Từ yêu cầu cải cách hành chính hiện nay, Nhà xuất bản Tư pháp giới thiệu cuốn sách Cơ cấu, phương thức thực hiện quyền lực trong hệ thống hành chính Việt Nam của Thạc sĩ Phạm Bính. Sách gồm 3 chương: Chương 1 - Những vấn đề chung, Chương 2 - cơ cấu quyền lực và phương thức thực hiện quyền lực trong hệ thống hành chính Việt Nam, Chương 3 - Phương thức thực hiện quyền lực trong hệ thống hành chính Việt Nam.
Trang 1• Vé thi h à n h p h á p luật;
• Về xâ>- d ự n g c h i n h q u y ế n , q u á n lý dịa giới
h à n h ch ín h.
TRONG HỆ THỐNG HÀNH CHÍNH VIỆT NAM
ỉ’hư«ng th ử c th ự c h iệ n q u \ c n lực hay cách thức thực h iệ n q u y ê n lực dược bicu hiện q u a rông cụ hình thửc pluíơiig p h ó p th ự c h iệ n q u y ế n lực N'Khiôn cửu phưdng thức th ự c h iệ n q u y ền lực troiifĩ hộ thõiiK hàn h I'hinh Việt N a m s è đe rọỊ) dẽn các cõiig C'Ị1 cnc (’ơ chẽ
v ã c ó c Ị i h ư ơ n g p h á | i t h ự c h i ệ n q u \ ’ế n l ự c
Trang 2C ư cãu, p h ư ơ n g t h ứ c t h ư c h i ê n q u y ể n lực
t r o n g h ê t h ô n g h ả n h c h i n h V iẽt N a m
1 C ác c ô n g cụ và p h ư ơ n g tiệ n th ự c hiện q u y ể n lực của hệ th ô n g h à n h c h ín h V iệỉ Nam
Q u y ể n lực cùa h ệ t h õ n g h à n h ch ín h Việt N a m t h ế hiện q u a v iệ r thực h iệ n các chức n ãn g ỉih iệm vụ,
q u y ền h ạ n của các cơ q u a n t r o n g hệ tliõng h à n h c h i n h
từ tr u iig ương đến địa phương T r o n g quá tr ìn h t h ự c hiệii chứ c n â n g , n h i ệ m vụ q u y ể n hạn các cơ q u a n trong hộ t h ố n g h à n h c h ín h sử d ụ n g các c ô n g cụ
ph ươn g tiệ n như: công rụ p h á p lu ậ t, bộ m á y h à n h
c h in h , bộ m á y cưởng chế tài ch ín h , các tô chửc s ự
n gh iệp, tố chức- k in h t ế c ủ a N h à nước và các tô c h ứ c
xã hội mã N h à nưóc qu án lý.
- C ô n g cụ p h á p l u ậ t b ao gồm n h ữ n g quy dịnh p h á p luật c ú a N h à tiước (từ n h ữ n g quy định trong H i ế n pháp lu ậ t, p h á p lệ n h và các v ã n b á n pháp quv dưỏi luật) và d ị a vị p h á p lý của các cơ q u a n , cán bộ c ô n g chức t r o n g h ệ t h ô n g h à n h ch ín h Dựa vào n h ữ n g q u y dịnh p h á p l u ậ t và địa vị p h á p lý các cơ q u an và c á n
bộ c ô n g chứ c t r o n g h ệ t h ô n g h à n h c h ín h qu án lý đ i ể u
h àn h xã hội th e o p h á p lu ậ t, b ằ n g p h á p luật, b ằ n g cách đ ặ t ra n h ữ n g q u y p h ạ m dưới luật (lập quy) v à diều h à n h b ằ n g q u y ề n lực p h á p luật Công cụ p h á p
lu ậ t vừa t ạ o cơ s ò p h á p lý dế các cơ quan, cán bộ, c ò n g
126
Trang 3Trong quá trình đỏi mỏi, hộ t h ố n g p h á p l u ậ t V iệt
N a m nói c h u n g v à đ ị a vị phíiỊỉ lý c ủ a c á c cơ q u a n h àn h
c h ín h , cán bộ, công chức {thế h i ệ n q u a chứ c nồng,
n lú ệ m vụ q u y ể n hạn, trách n h iệ m ) d a n g t ừ n g bước dược h o à n th iệ n , góp p h á n n â n g ca o h i ệ u lực hiệu
Trang 4Cơ câu, p h ư ơ n g Ihức thự c h i ê n q u v ê n lưc
h iệ n quyển lực bộ m«íy h à n h chinh n h à nước vừa phái
t h ậ t vừng m ạ n h , vừa phái hoạt động, điếu h à n h th eo
đ ú ng ph áp luật n h à niíóc (làm n h ừ n g gì m à ph áp luật cho phép, k h ôn g vì q u y ế n và k h òng vì luật) T rê n thực
tế, sự (liều h à n h cùa bộ m á y h à n h c h ín h, c ó lũc, có nơi
c ò n c ỏ t ì n h t r ạ n g " t r ê n n ó i d ư ớ i k h ô n g n g h e " , " t r è n
dư ới k h ó n g th õ n g n h á t" là m giám hiệu lực h i ệ u qun
q u an Iv và làm g iá m qiiyến lực n h à nưỏc.
Bộ máy cường c h ế (qiinn đội cõng an ) là c ò n g cụ đặc biệt qu an trọng đế d u y trì t r ậ l tự xã hội bao v ệ chê
độ xã hội chủ nghĩa, bao vệ lợi ích hợp p h á p củ a công dãn Trong n h ữ n g n ã m dổi mới mó cứa trật tự xã hội đií(k‘ ốn dịnh báo dám ciịnh hưỏng xã hội c h ú n g h ía một phẩn chú yếu là do N h à nước dã sứ d ụ n g hỢp lý hiệu qiiá bộ máy cưỡng t:hế T uy nhiên, một sỏ biêu hiện tióu cực trong hoạt d ộ n g cúa bộ m á y cưỡng chẽ cũnp gãy h ạ u quá n g h iê m trọng đèn uy tín cùa Đ à n g
và N h à nước, làm xói mòn lòn g tin cùa d â n dõi vởi
128
Trang 5c h ư ơ n g ]]
M P h u ư n g t h ứ c thự c h i ê n q u y ê n lưc
Danti và N h à nước, làm s u \ ’ ^iam (Iii>'cn lực' nhá nước.
- C ò n g c ụ tái c h in h , n g á n s á c h : t à i c h í n h , n g â n sãclí \'ừa là (tiổu kiện cle (lam báo hoạt dộnti của hệ thòiiịỉ h ã n h c h in h nhà nước nói I'iõnịi và bộ m á y nhà niíớc nói o hiing vừa là cỏnịí cụ clé ih ực h iệ n q u y ển lực CU;| h ệ th ỏ iig h à n h ch in h Iihà luíổc’ Ý chí q u y ê n lực
n h à l u í ò c d ư ợ c t h ự c h i ệ n t r o n g x ã h ộ i k h i n h à n ư ớ c cláni bíio cỉược n h ũ n g y ê u cáu lợi ích c ù a n h â n dàn
n h à lutóc p h ụ c vụ n h ã n dân X h ã nước phục vụ n h â n
d ã n k h ô n g rhi ò việc d ịnh hướng, tạo mỏi trường xã hội (’ho n h ã n dán m à CÒII là sự hỗ trợ vẽ vạt chát, tài chíỉih, kinh tỏ cho n h â n (lân,
X h à nước ta trong điểu kiộii nển kinh tò chưa
|)hãt irien ngu ồn t h u n g á n snch còn ít n h ú n g dà triệt
d é khni th á c các ngu ồn th u kế cá vay nợ dế vừa đàm báo hoạt đ ộ n g cùa bộ m á y nhò luíỏc vừa d ầ u tư p h á t
Trang 6C ơ cấu, p h ư ơ n g th ứ c Ihưc h i ê n q u y ế n lưc
• Cóc to chức a ự n g h iệp , d o a n h n g h iệ p n h à nư ớc lã
n h ũ n g bộ phận c ù a N h à nước, h oạt dộng vi lợi ích của
N h ã nước và xã hội tu y k h ô n g thực h i ệ n q u y ển lực nhỉ\ nước, n h ư n g là bộ p h ậ n k h ô n g th ế t h i ê u được c ú a quan Iv nhà nước Đ ậc biệt là quàn lý n h à nước CÚK
N 'hà IIUỎC C ộ n g h o à x à h ộ i c h ủ n g h ĩ a V i ệ t N a m D i ể u
21 Nghị dịnh sô'S(V2002/ND-CF n g à y 0 5 / 1 1 / 2 0 0 2 cùa Chinh phủ về qu y clịiih chửc n â n g , n h i ệ m vụ q u y ến hạn và cơ cấu tỏ chức c ủ a bộ cơ quan n g a n g bộ nêu rõ: "Việc th á n h lậ p t ổ chức s ự n g h iệ p th u ộ c bộ đ é p h ụ c
vụ n h iệ m vụ q u à n ỉỹ n h à nước c ủ a hộ h o ặ c th ự c h iện
m ộ t fiô d ị c h v ụ c õ n g c ò đ ặ c đ i ế m t i n h c h ả i q u a n t r ọ n g
cần th iế t d o hộ trự c tiếp th ự c hiện".
Lâu na\', ít khi nsvíòi ta nói tô chức sự Iighiộp doanh nịĩhiệp n h à nưỏc là cóng c ụ trong q u á n lý n h à nưỏc- trntig thực h iện q u v ển lực n h à nư<^r, X h ư n p trên thực tế các t ồ chùc sự n g h i ệ p (v iện n g h iò n cứu, bộiih viện, trướng học báo chi xuất b à n ) và các
d oanh n g h iệ p n h à nước là n h ữ n g côiig cụ p h ư ờ n g
1 3 0
Trang 7C h ư ơ n g II
11 P h ư ơ n g t h ứ c íhư c h i ê n q u v c n lưc
tiệ n mà N h n núớc sứ d ụ n g dê thực h iệ n và d am báo các n h u cáu, lợi ic'h cỏnK dãii, đé p h ụ c vụ n h i ệ m vụ
q u a n lý c ủ a các cơ qu;»n h à n h c h ín h n h à nước từ
t r u n g ưưng đ ế n dịa |)hương và c ù n g là đê thực hiện qu>'t"n lực n h à nước.
C hin h vì vậy, các tô chứ c sự n gh iệp, doan h n g h iệp
n h à nước v ừ a là công cụ, p h ư ong tiệ n tr o n g thực hiện
q u y ể n lực n h à nưốc v ừ a là dòi tưỢng rủa qu án lý
h à n h c h ín h n h à nước, hoạt độn« cùa nó bị chi phôi bới
q u \ ’èii lực n h à nước Hơn nửa tỏ chức sự ĩighiệp
d o a n h n g h i ệ p n h à nước là n h ử n g clìú thê q u án lý trung hệ t h ố n g qu án lý t h ó n g n h ấ t của N h à nước xă
t ế - xà hội c ủ a chủ n g h ĩa xà hội ớ Việt N a m Đ ịn h
h ư ỏ n g xã hội c h u n g h ĩa m à Đ a ng N h à nước và n h â n dân ta hư ớng tới xáy dựiiíỉ phụ th u ộ c vào kêt quá xáy dựìig l ừ n g bước cớ sơ v<ật chất, cơ sớ k inh t ế ■ xà hội
c ủ a c h ủ n g h ĩ a xã hội.
T ô chức, s ử dụ ng, q u á n lý các tô chứ c sự n gh iệp
Trang 8doanh n g h iệ p n h à nước là một t r o n g n h ữ n g nỘ! d u n g
th ê hiện p h ư ơ n g thứí' thực h i ệ n q u y ể n lực cùa hệ
th ò n g h àn h c h i n h V iệt N a m hiện nav T rê n thực té
c á c tố chức sự n g h iệ p , các d o a n h n g h iệ p n h à nước dã góp ph ồn vào thực h iệ n các n h iệ m v ụ cúa N h à nước, đáp ứng vêu c ầ u xã hội v à lợi ích c h ín h đ á n g của công dân N h ư n g v iệ c q u á n lý và sử d ụ n g nó v ẫ n còn tồn tại n h iề u h ạ n chế k h u y ế t đ iể m , là m á n h hư ớng đên kết qua thực h i ệ n q u y ể n lực c ù a N h à nước.
- Các đ o à n th ê Arã h ói cùa n h à n d â n bao g ồ m tô chửc c h in h trị - xã hội t ổ c h ử c xã hội tố chức xã hội'
n g h é n gh iệp , là k h á ch thế đôi tư ợ n g q u á n lý h à n h
c h ín h n h à nước, k h á c h t h ể q u v ể n lực n h à nướr
N h ư n g trong mói q u a n hệ (quan hệ giừa N h à nước và
xă hội), các đ o à n th ê n h â n d ã n lại là cóng c ụ , t h ô n g
q u a dó các cơ q u a n h à n h ch ín h n h à nưỏc các cấp thực
h iệ n ý chí, q u y ề n lực của m ìn h vào x ã hội {các c h ín h sách, p h áp lu ậ t n h à nước được các đ o à n thê n h á n d â n
th ự c h iệ n dưới s ự lã n h đạo c ủ a D án g).
Trong N h à nước x ã hội c h u n g h ĩa V iệt N a m , các
đ o à n t h ế n h ã n d ã n k h ô n g phải là cực đòi lập của N h ã nước mcà là m ộ t bộ p h ậ n hỢp t h à n h h ệ t h ò n g c h ín h trị
V iệt N a m dưới sự lã n h đạo c ủ a Đ ả n g Cộng sá n V iệt
Cư cấu^ p h ư ơ n g thứ c t h ư c h i ê n q u v ế n lưc
t r o n g hê t h ố n g h à n h c h í n h V i è t N a n i
132
Trang 9C h ư ơ n g li
II P h ư ơ n g t h ứ c Ihưc h i ê n q u y ế n lưc
N a m (Đ ang, N h à niíỏc và các đoàrì t h e n h â n dân đều
lã của n h â n dãn là côiig vụ c!i' n h ã n dán thực hiện
q u y ế n lực q u y ền làm chu c-ua m ìn h ) Các đoàn thê
n h â n dân • cd sỏ c h ín h trị cúa olìính q u y ề n n h ã n dân,
t h a m gia x á y d ự n g N h à nước và là c ô n g cụ đế N h à nước thực h i ệ n q u y ể n lực c ú a m ình K ết quá và hiệu quá hoạt đ ộ n g của các cloàn t h ê n h â n d â n là một trong n h ừ n g thước đo việc thực hiệii q u y ề n lực của hệ
t h ố n g h à n h c h ín h n h ã nước,
Trên th ự c tế hoạt ctộng cua các doàn thè n h ân
d ã n dà góp ph ần thực hiện các n h i ệ m v ụ của N h à nước, thực h iệ n c h ín h sá ch , ph áp lu ậ t cù a N h à nước như: c h ín h sá ch d â n sô ké hoạch h o á g ia đình; c h ín h
s á c h xoá đói g iá m nghèo; c h ín h s á c h p h ò n g c h ỏ n g các
t ệ n ạ n xã h ộ i N h ư n g bôn c ạ n h I i h ữ n g nitặt t í c h cực,
việc tố chức, quàii lý và h u y độnịỉ các đoàn t h ế n h ân
d â n thíim gia thực hiệii các c h in h s á c h , p h áp luật của
N h à nưóc vẫii còn n h iề u h ạ n ch ế k h u y ế t điém chưa
l ạ o ra dược m ộ t cơ c h ê phối hỢ)) h o ạ t đ ộ n g có h iệ u quá giữci các cơ q u a n h à n h c h ín h nhã nước với các đoàn
th ê nh ân d á n đế thực' hiện tôt Iiiguyên tắc dân biết,
d â n bàn, d á n làm dán k iếm tra.
Trang 10c h ú n g h ĩ a V iệ t N a m dưới sự là n h đ ạ o c ù a Đ á n g C ộ n g
s à n Việt N a m Cơ chê’ c h u n g của việc thực h iệ n quyển
ực ò Việt N a m là Đ á n g lãnh đạo, N h ã nước q u án lý
n h á n d ã n l à m chủ, Cơ ch ê n à y c ũ n g đưỢc áp d ụ n g trong h ệ t h ố n g h à n h c h in h n h à nước.
Q u y ề n l ự c c ủ a hệ t h ô n g h à n h c h ín h Việt N a m , xét
v ề n g u ồ n gốc v à b á n c h ấ t là q u y ể n lực cua n h â n dân Việt N a m Bộ m á y h à n h ch ín h n h à nước chí thực thi
q u y ển lựr u v q u y ể n của n h â n d ân , thực h iệ n n h ữ n g chức n à n g , n h i ệ m vụ q u y ền h ạ n đưỢc ph áp luật quy định vì lọi ích c ủ a n h â n dán và c h ịu sự g iá m sát của
n h â n d ã n ( t h ô n g qua các cơ q u a n q u y ề n lực các doàn
th ế n h â n d â n và t ừ n g c á n h ã n c ô n g dân).
Đẽ đ à m báo “tấ f cà qu yến lực n h ã nước th u ộ c vế
n h á n d à n ", t ổ chứ c và h o ạ t đ ộ n g cúa các cớ q u a n h à n h
ch ín h n h à nước các c ấ p đều đặt dưới s ự là n h đạo của
Đ á ng Dựa t r ê n cơ s ó H iến pháp, p h á p luật, các cơ
qu an h à n h c h í n h n h ã nước, các cán bộ công chức lãiih đạo t h ê c h è hoá các n g h ị q u y ế t c ủ a Đ á n g , tó chức
1 3 4
Trang 11qu nn q u y ề n lực nhà nUík' các’ c ã p (Q uóc hội v à Hội
Trang 12đ ịn h n h â n s ự và thực h i ệ n q u y ề n g iá m s á t to à n bộ hoạt đ ộ n g c ủ a cơ q u an h à n h ch in h nhà nước Cơ chẽ giám sá t c à n g rõ r à n g s è c à n g đ ám báo tò’t việc thực hiện q u y ể n lực c ú a các cơ q u a n hàn h c h in h n h à nước,
tr á n h dưỢc s ự lộn g q u y ển và sự vò trách n h iệ m trong
q u án lý h à n h c h ín h n h ã nưỏc, trong thực h iệ n q u y ền lực c ú a các cơ q u a n h à n h c h ín h các cấp.
Các đoàn t h ế n h â n dân và các cá n h â n t h a m gia thực h i ệ n q u y ể n lực tr o n g q u a n hệ với việc th ự c thi
q u y ể n lực của c á c cơ q u a n h à n h c h ín h n h à nước t h ô n g qua v iệ c t h a m g ia các hội nghị của các cơ q u a n h ã n h
ch ín h (Đ iể u 5 0 L u ậ t tô chức Hội dồng n h â n dân và U ý ban n h â n d ã n q u y dịnh: "C hú tịch u ỷ b a n M ặ t trậ n
T ố q u ố c V iệt N a m và người đ ứ n g đ ầ u các đ o à n t h ế
n h á n d á n ó đ ịa p h ư ơ n g đ ư ợ c m ời d ự các p h i ê n họp của U ỷ ban n h â n d á n c ù n g c ấ p k h i bán các v á n đ ê có liê n quan")', t h ô n g qua việc g iá m s á t h o ạ t đ ộ n g của các cd q u a n h à n h c h ín h n h à nước v à c á n bộ công chức, v iê n c h ử c n h à nước; t h ò n g qua việc k iế n nghị.
1 3 6
Trang 13th õ n g qua việc thực hiện chức,' natig nhiộiiì vụ q u y ề n hạn của các oơ qu an h à n h c h ín h rãp dưới, ( ‘h ì n h phú
d ũ ng dẩu là T h ú tưỏng Cliin h Ị)hú và c ã c bộ, d ử n g dau là các Bộ trướng khi dưa ra m ộ t q u y ê t đ ị n h q u ả n
lý thi quyét d ịnh dó dược các cờ q u a n h à n h c h í n h cấp dưới tỏ chửc thực hiện Kết quá th ự c h i ệ n q u y ế t đ ịnh
dó củ a các cơ q u an h à n h c h ín h cấp dưới vừfi t h e h iệ n quyển lực Iiãng lực ih ự c thi còn^ vụ c ù a các’ cơ q u an
dó, vừa biêu h iệ n q u y ến l ự c của C'hính p h u và các bộ
ơ đây q u y ển lực của các cơ q u an h à n h c h í n h c ấ Ị i trên
k h ôn g chi th ế hiện trong qu an hệ với xà h ộ i m à còn thế h i ệ n cá trong q u a n hệ với các cơ q u a n h à n h c h ín h cấp dưới Trên thực tỏ, qu y ền lực đôi với c á c cd q u an
h àn h c h in h cáp dưới đườc thựt' h iê n tỏt thì mới p h á t huy, mới đ á m báo được q u y ển lực c ú a c á c cơ q u a n
h à i i h chíiih cấp trôn T ìn h t r ạ n g "trên nó i d ư ờ i k h ô n g nghe" đã là m g iá m q u y ển lựr củn c á c cd q u a n h à n h
Trang 14C ơ câu, p h ư ơ n g thứ c (hưc h i ệ n q u v ê n lưc
t r o n g h ệ t h ô n g h à n h c h í n h V ièí N a m
h à n h c h ín h C Ũ Ị ) trôn và làm s u y y è u q u y ển lực cua ca
hệ thõnịĩ h à n h c h ín h trong việc điếu h à n h xã hội.
Các cơ qu an h à n h c h ín h nhà nưỏc cấp t r ẽ n nh ư Chính ị)hú cnc bộ thực h iệ n q u y ề n lực chu y è u t h ò n g qua việc ra rác q u \ ’èt dịnh việc chí đạo cáp dưới, việc
k iém tra ỉíiáni sá t và xứ lý n h ữ n g sai p h ạ m c ủ a cấp dưới trong việc thựi' h iệ n các q u y ẽt đ ịn h đó- Cơ chẽ kiếm tra g iá m s á t và xứ lỹ k h ô n g rõ ràng, n ẹ h i é n i
m in h c ũ n g n h ú việc thực hiộti k iếm tra g iá m sá t đòi với oáo cO qu an h ã n h c h in h c ố p dưới k h ô n g đến nơi dến chòn sẽ là m s u y y ê u q u y ề n lực cúa cơ q u an h ã n h
n h iệ m vụ q u v ề n h ạ n và trách n h i ệ m của các cơ quan
h àn h chính n h à nước các cíYp t r o n g hệ t h ố n g hãn h chiỉih ih ỏ iig n h ã t là một dòi hỏi cú a việc báo dam
q u y ể n l ự c c u a h ệ t h ố n g h à n h c h i n h n h à n ư ớ c
138
Trang 15C h u d n g n
li 1’h ư ơ n g t h ủ c thư c h i õ n q u v ế n luc
Tỏ chưc' bộ má>’ hãnh chính Nlia Iiưỡc Việt N a m ờ mối cãp clcu cỏ cơ quan tiiãm c|U\ốn <'huiìR (Chính phú
và L'v ban n h ân dân các cãp) và cãc' I’d quan thắm CỊU\x>n riòng (các bộ và Cd quan n^ỉaiig bộ) Do vậy, việc thực hiện quyến iực của hộ tliõn^' h an h chinli ỏ mỗi cấp vúa phai bat) clan\ sự quan !ý tlieu hàn h thòng nhất
I i v n ti'it c a c ã c m ặ l c á c l ĩ n h v ự c c u a c á c C'{J q u a n t h á m
q u y ển chuiig vùa phai phát huy tính f h ú dộng, trách
I i h i ệ m cua c á c c ơ q u a n t h â m q i i y o n r i ê n g t r o n g h o ạ t
dộng quiin l_v diều hành trẽn lừnfỉ linh vực C h ín h phủ
d ù n g clau ià T h ú tướng Chính phu th ố ng nhnt quán lý việc thực hiện các nhiệm vụ chíiih ti'ị kinh tê - xà hội,
q u ỏ c p liò n K a n l ú n h v à d ỏ i n g o ạ i c ú ; \ N h ã n ư ớ c , d ò i h ó i các bộ, cơ C)iiaii n g a n g bộ cũníí nliu lJv ban n h ón dân
t ' á t ' c á p i r o n g h o ạ t đ ộ n g c u a m i n h \ ’ừ a p h à i b a o d a m s ự
th õ n g nhái dó \ ừíi phai cliịu tr;'ich n h iộm vã rhu động thực hiện chức Iinng- nhiộiii vụ quyoiì h ọ n trẽn lĩnh vục q u an Iv lìlià nước của niìiih.
Môi q u a n hệ t r o n g viộr thực h i ệ n q u y ề n lực giữa
rđ q u a n t h a m q u y ể n c h u n g và các cơ q u an th ấm
q u y ề n riêng (lã (ỉược p h áp lufư ( Ị U \ ' clịnh (1-uật t ỏ r h ứ r Chiiili ị)hu N ghị dịiih H ỏ ’ 8(i/2()0:2/N'D-{‘ỉ* quy dịnh (.•lìứi' n àn g, n h iệ m vụ q u y ền hạn và cư câu tò chức cúa
bộ t d q u a n ngantĩ bộ), ('ãc bộ và Hộ trướng trinh
Trang 16C ơ cáu, p h ư ơ n g Ihức t h ự c h i ệ n q u y ê n lực
t r o n g h ệ I h ố n g h á n h c h i n h V i ệ t N a m
C h in h p h ú p h ê d u y ệ t quy hoạch, k ế h o ạ c h , nội dung quàn lý và c h ịu trách n h i ệ m triến k h a i thực h iệ n các nội d u n g đó t h e o s ự p h ê d u y ệ t c ủ a C h in h phú- Đê đám báo qunn lý t h ố n g n h ấ t việc thực hiện các n h iệ m
vụ c ủ a các cơ q u a n t h á m q u y ề n riêng, đòi hỏi cd quan
th á m q u y ề n c h u n g khi p h ê d u y ệ t q u y hoạch, kê hoạch, nội d u n g q u ả n lý cúa các cơ qu an th á m
q u y ền r iê n g p h á i đ ậ t t r o n g tô n g t h ế th ô n g n h ấ t của quy h o ạ ch , k ố hoạch, nội d u n g q u á n lý trong p h ạ m vi đơn vị h à n h c h ín h - lã n h thổ, Đ e thực hiện được yêu cầu n à y đòi hói n h ù n g cơ q u a n t h á m q u y ến riêng
q u á n lý t ô n g hdp n h ư tài c h ín h , kè hoạch p h á i làm tốt chứ c n à n g phối hợp, hỗ trỢ các cơ q u a n k h á c trong việc x ả y dựiìg quy hoạch, k ế h o ạ c h q u á n lý và giúp
C hín h p h ú tro iig việc x â v d ự n g k ế h o ạ c h tố n g the.
T ừ v iệ c x e m x é t cơ c h ế thực h i ệ n q u y cn lực trong
h ệ t h ô n g h ã n h c h í n h V iệ t N a m c ả t h e o ch iểu dọc và
c h iể u n g a n g , cá t r o n g q u a n hệ với tố chức díing cơ
q u an q u y ề n lực n h à nước các cấp và đôi với các đoàn
t h ê n h â n d â n c h o t h â y , h ì n h t h ứ c p h ỏ'i hỢp h o ạ t đ ộ n g
đế th ự c h i ệ n q u y ề n lực là h i n h thức m a n g t ín h phố biến T r o n g q u a n h ệ n à o c ù n g c ầ n có s ự phối hợp hoạt động đ ể th ự c h iệ n q u y ề n lực Đ ẽ việc phôi hdp có hiệu quá và để q u y ề n lực của các cơ q u a n , t ổ chức được báo
140
Trang 17C h ư ơ n g [l
II l’h ư o n g ihứ c t h u c h i ệ n q u y ế n lực
đain thực thi thì vấn dổ xác dịnli- p h â n đ ị n h rõ chức
n ăn g, n h iệ m vụ quyển h ạ n lại là v ấ n để t h e n chô"t, có
tá m q u a n trọng đặc biệt.
Việc Ị ) h â n định, xár đ ịn h rỏ chửc' n ã n g n h i ệ m vụ, qu\ eỉi hạn trong h ệ t h ò n g h à n h c h í n h ớ núớc t a hiện nay k h ông chí là giữa các cơ q u a n h à n h c liín h nhà miớc m à còn là giữa các cơ quan, tò chứ c t h u ộ c hệ
t h ô n g ch ín h trị trong hộ t h ố n g h ã n h c h í n h n h à nước (quan hệ giữa tô chức d á n g các cấp, cơ q u a n h à n h chín h, đoàn t h ế n h â n d â n trong hộ t h ố n g h à n h pháp) Hiộu quá h iệ u lực q u á n ìý h ã n h c h in h n h à nước và qu\'òn lực cùa các cơ q u an hàiih c h ín h n h à nước thấp,
s u \ ’ g iám , một phần rất lớn lã clo tìn h t r ạ n g vừa chồng chéo v ể chữc năng, n h i ệ m vụ vừa k h ô n g rõ r à n g về chức nàn g, n h iệ m vụ ca th eo chiếu n g a n g và c h i ể u dọc
T heo L uật tò chức Chính phu nám 2 0 0 2 thì C h ín h phủ
q u an lý 10 lĩnh vực của đời s ố n g xã hội n h ư n g cơ cấu
tô chửc của Chính p h ủ lại gồm 26 bộ, cơ q u a n n g a n g
bộ, T h e o L u ậ t tô chửc Hội đồng n h â n d â n v ã ư ỷ ban nhi\n dãn rvãm 1994 vn Ph áp lệnh vê' n h i ệ m vụ, q u y ển
h ạ n c ủ a Hội dồng n h â n d â n và ư ý b a n n h â n d á n các cấp thì U ý b a n nháii (lân cấp tinh q u á n Iv 15 lĩn h vực
n h ư n g cơ cáu cơ q u an c h u y ê n môn c ủ a ư ý b a n tinh
Trang 183 Các phư d ng p h á p th ự c hiện q u yề n lực củ a hệ
th ố n g hành c h in h V iệt Nam
P h ư ơn g ph áp thực h i ệ n q u y ể n lực là n h ữ n g cá ch thức, biện p h áp mã các chu th ế q u y ể n lực s ứ d ụ n g đế tác dộng vào khách t h ế qu yếii lực Q u y ể n lực c ú a các chu th ê ti-ong hệ t h ô n g h à n h c h ín h n h à niídc đưỢc th ế hiện i h ô n g qua việc th ự c h i ệ n các chức Iiãng n h iệ m
vụ q u y ê n hạii cùa m ìn h Oo vậy, vê cớ bán p h ư ơ n g
p h áp thực hiện q u y ể n lực cứa hệ t h ô n g h à n h c h in h
n h à Iiưỏc c ũ n g là phươn g ph áp thực h iệ n chức nàn g,
n h i ệ m vụ quyển h ạ n c ủ a các cơ q u a n h à n h c h in h n h à nước, h a y còn gọi là phương p h á p q u á n lý h à n h c h in h
p hưdng p h á p th ố ng kê p h ư ơ n g p h áp xà hội học Đ ặc
142
Trang 19C h ư ơ n g 11
II í’h ư o n g thứ c thự c h i ệ n q u v ẻ n lưc
biệt là rác phương p h áp dược áp d ụ n g trong giai đoạn
c h u a n bị, giai doạn d á n h giá cóc q u y ê t định h à n h chinh N h ỏ m t h ử h a i là các ph ư ơ n g ph áp dược sứ
d ụ n g đế tác d ộ n g vào k h á ch thê, đôi tượng q u án lý
h an h c h ín h Iihà nuỏc như: phương p h áp tu y ên ti'u\'ền g iáo dục thu_\’êt phục; Ịíhương ph áp k in h tế: phương p h á p tò cỉiức; phiídng p h áp h à n h chính, Trong đó phương p h á p h ã n h t h í n h lã phươn g p h áp có tíiili dặc t h ù cùa quan lý h àn h c h ín h n h à nvíớc.
Các phvíờng p h á p thực hiện q u y ế n lực cua hệ
t h ố n g h à n h c h ín h th u ộ r vã{) n h ó m th ú hai của ])hương Ịìháị) qu án lý hãn h clìínli n h ò niíỏc Các
p h i í r i n g ỊDháp q u á n lý h à n h c h í n h t h u ộ c n h ó m t h ử h a i
Iihii đã n ê u trôn có th ế là n h ữ n g ph ư ờ n g Ị)h áp tác cíộng trực tiếp, hoặc là tá c đ ộ n g g iá n tiếp, th ế hiện tíỉih đa d ạ n g cúa cách thức, biện p h á p q u án lý h àn h
Trang 20C ơ cấu, p h ư ơ n g th ứ c t h ự c h i c n q u y ê n lưc
t r o n g h ệ t h ố n g h ã n h c h í n h V i ê t N a m
n à y c ù n g ch í m u n g t ín h t ư ơ n g đôi Bới vì, tr o n g một
p h ư ớ n g p h á p cụ t h ế với k h á c h t h ể q u y ề n lực n à y là trực t i ế p n h ư n g với k h á c h t h ể q u y ể n lực khác là g iá n liếp V i d ụ các h o ạ t động, các b iệ n ph áp p h ò n g
c h ô n g tệ n ạ n xã hội đôi với các đối tượng liên q u a n
đ ế n t ệ n ạ n xà hội là một p h ư ơ n g ph áp trự c tiếp
N h ư n g đối với các đôi t ư ợ n g k h á c, c á c b iệ n p h á p
p h ò n g c h ố n g t ệ n ạ n xã hội lạ i t ạ o ra m ộ t mồi trư ờ n g
xã hội là n h m ạ n h , do vậy, nó là p h ư ơ n g p h á p g iá n tiếp H ơ n n ữ a , khi thực h i ệ n q u v ể n lực các c h ủ th ế
t h ư ò n g sứ d ụ n g m ộ t p h ư ơ n g p h á p m a n g t i n h t ố n g hỢp d ẻ n h ầ m h ồ trỢ l ẫ n n h a u
Các phư ơng ph áp gián tiếp trong
thưc hiên quỵền Iưc cùa h ê thống
hành chinh nhà nước
T r o n g q u á n lý h à n h ch ín h nhà nước, các c h ú thê
q u y ền lực th ư ờ n g s ứ d ụ n g n h i ề u rách thức, biệp p h áp (p hư ớ n g p h á p ) m a n g t ín h g iá n tiếp đ ế tác đ ộ n g vào
k h á ch th ế dôi tư ợ n g q u á n lý, k h á c h t h ế q u y ền lực Hệ
th ô n g h à n h c h in h V iệ t N a m từ C h ín h phù các bộ, cơ
144
Trang 21C h ư u n g II
II i*hưong t h ứ c thư c h i ê n q u v c n lưv
quỉui ngrtiig bộ ư ý ban n h â n dãn c á c c ấ p t r o n g quá
tr in h tliựt' h iệ n chứ c nâng, nliiộm vụ, q u y ể n h ạ n của
m in h , t h ô n g qua hoạt dộng lập quy h o ạ t d ộ n g xáv
d ự n g và ban h à n h n h ữ n g vãn bnii dưới iu ậ t, góp p h ần tạu kh in ig p h áp lý cho h o ạ i dộng cùa t o à n x ã hội vừa dặi ra p h ư ơ n g hướng, các ch in h sá ch p h á t tr iế n xã hội
v ế các m ặt các lĩnh vực Hoạt động l<ập quy x â y dự n g
c h i n h s á c h c ủ a các cơ q u an h à n h c h í n h n h à nước sẽ góp p h ầ n đ ị n h hưỏng đ iê u c h in h h à n h vi c ủ a c á c chủ
t h ế xã hội (tỏ chức, cã n h ó n ) thoo ý c h í c ú a N h à nước
C ár tỏ chức, cá n h ã n g á n với n h ừ n g n h u c á u lợi ích
n h ấ t dịnh s ẽ tự diều c h m h hàiìh vi, h ã n h d ộ n g cùa
m i n h th eo n h ừ n g chínli sách, qu>’ Ị)hạm p h á p l u ậ t của
c á c c ơ q u a i i n h à n ư ớ c d ê v ừ a b á o d á m c h ấ p h à n h p h á p
lu ậ t, vừa thực hiện được n h ữ n g Iihu c á u lựi ích của
m in h V i d ụ đế phát triến giáo dục, N h à nưóc ban
h à i ih c h ín h sá ch xã hội hoá g iáo dục, k h u y ê n khích
to à n xà hội t h a m gia Các cơ q u a n h à n h c h í n h nhà
n ư ớ c b a n h à n h n h ữ n g v ã n b á i i h i t ó n g d ẫ n v i ệ c t h ự c
h i ệ n yĩin với nh ừ iig điểu kiẹn cụ th ê và n h ữ n g quy
d ịnh phá[) luật cụ the T o à n bộ cácli th ứ c và b iệ n pháp
dó s ẽ diếu c h in h hãn h vi {'ủa các cn n h â n , tô chức
t h a m gia t r o n g lĩnh vực g iáo dục ttu’0 ý chi m ụ c tiêu dặt ra của N h à nước Hoặc dè p h á t tr iế n k i n h tế, hiện
Trang 22n h ữ n g phương ph áp g iá n tiếp đê th ự c h iệ n ý chí,
q u y ển lực cùa N h à nước nói c h u n g và cơ q u a n h àn h
c h ín h n h à nước nói riêng.
Đ ưa các t h ô n g tin v ề k i n h tế, ch in h trị, xã hội có tính đ ịn h hư ớng trên các phương t iệ n t h õ n g tin đại
c h ú n g như: tr u y ề n h ìn h , p h á t t h a n h , báo chi c ũ n g
là phương p h áp g iá n t iế p đế thực h i ệ n q u y ể n lực của các cơ q u a n h à n h c h ín h n h à nước nói riên g v à của
Đ á n g và N h à tiưốc nói c h u n g T h ô n g t in đại c h ú n g vừa góp p h ầ n n â n g c a o d â n trí, đáp ứ n g n h u c ầ u vãn hoá củ a n h â n d ân v ừ a là m ộ t k ê n h đẻ Đ á n g và N h à nước phô biên, t u y ê n t r u v ế n đư ờng lôi, c h ín h sách,
p h á p lu ậ t vào xã hội T h ô n g q u a các chỉ’ báo t h õ n g tin trên các phươn g t iệ n t h ô n g tin đại c h ú n g s ẽ góp ph ần
đ ịn h hư ớng và điều c h ỉn h h à n h vi, h o ạ t d ộ n g của các
c h ủ t h ê trong xà hội Các t h ô n g tin v ề tiiih h ì n h kinh
t ế - xã hội trong nước và quốc tế, đặc b i ệ t là các t h ò n g tin v ề cár r h ú trương, r h í n h sá ch của Đ a n g v ã N h à nước, s ẽ g iú p các c h ũ t h ể xà hội h o ạ t dộng, h à n h đ ộ n g
th e o đ ú n g ý chi q u y ể n lực n h à nước T rẽ n th ự c tế
h o ạ t đ ộ n g của các cơ q u a n t h ô n g tin đại c h ú n g ở nước
1 4 6
Trang 23C h ư ơ n g II
11 P h ư ơ n g Ihức Ihưc h i ê n q u y ế n lưc
la oa ơ trung ương và dịa phưưng dã góp p h ầ n tích cực vào việc thực hiện đường lỏi cùa Đ á ng , c h in h sách,
p h áp luật của N h à nưỏc,
T h ô n g qua các hoạt động, các biện p h á p n h ằ m làm
th a y đối mỏi trường, điếu kiện s ố n g c ù n g n h ư th a v đôi cnc m ặ t của đòi s ô n g xã hội th eo cách n à y h a y cách khác c ũ n g là phương p h á p gián tiếp đế thực hiện qii>'ển lực cùa các cơ q u an h àn h c h ín h n h à nưốc Khi
xã hội và đòi s ô n g xà hội có n h ử n g th a y đối n h ấ t định thì h à n h vi h o ạ t động của oon ngưòi (cá n h â n , tố chức) c ũ n g phái t h a y đối cho phù hỢp,
Các mặt của đòi s ô n g xà hội c ủ n g n h ư điểu kiện
s ố n g c ủ a con ngưòi luôn c ó sự v ậ n dộn g, b iế n đói,
p h á t triẽn một cá ch k h á c h quan, từ đó c ũ n g làm
t h i ụ ’ đối h à n h vi h o ạ i d ộ n g củ a con người N h ư n g
n h ừ n g th a y dối n à y k h ô n g m a n g tin h đ ịn h hướng,
c h ú d ộ n g từ p h ía N h à nước T r o n g q u á t r ìn h q u á n lý
xà hội, thực h i ệ n ý ch i c ủ a m in h , N h à nưóc nói (“h u n g và các cơ q u a n h à n h c h ín h n h à nước nói riêng
c h ù đ ộ n g tác d ộ n g n h ằ m t h a y dõi xã hội t h e o ý chí cúa mình- N h ừ n g t h a y đỏi xã hội t h e o c h ù đ ị n h của
N h à nước s ẻ góp p h ầ n đ ịn h hướng, đ iể u c h ìn h h à n h
vi h à n h động của các c h ủ th c xã hội t h e o ý ch í của
Trang 24C ơ câu, p h ư ữ n g th ử c ih ự c h i ê n q u y ê n lưc
t r o n g h ệ t h ố n g h à n h c h í n h V iệt N a m
N h à nước, qu y ển lực n h à nước V i d ụ N h à nước đầu
tư x á y d ự n g cơ sò h ạ t ầ n g , t ạ o đ iể u k i ệ n p h á t triến
k i n h tê - xã hội các v ù n g s ẽ tác đ ộ n g đ ế n h o ạ t động cua to à n xã hội: d à n cư s ẽ có n h ữ n g b i ế n đ ộ n g theo
m ạ n h s è l à m c h o c á c c h ủ t h ể x ả h ộ i p h ã i s ô n g v à l à m
việc t h e o Hiên pháị) p h á p
luột-Các phương p h á p g i á n tiế p th ự c h i ệ n q u y ề n lực của cơ quan h à n h c h í n h n h à nước, th u ộ c p h ạ m vi
q u á n lý vì mò cúa N h à nước, m u ô n đạt được h iệ u quá
c a o c ắ n có được m ộ t sự n h ấ t q u á n v à độ tin c ậ y cần
t h i ế t (lòng tin) cúa n h á n d â n (k h ách t h ể q u y ể n lực) đôi với các cơ q u a n n h à nưỏc (c h ủ t h ể thực hiện
q u v ể n lực) Đ ồ n g thòi, các biện p h á p , p h ư ơ n g pháp đưa ra v ề nội d u n g p h á i có được sự t h ô n g n h ấ t và sự
p h ù hợp về lợi ích giữa N h à nưóc và n h ã n đán Trong
th ự c tế một bộ p h ậ n c á n bộ c ô n g chứ c th o á i hoá biến ch ấ t, th a m n h ù n g , nói một đư òn g làm một nèo
148
Trang 25Các phương ph áp trực tiếp thực hiên
quyền Iưc cùa h ê thống hành chính
tố chức: ph ươn g p h á p h ã n h c h ín h h a y còn gọi là cưỡng
c h ế h à n h chinh.
D â y là phương p h áp n h ầ m tác đ ộ n g trực tiếp đến
ý thức, tư tương, tin h t h ầ n c ù a k h á c h t h ê quyền lực,
đ ế qua dó làm cho khnch th ẻ q u y ể n lực n h ậ n thức
Trang 26C ơ cấu, p h ư ơ n g thứ c t h ự c h i ệ n q u y ề n lục
t r o n g h é t h ố n g h à n h c h i n h V iệt N a m
đưỢc y ê u c ầ u c u a c á c c ơ q u a n n h à n ư ớ c , n h ậ n t h ử c được q u y ề n lợi trách n h iệ m , n g h ĩa vụ của m ìn h trưóc các c h u triídng c h ín h sá ch , p h á p lu ậ t và CÍÍC quyèt định c ủ a cd q u a n n h à nước T ừ n h ậ n thức đó, khách thẻ q u y ể n lực s ẽ h ã n h d ộ n g t h e o đ ú n g ý chí c ù a Nhà nước, ơ tiưóc ta phươn g p h á p g iáo dục t h u y ế t phục troiìg q u a n lý h à n h c h in h n h à nước được th ự c h iệ n ớ
n h iề u k ê n h ( n h iề u h ì n h thúc) như: q u a phương tiện
th ô n g tin đại c h ú n g , qua các đoàn thể, các t ố chức, qua h o ạ t đ ộ n g điểu h à n h của các c á n bộ, còng chức trong bộ m á y h à n h c h in h n h à nước.
P h ư ơ n g p h á p g iáo dục, t h u y ế t p h ụ c k h ô n g phai là
s ự hò h à o b à n g n h ữ n g k h á u h iệ u c h í n h trị d ộ n g viên lòng n h i ệ t t ìn h h ã n g hái ciia q u ầ n c h ú n g một cách
c h u n g c h u n g , m à trong xă hội d â n c h ú d â n tri cao phái là m n h â n d â n n h ậ n thức, h iế u được đ ầ y du
đ ú n g đ á n v ể đường lòi c h ủ trương, c h ín h sá ch , nghía
1 5 0
Trang 27Phương pháp kinh tê là phương p h á p v ậ n d ụ n g lợi ích vn qu an hộ )ợi ích đ ế chi phối h à n h vi h à n h c h ín h cua khách thé qu y ển lực, luíớng tiọ vào h o ạ t d ộ n g theo
ý ch í cua Khà nvíúc, mục tiêu, lựi ích n h à nước.
Khác VỚI phương |)háp s i i i o clục t h u y ế t phục
Ị > h ư ơ n g p h áp kinh t ế troiig thực hiện q u y ề n lực, đặt khách t h ê qu>ển lực trưòt' cãi lợi ích và q u a n hệ lợi ích [)hái lựa chọn và họ sè lụa chọn cái c ó lợi n h ã t cho
m inh de hành dộng.
T ron g q u an lý h à n h o h in h n h à nước, c á c cơ q u an
h à n h c h i n h n h à n ư ớ c s ứ d ụ n g n g á n s á c h n h à n ư ớ c đ ể
l ồ trỢ c á c d ố i t ư ự n g q u á n lý g i ú p h ọ g i a i q u y ế i n h ử n g khó k h ă n troiig đòi sÒMịí trong h o ạ t d ộ n g k i n h tế, thực hiện mụt' tlcii, _\'êu cẩu phát triến k i n h l è - xã hội
va quan Iv dàt míòt' ci<i N h a núoc đật ra.
Ph ư o n g p h áp kinh tê ròn t h e liiệiì ỏ các h ì n h thửc
th ướn g p h ạ t b ằ n g tiển lioậc b ằ n g cãc s à n p h á m vật
Trang 28C ơ câu, p h ư ơ n g th ứ c t h ự c h i ệ n q u y ế n lực
t r o n g h ê t h ố n g h à n h c h i n h V i ê l N a m
chất ró piủ trị k inh tế Làm tôt x u â t s ắ c s ẽ th ư ớ n g
b ằ n g t i ề n hoặc th ư ờ n g b ằ n g các hiện vật có giá trị dê kích ih i c h làm tõt hơn Ngược lại, k h ô n g làm, làm sai làm k é m i h ì s ẻ p h ạ t b ằ n g tiền, d án h v à o lợi ích kinh
tế n h ằ m n g ã n ch ặ n , đ á y lùi h ạ n c h ế các sai p h ạ m Qua h ì n h thức thướng, p h ạ t v ể kinh tế các cơ q u a n
h à n h ch íiih c ủ n g n h ư c á n bộ công c h ử c trong quá trình th ự c h i ệ n q u y ền lực s ẽ d iể u c h i n h dưọc h ã n h vi của k h á c h t h ế th e o ý chí q u y ề n lực n h à nưóc.
Khi s ứ d ụ n g p h ư ơ n g p h á p kinh tê t r o n g qu án lý
c ủ n g n h ư trong việc thực h i ệ n quyến lực c ủ a hệ t h ô i i s
h ã n h c h in h n h à nước, cần phái có dược sự n h ậ n thức đdy đù và biẽt v ặ n d ụ n g linh hoạt môi q u an h ệ giữa
ba lợi ích: lựi ích n h à nước, lợi ích tậ p t h ế và lợi ích cá
n h ã n T r o n g dó, lợi ích n h à nước là tối cao, lợi ich cá
n h â ii và cá n h â n ngưòi lao đ ộ n g là m ộ t trong n h ữ n g
đ ộ n g lực trực tiếp.
P h ư ơn g p h á p k i n h t ế là n h ử n g b i ệ n p h á p tác
đ ộ n g t r ự c t i ê Ị ) đ ế n đ ờ i s ô n g c ủ a k h á c h t h ế q u y ề n l ự c
tức là tác đ ộ n g trực tiế p đ ế n dòi s ố n g n h ả n d ãn Do vậy, khi v ậ n d ụ n g p h ư d n g p h á p n à y p h á i luôn luôn
đ ể ca o b a n c h ấ t c ủ a N h à nước la là N h à nưốc c ù a
n h â n d â n lao động.
152
Trang 29C h ư ơ n g II
[| P h ư ơ n g t h ứ c t h ư c h i ệ n q u y ế n lực
Phươni; p /u ìp tô chuv
í^hưong p h á p tỏ chức đỏ thựi.' h iệ n q u y ể n lực là i);\ng biện p h á p , cá ch thửt' lỏ chức ha>' t h e o h ệ t h õ n g
th e q u y ế n lực, buộc họ phai hoạt dộng, h à n h c h ín h thoo trật tự x ã hội do N h à nưỏc dặt ra b á o đ á m trật
Trang 30/Y ỉí/íử ỉí;p h á p h ằ n h c h in h (h iĩỴ c ư ờ n ịĩ j
c h c h à n h c h in h )
P h ư ơn g Ị ) h á p h à n h c h in h là cá ch thức, biện p h áp thực h iệ n q u y ển lực b ằ n g cá ch đưa ra các m ệ n h lệ n h , các quyết dịnh bát buộc dỏi vỏi k h á c h t h ể q u y ể n lực
đế phùng ngừa, n g ă n ch ặ n , xử p h ạ t h à n h chinh
n h ằ m dám báo trật tự c h u n g c ú a xã hội: báo v ệ ký cương p h áp lu ậ t n h à nưòc- Đ ặc trUng c ù a p h ư ơ n g
p h áp n à y là sự tác d ộ n g trực tiế p lên k h á c h t h ê q u y ế n lực b ằ n g cách q u y d ịn h đơn ph ư ơ n g n g h ĩa v ụ và phương thức h à n h c h ín h cho kh á ch th ế q u y ề n lực,
Phường p h áp hívnh c h ín h th ế h i ệ n đặc tr ư n g
q u y ể n lực n h à nước do các cớ qu an, cán bộ c ô n g chứ c trong hệ t h ố n g h à n h c h in h n h à nưóc t h ự c hiện: th ê
h iệ n tín h chất bắt buộc, sự p h ụ c t ù n g c ù a k h á ch th ế
1 5 4
Trang 31C h ư ơ n g II
II I’h ư ơ n g t h ứ c thư c h i ệ n q u y ế n lưc
CjU\'ổn l ực đỏi với c h u t h ê t h ự c hiệ-n q u y ế n lực.
Phương p h áp hànli c h ín h có nhiổu loại khãc n h au
c à n c ứ v à o m ụ c clích c u a c ã c bi ệi i Ị ) h á p t h ự c h i ộ n có
i h ò p h ủ n l o ạ i n h ư s a u :
- P h ò n g n g ừ a h à n h c h ín h :
P h ò n g n g ừ a h à n h chíiìh là các l)iộn p h áp do các cơ
q u a n h à n h c h in h n h ã nước hoặc cán bộ công chức có
t h â m qu\'ển áp d ụ n g dế n g à n ngừa tác hại có t h ế xáỵ
ra làm á n h hưdng dẽn lợi ích cua N h à niíốc, tinh
m ạ iig tài s a n của công d n n trong hoàn canh cấp th iết
k h ô n g liên qu an đốn việc' VI ịihạin ph áp luật và ngăn
c h ặ n các vi p h ạ m pháị) luật ti'ong quán lý h à n h chinh
T í n h chất cường c h ế t h è hiện ỏ chỏ việc thực h iệ n nó
k h ô n g cần sự dồng ý c u a công dãn và tô chửc hữu
qu an P h ò n g ngừ a h à n h c h ín h bao g ố m các biện p h á p
c h ù yểu s a u đáy:
+ Kiếm tra các loại g iấy lò tài liệu, văn bang + Kiếm tra hộ lịch, hộ k h au tại nhí\ ỏ cúa cóng dân khi có n g h i ngỡ lã vi phạm;
+ K iem tra h à n g hoã, h à n h lý và t h â n th ế trong các trường hỢp dược pháj) luật qii> clỊnh;
+ H ạ n c h ế hoặc c ấ m các phư(Jng tiện g iao t h ò n g đi
Trang 32ại t r ê n c á c t u y ê n đường có n g u v cơ mất an to à n ^iao
h à n h c h i n h b a o g ồ m các b iện p h á p s a u :
+ Đ ì n h ch í n h ữ n g vi p h ạ m p h á p lu ậ t của các cá
n h ã n h o ặ c tò chức:
+ A p d ụ n g v ù lựr sứ d ụ n g khi có h à n h ví c h ố n g dối việc thi h à n h công vụ hoặc t r ô n tr á n h trách nh iệm : + T ạ m giừ h à n h c h ín h đối với n h ữ n g người vi
C ư c ấ u , p h ư ơ n g th ứ c t h ư c h i c n q u y ề n lưc
t r o n g h é t h ố n g h à n h c h i n h V i ê t N a m
156
Trang 33C h u o n g II
II P h ư ơ n g t h ú c thư c h i ê n q u v ế n lực
|jliạĩn pháp luật;
+ Chữa bộnh bãt buộc dôi với n h ừ n g người mắc
n h íín g loại b ệ n h do p h á p luật quy định;
+ Tịrh th u phương tiện sứ d ụ n g dc vi p h ạ m pháp luật hoặc cã’m sứ dụng
Ị i h ạ m các quy định của p h áp luật vổ q u a n l ý n h à nước
mà k h ô n g phái là tội |)hạni và th e o q u y đ ị n h của pháp luật phái bị xử phạt h à n h chinh-
Các biện ph áp xứ lý h à n h t h inh dược á p d ụ n g đóì vỏi các cá n h â n có h ãn h vi vi p h ạ m p h á p lu ạ t v ể an ninh, trật tự an toàii xã hội n h ư n g c h ư a clên mức truy cửu trách n h iệ m h ình sự.
Thon P h á p lệnh xử Iv vi Ị > h i \ m h ã n h c h ín h cùa
V iệt N a m n ã m 2 0 0 2 các biện phÓỊ) x ứ p h ạ t h àn h chíiìh bao gồm các h ìn h thức xử p h ạ t và c á c h ì n h thức
xứ phạt bố sung.
Trang 34C ơ cấu, p h ư ơ n g th ứ c t h ự c h i ê n q u y ế n lực
t r o n g h ệ t h ố n g h à n h c h í n h V i ệ l N a m
Các hinlì thứ v x ứ p h ạ t b a o g ó m : cánh cảo; phạt tiến.
C oc h iu h th ứ c x ứ p h ạ t b ố s u n g bao g ố m : Tước quyổii sứ d ụ n g g iấy phép, ch ử n g ch i h ã n h nghê'; Tịch
th u t a n g vật phương tiệ n dược sử d ụ n g đế vi phạm
h à n h chinh.
N g o à i ra khi xủ p h ạ t còn có th ê áp d ụ n g một hoậc
n h iề u biện p h áp k h ắ c p h ụ c h ậ u q u á s a u đáy;
- Buộc khôi p h ụ c lại tìn h t r ạ n g ban đ ầ u bị t h a y đỏi
d o vi Ị ) h ạ m h à n h c h í n h g ã y ra h o ặ c buộc t h á o d ô c ô n g
t r ì n h x â y d ự n g t r á i p h é p ;
• Buộc thực h i ệ n các b iệ n p h áp k h ắ c p h ụ c tình trạnịỉ ô n h iễ m môi trường, làm lan dịch b ệ n h do vi
158
Trang 35T ó m lạ i. phương thức thực hiộn q u y ế n lực trong
h ệ t h õ n g h à n h ch in h Việt N a m tlưực xtMu xét n g h i ê n
cứu trên ba mạt: cõng cụ cơ c h ế Víi ph ươn g Ị)háp thực hiện q u y ền lực T ron g đó, cơ ch ê thực h iệ n q u y ể n lực dược xét theo cá c h iê u n g a i ig và c h iều dọc (theo cơ cấu
tò chửc q u y ển lực); phương p h áp thực hiện q u y ển lực
được x é t ớ c á h a i loại: các Ị)h ư o n ^ p h á p g i á n t i ế p và
các phưcíng ph áp trực tiếp.
THÓNG HÀNH CHÍNH VIỆT NAM
Hộ th ôn g h àn h t’hính Việt Níim nói riêng và bộ m á y
n h à n ư ớ c V i ệ t N a m n ó i c h u n g t ừ Iiịrày t h à n h l ậ p đ ế n nay dã qua n h iề u lần biếii đối phủt triến N h ử n g biến
Trang 36C ư cău, p h u ơ n g Ihức t h ự c h i ê n q u y ế n lưc
t r o n g hệ t h ố n g h à n h c h i n h V iêt N a m
đỏi phát triẽn dó được đánh đấu ớ các mốc lịch sử là sự
th ay dôi củ a các H iến phá]), từ H iên pháp 1916, Hiên pháp n ãm 1959 H iến pháp n ă m 1980 H iến phãp năm
1992 và đến N g h ị q u y ết sô 5 1 /2 0 0 1 /Q H 1 0 của Quốc hội
v ể sứa tiòi, bỏ s u n g một sô’ điều cùa H iên pháp nàm
1992 N h ữ n g thay đôi cúa bộ m á y n h à niíỡc h ệ thống
h àn h chính n h à nước đã lâm th a y đòi cđ cấu quyền lực
và phương thức thực hiện q u y ền lực trong h ệ thốnịi
h àn h chinh Trong quá trình cái cách, hoàn th iện nhà nú<k- c ũ n g nhví quá trinh cải cách, h o à n th iện cơ cảu quycn lực và phương thửc thực hiện q u y ền lực trong hộ thôVig hàn h chính n h à nưốc Dưài sự lãnh đạo của Đáng, dặc biệt là trong thời kỳ thực h iệ n Kghị quyết Đại hội VII, N ghị q u y ết T ru ng ương 8 (khoá VII), N ghị quyẽt Đại hội VIII N g h ị quyết Đ ại hội IX cua Đáng, dã đạt dược n h ũ n g kết quà nhất định, góp phần vào sự nghiệp dôi mữi p h á t triến kinh tê - xã hội cứu clâ't nước,
1 N hữ ng kết quả d ạ t được
N ền hàn h c h ín h n h à nước và bộ m á y h à n h chính nhà nước nói riônK là một bộ p h ậ n của N h à nước th ô n g
n h ấ t trong hệ th ô n g c h ín h trị V iệt N a m Cd c â u q u y ền lực và phương thửc th ự c hiện qu y ển lực trong h ệ th ố ng
h àn h rhinh Việt N a m , từ khi t h à n h lập dến nay dểu
1 6 0
Trang 37C h ư ơ n g 11
III M ô t sô n h â n xél vê cơ càu q u y ể n lưc
In một bộ ph ận và thỏnỊỉ nliiVt \’ỏi C(j câu và phương
ih ứ c thục hiện q u y ển lực Nhã núớc C ộ n g hoà xã hội chủ n g h ĩa Việt N am , clưỡi sự lãiih ctạo củ a Đ a n g Cộng
sa u Việt N am : dểu th ê hiộn và thực hiộn q u y ển lực cúa
n h ã n dán gan với ỳ ch í và lợi ích n h ã n dãn.
T ô chức q u y ển lực vã phương ih ử c thực hiện CỊuyển lực ir o n g h ẹ t h ô n g hniih chtiih Việt X a m đà thế liộn dưọc qu an diếm vã n g u y ên tão c-rf bán của Đ à n g ( ‘õ n g s a n Việt N ani vố xá>’ dựng một X h à nước pháp
q u y c n xã hội c h ú n g h ía cu a dán do dnii vì dáii, Các
q u a n điém và n g u y ê n tác dó bao gồm:
- Q u vén lực n h à nước là th ô n g n h á t, có s ự p h ả n cóììg v à p h ổ i h ợ p g i ữ a cãc cơ q u a n n h a nước tr o n g việc
th ự c h iện ba q u vén : lậ p p h á p , h à n h p h á p và t ư p h á p
N g u y ê n tác này th ê hiộii q u \ ’ổn lực cua hệ thông
l à i i h c h i n h t r o n g q u a n h ệ VÓI CÍU' q i i v ế n k h á c l<à m ộ t
th e t h ó n g nhát, d ể u x u ấ t ị)hí'it từ q u y ế n lực n h â n dãn clưới sự lã n h đ ạ o cùa một Đ aiig d u y nh ất M ật khác qu.Nốii lực h à n h c h ín h Ironịỉ hệ thõiìp cúa nó c ũ n g là
m ộ t t h e t h ô n g n h ấ t diíỢc t ố c h ứ c thí*o n g u y ê n tắ c
p h an cấp quỉin lỹ khònịỉ Uu‘o n g u \ ẽii tiic phãii quyền Iihư các nước khác.
- N g u y ê n tắc tá t cá q u v é n lực n h à nước là c ù a d á n
Trang 38Co c âu, p h ư ơ n g thức t h ư c h i ê n q u y ể n luc
t r o n g h ê t h ố n g h à n h c h i n h V i ệ t N ỉ m
L'á nguvẽĩỉ tác tậ p t r u n g d à n chà.
N g u y ê n tác n à y t h ể h iệ n ỏ nội dung: các cơ quan
h à n h c h ín h các cấp đcu là cơ quan c h ấ p h à n h c ú a cơ
qu an q u y ển lực n h à nước • cơ quan đại biếu cúa nhãii dàn; hoạt động của nó là th ự c hiện n h ừ n g quyểii iực
uý q u y ền cùa n h à n d ân vì lợi ích cúa nh ún d àn chịu
sự g iá m s á t của n h â n dân và các cơ q u a n dại biếu cua
n h â n d ã n
N g u y ẽ n tắc tập ti'ung d â n chú c ũ n g được t h é hiện
cá tr o n g cơ cấu tô chức q u y ể n lực và cá trong phương
th ử c thực hiện q u y ền lực t h e o c ả c h i ể u dọc và chiểu
n gan g Theo c h iể u dọc, tậ p tru n g n h ữ n g qu y ền lực
q u an trọng, chủ y ế u ỏ C h in h phủ các bộ (bộ c h ủ yếu
q u án lý vì mỏ toàn xà hội b ằ n g pháp lu<ật c h ín h sách,
h ư ớng d ẫ n và kiêm tra thực hiện), đ ồ n g thòi Ị ) h á n
cấp giao quyền cụ th ể cho c h in h q u y ể n địa phương các cã’p T h eo c h iề u n g a n g , q u y ể n lực tậ p th ế và ngưòi đửn^ dầu ò cd q u an t h ẩ m q u v ển c h u n g , và q u y ể n lực của ngưòi dứng đ ầ u ò cơ q u a n th â m q u y ể n r iê n g (các bộ) N g o à i ra n g u y ê n tắ c tậ p tru n g d ã n c h ủ còn được
t h ế h iệ n trong cơ C ấ u tố chứ c và q u a n hộ công tác g í ừ a
tô chức đang, ctí q u a n h à n h chính và các đoàn thê nhâiì dân.
1 6 2
Trang 39C h u ơ n g II
111 M ô t sn n h ậ n xét vê cơ câu q u v ế n lực
( ’d cấu tỏ chử c thực hiện q u y ên iực ớ mỗi cấp h àn h
n h ấ t c ù a N h à nước.
Cơ cấu tỏ chức q u y ển lực h à n h c h ín h theo chiều (lọc ciược thực h iệ n t h e o mô hình p h â n cíVp- Mô hình
p h ỏ n cấp nh ư dã nói ớ trên Iihửng q u y ề n được phàn
c h o mỗi cấp vừa do (ịu ô c hội, ư ý ban th ư ờ n g vụ Quò'c
h ộ i Ị ) h ã n d ị n h b ằ n g v ã n b a n l u ậ t v à p h á p lệnh, đổng thòi q u y ển dược p h â n cho mỗi cấp còn do cơ quan
h à n h c h ín h cấp trôn p h â n cho cơ q u a n h à n h c h ín h cấp dưới M ò h ì n h p h á n cấp s ẽ tạo ra m ộ t cd c ấ u q u y ề n lực
h à n h c h ín h t h ô n g n h ấ t từ tr u n g ương đ ế n địa phương,
cơ sơ, Thoo mó h ì n h này chính q u y ế n địa phương ở nưóc ta khác VỚI c h ín h qiiyển địa p h ư ơ n g củ a m ộ t sỏ’ nưdc Chinh q u y ể n địa phưdng ớ nước ta là các cơ quíin n h à nước ớ địa phưring nằm t r o n g bộ m á y nhà nưoc t h ô n g nhất, N h ữ n g q u y ền ctược p h ả n do các cơ
Trang 40q u a n h à n h chín h c ấ p trên thực h iện n ế u k h ô n g được
B áo cáo chín h trị c ú a B a n C hấp h à n h T r u n g ương
Đ á n g kh oá VIII tạ i Đ ạ i hội đại b iểu to à n quòc của
Đ á n g khoá IX n h ậ n định: “ tô ch ứ c bộ m á y n h à nước