Bài giảng Luật hành chính: Bài 1 - ĐH Luật

Bài giảng Luật hành chính: Bài 1 cung cấp cho người học các kiến thức: khái niệm, đặc điểm quản lý nhà nước, các nguyên tắc cơ bản của quản lý nhà nước, hình thức và phương pháp quản lý nhà nước. Mời các bạn cùng tham khảo.

Trang 1

Khoa Lu t Hành chính – Nhà n ậ ướ c

10/16/18 ĐẠI HỌC LUẬT TP.HCM

Trang 2

Bài 1:

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC

Trang 3

Mục tiêu bài giảng

vLàm sáng tỏ những vấn đề cơ bản về quản lý nhà nước.

vĐánh giá việc tuân thủ, quán triệt các nguyên tắc quản lý nhà nước trong thực tiễn.

vBiết cách xử lý các tình huống quản lý

cụ thể.

Trang 5

I. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC 1.1 Khái niệm quản lý nhà nước

Quản lý?

Quản lý xã hội?

Quản lý nhà nước?

Trang 6

mà bản chất của nó

là hoạt động chấp hành – điều hành nhà nước.

Trang 7

Theo nghĩa rộng

Trang 8

Tính chấp hành – điều hành

nhà nước

a Bản chất của quản lý nhà nước:

Trang 9

Thể hiện trong các văn bản QPPL do

cơ quan quyền lực nhà nước ban hành

và văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên

Như thế nào?

Chấp hành đúng nội dung và mục đích của Luật, của văn bản cấp trên

Trang 10

Điều hành:

Là hoạt động tổ chức, chỉ đạo trực tiếp hoạt động của đối tượng quản lý nhằm làm cho các văn bản pháp luật của

cơ quan quyền lực nhà nước và các văn bản của cấp trên được thực hiện trên thực tế

Trang 11

Mối quan hệ giữa chấp hành và điều hành

Trang 13

Trang 15

Trang 17

Trang 18

Ví dụ:

https://www.youtube.com/watch? v=va0bygN9n7g

Trang 19

b Đặc điểm chủ yếu của

quản lý nhà nước

Do bộ máy hành chính nhà nước thực hiện chủ yếu

Tính chủ động, sáng tạo Tính dưới luật

Tính liên tục

Trang 20

Tính chủ động, sáng tạo

Tại sao quản lý nhà nước có tính chủ động, sáng

tạo cao?

Trang 22

Biểu hiện:

Chủ thể quản lý có thể đưa ra những quy định riêng áp dụng cho các đối

tượng đặc thù Chủ thể quản lý có thể lựa chọn một trong nhiều giải pháp để áp dụng cho những trường hợp

cụ thể Hoạt động lập quy của các cơ quan

hành chính nhà nước

có thẩm quyền

Trang 23

Lưu ý:

Chủ động, sáng tạo

nhưng phải trong khuôn khổ pháp luật

Trang 25

Tính dưới luật

Các quyết định được ban hành trong hoạt động quản lý nhà nước phải phù hợp với luật và văn bản của các cơ quan nhà nước cấp trên, nếu mâu thuẫn với chúng thì sẽ bị đình chỉ, sửa đổi hoặc bãi bỏ

Trang 26

Tính liên tục

Hoạt động quản lý nhà nước phải được tiến hành thường xuyên, không bị gián đoạn.

q Tại sao?

q Khách thể quản lý, tức hoạt động của đối tượng quản lý diễn ra không ngừng trong thực tiễn khách quan

Trang 27

II Các nguyên tắc cơ bản của

QLNN

Trang 28

2.1 Khái niệm, đặc điểm, hệ

thống các nguyên tắc:

2.1.1 Khái niệm:

Là những quan điểm, tư tưởng chỉ đạo có tính chất nền tảng, là cơ sở

cho quá trình tổ chức bộ máy hành

chính và hoạt động quản lý nhà nước

Trang 29

2.1.2 Đặc điểm Tính khách quan

Tính khoa học Tính pháp lý Tính chính trị Tính ổn định cao Tính hệ thống

Trang 30

2.1.3 Hệ thống các nguyên

tắc

Nhóm 1:

Các nguyên tắc chính trị - xã hội m 2: Nhó

Các

ng uyên

tắc tổ

ch

ức –

kỹ thu

ật

Trang 31

2.2 Các nguyên tắc chính trị - xã hội

Là những nguyên tắc được xác định từ bản chất chính trị - xã hội

của Nhà nước ta nói chung và quản

lý nhà nước nói riêng.

Trang 32

Bao gồm:

Nguyên tắc Đảng lãnh đạo Nguyên tắc tập trung dân chủ Nguyên tắc bảo đảm sự tham gia quản lý

nhà nước của nhân dân

Nguyên tắc dân tộc Nguyên tắc quản lý nhà nước

bằng pháp luật

Trang 33

Trang 34

ØCông tác kiểm tra Đảng;

ØVai trò tiên phong, gương mẫu của các Đảng viên và tổ chức cơ sở Đảng

Trang 35

Nguyên tắc tập trung dân chủ:

q Cơ sở pháp lý:

Điều 8 Hiến pháp 2013

q Ý nghĩa pháp lý:

Là nguyên tắc có tầm quan trọng hàng đầu và trực tiếp chi phối tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà nước.

Trang 36

lãnh đạo tập trung

Trang 37

Lãnh đạo tập trung:

Là bảo đảm sự thống nhất trong quản lý của cấp trên đối với cấp dưới, trung ương đối với địa phương

Trang 38

Dân chủ:

Là hướng tới việc mở rộng quyền cho đối tượng quản lý nhằm

phát huy trí tuệ tập thể trong hoạt

động quản lý, phát huy khả năng

tiềm tàng của đối tượng quản lý

trong quá trình thực hiện chính sách, pháp luật.

Trang 39

Ø Cả hai yếu tố tập trung và dân chủ đều cần phải được coi trọng trong quá trình tổ chức và hoạt động của

bộ máy nhà nước nói chung và hoạt động hành chính nhà nước nói riêng.

Trang 40

chế độ thủ trưởng

Trang 41

Tình huống:

Bà Nguyễn Thị K công tác tại Sở Tư pháp tỉnh A Với tính cách thẳng thắn, bà thường hay góp ý về cách điều hành, quản lý của ông Lê Văn M – Giám đốc

Sở, khiến ông này rất khó chịu Ngày 20/3/2016, nhân việc bà K vắng mặt 5 ngày không rõ lý do, Giám đốc Sở T đã

ra quyết định kỷ luật cảnh cáo đối với bà

mà không thành lập Hội đồng kỷ luật

Theo anh (chị), trong trường hợp này nguyên tắc tập trung dân chủ đã bị vi phạm như thế nào?

Trang 42

Nguyên tắc quản lý xã hội bằng

Trang 44

Kết hợp quản lý theo ngành và theo lãnh thổ; kết hợp quản lý theo ngành và theo chức

năng;

Kết hợp chế độ tập thể lãnh đạo và chế độ thủ trưởng;

Trực thuộc hai chiều;

Trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm

quyền.

2.3 Các nguyên tắc

tổ chức – kỹ thuật

Trang 45

a Nguyên tắc kết hợp quản lý theo ngành và theo lãnh thổ

q Ngành:

(1) Là khái niệm chỉ tổng thể những đơn vị, tổ chức sản xuất- kinh doanh có cùng cơ cấu kinh tế- kỹ thuật hay các tổ chức, đơn vị hoạt động với mục đích giống nhau.

(2) Ngành là một “hệ thống cơ quan

nhà nước từ trung ương tới địa phương”.

Trang 46

qQuản lý theo ngành

Là quản lý chuyên ngành, chuyên sâu một ngành hoặc một số ngành, lĩnh

vực nhất định

Ø Là quản lý theo

chiều dọc

Trang 48

Nội dung QLNN theo ngành:

ü Lập quy hoạch và kế hoạch phát triển ngành;

ü Ban hành các văn bản pháp luật để thực hiện pháp luật thống nhất trong từng ngành;

ü Quyết định các chính sách, chế độ và các biện pháp nhằm tăng cường và cải tiến cơ cấu tổ chức, hoạt động quản lý của ngành;

ü Kiểm tra việc thực hiện kế hoạch cũng như nhiệm vụ được giao…

Trang 49

qQuản lý theo lãnh thổ

(địa phương):

Là quản lý trên phạm vi lãnh thổ nhất định theo sự phân vạch địa giới hành chính của nhà nước

Là quản lý theo chiều ngang

Trang 50

Chủ thể QLNN theo lãnh thổ:

Ủy ban nhân dân

các cấp

Trang 51

Nội dung QLNN theo lãnh

thổ:

ü Xây dựng quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế

xã hội trên toàn lãnh thổ;

ü Xây dựng và quản lý kết cấu hạ tầng cho sản xuất, đời sống dân cư sống và làm việc trên lãnh thổ;

ü Tổ chức điều hoà phối hợp sự hợp tác, liên kết, liên doanh các đơn vị kinh tế, văn hoá xã hội trên lãnh thổ;

ü Bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa, trật tự và kỷ cương của nhà nước.

Trang 52

qKết hợp quản lý theo ngành

và theo lãnh thổ

Thực chất là sự kết hợp giữa

quản lý theo chiều dọc của các Bộ

với quản lý theo chiều ngang của

chính quyền địa phương, theo sự phân công trách nhiệm và phân cấp quản lý giữa các ngành, các cấp.

Trang 53

Câu hỏi:

Tại sao phải kết hợp quản lý theo ngành với theo lãnh thổ?

Trang 54

Thành phố Hồ Chí Minh

Trang 57

Nhà tái định cư

Trang 59

Lý do:

v Mỗi đơn vị, tổ chức của một ngành đều nằm trên lãnh thổ của một địa phương nhất định

Nhằm khai thác một cách triệt để những tiềm năng, thế mạnh của địa phương trong việc phát triển ngành đó trên địa bàn lãnh thổ của địa phương

Trang 60

Lý do:

hoạt động của các đơn vị, tổ chức của các ngành khác nhau.

Nhằm phát triển từng ngành một cách toàn diện, đảm bảo sự hài hòa giữa các ngành, không rơi vào tình trạng cục bộ địa phương hay cục bộ ngành.

Trang 61

Lý do:

v Mỗi địa phương đều có những đặc thù về tự nhiên, kinh tế - xã hội, phong tục tập quán, truyền thống văn hóa…

Nhằm đảm bảo sự phát triển của ngành trong điều kiện đặc thù của địa phương.

Trang 62

b Nguyên tắc kết hợp quản lý theo ngành và theo chức năng

ü Là quản lý chuyên môn tổng hợp.

ü Được thực hiện bởi các cơ quan chuyên môn tổng hợp.

ü Phạm vi tác động: rộng lớn, đa chiều.

Trang 63

Cơ quan chuyên môn tổng hợp:

üBộ Kế hoạch và Đầu tư

Trang 64

Kết hợp QL theo ngành

và theo chức năng:

Ở mỗi cơ quan quản lý theo ngành đều

có các bộ phận quản lý theo chức năng như vụ, cục, ban… chịu sự quản lý theo chức năng của cơ quan có thẩm quyền cấp trên.

Trang 65

Kết hợp QL theo ngành

và theo chức năng:

Các cơ quan quản lý theo chức năng

có quyền ban hành các quy định, các mệnh lệnh cụ thể liên quan đến chức năng quản lý của mình theo quy định của pháp luật, có tính bắt buộc thực hiện đối với các ngành, các cấp.

Trang 66

Nguyên tắc trực thuộc hai chiều

Trang 67

Nguyên tắc kết hợp chế độ tập thể

lãnh đạo và chế độ thủ trưởng

Trang 68

Nguyên tắc trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm quyền

Trang 69

III HÌNH THỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP

Trang 70

3.1 Hình thức QLNN

a. Khái niệm:

Hình thức QLNN là sự thể hiện ra bên ngoài của những hoạt động quản

lý nhà nước cùng loại về nội dung, tính chất và phương thức tác động của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý.

Trang 72

Ø Mỗi loại hình thức QLNN có nội dung, tính chất và phương thức tác động nhất định

Trang 73

c Phân loại:

3 nhóm:

Các hình thức mang tính pháp lý;

Các hình thức không mang tính pháp lý;

Các hình thức ít mang tính pháp lý

Trang 76

Các hình thức ít mang tính pháp lý

§ Không làm thay đổi cơ chế điều chỉnh pháp luật, không làm phát sinh các quan hệ pháp luật hành chính cụ thể.

§ Có tính quyền lực nhà nước nhưng mức độ cao thấp tùy theo từng loại.

§ Mức độ được pháp luật quy định cụ thể, chi tiết khác nhau.

Trang 77

Bao gồm:

o Các hành động mang tính quyền lực có giá trị pháp lý;

o Các hoạt động tác nghiệp vật chất

- kỹ thuật cụ thể;

o Hợp đồng hành chính

Trang 78

Các hành động mang tính quyền lực

có giá trị pháp lý

Được tiến hành khi phát sinh những điều kiện tương ứng được định trước trong quy phạm pháp luật nhưng không cần ban hành văn bản áp dụng QPPL

Trang 79

Ví dụ:

Áp dụng các biện pháp nhằm ngăn chặn và phòng ngừa vi phạm pháp luật;

Đăng ký những sự kiện nhất định như

đăng ký khai sinh, khai tử…

Lập và cấp một số giấy tờ nhất định như

lập biên bản về vi phạm hành chính, cấp giấy phép lái xe…

Hoạt động công chứng…

Trang 80

Các hoạt động tác nghiệp vật chất - kỹ thuật cụ thể

thông tin

ban hành quyết định hành

chính, kỹ thuật, các định mức lao động,

thoại…

Trang 81

Các hình thức không mang tính

pháp lý:

v Là hình thức mà pháp luật chỉ quy định những thủ tục chung để tiến hành chúng;

v Không có khả năng làm phát sinh, thay đổi hay chấm dứt các quan hệ pháp luật hành chính cụ thể

Bao gồm các hoạt động tổ chức - xã hội trực tiếp.

Trang 82

Câu hỏi:

Có thể sử dụng nhiều hình thức quản lý cho một hoạt động hành chính nhà nước hay không? Tại sao?

Trang 83

Tình huống:

Khu dân cư A (tỉnh H) thuộc diện bị giải tỏa để xây dựng Công viên cây xanh theo quy hoạch Ngày 10/5/2015, sau khi thông báo cho nhân dân, UBND phường tiến hành gặp gỡ đại diện các hộ gia đình để thống nhất về phương án đền bù Giá đền bù được xác định là 17 triệu đồng/m2, thời gian giao tiền là 01/8/2015, thời gian di dời đến hết tháng 12/2015 Một số hộ đã nhận tiền và chuyển đi Một số hộ khác tuy đã nhận tiền nhưng chần chừ không chịu di dời

Trang 84

Có 5 hộ dứt khoát không nhận tiền và cũng không chịu di dời vì cho rằng giá đền bù không thỏa đáng và đã vận động một số hộ khác trả lại tiền, gây chậm trễ tiến độ GPMB Sau nhiều lần thương lượng, thuyết phục, cuối cùng chủ thể có thẩm quyền đã ra quyết định cưỡng chế buộc các hộ dân còn lại phải di dời.

Anh (chị) hãy xác định các hình thức QLNN đã được tiến hành?

Trang 85

3.2 Phương pháp QLNN

a. Khái niệm:

Phương pháp QLNN là cách thức, biện pháp mà chủ thể quản

lý sử dụng để tác động lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục đích đề ra

Trang 86

b Đặc điểm

ü Do các chủ thể quản lý mà chủ yếu là các CQHCNN hoặc cán bộ, công chức và người có thẩm quyền của CQHCNN áp dụng

ü Thể hiện ý chí đơn phương của chủ thể quản lý nhà nước;

ü Được áp dụng nhằm tác động tới đối tượng quản lý để đạt được mục đích của chủ thể QLHCNN.

ü Được áp dụng trong giới hạn của hoạt động hành chính và là hoạt động có tính chất nhà nước chứ không phải có tính chất xã hội;

Trang 87

Trang 88

c Yêu cầu đối với các

Trang 89

d Các phương pháp QLNN

chủ yếu

Trang 90

(1) Phương pháp thuyết phục

qChủ thể quản lý không tác động trực

tiếp đến hành vi của đối tượng quản

lý mà tác động đến nhận thức, tinh

thần, tư tưởng, tình cảm, thái độ (gọi

chung là ý thức) của đối tượng quản

lý

Hướng đối tượng quản lý đến

những hành vi tự giác

Trang 91

q Các biện pháp được sử dụng: giải

thích, nhắc nhở, tổ chức, giáo dục, kêu gọi, cung cấp thông tin, tuyên truyền, phát triển các hình thức tự quản xã hội,

tổ chức thi đua, khen thưởng, phổ biến kinh nghiệm tiên tiến…

q Những biện pháp này được quy định một

cách chung nhất trong thẩm quyền của

chủ thể QLNN mà không giới hạn phạm

vi áp dụng.

Trang 92

qTrong hoạt động QLNN, phương pháp thuyết phục phải được coi là

phương pháp chủ yếu, phải được

ưu tiên hàng đầu

Tại sao?

Trang 93

Trang 95

üCác biện pháp bạo lực gồm: bạo lực về mặt vật chất và bạo lực tinh thần.

Trang 96

(2) Phương pháp cưỡng chế

PP cưỡng chế chỉ nên được sử dụng khi cần thiết, trên cơ sở PL, không được trái với nguyên tắc nhân đạo và dân chủ của Nhà nước ta.

Phải kết hợp tốt giữa thuyết phục và

cưỡng chế, trên tinh thần “lấy thuyết

phục làm chính” và phải dựa trên

những hoàn cảnh xã hội cụ thể

Trang 97

(3) Phương pháp hành chính

q Là PP sử dụng những tác động trực tiếp đến hoạt động của đối tượng quản

lý thông qua việc quy định trực tiếp nghĩa vụ của họ, những mệnh lệnh dựa trên quyền lực nhà nước và sự phục tùng.

q Thể hiện tính chất quyền lực của hoạt động quản lý.

Trang 98

(3) Phương pháp hành chính

q Được biểu hiện thông qua việc:

Quy định những quy tắc xử sự chung trong quản lý hành chính nhà nước.

Quy định quyền hạn và nghĩa vụ của các cơ quan dưới quyền, giao nhiệm vụ cho các cơ quan đó.

Thoả mãn đơn phương yêu cầu hợp pháp của công dân.

Kiểm tra việc chấp hành pháp luật, việc thực hiện nhiệm vụ của cấp dưới…

Định dạng
Số trang	106
Dung lượng	1,99 MB