n m t s nhi m v h tr diủ ự ệ ộ ố ệ ụ ỗ ợ
d i trong ph m vi gi i phóng m t b ng, thiờ ạ ả ặ ằ công m r ng Qu c l 1 theo quy đ nh c aở ộ ố ộ ị ủ Trung ương mà D án không b trí v n th cự ố ố ự
hi nệ 4 Theo đó, v n đ đ t ra liên quan đ nấ ề ặ ế kho n ng trả ứ ướ ẽ ượ ử ục s đ c s d ng vào đ u tầ ư công theo k ho ch, sau đó c quan có th mế ạ ơ ẩ quy n ph i th c hi n cân đ i ngân sách đề ả ự ệ ố ể
th c hi n d án đã đự ệ ự ược phê duy t s l y tệ ẽ ấ ừ ngu n nào. ồ
3. Đánh giá v th c hi n qui đ nh v t mề ự ệ ị ề ạ
ng, ng tr c ngân sách nhà n c theo
các nguyên t c pháp lu t tài chính ắ ậ
3.1. Nguyên t c chi t m ng, ng tr ắ ạ ứ ứ ướ c ngân sách nhà n ướ c theo Hi n pháp năm 2013 và ế
Lu t ngân sách nhà n ậ ướ c năm 2015
T m ng, ng trạ ứ ứ ước ngân sách cũng là
m t ho t đ ng chi NSNN và cũng ph i tuânộ ạ ộ ả
th các qui đ nh v nguyên t c chi ngân sách,ủ ị ề ắ nguyên t c cân đ i ngân sách. ắ ố
Lu t NSNN đậ ược s a đ i, b sung nămử ổ ổ
2015 c th hóa quy đ nh t i Đi u 55 c aụ ể ị ạ ề ủ
Hi n pháp năm 2013, đó là: “NSNN, d trế ự ữ
qu c gia, qu tài chính nhà nố ỹ ước và các ngu nồ tài chính công khác do Nhà nước th ng nh tố ấ
qu n lý và ph i đả ả ượ ử ục s d ng hi u qu , côngệ ả
b ng, công khai, minh b ch, đúng pháp lu t.ằ ạ ậ NSNN g m ngân sách trung ồ ương và ngân sách đ a phị ương, trong đó ngân sách trung
4 T m ng 70 t đ ng ph c v gi i phóng m t b ng D ạ ứ ỷ ồ ụ ụ ả ặ ằ ự
án m r ng Qu c l 1, Duy L i ở ộ ố ộ ợ T i t ả ừ www.baogiaothong.vn ngày 15/7/2014
Trang 4ng gi vai trò ch đ o, b o đ m nhi m v
chi c a qu c gia. Các kho n thu, chi NSNNủ ố ả
ph i đả ược d toán và do lu t đ nh”.ự ậ ị
Th c hi n quy đ nh c a Hi n pháp nămự ệ ị ủ ế
2013 v vi c b o đ m tính th ng nh t c a hề ệ ả ả ố ấ ủ ệ
th ng NSNN và c a n n tài chính qu c gia,ố ủ ề ố
Lu t NSNN năm 2015 đã th hi n s th ngậ ể ệ ự ố
nh t xuyên su t trong các quy đ nh v thu, chiấ ố ị ề
ngân sách, các chính sách, ch đ , tiêu chu nế ộ ẩ
v chi NSNN đ u do Trung ề ề ương ban hành và
th c hi n th ng nh t trong ph m vi c nự ệ ố ấ ạ ả ướ c
M i kho n thu ngân sách đọ ả ượ ậc t p trung vào
Kho b c Nhà nạ ước và do c quan có nhi m vơ ệ ụ
thu NSNN th c hi n trên ph m vi toàn qu c.ự ệ ạ ố
M i kho n chi NSNN ch đọ ả ỉ ược th c hi n khiự ệ
d toán ngân sách đã đự ượ ấc c p có th m quy nẩ ề
quy t đ nh và giao, th c hi n theo đúng chế ị ự ệ ế
đ , tiêu chu n, đ nh m c chi do c quan nhàộ ẩ ị ứ ơ
nước có th m quy n quy đ nh.ẩ ề ị
T i Đi u 55 Hi n pháp năm 2013 quyạ ề ế
đ nh: “Các kho n thu, chi ph i đị ả ả ược d toánự
và do lu t đ nh”. Đây là m t nguyên t c trongậ ị ộ ắ
qu n lý NSNN, phù h p v i thông l qu c t ả ợ ớ ệ ố ế
Vì v y, Lu t NSNN năm 2015 đã quy đ nh:ậ ậ ị
“Các kho n thu ngân sách th c hi n theo quyả ự ệ
đ nh c a các lu t thu và ch đ thu theo quyị ủ ậ ế ế ộ
đ nh c a pháp lu t” (kho n 3 Đi u 8); “Cácị ủ ậ ả ề
kho n chi ngân sách ch đả ỉ ược th c hi n khi cóự ệ
d toán đự ượ ấc c p có th m quy n giao và ph iẩ ề ả
b o đ m đúng ch đ , tiêu chu n, đ nh m cả ả ế ộ ẩ ị ứ
chi do c quan có th m quy n quy đ nh”ơ ẩ ề ị
(kho n 4 Đi u 8) Đ ng th i, quy đ nh hànhả ề ồ ờ ị
vi b c m là c m xu t qu NSNN t i Kho b cị ấ ấ ấ ỹ ạ ạ
Nhà nước mà không có trong d toán đã đự ượ c
c quan có th m quy n quy t đ nh (kho n 11ơ ẩ ề ế ị ả
Đi u 18). ề
3.2. Đánh giá tuân th nguyên t c b o đ m ủ ắ ả ả
công khai, minh b ch trong t m ng, ng ạ ạ ứ ứ
tr ướ c kinh phí
T m ng kinh phí là vi c chi tr cácạ ứ ệ ả kho n chi NSNN cho đ n v s d ng ngânả ơ ị ử ụ sách trong các trường h p kho n chi NSNNợ ả
c a đ n v s d ng NSNN ch a có đ hóaủ ơ ị ử ụ ư ủ
đ n, ch ng t theo qui đ nh do công vi c ch aơ ứ ừ ị ệ ư hoàn thành.
V n đ đ t ra là làm th nào b o đ m tínhấ ề ặ ế ả ả đúng đ n c a các kho n t m ng theo quiắ ủ ả ạ ứ
đ nh c a pháp lu t. ị ủ ậ
Đi u 15 Lu t NSNN năm 2015 qui đ nh về ậ ị ề nghĩa v công khai th t c NSNN. Đ i tụ ủ ụ ố ượ ng công khai bao g m c quan thu, c quan tàiồ ơ ơ chính và Kho b c Nhà nạ ước. N i dung côngộ khai bao g m tình tr ng t m ng NSNN. Quiồ ạ ạ ứ
đ nh này cho th y trách nhi m công khai liênị ấ ệ quan đ n ho t đ ng ki m soát chi c a Khoế ạ ộ ể ủ
b c Nhà nạ ước và C quan tài chính Lu tơ ậ NSNN cũng đ ng th i qui đ nh vi c công khaiồ ờ ị ệ
b ng hình th c niêm y t t i n i giao d ch vàằ ứ ế ạ ơ ị công b trên trang thông tin đi n t c a cố ệ ử ủ ơ quan và v i n i dung công khai theo ch tiêu,ớ ộ ỉ
bi u m u do B Tài chính qui đ nh. ể ẫ ộ ị Liên quan đ n t m ng các kho n chiế ạ ứ ả NSNN, B Tài chính đã ban hành Thông t Sộ ư ố 39/2016/TTBTC s a đ i m t s đi u Thôngử ổ ộ ố ề
t S 161/2012/TTBTC qui đ nh v ki mư ố ị ề ể soát, thanh toán các kho n chi NSNN qua Khoả
b c Nhà nạ ước. Thông t qui đ nh trách nhi mư ị ệ
c a th trủ ủ ưởng các đ n v s d ng ngân sáchơ ị ử ụ
là có trách nhi m quy t đ nh chi theo ch đ ,ệ ế ị ế ộ tiêu chu n, m c chi trong ph m vi d toán chiẩ ứ ạ ự ngân sách được c p có th m quy n giao, ch uấ ẩ ề ị trách nhi m v quy t đ nh chi và tính chínhệ ề ế ị xác c a các n i dung chi trên b ng kê ch ngủ ộ ả ứ
t g i Kho b c Nhà nừ ử ạ ước. Trong trường h pợ
vi ph m, tùy theo tính ch t và m c đ , s bạ ấ ứ ộ ẽ ị
x lý k lu t, x ph t hành chính ho c b truyử ỷ ậ ử ạ ặ ị
c u trách nhi m hình s theo qui đ nh c aứ ệ ự ị ủ pháp lu t (Kho n 3, Đi u 1) [4]. ậ ả ề
Ngoài ra, Thông t S 39/2016/TTBTCư ố
s a đ i b t c p trong Thông t Sử ổ ấ ậ ư ố 161/2012/TTBTC qui đ nh đ i v i nh ngị ố ớ ữ kho n chi có giá tr h p đ ng t 20 tri u đ ngả ị ợ ồ ừ ệ ồ
tr lên, m c t m ng theo qui đ nh t i h pở ứ ạ ứ ị ạ ợ
đ ng đã ký k t c a đ n v s d ng ngân sáchồ ế ủ ơ ị ử ụ
Trang 5và nhà cung c p hàng hóa và d ch v nh ngấ ị ụ ư
t i đa không vố ượt quá 50% giá tr h p đ ngị ợ ồ
t i th i đi m ký k t và không vạ ờ ể ế ượt quá dự
toán năm được c p có th m quy n phê duy tấ ẩ ề ệ
cho kho n chi đó tr m t s trả ừ ộ ố ường h p đ cợ ặ
bi t có yêu c u t m ng l n h n (Đi u 1ệ ầ ạ ứ ớ ơ ề
Kho n 5) [5]. S a đ i này giúp cho các đ n vả ử ổ ơ ị
s d ng ngân sách thu n l i h n trong vi cử ụ ậ ợ ơ ệ
th c hi n d toán, đ ng th i kh c ph c tìnhự ệ ự ồ ờ ắ ụ
tr ng t m ng vạ ạ ứ ượt khung do qui đ nh c aị ủ
pháp lu t không phù h p v i th c ti n.ậ ợ ớ ự ễ
Có th th y tinh th n c a Lu t NSNNể ấ ầ ủ ậ
năm 2015 đã được c th hóa trong văn b nụ ể ả
dưới lu t qui đ nh chi ti t v t m ng kinhậ ị ế ề ạ ứ
phí nh m b o đ m ki m soát vi c th c hi nằ ả ả ể ệ ự ệ
th m quy n t m ng kinh phí và quy t đ nhẩ ề ạ ứ ế ị
m c t m ng kinh phí . ứ ạ ứ
3.3 Đánh giá tuân th nguyên t c cân đ i ủ ắ ố
ngân sách
Vi c t m ng ngân sách ph i tuân th cácệ ạ ứ ả ủ
qui đ nh v cân đ i ngân sách. T m ng ngânị ề ố ạ ứ
sách có th s d ng ngân sách c p đó đã để ử ụ ấ ượ c
phê duy t ho c s d ng ngân sách c p trênệ ặ ử ụ ấ
theo qui đ nh v cân đ i ngân sách. ị ề ố
V b sung cân đ i, Lu t NSNN nămề ổ ố ậ
2015 quy đ nh t i kho n 8 Đi u 9: “Sau m iị ạ ả ề ỗ
th i k n đ nh ngân sách, các đ a phờ ỳ ổ ị ị ươ ng
ph i tăng kh năng t cân đ i, phát tri n ngânả ả ự ố ể
sách đ a phị ương, th c hi n gi m d n s bự ệ ả ầ ố ổ
sung t ngân sách c p trên ho c tăng t lừ ấ ặ ỷ ệ
ph n trăm (%) n p v ngân sách c p trên đ iầ ộ ề ấ ố
v i các kho n thu phân chia gi a các c p ngânớ ả ữ ấ
sách”. Quy đ nh trên nh m tăng cị ằ ường trách
nhi m c a các đ a phệ ủ ị ương phát tri n kinh t ,ể ế
tăng quy mô ngân sách, góp ph n b o đ m cânầ ả ả
đ i NSNN v ng ch c.ố ữ ắ
V b sung có m c tiêu c a ngân sách c pề ổ ụ ủ ấ
trên cho ngân sách c p dấ ưới (kho n 3 Đi uả ề
40): Lu t NSNN năm 2015 quy đ nh 4 trậ ị ườ ng
h p đợ ược ngân sách c p trên b sung có m cấ ổ ụ
tiêu. S b sung có m c tiêu t ngân sách c pố ổ ụ ừ ấ
trên cho ngân sách c p dấ ưới được xác đ nhị
theo đ nh m c phân b ngân sách và các chị ứ ổ ế
đ , tiêu chu n, đ nh m c chi ngân sách; khộ ẩ ị ứ ả
năng ngân sách c p trên và kh năng cân đ iấ ả ố ngân sách c a t ng đ a phủ ừ ị ương c p dấ ưới, để
h tr ngân sách c p dỗ ợ ấ ưới trong các trườ ng
h p c th ợ ụ ể Qui đ nh trên cũng ch mang tính đ nhị ỉ ị
hướng cho cân đ i ngân sách. Còn trên th cố ự
t , vi c cân đ i ngân sách ph thu c vào khế ệ ố ụ ộ ả năng thu đ đáp ng nhi m v chi, theo đó,ể ứ ệ ụ
vi c t m ng, ng trệ ạ ứ ứ ước ngân sách cũng ch uị
s tác đ ng b i ngu n kinh phí th c có. ự ộ ở ồ ự
M t c p ngân sách ph i th c hi n nhi mộ ấ ả ự ệ ệ
v chi thụ ường xuyên và chi đ u t phát tri n.ầ ư ể Kho n chi thả ường xuyên là c đ nh, b t bu cố ị ắ ộ
đ duy trì s ho t đ ng c a các c p chínhể ự ạ ộ ủ ấ quy n, vi c cân đ i đ kinh phí chi thề ệ ố ủ ườ ng xuyên là nhi m v c a C quan tài chính vàệ ụ ủ ơ Kho b c Nhà nạ ước. Tuy nhiên còn t n t i đ aồ ạ ị
phương cùng th c hi n nhi u kho n chi d nự ệ ề ả ẫ
đ n tình tr ng thi u kinh phí cho chi tr ti nế ạ ế ả ề
lương. Đây là tình tr ng m t cân đ i thu chiạ ấ ố ngân sách. Ch ng h n: ẳ ạ
Theo Báo Dân trí,” trong tháng 12/2015, do ngân sách "c n ki t" nên y ban Nhân dânạ ệ Ủ Thành ph Cà Mau đã ph i xin t m ng ngânố ả ạ ứ sách c a t nh 15 t đ ng đ tr lủ ỉ ỷ ồ ể ả ương cho cán
b Vào th i đi m này, ngoài vi c m t cân đ iộ ờ ể ệ ấ ố ngân sách, Thành ph Cà Mau còn lâm n v iố ợ ớ
s ti n h n 60 t đ ng. Theo lý gi i c a lãnhố ề ơ ỷ ồ ả ủ
đ o y ban nhân dân Thành ph Cà Mau, sạ Ủ ố ố
n là kh i lợ ố ượng công trình xây d ng c b nự ơ ả phát sinh ch a thanh toán. Trong đó, có 40 tư ỷ
đ ng do Thành ph t cân đ i, còn l i 22 tồ ố ự ố ạ ỷ
đ ng t nh v n ch a phân b Lãnh đ o Thànhồ ỉ ẫ ư ổ ạ
ph Cà Mau cũng kh ng đ nh, d ki n trố ẳ ị ự ế ướ c
T t Nguyên đán năm 2016, Thành ph s xế ố ẽ ử
lý xong n ” [6].ợ
T v vi c trên đây và nh ng v vi cừ ụ ệ ữ ụ ệ
tương t , có th nói c n ph i ki m soát ngânự ể ầ ả ể sách, và giám sát b i c quan có th m quy nở ơ ẩ ề trong quá trình ch p hành ngân sách. Đ làmấ ể
được đi u này c n qui đ nh rõ trách nhi mề ầ ị ệ
c a C quan Tài chính và Kho b c Nhà nủ ơ ạ ướ c trong rà soát t ng th các kho n chi c a m tổ ể ả ủ ộ
c p ngân sách. ấ
Trang 63.4. Đánh giá tuân th nguyên t c b o đ m ủ ắ ả ả
ki m soát, giám sát b i c quan có th m ể ở ơ ẩ
quy n ề
Kho b c Nhà nạ ước là c quan có th mơ ẩ
quy n ki m soát vi c t m ng kinh phí, ki mề ể ệ ạ ứ ể
tra, ki m soát trong quá trình chi tr và thanhể ả
toán. Kho b c Nhà nạ ước ki m tra, ki m soátể ể
kho n chi t m ng theo đúng ch đ , tiêuả ạ ứ ế ộ
chu n đ nh m c do c p có th m quy n quiẩ ị ứ ấ ẩ ề
đ nh và đã đị ược th trủ ưởng đ n v s d ngơ ị ử ụ
ngân sách ho c ngặ ườ ượ ủi đ c y quy n quy tề ế
đ nh chi. ị
Thông qua vi c ki m soát chi NSNN, cóệ ể
th phát hi n ra vi ph m và đ ngh c quanể ệ ạ ề ị ơ
có th m quy n x lý hành chính ho c hình s ẩ ề ử ặ ự
Đi u 18 Lu t NSNN 2015 có qui đ nh m tề ậ ị ộ
trong các hành vi b c m trong lĩnh v c ngânị ấ ự
sách là s d ng NSNN đ cho vay, t m ng,ử ụ ể ạ ứ
góp v n trái v i qui đ nh c a pháp lu t. ố ớ ị ủ ậ
Thông thường, Kho b c Nhà nạ ước ki mể
soát trong quá trình chi ngân sách, thông qua đó
có th phát hi n ra hành vi vi ph m. Ngoài ra,ể ệ ạ
sau k t thúc năm tài chính, Kho b c Nhà nế ạ ướ c
có th phát hi n cùng v i quá trình ki m traể ệ ớ ể
vi c quy t toán các kho n chi trong quá trìnhệ ế ả
quy t toán và ki m toán khi k t thúc năm tàiế ể ế
chính.
Trên th c t , không ít các trự ế ường h p t mợ ạ
ng kinh phí sai nguyên t c, các nhi m v chi
theo D toán không đự ược th c hi n d n đ nự ệ ẫ ế
kho n t m ng không đả ạ ứ ược thu h i là m tồ ộ
trong nh ng nguyên nhân gây th t thoátữ ấ
NSNN5
Đ i v i đ a phố ớ ị ương, các kho n chi ph iả ả
được b trí có k ho ch. C quan d toánố ế ạ ơ ự
ph i th c hi n chi đúng theo ch đ , tiêuả ự ệ ế ộ
chu n, đ nh m c. Tình tr ng s d ng v n đ uẩ ị ứ ạ ử ụ ố ầ
t không đúng m c đích là nguyên nhân c aư ụ ủ
các yêu c u t m ng không có đ y đ căn cầ ạ ứ ầ ủ ứ
pháp lu t. V n đ đ t ra ph i ki m soát l pậ ấ ề ặ ả ể ậ
d toán và ch p hành d toán t ng th trongự ấ ự ổ ể
năm ngân sách đ tránh tình tr ng t m ngể ạ ạ ứ
thi u căn c ế ứ
5 Sđd chú thích 1
Ki m soát chi để ược th c hi n trong quáự ệ trình quy t toán t m ng kinh phí x y ra khiế ạ ứ ả
th i h n t m ng k t thúc, ch th nh n t mờ ạ ạ ứ ế ủ ể ậ ạ
ng ph i quy t toán kinh phí nh n t m ng
ho c ph i hoàn tr t m ng. ặ ả ả ạ ứ
Đ i v i trố ớ ường h p t m ng đ chi trợ ạ ứ ể ả các kho n chi thả ường xuyên, c quan d toánơ ự
ph i th c hi n vi c chi tr theo qui đ nh tả ự ệ ệ ả ị ừ ngu n phân b cho chi thồ ổ ường xuyên. Còn đ iố
v i các d án đã th c hi n c quan d toánớ ự ự ệ ơ ự
ho c ch đ u t nh n kinh phí ph i hoànặ ủ ầ ư ậ ả thi n h s , hóa đ n ch ng t quy t toánệ ồ ơ ơ ứ ừ ế chuy n t m ng thành quy t toán. ể ạ ứ ế
Trên th c t , theo đánh giá c a Ki m toánự ế ủ ể Nhà nước qua ki m toán t i các S Tài chính,ể ạ ở các t nh ch a th c hi n đúng quy đ nh v trìnhỉ ư ự ệ ị ề
t , th t c huy đ ng và s d huy đ ng v n;ự ủ ụ ộ ố ư ộ ố
s d ng v n nhàn r i t m ng t Kho b cử ụ ố ỗ ạ ứ ừ ạ Nhà nước không đúng m c đích [7] Tìnhụ
tr ng này d n đ n vi c không quy t toánạ ẫ ế ệ ế
được các kho n t m ng và các kho n chiả ạ ứ ả thu c đ i tộ ố ượng vi ph m ch đ chi NSNN,ạ ế ộ các ch th quy t đ nh t m ng và ch th sủ ể ế ị ạ ứ ủ ể ử
d ng kho n t m ng trái pháp lu t có khụ ả ạ ứ ậ ả năng b x lý k lu t, bu c b i thị ử ỷ ậ ộ ồ ường thi tệ
h i ho c b truy c u trách nhi m hình s ạ ặ ị ứ ệ ự
4. Thay cho l i k t ờ ế
Vi c t m ng, ng trệ ạ ứ ứ ước ngân sách là c nầ thi t đ th c hi n nhi m v chi theo d toánế ể ự ệ ệ ụ ự
và các nhi m v chi c p bách. Pháp lu t hi nệ ụ ấ ậ ệ hành v c b n đã hoàn thi n t o c s phápề ơ ả ệ ạ ơ ở
lý cho quy t đ nh t m ng và b o đ m ki mế ị ạ ứ ả ả ể soát các kho n t m ng theo qui đ nh phápả ạ ứ ị
lu t, tuy nhiên, đ b o đ m hi u qu th c thiậ ể ả ả ệ ả ự pháp lu t c n có s ki m tra ki m soát toànậ ầ ự ể ể
di n c a C quan Tài chính, Kho b c Nhàệ ủ ơ ạ
nước v tình tr ng thu chi c a các c p ngânề ạ ủ ấ sách và đ n v d toán nói chung và c thơ ị ự ụ ể liên quan đ n các kho n t m ng. ế ả ạ ứ
Ngoài ra, vi c ng trệ ứ ước ngân sách nh mằ
th c hi n d án đ u t cũng là v n đ ph iự ệ ự ầ ư ấ ề ả
được xem xét k lỹ ưỡng do liên quan đ n cânế
đ i ngu n thu đ th c hi n d án đ u t theoố ồ ể ự ệ ự ầ ư
Trang 7k ho ch. Đi u này liên quan đ n trách nhi mế ạ ề ế ệ
cân đ i ngân sách c a các c quan k ho ch ố ủ ơ ế ạ ở
trung ương và đ a phị ương. Vi c ng trệ ứ ướ c
kinh phí c n đầ ược qui đ nh c th đ b oị ụ ể ể ả
đ m vi c ng trả ệ ứ ước ngân sách không trái v iớ
nh ng nguyên t c chi NSNN. Ngoài ra, phápữ ắ
lu t c n có qui đ nh ch t ch đi u ki n t mậ ầ ị ặ ẽ ề ệ ạ
ng, ngu n t m ng và trách nhi m c a
người liên quan đ n kho n t m ng thanhế ả ạ ứ
toán h n ch tình tr ng chi m d ng và chi mạ ế ạ ế ụ ế
đo t kho n t m ng, ng trạ ả ạ ứ ứ ước NSNN
Tài li u tham kh oệ ả
[1] Đi u 6 Kho n 1, Thông t 161/2012/TTBTC ề ả ư
ngày 2/10/2012, qui đ nh v ch đ ki m soát, ị ề ế ộ ể
thanh toán các kho n chi NSNN qua Kho b c ả ạ
Nhà n ướ c.
[2] Tr n Vũ H i, Tìm hi u thu t ng tài chính công, ầ ả ể ậ ữ
NXB T pháp 2009, Trang 124 ư
[3] Lê Kiên, Đ ngh b quy đ nh ng tr ề ị ỏ ị ứ ướ c ngân sách, Tu i tr , 3/10/2014 ổ ẻ
[4] S a đ i Kho n 3 Đi u 4 Thông t 161/2012/TT ử ổ ả ề ư BTC do B Tài chính ban hành ngày 2/10/2012 ộ qui đ nh ch đ ki m soát, thanh toán các kho n ị ế ộ ể ả chi NSNN qua Kho b c Nhà n ạ ướ c.
[5] Thông t 161/2012/TTBTC qui đ nh t m ng ư ị ạ ứ
v i m c 30% d toán b trí cho kho n mua s m ớ ứ ự ố ả ắ
đó Đ i v i nh ng kho n chi không có h p ố ớ ữ ả ợ
đ ng, m c t m ng th c hi n theo đ ngh c a ồ ứ ạ ứ ự ệ ề ị ủ
đ n v s d ng ngân sách, phù h p v i ti n đ ơ ị ử ụ ợ ớ ế ộ
th c hi n và trong ph m vi d toán đ ự ệ ạ ự ượ c giao (Kho n 1 b, Đi u 6) ả ề
[6] Thanh Tu n, Hu nh H i, “ ấ ỳ ả V xin t m ng ngân ụ ạ ứ sách đ tr l ể ả ươ ng cán b : Ki m tra vi c m t cân ộ ể ệ ấ
đ i ngân sách”. T i t : http://danchi.com.vn, th ố ả ử ứ
5 ngày 7/1/2016.
[7] Nguy n Th H ễ ị ươ ng, Ki m toán ngân sách đ a ể ị
ph ươ ng, m t s v n đ c n l u ý trong ki m ộ ố ấ ề ầ ư ể toán t ng h p T p chí Ki m toán, t i t ổ ợ ạ ể ả ừ www.sav.gov.vn, ngày 11/5/2010.
Regulations on Making Advance Payment and Advance funding the State Budget Problems and some Solutions
Nguyen Thi Lan Huong
VNU School of Law, 144 Xuan Thuy, Cau Giay, Hanoi, Vietnam
Abstract: Provisions for making advance payment and advance funding the state budget are definded in the State Budget Law 2002 and also in the State Budget Law admended in 2015. Making advance payment and advance funding the state budget is necessary for performenting expenditure for public investment that defined in the Draft Budget annually . The Budget Law and related Regulations are based for making advance payment and advance funding the state budget, however, in order to assure the efficiency of implementing the State Budget Law and regulations related, limit outflow of State’s money, it is necessary to inspect and control the process of making advance payment and advance funding the state budget by the Ministry of Finance, National Treasury and related offices. Futher more, related regulations must be concreted about conditions, financial resources for advance funding the state budget and responsibility of offices and related persons in the decision process.
Keywords: making advance payment, advance funding, the state budget, The State Budget Law