Ebook Cơ cấu, phương thức thực hiện quyền lực trong hệ thống hành chính Việt Nam: Phần 1

Cuốn sách Cơ cấu, phương thức thực hiện quyền lực trong hệ thống hành chính Việt Nam trình bày những vấn đề chung về quyền lực nhà nước và cơ cấu quyền lực trong hành chính nhà nước; nghiên cứu thực trạng cơ cấu quyền lực và phương thức thực hiện quyền lực trong hệ thống hành chính Việt Nam; đưa ra các quan điểm chỉ đạo, phương hướng, giải pháp hoàn thiện cơ cấu quyền lực và phương thức thực hiện quyền lực trong hệ thống hành chính Việt Nam hiện nay. Sách gồm 2 phần, sau đây là phần 1.

L Ờ I G I Ớ I T H I Ệ U

( ' ò i i y CUỘC’ c l ỏ i l ì K Í i c u a \ ’ i ị ‘ t N a i n d o Đ i i n ị ỉ t a k h d i

xiKìiìg làtih tlạo dã th u iliiỢc iiỊiửng thíin^' lợi to lớn

D át lUKÌc (tà vượt cỊiin khuiiỊi iiưaiiịí kinh lõ từn^ bước

|)liái t n ẽ n t â n g truíinỉĩ; cU)i sónỊi nh ãn (lãn Uư(K' cái

i h i ị ‘11 l»ao i l i i i n I i ị ĩ à v (•átì^^ t õ t ht)ii; qu; i I r i n h c ò n g ngliiỘỊ) hoá h iệ n <lại h(ỉá tlãi niíới- (.lanịĩ dược đáy inạiih; hộ thốnịĩ c h in h trị (lược rai cách, (lõi mói theo Iiíỏ n g ])liát hu>' qii>'Cn làni chu cua n h ã n dãn n â n g c:io hiệu lực hiệii lỊiiá íịiiíín ly n h à ỉiuVic; lòn g tin cùa

cláii ílói vỏi naiiíí, X lìã Iiií('ỉ<- (lược c u n g cố,

T i i \ ’ Iilúi"'!! C'õiìfí c u ộ c ilỏ: iiKii h ộ t h õ n g c h í n h trị itõi 111()1 ntià nuỏi- v ầ n còn tôn tại iihiÌHi liạn ('hê dồng llì(ỉi iliựi' liễn q u á triiih ilõi tíuii (lã n a \ ’ siiih Iihiểu

v a n ik* IIKÌI ca v ế lý lu ậ n vn thực tiồn ('ũ iig qua thực

h iệ n cai cárli mơ cu:i iroii^ kiện c h u y e ii đỏi rơ

c l i ỏ n h i ẽ u v á n d i “ t i i‘11 I'ục 1'ŨIIỊÍ (I.-Iiig t i a y s i i i h a n h luíiinịí ilêii hiộii lụ<\ hiộii tịua lãnh ilụo HIUIII Iv.

Tron^' sỏ rãi iihicHi \;'ui iU‘ ly luận \'á tlìực tiỗii ctang

c h in h nhã nước ơ nưóc ta.

T ừ yêu cổLi cái c á c h h à n h c h i n h h iệ n nay N h á

x u ấ t ban Tư p h áp giỏi t h i ệ u c u ố n sãch: " C ơ c ấ u ,

p h ư ơ n g t h ứ c t h ự c h i ê n q u v ề n l ự c t r o n g h ệ t h ô n g

h à n h c h i n h V i ệ t N a m ' ' c u a T h ạ c s v P h ạ m Bính H>

v ọ n g cuôn sá ch s ẽ là t à i liệu h ủ u ích Ị)hục vụ việc

n g h iên cùu g iá n g d ạ y v à học t ậ p ớ các cơ s ò đào tạo bồi dưõng cản bộ q u a n lý đ ồ n g th ò i có t h ế d ó n g góp ÍI

n h iề u v ể m ậ t lý l u ậ n đ á p ứ n g n h u c ẩ u cai cách nổii

h à n h c h ín h nhà nước: v ề x â y đ ự n g N h à nước p h áp quyển xA hội chủ n g h ĩ a V iệ t X a m t r o n g diêu kiện kinh tè thị trường đ ị n h h ư ỏ ỉ ig xã hội c h ú nghía.

X ĩn trán trọ n g g iớ i t h i ệ u c ù n g b ạ n dọc!

H a N ộ i, t h à n g 5 n á m 2 0 0 6

lìiộni dược' loài người n h ậ n biết và nghiên cửu rất sớm.

Tữ thời c ố đại, ớ p h ư ơ iìg T â y A rix tô t đã n g h i ê n

c ứ u viVn đ ế qiiNCMi lực v à x e m XÓI n lìử n g đạc d iem cun nó T h e o ô n g q u y ế n lực tốn tại p h ố b iế n trong mọi sự vật hiộii iư ợ n g k h ô n g chi t r o n g th è giỏi c á m

g iá c ni!\ c á t r o n g t h ê giới tự n h i ê n vô cơ Đôi với n h à luíck' vá q ii> cn lực n h ã niíớc đỏ là kỏl q u á của sự

th o a t h u ậ n g iữ a mọi ngiírii V(íi n h a u ciựu trén ý chí

c h u i i t ĩ CUÍ I h ọ

0 [>hU(5ng Đ ỏ n s m à tiê u lã T ru n g Quôc vấn

Cư câu, phưưng thức thuc liiôn ^uvên lực trung hệ thống hành chinh Viẽl Nam

đế quyốn lực c ù n g dã dược d ặ l ra tií(<nfỉ clòi sỏni- Klii

mà thỏ q u y ế n (quyền lực Iihã ĩiií(k') clntn ilú ilỏ cai trị người ta biẽt mưựii uy của "thản qiixihí' il(' l)õ s u n p cho thỏ q u \ ’ổn ''Mệnh t r ờ r dược COI n h ư 11>' l ự c l u \ ệ t dôi bao ti'ùni ih iô n hạ Kliốnịí Tứ niột n h à UI tưóng lỚM cua 'rniiìịí Cịuốc rho i-iUig troiití cliính trị, dạo Jử(.'

là (ỊU\ì’n lục tỏi thượng ỉ ) ạ o dức ilà ÚÌMII an triniẾr nhữn^ỉ IIKI-Ítỉi q u án tứ - n h à c h in h trị nỏ n h ú một thư độc* ãii mà trời ban cho clii Cíin l u lliâ ii tliì sò ilạt dưực Khi "tu" tlược " th á n ", có tlược ilạo ilưc thi ■■/c'" dược "ịĩia " và "binh " dược "thicn h ạ ". Onị; vi dạo dứf

d ẽ n k è t l u ạ n n h à n i í ỏ r • t h à n h b a n g I ' u ; i t r f m ị ĩ i a n

Chiiong 1

I Qiiycn lưc v<i C(f quyến luc

Ị ì h a i p h ụ t hi iộ c ' v à o I i h á i h ù • i l i à n h c u a thiíỢriK

(ìõ Nlui vậ\-, (iu \o n lựi' cua ilulọn^^ ilõ lò tôi th ượn g

i hi ])liõi các hoạt (.lỏng cun iliíi sỏitg roii Iiịíiiòi.

Siitiu lliòi l\hin sanịí, cãc Iihã l u tưong n h ư

.võ h ỏ r Y cIm' chun " IÌU>Í'11 lụi' lỏi cao • qiiN ồn lực n h à

p h ô i tiii|).,.

" Q u \ r i i ĩ ư c ỉ n k h á u n t ì í i t l i ư r l ỉ i è n V c l ì i c u a m i n h c ó

Cơ câu, phương Ihức íhưc hiên quyến lưc trong hộ thống hành chinh Viêl Nam

tác d ộ n g dến h à n h ci cứa ngư ời k h á c n h ư m ộ t p h ư ơ n g ỉiẻn nào đo n h ư u\' tín Luật p h a p sức m ạ n h " ' '

('ãc' nhà s á n g lậ p c h ú n g h ía Mác - Lê nin tuy khôntí dưa ra một d ịn h n g h ĩa ch in h xác vể quyến lực,

n h ư n g từ góc dộ duy vật lịch sứ đã đ ề cặp đến vãn đề C]u\’cn lực tù trong b á n c h ấ t cúa nó Đó là, trong xã

soát tư liệu s á n x u ấ t thì g ia i cấp đó c ũ n g nám được quyồn diếu khiến, ch i phối các lình vực cơ bán khác cua xà hội Cách t ié p cận n à y là chia khoá dè nghiên cứu vấn dể q u y ển lực một cá ch k h o a học và h ữ u hiệu.

G E nd ru w eitl v à G T r o m m s d o f f cho rằng quyển lực là khái niệm "chi m ộ t k h o á n g k h ô n g g ia n h à n h

d ộ n g m a m ộ t hộ p h ậ n x á hội c h iế m giữ, cho p h é p gáy

á n h h ư ớ n g Lẽn m ộ t n gư ời k h á c bèn dưới m a người đó

k h ô n g th ê lán tr á n h được N ó i c h u n g q uvén lực thườììịỉ biếu đ ạ t m ộ t k h á i n iệ m bậc trên dé n h ậ n thức

ưu thê cỏ được tro n g vã hội ơ đáy, t h ố n g trị được xem

là biêu hiện bẽn n g o à i đưỢc th ê chẻ hoá hỢp p h á p của quyén lực Cường bức và b ạ o lực ỉà các h ì n h thức thê

' Từ diến bàch khoa triết học, Nxb Bách khoa Liẽn Xô, M 1989

tr, 92.

C h ư ơ n g 1

1 Q u y ê n lực vá cơ càu q u y ê n lực

hiện cực (toan <phẳn lờn lã k h ô n g hợp p h á p ) cúa

q u v ẽ n lực, h ao ỊỊốm cá việc g à y tác h ạ i h a y tiêu d iệ t ke cỉười q u y ế n Các h i n h th ử v n ã y c ũ n g có tác đ ộ n g là m

m ạ n h h a \ s u v yếu t r ớ ỉ ạ i tới q u y c n lực đ ié u m à người dưới q u v é n cỏ th è cá m t h á \ là tin h tích cực t r u n g tín h

h a \ có hại Q uvén ỉ ực d ự a trân cơ s ớ n h ữ n g n g u ồ n Ị ực rát k h á c n h a u , h ữ u h ạ n L-á itược p h á n chia k h ô n g

đ ỏ n g đéu • vỏ lựi cho người n á m g i ữ q u vén lực Quyén lực có dược m ỏ t cách t ự n h iè n h o ặ c có thò do quy gán Cán p h ả i p h á n bièỉ g i ữ a người c ỏ q u y ẻ n lực, q u á trin h

có q u \ é n lực cn ngưiii c h ịu á n h hườììg".

N h ư vậy với n g h ĩa c h u n g Iihãt quyến lực là cái nià n h ò (ló buộc người khnc phni phục tùng, là khá

n à n g thực h ậ ‘n ý c h i củ a mình trong q u an hệ với ngưòi khác Q u y ề n lục ra đòi và tổn tại c ù n g với sự ra đòi và tồn tại của xà hội bỏi vì hoọt động phõi hợp hoạt động

c h u n g m a n g tính cộng đồng lã cái vòn có cúíỉ con ngưòi

xã hội- Bất kỳ hoạt động c h u n g nào c ũ n g đòi hói cần

có ngưòi tổ chửc ngưòi chi huy và n h ữ n g kẻ phục tù n g

- cãi vỏn tạo th à n h diếm x u ấ t p h á t c ũ n g n h ư nội d u ng trọng t â m rua nó là q u y ển lực.

B ất kỳ cá n h â n nào sò n g trong xà hội ciếu th a m pin v à o và bị chi phối bơi n h ù n g n g u ồ n lực nhivt định.

Cơ câu, phưdng thức thuc hiên quvõn Juc trong hô Ihống hành chính Việt Nam

X g a y cá ô n g vua c h u y ê n chõ n h ấ t q u \ ’ềii lực nhíVt troiij£ xã lìội ph ong kiên CŨIÌK rhi là "con triú". ỉ){) vậy vua c ù n g ])hai |)hục' t ù n g q u y ế n lực cua tliiiợnịí clc

M ỗ i VÃ n h í i i i t h u ổ n g n ằ t n t i ' 0 i i g l ì h u u i p l i í ĩ i i h ộ

quyoii lực khác tihau- Troiiịí q u an hò nà>- aiiti la ngùời

có qiiyổii lực trontí qunn hộ k h á c thi khóiitĩ hoạc l)ị chi phối bơi q u y ến lực khác H(Jn Iiủa niõi qiiaii hộ ịĩiừa Ii^aíỡi vỡi người kiỏn t h a y dối nõn (Ịuan liộ quNốn lực cùiig kliõiìg cỏ dịnh.

liaii th ă n q u y ền lực dược bieii hiệii Iiliu' một phiìn

h o y một ycHi tỏ một báii chiVi cùa t'áf mỏi iióii hộ liõii két con ngiíời, tẠ|) hỢ]) họ Ini và q u a n lý họ.

K h á i tii(/m Cjiiyền l ự c h a o g u n i C'i\ k t i ã i n i ộ n i (ỊIUIII

thỏ ih ử hai bị dộng> clựj; trôn sự |)h án l)iộl q u a n hộ

ý chi dạc biệt c ú a c h ú th ê ctối vỏi khácli ilũ* r ù a mòi quan hộ này \ ó biếu h iệ n tron^ỉ việc kích th ich liã n h

rủ a I'hu tliì' th ứ nh ất C h in h vi vậ\-, khái niệ-ni quycii ìực CÙ1\^ n h ư b a n t h â n q u y c n lựr \u :U hÙMi mối

qu an liộ ííiCía Iihửng người ha>' nh ù ii^ Iihínii níĩưòi RÌOl:i các- tậ]) hỢp ti-oiig xã hội và các t h á n h p h ã ii cua

nó tức là giủa các c h ú th ế có ý thức và V chi cỏ kha

Cơ c â u , p h ư t i n g t l i ủ c t h ư c h i ệ n i.]uvcn lục Irong hc thống hành chiiili Viẹl Nam

th ê khac Iihiiii I’ó các ị)hưc5ng thức (lạt quyeii lực khác nlìỉìii- Ti'onfỉ n h ù n p phọni vi khnc n h a u cua (!(íi sõnp

xã hội và cãc ịíiai (loạn lịch sư kliãc' nliau, qii\'t*n lực cũiiíí dạt diíỢc biing nh ừ iig phiKiUịí tliư<’ kliiic Iihau Dưn^’ tf(‘n q u an diểm Ịihát t n ể n xã hội một Iihiícíng thức dạt qu>’ốn lực được xom la tỏt n h á t khi i)í\ngcách

dó tùiiịí bước làm ch o n h ã n ilán U(j thỉinh chu th e inọi quNÌMi lực trong xà hội t ạ o điou kiện ih u ậ n lựi cho việi' giai Ị)lìóiig n h ủ n g nniiti lực sãnịĩ tạo của con nịíudi ơ tát ra các cấp dộ tồn tại c ua nó.

2 C ác loạ i q uyền lực

( ỉ u y ể n l ự c t r o n g x ã h ộ i xét v ể n ộ i i l u n g p h ạ m VI

c h ú the I'ỏ c : í V u trúc ] ) h ứ c t i Ị p , dược tạo t h à n h l ù

nhiều loại quyến lực khác nhnu Các loại q u \ ’ế n lực nà>' c ù n g tổn tại daii xen và á n h hư ơng lẫn n h a u tạo

th n n h một chiiih i h ế cùa q u y ế n lựr trong xã hội trong

dó d á n g c h ú ỷ n h á t !à q u y ề n lực còng cộng {quycii lực

xã hội) và q u y ền lực c h in h trị.

Q u y cn !ực chinh trị là quyển lực cua một giai cãp

C h u ô n g I

1 Q u v ê n lực vã cơ c<ìu q u v ế n lục

ha> cua liõn Iiiiiili ịíiai C ';'i|), t ậ Ị ) <.!i)iin xã iiặi (hoẠi' C U !1

ntìõn (làn tron^f (lieii kiộn CNXH) li'i "kha n à n g cúa

m õ t g i o i cóp (hực hiện tch f<ii hhaclĩ q u a n i iia m ì n h "

(('.Mác), "Troug m ó t V lìỊỉhin n ò u ịị í-uct tư q u ven lực

c h i n h trị ỉa bạo lực có tỏ c h ư c cua m ó t g i a i cấp đẽ đan

ơ p g i a i c á p kh av" (Ang-ghiMì).

( ị ư \ ‘t'n lực chiiìli trị là tiiột ljộ Ịiliạn cu a qu>’cn lục ti-ong xã hội và maiìịĩ tín h ịỉiai ('áp Trong qUiin hộ nội

!)ộ cù a ịĩiai cãp hoặc liõii lìiiiih gini i n Ị ) q u y ế n lực

c h ín h !rị có thè ('hứa d ự n s tihũnỊí nìãii tliuản thậm

ỉiííoài thi nõ luôn t h õ n g nlìíit vế I':\n baii.

( ị u \ ’ền lực chính trị luỏii ịíán \’('íi Cik' chu thi' chính trị trong xà hội và luôn luíưng tỏi nhìi míỏc vò q u y cn lực n h ã nước nhiun clẽ giành, giữ sữ d ụ n g và chi phối

c<n câu, p h ư ơ n g thức th ư c h i ê n I]uycn luc

I n i n g h ệ I h ố n g h ã n h c h i n h V iôt N a m

luític dược tocliửi' trcMì Ị)liạm \’i toan xã hội CỊUỎC' ịíia \'(11

cn một hẹ thõng thiêt ('liẽ t ò c h ú c cỏ kha n ă n g s ú (lụng các cóng cụ cùa nhà nước d e bu<)c rÍK' giai oãỊ) tíinỊĩ lỏp

xà hội khác phục t ù n g ý r hi của giai cãỊ) thốiiíí trị (tinh chát dơn phưcing áp dặt cua quyền lực' tihã nưỏc),

chính trị - giiii ciVp lã I'ãn bán còn I'ó nội dun^' s à hõi

c ò n c õ s ụ k ẽ t h(J|) g i ừ a q u y ổ n lực c h i i i l i t r ị f u a u i n i c á | )

t h ỏ n e trị vỏi qiivcn lực xã hội.

Trong xã hội có yiai c ấ Ị ) ngoài q u y cn lục c h in h trị của Ịíiai cnp Cíìm quyếỉi còn có qviyồn lực’ chínli n'ị cua các gi:ù c ấ ] ) l ấ n g l ớ ) ) k h á c , t r o n s ( l ó t i ê u bieu li'i {ịU>C‘ ii

lực \’à yôu CÍUI q u y ền lực củn giai cáp bị trị ()ii.\ốn lực ou:i tíiĩii c-á|» thốiiịí irị và qu>'ền lực cú:i giai ( ã|) l)ị trị

In h;ii loại qUNốii lực clối lậ|) clối k h á n g nh au [)o vậ\-, chu i h ẽ qiụcMi lục ir o n g m ộ l qu an liộ nhất tlịnh lã khi’u’h (h e qu>ên lực và ngược lại, k h á ch tliê (ỊU>cn lực lại là chu th e q u \ c n lực.

( ỉi i y ề n lực xà hội là C]U\'ển lực lìa y s in h tií n h ừ n g

C h u ô n g I

Ì QuyÔM iuc V ) cơ cõu I^uyẽn lục

n h u c á u I'iiun^ cùa C'iỉ i'('ìiiỊr ilõii^ s à liũi, Iihờ vậy xà

I k h cd liúiH' l i n h t õ c h i ú ' v a t r ạ i l ụ l ực x ã hội ỉi;ụ' s i n h tù sự {’íìn ih iõ t pliai c)Uíiii lỹ hoạt dộiig

<'luinfĩ (U:i ca cộiig doiiịí x:ĩ hỏi hu()nfĩ lìiụi nồ lực và

h ã i i h VI c u a i n ọ i t h ó n h \ i ẽ n t i - i i MỊ i Xi ì h ộ i v á i ) v i ệ c

th ự c !iiộn n h ừ n g chuáii nuu' íĩi:i trị i'huỉiỊỉ difdc' cá cộti^f (.lỏiiịí (.'hấị) t i l i ặ n , \'ì s ự t ỏ n t ạ i v à lợi í c h c u a m ọ i

t h á n h viõn trong xã hõi ( ^ u \ i ‘ii lụ«' xã lìội lấy sự tồn

l ạ i và ị)hãt triẽn c u a ca c ộ n g ilỏtỉ^r xã hội làm rờ sơ tõỉi tại f u n m inh.

Xà hội ( l u ' Ợ c tố cliức tí các I)hạni \'i cáp clộ khác nliaii, do vậ\' qiiyền lực \ ã hội cùng ctược xem xét ỏ

n h iề u C ' ã p dộ cộng dong khác nhan: dinh dòn|ỉ họ; t'ộn|í ilống dón lộc tôii giáo: c ộ n e (lỏnịỉ lãnh thố cộng Llổng quỏc ỉíia c ộ n g dổníĩ quóc tò

hội Vi vậy iighiÒM cứu vể q u sốii lực Iroiig xã hội can

có sự n g h iên cửu \'ồ cơ cãu quycM) lực.

• Tiếp cận theo c h ủ th ê A.d hội c h u th é q uyến lực tro n g xá hội: cơ cấu q u y ể n lựr bao gồm q u y ể n lực cùa các cá nhàn, q u y ề n lực c ú a các cộng d ồ n g xã hội

q u y ển lực của các tò chức, cơ quan, đơn vị, quyền lực

n h à nước Giữa các yếu t ố n à y có mối q u an hệ quy tại lẫii nhau, tác đ ộ n g chi phỏi lẫn n h a u , tr o n g quan hệ nàv là chủ thế trong q u a n hệ k h á c lã kh á ch thế, tạo

th à n h một c h in h t h ế q u y ển lực trong xà hội quy định

sự v ậ n đ ộ n g p h á t triến của các h ệ t h ố n g xã hội và cá

xà hội nói ch un g D o đó, trong n h ữ n g q u a n h ệ xác

đ ịn h cảiì p h â n biệt g iữ a ngưòi có q u y ề n lực, giữa tín h

q u y ền lực và ngưòi c h ịu á n h h ư ò n g của q u y ển lực Mỗi chú thc khách th ế q u y ể n lực bị chi phối bới n h iề u

qu an hệ q u y ển lực khác n h a u , p h ụ thuộc vào nh au.

Crt cấu quyển lực th e o chú thê trong xã hội ta hiện

n av bao gồm: quyền lực của N h à nước; quyền lực cún

Đ á n g Cộng sán, q u y ển lực cù a các tô chức chinh trị - xã

Chương 1

I Quyến lưc và cơ cấu quyến lưc

hội tó chức xã hội, tô chức kinh tế; q u y ển lực cúa các rộng dồng; quyển lực của công dán N h ù n g quyển lực

đó chi phối và tác dộng qua lại lần nh au, quyết định sự vận động và phát triến của xã hội nước ta hiện nav.

- Tiếp cận theo các t h à n h t ố tạo t h à n h tro n g q u á

tr in h , tr o n g q u a n hệ q u y ề n lực: cơ cấu q u y ền lực bao gồm: chu thế, khách thê q u y ề n lực; môi trú ò n g quyền lực và bán th ê qu y ển lực ( n ă n g lực th ự c h iệ n q u y ền lực) T hoo cơ cấu này, q u y ề n lực th ế h iệ n t h ô n g qua mối q u a n hệ giữa chú thế k h á ch thế diễn ra trong một môi trường xã hội n h ấ t định Qua dó cho thấy,

q u y ển lực k h ô n g chi phụ th u ộ c vào c h u t h ế q u y ển lực

mà còn p h ụ thuộc vào k h á c h th è q u y ề n lực và môi trường qiiỵển lực.

- T iếp cận theo t ừ n g l ỉ n h uực h o ạ t động, lĩ n h vực

x ã hội: cơ cấu q u y ển lực bao gồm: q u y ế n lực k in h tế,

q u v ề n lực c h ín h trị q u y ề n lực lộp ph áp, q u y ể n lực

h à n h ph áp, q u y ể n lực tư pháp Các bộ ph ận, các loại

q u v ền lực n à y có mối q u a n hệ tác d ộ n g qua ỉại lan

n h a u , tr o n g đó, q u y ền lực k in h tê' là nểii t ả n g của

q u v ổ n l ự c c h í n h t r ị n h ư n ^ d ồ n g t h ờ i c á c q u y ể n l ự c

c h ín h trị c ũ n g chi Ị)hôì các q u y ến lực khác, kế ca

q u v ền lực k in h tê.

quyền), q u y ề n l ự c địa vị q u y ền lực c á nhân

( ị u y ể n lực cưỡng bức (Korce) lã loại quycii lực su

d ụ n g sự é p b u ộ c v ề t h ế xác và tin h th ầ ii dế ú|) d ậ t y

c h í rủa ngưòi n à y cho ngưòi khác H ìn h thức này f ù n g

k h á p h ò b i ế n t r o n g xã hội, v i dụ nhu' bo tù nliừ ng kc tội phạm ; c ư ò n g bức chữa b ệ n h đối với nliữĩig ngiíòi gieo rác n h ủ n g căn b ệ n h h i ế m n g h è o chu xã lìội.

U y q u y ế n lã d ạ n g q u y ể n lực- có sự đổiig tìn h của công c h ú n g M \Veber d ịn h n g h ía uy q u y ển lã k h a

n ă n g m à m ộ t m ệ n h lệnh và nội d u n g (ỉậc t h ù n h ấ t

đ ị n h sẻ đ ư ợ c c h ấ p h à n h hởi m ộ t n h ó m ngư ời n h ấ t

đ ị n h , ư y q u y ể n th ư ờ n g g á n vói th iế t c h ế hoá và hợp pháp hoá; n h ữ n g m ệ n h ỉệ n h dược đưa ra t r o n g các tỏ chức, được hỢp thức hoá t h e o bộc, T h ử bậc này cho phép người ra l ệ n h có q u y ề n k iếm so á t h à n h vi cua ké dưới q u y ề n N h ù n g m ệ n h l ệ n h được c h ấ p h à n h kh òn g phái là c á c đòi hói c ủ a các cá n h á n mà là yõu Ciiu cúa

tố chức M W e b e r clà dưa ra ba loại u y quycMi; uy

q u y ển lôi cuô’n, uy q u y ề n t r u y ề n t h ô n g và uy qu y ền hợp ph áp, hợp lỹ U y q u y ề n hỢp pháp hỢ]) lý được dựa

C h i í o n g 1

I Quyên lực và crt câu quyến lực

trén niòin tin vể tính (lún^ (lãn vò sự c ầ n t h i ê t của nhữiiịĩ luật lộ qu>' định c h ín h thức, tức là n h ữ n g nỊĩuiii ơ th a n p bậc q u y cn lực khác n h a u đcu tin rằng nhữiiịí qu>' tác luật lộ dó l à dú ng, cần p h á i t u â n theo.

Đ ú n g c h ín h trị là tổ rhứ c cliính trị được liên kết tlựa trỏii một hộ tư tường, t h ể hiện lợi ích c ủ a m ộ t giai ca|) ha>’ t a n g lớp xã hội bao gồni n h ữ n g người tiêu biõu nhất của giai cãp h a \ ’ t a n g lóp ã’y lã n h đạo họ ciạt tới inục tiõu lý tướìig n h n t dịnh V i d ụ : Đ á n g Cộng sati \ ’iột X a m , đội tiên p h o n g C 'ú a giai c ấ p c ô n g n h à n Việt Xíim tlại biếu t r u n g t h à n h lợi ích c ủ a gia i cấp cõiig nhán, n h â n d â n lao đ ộ n g và của cá d â n tộc Đ á n g

ãy chu n g h ĩa M á c-L ên in và tư tư òn g Hồ C h í M in h

là m liền t a n g tư tướng v à k i m chi n am c h o h à n h động Mục tiêii của Đ à n g là x â y d ự n g nước V iệ t N a m dộc ỉập, dãn chủ, ịíiãii m ạ n h , x ã hội ròng b ằ n g , v ã n m in h , thực h iệ n th à n h công c h ủ n g h ĩa xà hội.

D a n g c h ín h trị ra dòi g ắ n liền với q u á tr ìn h hình

t h à n h , p h á t tricn c ủ a giai cấp vã cỉấu t r a n h gia i cấp ỉ.õnin cho rang, bicu h i ệ n h o à n c h ín h n h ấ t, t o à n vẹn

Co cấu, phương Ihửc thưc hiên ({uyên lưc trong hè thống hành chính Việl Nam

n h ấ t cùa cuộc đ ấ u tr a n h giai cấp là cuộc clíVu tranh của các d a n g phái S ự tồn tại cua các d á n g c h ín h trị trong xã hội h iệ n dại gắn bó m ậ t th iế t vỏi cuộc dáu

tr a n h cùa các giai cấp các lực lượng c h ín h Irị tron^ việc g iàn h , giữ và s ù d ụ n g q u y ền lực n h à nước.

N g â y nay, n h ặ n diện đ á n g chinh trị ngưòi ta dựa trên bôn tiêu ch í c h ủ yếu:

• Hộ t ư tường h a y q u an diêm tư tư ớ n g c h in h trị;

- Tò chứr đ á n g và n h ữ n g n g u y ê n tắc tô chửc;

- Mục tiêu c h in h trị là g iàn h , giữ sứ d ụ n g và chi phôi q u y ể n lực n h à Iiước;

- Sự thừa n h ậ n c ủ a xă hội tửc là vai trò lả n h đạo

q u ầ n chúng đưỢc q u ầ n c h ú n g ú n g hộ dại biểu lợi ích cho q u ần chúng.

Đ á n g chính trị g ắ n bó m ậ t t h i ế t với giai cấp vói

h ệ tư tưỏng D o vậy, n h ậ n diện vai trò c ú a các đ á n g

c h in h trị trưốc h ế t c ầ n x e m xét đ á n g đó d ụ a trôn hệ

tư tướng nào tiên bộ h a y lạc hậu; dại biếu ch o lợi ích

c ủ n g i i x i f â ’p n à o , g i a i c ấ p t i ê n t i ê n h a y h n n t h ú p h ó n

động Mặt khác, vai trò cú a đ á n g c h ín h trị còn phụ thuộc vòo \ ị tri cúa d ả n g đó trong đòi s ố n g c h in h trị

là d á n g c ầ m q u y ể n h a y d á n g đôi lập N h ì n c h u n g , vai

C h ư o n g 1

I Quycn lực và cơ cáu quycn lực

trò i'Uii d á n g chinh trị dcu thó lìiịMi ỏ hai bình diện chu >'ếu: vai trò (iói với giai C'ãp lỉin^ lỏp xã hội mà nó

Đ a n g c h in h trị vỏi tư cách là một tó chức chính trị

là một c h ú t h ế quyền lực chinh trị dạc biệt Q u y ển lực cùa d á n g chiĩih trị là khá n ă n g của d á n g dó trong cuộc dấu tr a n h đẽ thực hiện vã báo vộ lợi ích ^iai cấp: trong việc dấu tr a n h giành fíiử quyển lực nhà nưốc: trong việc lôi cuỏn, lành (lạo quán c h ú n g nh án dân nhầm thực h iệ n lý tư<Jng mà d a n g đo thoo (luổi Quyền lực cúa d n ng c h in h trị là tỏng thê kha nAng n ă n g lực cúa đáng, củ a các tò chửc dang C U Í I dội n g ủ đ á n g viên Vì vậy xcm x é t q u y ền lực củii đáiig chinh trị phái xuất

Co vâu phưung thưc thuc hiên C]UVÕI1 lục trong liê tlìốnị; hiiiìh chinli V iét \ j i n

pliát tù n h iế u >cu tô: tũ cúiíng linh, tlic’11 lệ ciic n^hị

q u a n h;i>' k l i ó i i g I'ó đ ư ợ c sự d ó n g titili ú n ị í h ộ t ù I | uá i i {'huníí hay khõiìg; từ n ô n g lực ihựi' tiỏn cuii cá( tõ chức dáng, dội 11ÍỈŨ Uan^' vi('n trong việc tò chức thực hiện nghị qu>õt cua daiìự troiig q u an hộ với íịuaii chuníĩ, quan liộ V(51 n h à clạc l)iệt \('in xc‘t C|U\C*11 lực cu;i íliiiiịí chinli trị t h õ n g qua vai trò cu a ctaiiỊí (li) trong clới

k ê n h q i i a n t i ' ọ n g l a l i o ạ t d ộ n g C ' ú a d ộ i t i g ù t l a i ì g \ ’i ẽ t i

tỉ‘ong bộ mã\' tìhã nitỏc trong các tỏ chửc xà hội việc

t h ê chê h o ã ctưòníĩ lôi c h ú trií(Jntĩ c h ín h sãch cu a

Đ a iìg t h á n h p h á p luật, th à n h cái: q u \ c t định q u an lỹ Qua Ị)luí(Jntí thức này q u y ến lực CUII iliin^ en 111 cỊU\'i‘n

( l i í Ợ c n h á i ì IcMi g á p b ộ i v à c á c o O ( } u a n n h ã ( á c t ỏ

Chuông I

I Ụuvẽn luc \ á m lâu lịuyõn lui

'■hu<- \ ã liội n h u ' lii c a c cun'^ c ụ i l t ‘ đ.iny chin li trị tiiực lllộil vai tro liUih iliH) \;ì liội cun IIIIHÍI.

Daiiịi chiiih irị l:i một l)ộ |)hậii cua Ịíini c"Vp tanfĩ liiị) xã hội ( ỉ u ã n 1'hunịí cUi) (!;U' l)iị‘t la onc cứ t n

Nhu' \'ộ\- qiiyốn lục fU;i ilatiỊi <'hinli trị khr>ntí chi 1)IÕU t i i ệ n l h ỏ n f ĩ qii;i CIÍÒIÌỊĨ ỉ ì n í i (!i(‘ii !ộ n j ỉ h ị q i i y ẽ t

r i i í i l ù ' l õ c h u c l u > ạ t c l ộ n s : r u n ( l i i i i g

m a c u n l i i õ u l i i ộ n t h õ n í ỉ IIIUI CÌU' tliii*! clu'* \ à h ộ i q u a

qiiiUỉ f h u n g Iihãn (lán inxi ilan^ nnin tlượt- nh ư Iihiì míiíc các tỏ chùr c h ín h u ị • xã hội lõ c hút' xã hội, N'ỏi một fá cli khik' qiiyoii lực l u a liiìiití c h í n h trị là qii\'ền

l ự c l ã n h ( ỉ ạ o c ù a ( i i n i ị í ( ' h í i i l i t r ị v ; i ( l á n g l á t i ' i i n j í t â m

h ì i i h d a o c I t í h í i i r i

C ơ cấu, p h ư ơ n g thứ c t h ự c h i ệ n q u y ế n lực

t r o n g h ệ I h ố n g h à n h c h í n h V iệl N am

Các tô' chức, doàn t h ế của nhân dân như Tông liẻn đoàn lao dộng Hội liên hiộp phụ nũ Đoàn th a n h n i é n

là những t ố c h ử c chinh trị • xã hội dược th à n h lậ|) trẽn

n g u y ên tắc tự tiguyện đại biếu cho lợi ích cùa thành viên tố chửc thoo lứa tuỏ’i giới tinh, n g h ể Iighiộp-.,

ớ các nước tư b á n hiện nay các tố chửc đoàn thế cúa nhâii dán đưỢc gọi c h u n g là các nh óm áp lực và đều

bị các d á n g chinh trị chi phối theo mục dich c h in h ti‘ị cúa các d á n g đó Trong qu an h ệ với n h à nưởc, các nhóm

áp lực vừa là khách t h ế quyền lực của n h à nước (đối tưọng quán lý của n h à nước) vừa lã chú thẻ chinh trị trong đòi sốnB xã hội và trong một mức dộ Iihất định, các nhóm áp lực lại là chủ th ế quyển lực c h ín h trị gáy

áp lực đôi với q u v ền lực n h à nước, đấu tranh bào vệ lợi ích cúa các th à n h viên và t ổ chức Trong qu an hộ với các đ á n g chính trị, các nhóm áp lực vừa th ò n g qua các

đ á n s chính trị de thực hiộn quycn lực c h in h trị thục hiện lợi ích cù a tô chứr t h à n h viên, vừa lò cỏng cụ mà các dáng chinh trị sứ d ụ n g đe lìíni lã n p q u y ền lực chinh

t r ị c ứ a m ì n h , g ó p p h ầ n t h ự c h i ệ n m ụ c d í c h c h í n h t r ị l ã

C h ư o n g I

I Q u y ế n lưc v i cơ c â u q u y ê n lưc

g iòn h, giử vn s ứ tlụng quycn lực nhà nưííc Trong cá hai mõi qunn hộ, các nhóm áp lực dcu là n h ử n g nh ân tô tác dộng tích cực của quyển lực chính trị.

ớ nưíic ta các tò chức, doân ih o củ a n h â n dán dưỢc c h ia là m hai loại: tô chức chính trị • xã hội và tố chửc xã hội S ự p h â n dịnh này chủ yếu dựa trôn hai tiôu chí:

C h ứ c n à n g cơ bdn: tô chửr c h ín h trị • xã hội thực

h iẹ n đ ồ n g thòi hai chứ c n ă n g cơ bán (chức n â n g c h in h trị và chử c niing xã hội); tổ chứ c xã hội chũ v ê u thực

Các t ổ chứ c c h ín h trị - xã hội h i ệ n nny ở nước ta

Cơ cíu, phucíng thủv thưc hiên quvcn lúc trong hê thống hán lì chỉnh v^iêt N.U11

học - nghệ th uật C'ác tó (‘hức c h in h trị - \ ã hội iù\y lò

rd sd ('híii!i tiị cua c h in h q u \ ố n n h â n (lãii duVíi sự lãnh dạo cua l^antí C’ộn^ sa n \ ’iị‘t X am

Mni lõ clnic chinh ti-Ị - xà hội có vị irí vai trò \ a nhi(-:n \ ụ i'Ụ ttũ‘ khác' nh au trutiỊí đcíi sõiig clìinh ti-ị,

xà h(ii nhiiiìíĩ Iihìti c h u n g dềi! có chứt' nãtì^' rtí l)an giõn» Iihiui, cụ tliẽ la:

- ’!';>[> h ợ p \ ’à t i i v õ i i t r i i y ố n g i ã o d ụ c ' c á c l i ộ i \ i i ‘n ,

ctoàn \i('n \ 0 (.lưừnịỉ lỏi c h u triiờnịí, cliitih sách cun Dnng pliá]) luạt cua X lìà luiỏc' dê liọ v;)n dụiiỊí iluĩig điin \’à() thự<’ tiỏn làin tròn Iighìa vụ cỏn^ dcìn, gó))

Ị)haii \ ã \ ' clựii^ (lãt nifớc;

- ('ỉi;ini h) lọi ích ch ín h clãng cua các' tliãnh

troiiịí tõ chứi', lỉại bieu và bao \’ộ lợi U'h đ() khi can thiẽt trotig phạm vi ])hãp luật qii>- dịnh;

cư()ii<ỉ TIIÕI (Iimn hộ giửa Đ a n g X h à nuVíc và Iihãn ilãii; thực hiệii vai ti'ò kiÌMii tra, gi;'iin sãi hoại (.lộnịí

C h u o I l ^ I

I ự u y c n lụi V.1 C(» C.UI I|u\èii lụi

N a i n x i ‘t Ví' r t ) c ã i i c o 1)0 l ) ộ p l i ạ i i CÍUI t t ì a n h r ơ l i a i i ;

Cộiiíí s;ui \ ’ii'l Nain X h a luiVic CộnỊí hoá Xiì hội

i h u Iiịĩlìia \ ’iị‘( N a m , (':i( l õ ('hiir r h í n i i ( l ị • \ õ h õ i D o

v ạ \ ' | ) h n m vi tác- (lõiiíí \ à n n h l n í ó n f i < u a fãc' l ỏ ( h ứ < ‘

c h i n h I r ị • Xi’i i i ộ i t i ' ( ] i i ^ i l o i S Õ I I ^ c l i í i i l i l i ’ị \ ã h ộ i l a r ấ t

ỏ n , v u a là c h u t h ê c h i i i h ti'ị l ự i ’ c h i i i ỉ i trị \'ừa

l a ilỏi I i í ọ n ị í l ã n l i (liu) q u a n Iv i u;i Đ a i i ị í N h ò n i í ỏ c

Các tỏ chức cliíiìh irị - Nà hội thnm Ịĩia vno dời SỎIIIÍ c l i í n l i t i ị x ã 1k)i I) h a i li i i i l i i l i ệ n: t r o n g | > h ạ i n vi

tõ (.lìửc vá tix)nfí p h ạ m V I cua ra cộnj; ilỏng xã hội

C ơ c â V p h ư ơ n g t h ứ c t h ự c h i ệ n q u y ế n lực

t r o n g h ê t h ố n g h ã n h c h í n h V iệ t N d m

th à n h viên tr o n g các h o ạ i d ộ n g xã hội, ihực h iệ n nhữnịỉ lụi ích của mình: ớ việc n â n g cao h iể u biết

ch ín h trị giác ngộ c h ín h trị của các t h à n h viên tạo

th à n h một tập t h ể đoàn kết, t h ố n g nhâít, vi lợi ích

c h u n g oủa tô chứ c và t h à n h viên T r o n g hoạt động,

n ế u các tổ chức c h ín h trị • xà hội k h ô n g p h á t h u y dược vai trò n ă n g lực c ủ a các t h à n h v iê n thì k h ò n g là m tròn dược chức n ă n g c h ín h trị.

T r o n g p h ạ m vi c ủ a cả cộ n g đ ổ n g x á hội q u ố c g ia

tổ chức ch ín h trị - xã hội c ũ n g n h ư t ừ n g th à n h viên cúa nỏ lại là c h ủ t h ể c h ín h trị, c h ủ t h ể q u y ển lực

c h ín h trị T ổ chứ c c h ín h trị • xã hội c ũ n g như từ n g

t h à n h v iê n c ủ a nó t h a m gia vào việc xây dự n g n h à nước, q u ả n lý n h à nưóc, k i ể m tra, g iá m s á t hoạt dộng

c ủ a bộ m á y n h à nước, dưóí sự là n h đ ạ o c ủ a Đáng; vừa

là để góp p h ầ n n â n g c a o n ă n g lực h iệ u lực h iệ u quá

qu ân lý n h à nước, v ừ a t h ể h i ệ n q u y ề n lực c h ín h trị cùa m ìn h là thực h i ệ n và b ả o v ệ lợi ích củ a tổ chứ c và các t h à n h viên t r o n g q u a n h ệ với các c ộ n g dồng k h á c

t h ô n g qua N h à nước T r o n g q u a n h ệ vỏi Đàng, t ổ chức

c h ín h trị • xã hội đ ặ t dưới sự lả n h đ ạ o trực tiế p của

Đ ả ng T h ô n g qua đội n g ù đ ả n g v iê n c ủ a Đ ả n g trong các tô’ chức c h ín h trị - xà hội các n g h ị q u y ế t cu a Đ à n g

Chưong I

I («Ịuyên lực và cơ cấu quyến lưc

thực h iện Việc thực hiệĩi C'áe nghị quyêt củ a D á n g

c ù n g í à q u á t r i n h t h ự c h i ệ n I i h ừ n g n h u c n u , lợi í ch

cua tỏ chữ c và t h à n h viôn trong q u an hệ xã hội N h ư vậy t h ò n g qua sự lã n h clạo cúrt Đ á n g dỏ'i với các tô chứ c c h i n h trị - xã hội Đáiiịí vừa thực hiện được

q u y ể n lựi' ch ín h trị củ a m inh, làm cho quvổn lực

r h in h trị dó tãiig lên, vừii là phưring thức, C011 đường

( l c c : \ c t ò c h ử c c h í n h t r ị • x ã h ộ i v à r á c t h à n h v i ê n c ù aĩ *

nó th ự c h iệ n q u y ển lực c h in h trị của m ìn h troiig đòi

s ô n g xã hội t ừ n g bước tlìực hiện n h ữ n g n h u cầu lợi ích oủa m ình.

T ron g q u an hệ với N h à luíỏc tố chức chính trị • xà hội vừa là khách th ế quyền lực nhà nước, vừa là chủ tht' q u y ể n lực chính trị Q uyển lực n h à nưỏc tác dộng vào các tô chứr ch ín h trị - xã hội vì lợi ích của tố chủc

đó trong q u a n hệ p h ù hợp hài hoà vói lợi ích cứ a các

c ộ n g đ ồ n g khác N g h ĩa lã q u y ền lực n h à nưóc tác động

n h ầ m l ạ o điểu kiện phát h u y vai trò cúa tố chửi' c ũ n g

n h ư c á c t h à n h viên trong việc ihực hiện vã báo vệ lợi ích của m ình, k h ô n g dơn th unn là quvến lực t h ô n g trị piai cãp M ặ t khác, quyến Jực cùa các tô' chức c h ín h trị

• xã hội và các t h à n h viôn của nó tá c động vào N h à

C ơ c â u , p h ư ư n g t h ú c t h ư c h i ệ n q u y ô i i l ư t tn)nf» h c t h õ n g h ủ n h c h i n h V iệt N.jni

luiot’ liaiig n h iế u pluiơng tliửi' kliác nh au Ịíop plìan \ a \ dựnịí hoàn th iện N'hà I i i í c k ' n h â m ilè X h a luúk- thụ< sụ'

là c-u;i họ thỤc sự c h â m lo clì‘n n h u tíìu lọi ú h cua lìọ Trẽii một n^ỉliiiì nào đó N h à lurởc D a n s liỉ cụ nia rác tỏ chức chinh ti'ị - xà iiội vì\ cãc t h à n h vn‘'n của IIÓ

hư dụ n g (lê thực hiộỉi q u y ến lực c h in h trị cun minh.

(ỈUiin I'húiifí n h ã n tlãn bao gổm c h u S’ỏ’u là n h ữ n g ngưòi lao clộnịĩ s á n x u ấ t ra c ù a cai vật chát, b á o clam

sự tồn tại và p h á t i r iế n c ù a xà hội; n h ù n g l a n g lỏp, giai c.vp Mì hội t h a m gia v à o quá trình clãii tr a n h xã hội: \'ì rtự tiÌMi l)ộ cu a xã hội.

Troníĩ tiõn trinh p h á t trion c ủ a xn h ộ i vị trí vai trò c u a q u â n ( • h ú i i g I i h ã i i d â n ỏ m ồ i g i a i c ỉ o ạ n c ó s ự

khác nhiui n h ư n g xót v e cư bíin q u ần chún^^ n h ã n

d â n là n^ưỡi Ỉỉáiig tạo ra lịch sú, là lực lưựng qii\ ẽt

đ ịn h t r o n s quá tr ìn h cài hiên xã hội Voỉ trò q u y ẽ l

đ i n h cua q u à n v h u n g n h à n d á n th è h iẹ n tròn ÍQC m ậ t

c h ú vẽu s a u lỉáv:

■ c h ú n g n h â n clán là lực lưạnp cơ b á n sa n

Chương i

I Q u v ế n lưc vã cơ c ấ u q u v õ n lục

x u ấ t r a củíi CUI v ậ t c h ấ t , c ù a c-ai t i n h i h a n g ó p p h ầ n

v à o s ự t ồ n t ạ i v à p h á t i r i ô n c ủ a x ã h ộ i ;

• Q u ầ n c h ú n g n h â n dãn là chú t h ế của mọi quá

tr in h cái biến xả hội:

- l>ợi ích c ù a q u ần c h ú n g nh ãn d â n là động lực cơ

b á n cũa cách m ạ n g xã hội cùa lìhữnp quã tr ìn h cái biên xã hội.

Trên phương diện chính trị, (Ịuyềii lực c h ín h trị

q u ầ n c h ú n g nh ãn dân vừa lã chu thê vừa là k h á ch thế của c h in h trị và q u y ển lựr c h ín h trị Tương qu an chủ thế khách th ê ch ín h trị, quyềii lực c h in h trị của quần

c h ú n g n h â n d â n trong các giai cloạn p h á t triến cùa xả hội c ũ n g rất k h á c nh au.

T r o n g xà hội nò lệ, p h o n g kiớn. q u ầ n c h ủ n g nhãn

d â n (chú y ế u là n h â n dãn lao cỉộiig) chi là khách thè cun q u y ển lực c h in h trị - q u \ ’ồn lực n h à nước (quyến lực của giíii cấp th ố n g trị vế kiiih tê).

T r o n g xă hội h iệ n d ạ i. do sự p h á t trièn các m ạ t của đời sò n g xã hội đậc biệt là vân đề cỉán chủ vai trò

c h in h trị của q u an c h ú n g n h ân d â n k h ô n g ch i là

k h á ch i h ế c ù a q u y ên lực c h ín h trị mà còn là c h ú the của q u y ền lực chinh trị.

Sự th a m gia c ủ a q u ầ n chúiig n h á n d ã n vào dòi sónỊĩ chính trị vừa với t ư cách là từ n g c á nh án vừa

th õ n g qua n h ừ n g tỏ chửc cở quaii mà ở dó h ọ là n h ừ n g

th à n h viên với n h iể u phương thức khác n h a u , trực tiêp hoặc giáii tiép vào cd cấu c h ín h trị và oơ cấu quyeii lực chinh irị cúa xã hội Q u ầ n c h ú n g n h ân d â n th n m gia vào các tô chức c h ín h trị, tò chức c h in h trị - xă hội tổ chức xã hội t h ò n g q u a hoạt dộng cua tỏ c h ứ c chi phôi

q u y ển lực nhà nước, thực h iệ n lợi ích c h o t ò chức và bàn thân; th a m gia với tư cách là cá n h â n t h ô n g qua hoạt dộng bầu cứ các đại biếu vào các cơ q u a n quyển lực n h à ỉiưỏc hoạt đ ộ n g trưng cầu ý k iê n v ế n h ữ n g chinh áách quyết dịnh cùa nhà nước; k ièm tra giám sát hoạt dộng của các cơ quaii và còng I'hức n h ã nước

T ham gia või tư cách cá n h â n (cóng dán c ủ tri) quán chúnịí n h â n dân có q u y ể n lực chinh trị khi họ đại biếu cho lựi ích của cá giai cấp t ầ n g lớp xã hội c ú a họ chú

k h ô n g chí vi lợi ích cá n h â n cúa b á n t h á n họ.

Q u ần c h ú n g n h â n d â n ờ nưòc ta h iệ n n a y c h ú yếu

là giai cấp cóng n h á n , giai c ấp nóng d â n v à t ầ n g lớp trí thức Họ i h a m gia vào đời s ố n g c h in h trị dưói sự lãnh đạo cúit D a n g Cộng s a n Việt N í i m và sự q u àn lý cua

N h ã ÌUÍỎC ('ộng hoà xã hội chủ I i g h ĩ a Việt N a m • N h à nưỏc cùa dân do dân, vì dân th ô n g q u a các tô rhức’

C ư câu, p h ư ơ n g {hức thư c h i ệ n q u y ế n lực

I r o n g h ê t h ố n g h ã n h c h í n h V ì ê t N din

rhínti irị - xã hội, tó chủc xã hội nià họ là thàiih viên,

th ô n g qua tư cách cã nh ãn còng cỉản cử tri vào việc xã\' đựng, c h in h đôn Đ a ng , vàa việc xây dựng và hoàn

th iện Nh«^ nước C ộng hoà xà hội chủ n g h ĩa V iệt N am

0 Việt N a m tất cá quycMì lựf dcu thuộc vể n h ân dán

N hâii d ã n thực hiện q u y ền cua m ình chu yếu thông qua N’liã Iiưốc N h à nưóc quán lý xà hội chủ yêu bằng Ị)hãp kiật ciưỏi sự lãnh tlạo t'ua Đ a n g Cộng s á n Việt

X am N goài ra n h ân dãn còn thực hiện quyền lực clìiiili trị t h ô n g qua tó chửc Đang, các tô chức c h ín h trị

• xã h ộ i , tó ohủc xã hội và cá nh ân, vì lợi ích xã hội lợi ích tỏ chửc và lợi ích có nh án vi mụr đích dân giàu iHíck’ m ạ n h , xà hội công bằng, d ã n chú v ã n minh.

II KHÁI NIỆM VÀ Cơ CẤU QUYẾN Lực NHÀ Nước

1 Q u yể n lực nhà nưđc

N h à nước ra đời và tồn tại do n h u c á u c h u n g của

cà xã hội đè k i ề m c h ế nhOng mạt đối lập k h ô n g th ể (liêu hoã dược giù cho n h ữ n g x u n g dột trong vòng irậ t tự, n h ằ m bao d am phiU ir iến xà hội báo vệ lợi ích cùa cá c ộ n g đ ổ n g xã hội.

N h à nitóc là một tỏ chức có tiníi c h ấ t pháp lý của

C h ư ơ n g I

II K h ái n i c m vã cơ c ả u t | u y c n lưc n h á n u ó c

C ơ cấu, p h ư ơ n g th ứ c t h ư c h i ệ n q u y ế n lực

t r o n g h ẻ t h ố n g h ã n h c h í n h V i ê t N a m

một c ộ n g đ ồ n g d â n cư s ô n g trèn c ù n g m ộ t lã n h thô

h o ạ t đ ộ n g t r o n g k h u ô n k h ô c ủ a n h ữ n g t h i ế t ch ê đà được lập ra Q u y ề n lực n h à nước n á v s i n h từ n h u cầu

c h u n g c ủ a ca c ộ n g đ ồ n g dán cư s ô n g t r è n c ù n g !ãnh thố: n h u c ẩ u b á o vệ c h ú q u y ển lã n h thổ: n h u cầu làm dịu x u n g đột xã hội, giừ cho n h ù n g x u n g đ ộ i ấ y diễn

ra Irong v ò n g " tr ậ t t ự ' \ n h u cầu qu án lý h o ạ t động

c h u n g c ủ a c á c ộ n g đồng, hư ớng nỗ lực và h à n h vi cúa mỗi ngưòi v à o t h ự c h i ệ n n h ù n g m ụ c tiê u c h u n g c ủ a xã hội N h ò đó x ã hội có được " s ự ố n đ ị n h c ầ n th iết" và

có được n h ữ n g bước p h á t triến tiến bộ Q u y ề n lực nhã nước lấy sự tồ n tại và p h á t triển cúa c á cộng đồng

lã n h th ô l à m cơ sớ xã hội củ a m ình.•

N h ư vậy, q u y ền lực nhà nưóc là q u v ề n lực công cộng, là "sức m ạ n h của ý c h i ch u n g " của c á cộng đồng dãn cư sóVig trên c ù n g lã n h thố, n h ư n g là q u y ền lực còng cộng trong điều kiện "xã hội bị p h á n chia th à n h

n h ữ n g m ặ t đ ô ĩ l ậ p k h ô n g th ê đ iế u hoà, m à x à hội đó bát lự c k h ô n g sao loại bỏ được". Vì thè, q u y ề n lực công cộng cúa N h à nước khác với q u y ển lực công cộng của xã hội thị tộc N ó “k h ô n g còn trực tiếp là d â n c ư t ự tò chức

t h à n h lự c lư ợ n g v ũ t r a n g nữa N ó k h ô n g c h ỉ là n h ĩtn g người vũ t r a n g m à còn g ồ m n h ữ n g công cụ v ậ t c h á t p h ụ

th è m n ử a n h ư n h à từ và đ ủ loại cơ q u a n cư ởng bức m à

C h ư ơ n g 1

II K h á i n i ệ m và cơ c â u q u y ế n lưc n h ả nước

.rd hội thị tộc k h ô n g h ề biết đ ế n '. Chi có n h à nước mới

sứ dụ n g "sức m ạ n h ỹ c h i ch u ng" bang p h á p lu ậ t, bằng quãii clội, c a n h sát bàng hộ thông các cơ q u a n trấn áp

và ciíõng c h ế qu an lý xã hội, Ti-onfĩ diều k iệ n "xà hội bị

p h à n chia t h à n h n h ữ n g m ặ t đỏỉ lập k h ô n g th ê điều

h o a ' thi chi có sức m ạn h cường chê c ủ a q u y ể n lực nhà nước mới có t h ế d u y trì sự ỏn dịnh và p h á t tr ie n của xã hội, Cưõng c h é là một hinh thửc dặc t h ù c ủ a \á ệ c thực

h iệ n quyến lực nhà nước, nh ư ng k h ông phái là hình thửc duy nhất Hơn nữn mứr độ biếu h iệ n cúa hình

G iai cấp n à y n h ò có n h à Iiước đã trỏ t h à n h g ia i cấp

t h ò n g trị x â hội vể m ặ t c h ín h trị, xà hội D o vậy

q u y ền lực n h à nước x é t v ề bán c h ấ t là q u y ề n lực cúa giai cap t h ô n g trị, nó là q u v ển lực c h in h trị Q u v ề n lục

dó là q u y ề n lực của một giai c-ấp, m ộ t l iê n m i n h giai cấp h a y q u y ề i i lực của nh ân dnn lao động N ó nói lẽn

k h á n ă n g c ù a n h ữ n g giai cấp trong v iệ c t h ự c h i ệ n vai trò t h ố n g trị c ù a mình, Giai cấp có t h ê lực n h ấ t trong

xã hội đã n h â n cỉanh xã hội b iế n ý ch í c ủ a giai cấp

th à n h ý ch i c h u n g c ù a to à n xã hội áp dạt q u y ể n lực của m ình lên toàn xã hội bn n g h ệ t h ô n g p h á p lu ậ t vn

bộ m á y n h à nước D o vậy q u y ề n lực n h à nước là

q u y ể n lực công cộng m a n g t ín h c h ín h trị hay q u \ ể n lực n h à nước là q u y ề n lực công c ộ n g đạc biệt và trong các loại q u y ền lực c h ín h trị thì n h à nước, q u y ể n lực

n h à nước là t r u n g t á m c ủ a q u y ể n lực c h in h trị.

Việc sứ d ụ n g q u v ể n lực n h à nước trước hết là

n h ằ m báo đ ảm cho xã hội ổn d ịn h v ể m ặ t c h in h trị về

m ặ t trặt tự an to à n xã hội báo v ệ và p h á t t n ế n

q u a n h ệ s á n x u ấ t m à gia i cà’p t h ô n g trị Icàm đại biếu,

vì nh u cầu và lợi ích c ủ a giai cấp t h ố n g trị và vi nh u cầu và Idi ích của to à n xã hội Đ ể việc sứ d ụ n g quyền lực n h à nước có h iệ u lực, h iệ u quá thì trước h ế t ý ch i

c ủ a gia i cấp t h ô n g trị và c ủ a l o à n x ã hội p h á i được th ế

c h ê hoá t h à n h n h ữ n g q u y đ ịnh, q u y tảc c h u ẩ n mựo

c h u n g (pháp luật) v ề tô chức bộ m á y n h à nước, vé chức n ãn g n h iệ m vụ q u y ể n h ạn trách n h i ệ m c ú a các

cơ quan, công chức t r o n g bộ m á y n h à nước, vê n g h ĩa

vụ q u y ền lợi của các tổ chức xã hội và c ò n g dân

T rê n cơ s ỏ n h ủ n g quv đ ịnh c ú a p h á p lu ậ t, c á c cơ q u an

n h à nưốc và công chứ c thực h i ệ n chửc nAng n h iệ m

vụ q u y ến h ạ n của m ìn h , qua đó, t h ế h iệ n q u y ể n lực

C ơ cấu, p h ư ơ n g t h ứ c t h ư c h i ê n q u y ế n lưc

t r o n g h è t h ố n g h à n h c h i n h V i ê t N a m

C h ư ơ n g 1

II K h á i n i ệ m và cơ c â u q u y ê n lirc nh<) nước

n h à niíớc đỏi vói x:'ỉ hội.

T r o n g xã hội có gini càp (ịiiycn lực nhã nưóc hưỏiiịí lới ilìực hiện hai chửc' nông: chức n ă n g t h ô n g trị giai cấj» và chức nãnfĩ côiìịí l)ung xã hội (còng cộng).

Việc th ự c h iệ n chức n ănịị t h õ n g trị g i a i cấp cứa

q u v é n lự c n h á nước th è hiện à chỗ:

M ộ t là. n h à míởc bno ịíiò cũn^ là công cụ c h u y ê n

c h in h c ú a lììột giai cáp bao d ám sự t h ố n g trị v é chính trị cua piai cấp cầm quyển ctỏi vdi các giai cấp và tầ n g lớp trong xã hội Đ iế u dó giai tliich vì sao c h u y ê n chính

lã một thuộc tinh vỏn có cùa quyển lực Iihà nước.

H a i là. q u \ ’ển lực n h ã nước h ư ớ n g tới v i ệ c báo vệ

và Ị ) h á t triến n ề n t á n g kinli tê mà cấp c ầ m quvền

là người đại diện cho qu an hộ s a n xuiVt c h iế m địa vị

t h ò n g trị trong xà hội đó C hin h việc thực hiện có hiệu quá nội d u n g này sẽ tạo ra cơ ổỏ v ậ t c h ấ t cho việc c ủ n g cò’ q u y ề n lựr c h ín h trị t h ố n g trị cun giai cấp t h ò n g trị.

Ba là. quyển lực nhà niíớc liư ó n g tói việc xác lập

và ỉ)áo đ ám h ệ tư tương c h in h ti-ị của giai cấp cầm

q u yển , biên nó t h à n h hộ tư tươnịí i h ô n g trị xã hội.

B ốn là. q u y ến lực n h à nước h ư ỏ n g tới việr ch ô n g lại mọi q u y ền lực th ù dịch với ịjiai c á p t h ò n g trị t ừ cá

Cơ cấu, phương thức Ihực hiện quyến lực trong hê thông hành chinh Việt Nam

bên ti*ong v à b ẽ n n goài quò'c gia đ ế giữ v ừ n g q u y ể n lực

n h à nước t r o n g t a y giai cấp t h ô n g trị.

N g o à i việc thực h iệ n chức n ă n g t h ò n g trị g i a i cấp

qu yến lự c n h à nước còn h ư ờ n g t ă th ự c h iệ n chức n ă n g

x ả hội (chức n ă n g công quyển) M ứ c đ ộ và h iệ u q u ả của việc t h ự c h iệ n chức n ă n g Jcã hội c ủ a các n h à nước tro n g lịch s ử c ũ n g r ấ t k h á c n h a u , n h ư n g về đ ạ i thế, việc th ự c h iệ n chức n ă n g cô n g q u y ể n củũ q u y ề n lực

n h à nưởc h ư ở n g vào các nội d u n g chú y ế u sau đ á y:

M ộ t là. q u v ể n lực n h ã nưỏc t h ô n g qua hệ th ông

th iết c h ê tỏ chức, p h áp luật, bộ máy, thực h iệ n việc quán lý x à hội trên tấ t cả mọi lĩnh vực n h ả m là m cho

x ả hội tồn tại p h á t triển trong vòng “tr ậ t t ự ' n h ấ t định.

H a i l à q u v ề n lực n h à nước t h ự c h iệ n b ằ n g

n h ử n g b i ệ n Ị ) h á p t h íc h hợp góp p h ầ n làm d ịu x u n g đột g ia i cấp.

B a là. q u y ề n lực n h à nước hư ớng tới việc x ả y d ự n g

n h ữ n g cơ sỏ v ậ t chất, xã hội v á n hoá đ á p ứng n h u cầu

s a n x u ấ t và đời s ò n g c ủ a cả c ộ n g đ ồ n g xã hội.

B ô h l à q u y ề n lực n h à nước h ư ỏ n g tới v iệ c xây dựng, t ạ o lậ p môi trường ôn đ ị n h góp ph ần v à o sự

p h á t tr iế n xA hội.

C h ư ơ n g I

II K h á i n i ệ m v i c ơ c ấ u q u y c n lưc n h á nước

N á m là. q u y ê n lực n h à lurôc h ư ớ n g tỏi việc thực

h i ệ n các hoạt d ộ n g đối ngoại, n h a m m ỏ r ộ n g q u a n hệ quỏc tè tạo diều kiện dế phát tr iể n quỏc g ia trong

q u a n h ệ quỏc tế.

G iũ a việc th ự c hiện chức n ă n g t h ô n g trị g ia i cấp

và chứ c n ù n g c ô n g cộng của q u y ể n lực n h à nưóc có mỏi q u a n hệ t á c đ ộ n g biện c h ử n g vói n h a u T r o n g đó chứ c n ă n g t h ô n g trị giai cấỊ> lã dặc t r ư n g m a n g tinh báiì c h á t oúa mọi q u y ền lực n h à nướí'.

T ro ỉig n h ã nước xã hội chu n g h ía , việc th ự c hiện chửc n ă n g t h ố n g trị giai cấp và chiío n á n g xã h ộ i của

q u y ề n lực n h à nước có s ự t h ô n g n h ấ t và n h ấ t q u á n với

n h a u , T ất c á q u v ể n lực n h à nước t h u ộ c v ề n h â n dán,

m à n ò n g cô”t là c ô n g n h ã n , n ô n g d â n và t ầ n g lỏp trí thửc Ekii x é t v ề b á n chất, n h à nước x ã hội c h ú n g h ĩa

c ủ n g là c ó n g cụ c h u y ê n c h in h cúa một gia i c ấ p - giai

c ấ p c ô n g n h á n n h ư n g lợi ích căn b:iji c ủ a gia i cấp

c ô n g n h ã n vã Iihân d á n la o d ộ n g là i h ò n g n h ấ t với

n h a u H iế n p h á p và ph áp lu ậ t nước ta v à c á c nưóc xả hội c h ú n p h ìa d ề u ghi nhận: " T á t cá q u v ề n l ự c n h à nước đ ể u th u ộ c vé n h à n d á n ". T ron g xà hội h i ệ n đại,

h ầ u h ê t h iế n p h á p của các nước tư b á n c ũ n g đ ề u ghi

n hận; tấ t cá q u y ể n lựo n h à nưố(’ h a y c h ủ q u y ề n thuộc

Cơ cấu, phưcrng thức thưc hiện quyến lưc trong hé thống hành chírh Viêl Nam

về n h ã n dân N h ú n g tin h n h à n dãii ơ dâ\’ đượt' do

b à n g mửc ilộ ỉiứ hữu tài sà n cùa c h ế dộ chiêm h ù u tú

n h iể u clèn v ấ n đề này và t r o n g thực tiẽ n óng đã ton tại n h iể u mơ h ì n h tố chửc q u y ền lực n h à nước khác

n hau ( ’á c m ơ h ì n h tơ chilc q u y ển lực n h à nước khác

n h a u v ừ a phíin á n h tư ơ n g qu an lực lượng c h in h trị giữa các giai cấp, các đ á n g phái c h i n h trị các lực lượng chiiìh trị trong các quốc gia; vừa p h a n á n h trình

độ tỏ chức dịi s ơ n g xã hội c ủ a xã hội lo à i Iigười ớ các giai đ o ạ n lịch sủ.

Q u y ể n lực n h à nước, (lù được t h ừ a n h ặ n là quyền

ực của m ộ t gia i cà'p h a y q u y ể n lực c h u n g của cà cộng đồng xã hội thì sự th ế h iệ n và th ự c h i ệ n nĩ đ ế u liên

q u an và g ắ n Hển vĩi n h ừ n g cá n h â n c o n I i s ư ị i trong

bộ m á y n h à nước N h ữ n g ngưịi n à y cĩ tư cách pháp

lý t h a y m ậ t c h o cộng đ ồ n g d â n cư c h ị u trách n h iệ m

q u á n l ý c ì ấ t l U í ỏ c , t h ự c t h i q u y ề n l ự c n h à n ư ớ c , Trong