Ebook Đấu tranh phòng, chống tội kinh doanh trái phép ở Việt Nam: Phần 2

Cuốn sách Đấu tranh phòng, chống tội kinh doanh trái phép ở Việt Nam” của TS. Trần Mạnh Đạt là công trình nghiên cứu về một tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế. Nội dung mà tác giả tập trung làm sáng tỏ là toàn bộ các quy định pháp luật về tội kinh doanh trái phép, về tình hình, nguyên nhân và điều kiện của tội phạm này, trên cơ sở đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống trong nền kinh tế thị trường hiện nay. Sách gồm 2 phần, sau đây là phần 2.

Chương 2 • 11 Nguyên nhán và ơìéu kiện của tình hình

1 Nguyên nhãn và diếu kiện th u ộ c vể tâm lý xã hội

Theo lý luận của chủ n íh ĩa Mác - Lẽnin, tâm lý xã hội

lã một bộ phận của ý thức thông thường, bao gồm toàn bộ nhừng tình cảm, ý thích, mon^ m u ò ì i của con ngưòi được hình thành một cách tự phát dưới ánh hưởng trực tiếp của điểu kiện sôVig hàng ngày"' Nói khái quát, t â m lý x ã hội thuộc lĩnh vực đời Sống tinh thần, là ý thức xã hội, phản ánh tồn tại xà hội trong nhừng giai đoạn phát triển lịch sử xã hội nhất cìịnh*-' Do đó tâm lý xã hội đốì với hành vi kinh doanh trái phép bị coi là tộ i phạm trong thòi kỳ thực hiện

k ế hoạch hoá, tập trung, bao cấp và thòi kỳ thực hiện cơ ch ế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa sẽ có nhủng điểm khác nhau N ghiên cứu tôm lý cứa ngưòi phạm tội mới

có thể lý giải đưọc tại sao trong cùng điều kiện, hoàn cảnh mỗi người lại có xử sự khác nhau Việc nghiên cứu tâm lý không chí dừng lại ỏ bán thân những người bị coi là chủ thể của tội phạrn m à còn đê cập tới tâm lý xã hội nói chung đâ ánh hướng tới tình hình tội kinh doanh trái phép.

Thòi gian qua Đ áng và Khà nước ta đâ từng bước xác lập vị th ế của giới doanh nhân trong chính sách và trong tâm lý xã hội Tuy nhiên, trên thực tế, vấn đề này còn chậm (lược chuyển biến Do dó cần xâv dựng tâm lý xã hội lành

m ạnh, để cao trách nhiệm công dân của người kinh doanh cũng như cúa mọi ngưòi trong xã hội.

N guyên nhân và điều kiện thuộc về tâm lý xã hội cùa tình hình tội kinh doanh trái phép có nguồn gô'c sâu xa chính từ nển kinh tế lạc hậu, kém phát triển, cùng vối hậu quả nặn g nề của cuộc ch iến tranh, V iệt N am “vần còn là

m ột trong những nước nghèo nhất th ế giỏi”-'' Tuy nhiên, cũng cần chú ý là, vân để kinh doanh ỏ nưốc ta không có tín h truyền thốhg H oàn toàn khác các lĩnh vực như lịch sử địa lý, tôn giáo, quân sự trong văn học bác học chưa có một tác phẩm nào viết vể kinh doanh- Chín mươi (90) cuôn sách mà Giáo sư Trần N gh ĩa tách ra từ kho tàn g sách Hán Nôm xếp vào chủ đề kinh t ế cũng chỉ đề cập đến vấn đê nông nghiệp, ruộng đất'^’ Trong vãn hóa dân gian, tu y đà

có m ột s ố câu tục ngữ, th àn h ngữ nói v ề kinh doanh nhưng cũng chỉ là những chuyện kiếm ản thường n h ật vói quy mỏ nhỏ bé như “buôn chín bán mười”, “buôn thúng, bán m ẹt”

Đ iều này sè ảnh hướng n h ất định tới quá trình hình thành tâm lý xã hội vế kinh doanh.

N guyên n h â n và điểu kiện thuộc về tă m lý xă hội của tin h h ỉn h tội kin h doanh trá i phép trong thời g ia n qua đươc thê hiện tập trung ở m ộ t sô'nội du n g sau:

Đấu tranh phòng, chống tộ i kinh doanh trá i phép ở Việt Nam

Chuưng 2 - í ĩ Nguyên nhàn và diếu kiện cùa tinh hĩnh

• Đối ướĩ người p h ạ m tội k in h doanh trái phép

Một bộ phận không nhỏ ngưòi phạm tội kinh doanh trái phép là do tâm lý tư hữu tàm lý của người sản xuâ't nhỏ,

m anh mún, bảo thủ, ích kỷ, vô tổ chức, coi thường lợi ích của người khác, của cộng đổng, thích gi làm nấy, “phép vua thua lệ làn g” nên khi tiến hành kinh doanh họ cho rằng không cần xin phép ai (trước đây) hoặc không cần đăng ký với cơ quan nào (hiện nay) Trong điều kiện kinh t ế thị trường tâm lý này lại có môi trường phát triển, đã đi ngược

ại hệ tư tương tiến bộ của chủ nghĩa xã hội, trái với truyền thông tốt đẹp của dán tộc Đó là tư tưởng yèu nước, nhân đạo, quan tâm tới lợi ích người khác, của cộng đồng.

Một sô' ngúòi phạm tội kinh doanh trái phép lại có tâm

lý coi thường pháp luật, mà một trong những nguyên nhân

cơ bản chính là các quy định của pháp lu ật về đăng ký kinh doanh, xử lý vi phạm trong kinh doanh còn mâu thuẫn, thiếu thông nhất và đặc biệt là thực tiễn phát hiện, xử lý đôi với vi phạm và ngưòi phạm tội kinh doanh trái phép chưa nghiêm Một bộ phận khác khi phạm tội kinh doanh trái phép lại do quá hám lời thực dụng, luôn bị thúc đẩy bới các môi lợi trong kinh doanh, m iễn sao thu được nhiểu lợi nhuận cho cá nhân, tổ chức, bất chấp cả việc vi phạm pháp luật-

Bên cạnh đó, một sô' người phạm tội kinh doanh trái phép lại đồ’ lỗi cho cơ quan nhà nước quá phiền hà, sách nhiễu khi thực hiện nhiệm vụ m à không nhận thức rõ trách

1 4 9

Đấu tranh phòng, chống tộ i kinh doanh trái phép ở Việt Nam

nhiệm công dân của m ình trong việc châp hành pháp luật

Từ đó, nảy sinh tư tương coi vi phạm là do khách quan, dẫn tối ý thức tu ân thủ các quy định vê' kinh doanh kém.

Trong nền kinh t ế k ế hoạch, tập trung, bao cáp N hà nước quản lý chặt chẽ các h oạt động kinh doanh, tội kinh doanh trái phép cũng phát triển nhưng trong n ền kinh tế thị trường định hướng xã h ội chủ nghĩa, nhất là sau khi _,uật doanh nghiệp nám 1999 có hiệu lực, các quy định về kinh doanh đã đdn giản, thông thoáng nhiều nhưng những hành vi kinh doanh trái phép bị coi là tội phạm vẫn tồn tại

và phát triển Đ iểu này ch ín h là do tâm lý, thói quen thiếu tôn trọng pháp luật, ích kỷ, m uốn đạt được lợi nhuận bất chính của một số người kinh doanh.

- Đôi với n h â n dân

Trưóc đây, trong thời kỳ thực hiện nền kinh tế k ế hoạch hoá, tập trung, bao câp mọi người có tâm lý xem thường, thậm chí m iệt thị những người kinh doanh tự do Trong những năm chuyển đổi cơ chế, dần dần mọi ngưòi đã nhìn nhận, đánh giá phù hỢp, đúng với vị trí và vai trò của hoạt động kinh doanh, của nh ử ng ngưòi kinh doanh, đã th ấy được sự đóng góp tích cực, có hiệu quả của hoạt động này đôi với còng cuộc xây đựng đất nước.

Khi m ua hàng hoá, sử dụng các dịch v ụ mọi ngưòi thường chú ý tới giá cả Do đó, để hạ giá thành sản phẩm , các địch v ụ nhiều cá nhãn, tổ chức đã cải tiến kỷ thuật, giảm chi phí quản lý hoạt động kinh doanh Tuy nhiên,

1 5 0

cá nhân, tổ chức th iếu tôn trọng pháp luật, vì mục đích lợi nhuận sẵn sàn g hoạt động kinh doanh trái phép khi có cơ hội Bên cạnh đó, một bộ phận nhân dân lại xem nhẹ tác

h ại của hành vi kinh doanh trái phép nên cho rằng không cần th iết phải xử lý vé' m ặt hình sự Đ iều này đã góp phần tạo điểu kiện cho hoạt động kinh doanh bất hỢp pháp tồn tại và phát triển.

- Đốí với cán bộ, công chức nhá nước có th ẩ m quyền

Trong thòi kỳ thực hiện nền kinh tê k ế hoạch hoá, tập trung, bao câp việc xử lý hành vi kinh doanh trái phép luôn luÔTi được thực hiện với tinh thần kiên quyết, triệt để Đến thòi kỳ đổi mới, dần dần lại có tâm lý xem nhẹ việc theo dõi,

xử lý hành vi này, nhiều cán bộ, công chức nhà nước có thẩm quyền thưòng tập trung vào đấu tranh phòng, chống các hành vi buôn lậu, làm hàng giả Do đó, công tác phát hiện,

Chương 2 ■ l ĩ Nguyên nhản và điếu kiện của tinh hình

1 5 1

xử lý vi phạm và tội kinh doanh trái phép chưa được quan tâm đúng mức Điểu này đã góp phần làm cho tình hình vi phạm và tội kinh doanh trái phép có điều kiện phát triển.

Đấu tranh phòng, Châng tộ i kinh doanh trái phép ở Việt Nam

Tóm lại, tâm lý vô tổ chức, vô kỷ luật, cố ý không chấp hành các quy định pháp lu ậ t của các cá nhân, tổ chức tham gia kinh doanh là nguyên nhân trực tiếp quyết định đến tình hình của tội kinh doanh trái phép trong thời gian qua cũng như những năm tiếp theo Các nguyên nhân và điều dện khác như về kinh t ế - xã hội, về quản lý nhà nước, vể phát hiện, xử lý vi phạm, tội phạm đỏi vói hành vi kinh doanh rất quan trọng nhưng cuôi cùng đều phải tác động lên nhóm nguyên nhân và điều kiện thuộc về tâm lý x ã hội

để đưa ra những xử sự n h ấ t định.

2 Nguyên nhân và điều kiện về kinh tế - xã hội

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin th ì mọi hiện tượng xã hội đều có nguồn gốc từ các điểu kiện kinh t ế

- xã hội n h ất định C h ú n g không chỉ chi phối, q u y ế t định

sự phát sinh, tồn tạ i và phát triển mà cả quá trình tiêu vong của các h iện tượng ấy N h ó m nguyên n h â n n à y được

th ể hiện cụ th ể n h ư sau:

■ N ền k i n h t ế nước ta lạc hậu, c h ậ m p h á t triển, đời s ố n g

n h â n d â n còn n h iều khó kh ă n C hế độ công hữu vể tư liệu sản xu ât với h ai h ìn h thức sỏ hữu chủ yếu ià N hà nước và tập th ể cùng cơ c h ế kinh t ế tập trung, quan liêu, bao cấp trong nh ủn g năm chiến tran h đă p h át h u y tác dụng quan trọng đối với sự nghiệp bảo vệ độc lập dân tộc, thống n h ất

1 5 2

Chương 2 • I I Nguyên nhàn và ơiếu kiện cùa tinh hình

Tô quôc, đồng thòi đã tạo lập những cơ sở vật chất - kỹ

th u ậ t ban đầu và từng bước cái th iện đời sông vật chất, tin h th ần cho nhân dân Tuy nhiên, nền kinh tẽ nước ta

m a n g “đậm bản sác nông đán - nòng nghiệp, ỉại bị chiến tran h phá hoại nặng nể, mô h ì n h phát triển gắn với cơ ch ế

ỉ ế hoạch hoá, tập trung” kéo dài nên đã “có những khuyết điểm lớn trong việc giải quyết các nhiệm vụ p h át triển,

n h ấ t là trong lỉnh vực kinh dẫn tới tình trạng “cầu”

lu ôn luôn vượt “cung” đến mức nghiêm trọng, đòi sông

n h â n dân rất khó khán Lợi dụng tình hình đó, cùng với các hành vi đẩu cơ, buôn lậu, ìàm hàn g giả, một sô” cá

n h ân , tổ chức đã có hành vi kinh doanh trái phép để thu

lò i b ấ t c h í n h

- Quá trin h chuyến đổi cơ ché còn nhiều thiếu sót, sơ hở

Cơ c h ế quản lý củ đã ăn sâu vào nếp nghĩ, cách làm của

h à n g triệu người, nay xây dựng và vận hành cơ c h ế mới phù hợp vổi n ền kinh tế thị trường, đoạn lu y ệt với cơ ch ế

củ là cả m ột quá trình gay go phức tạp Những nám 1991

■ 1 9 9 5 Đ ản g và Nhà n ư ớ c ta đã t i ế n hành hàn g loạt các biện pháp cải cách chính sách kinh t ế vĩ mô để vừa gỡ bỏ cơ

c h ế cũ, vừa tổn g kẽt kinh, nghiệm xây dựng cơ c h ế mới'''.

Trần Đửc LưdHH "Dổi inỡi ~ S ự lựu ihọii cách m ạ n g n h ầ m m ục tiêu p h á t triển của Việt N a m '\ Tạp chí Cộng sản, số 4+Ó, H 2002, tr.34.

Tổng cục Thốnịĩ kô, Tinh h ìn h kinh tê xả hội Việt N a m 10 năm (1999-2000), fỉ 2001,

153

Trong quá trình chuyển đổi cơ chế, một mặt “cơ chê mới chưa được th iết lập đồng bộ”, m ặt khác, “nhiều chính sách, thể

c h ế lỗi thòi chưa được th ay đổi, một sô" th ể c h ế quản lý mối còn chắp vá, không ăn khớp, thậm chí trái ngược nhau”"’

đã trở thành nguyên nhân và điều kiện cho các hành vi kinh doanh trái phép cũng như đầu cđ, buôn lậu, làm hàng già phát triển Trong Báo cáo chính trị tại Đ ại hội đại biểu toàn quô’c lần thứ VI của Đ ảng cũng chỉ rỏ: “Một sô’ người

và cơ sở đã lợi dụng những sơ hỏ của cơ chê quản lý để mưu lợi cho cá nhân và lợi ích cục bộ”*'-’.• t • •

- T á c động tiê u c ự c c ủ a nền k i n h tế thị trường. Nền kinh tê thị trường bên cạnh m ật tích cực như làm cho nền kinh t ế dần dần thoát khỏi tri trệ, khắc phục được tình trạng khủng hoàng kinh tế, đời sông nhân dân được cải

th iện và nân g cao nhưng bản thân cũng có những mặt trái của nó N ền kinh tê thị trường không phải là “phướng thức”, “phương tiện”, công cụ vận hành của n ền kinh

hay nói cách khác nó không phải ìà “vật trung tính”, là công cụ sản xuâ”t ai sử dụng cũng được mà kinh t ế thị trường là m ột loại quan h ệ kinh t ế - xã hội - chính trị, in đậm đấu â^n của lực lượng xã hội làm chủ thị trường nên nó

Đáu tranh phòng, chóng tộ i kinh doanh trái phép ờ Việt Nam

Dáng Cộng sản Việl Nam Vàn kiện Dại hội dại biểu toàn quỏh

Chutyng 2 - I I Nguyên nhân và điểu kiện cúa tinh hinh

có m ặt tích cực, có m ật tiêu cực '' Trong nền kinh tế thị trường, và"n để th ấ t nghiệp, lỗỉ sông thực dụng, quá để cao giá trị đồng tiền, tình trạng “cá lớn nuôt cá bé” có điều kiện phát triển, tất yêu sẽ dẫn đến những thay đổi nhất định về m ặt kinh tê - xã hội.

Trong cỡ ch ế thị trường vấn dể thừa lao động, thất nghiệp ngày càng gia tăng Tỷ lệ thất nghiệp ở nước ta tương đôi cao Sô' người chưa được đào tạo nghề còn chiếm tỷ lệ lớn, nãm 1999 chiếm 86,3% so với lực lượng lao động trong cả nưóc'-’ Những người lao động không có việc làm, mất việc làm đã trỏ thành một lực lượng góp phần không nhỏ vào tình hình tội phạm, trong đó có tội kinh doanh trái phép.

Trong nền kinh tế thị trường, vì lợi nhuận một sô” ngưòi

đã bằng mọi cách, kể cả là vi phạm pháp luật Trong các thủ đoạn cạnh tranh không lành mạnh đó có hành vi kinh dọanh trái phép để tránh sự quản lý của Nhà nước, để trốh thuế Trong nền kinh tê thị trưòng nhiều ngành nghê' mối hình thành và phát triến Kinh doanh dần dần được xã hội thừa nhận là một nghề Trong đ i ể u kiện đó, bên cạnh nhiểu

cá nhân, tổ chức kinh doanh khòng vi phạm pháp ỉuật thì một aố cá nhân, tổ chức lại lợi dụng cơ hội này để kinh doanh trái phép kiếm Irti,

Tạp chi Cộng sản Sđd, tr.8.

Tông cục T hống kê "Tỉnh h in h kin h t ế - x ã hội Việt N a m 10 nám (1999 ■ 2000)'\ H 2001 tr.72,

1 5 5

Với đặc điểm là m ột nên kinh tế mở, tồn tại mối quan hệ kinh t ế đa phương, đa chiểu, với sự th am gia của nhiều chủ

th ể kinh doanh thuộc mọi th ành phần kinh tê khác nhau"‘ nên trong nền kinh t ế thị trường các trường hỢp phạm tội kinh doanh trái phép cũng đa dạng hơn, phức tạp hởn.

Như vậy, n ền kinh tê th ị trường, n h ấ t là m ặt trái của

nó đã trở th ành môi trưòng th uận lợi cho tội kinh doanh trái phép phát triển.

3 Nguyên nhân và điều kiện liên quan đến quản lỷ nhà nước

Công cuộc đổi mới, trên lĩnh vực quản lý h oạt động kinh

tê nói chung, h oạt động kinh doanh nói riêng tuy có đạt được nhủng kết quả n h ất định, song trước yêu cầu thực tiễn thì việc quản lý của N hà nước đối với hoạt động kinh

tế, trong đó có h oạt động kinh doanh cũng còn không ít những thiếu sót, sơ hở đã ảnh hưởng không nhỏ tới kết quả của quá trình đôi mới.

Đ ảng và N hà nưốc ta luôn luôn coi trọng vâ"n đề cán bộ, công tác cán bộ, coi đây là nhân tô”có tín h quyết định tới sự thành bại của sự nghiệp cách mạng Trong các Vãn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI, VII, VIII và IX, vấn

đê cán bộ luôn luôn được Đ ảng đặt ra Mặc dù vậy, trên thực tế vấn để cán bộ, công tác cán bộ vẫn còn chậm được

Đấu tranh phông, chổng tộ i kinh ơoantì trái phép ớ Việt Nam

P G S T S P h ạ m H ồ n g H ả i , T ộ i p h ạ m k i n h t ế v à v ấ n đ ề đ ấ u t r a n h

v ở i n ó t r o n g n ề n k i n h tê t h ị t r ư ờ n g ở n ư ớ c t a , T ạ p c h í L u ậ t h ọ c , s ố

6, H 1996, tr.21

156

đổi mới so vối yêu cầu, Đội ngù cán bộ làm công tác quản

lý, đặc b iệt làm công tíỉc quán lý kinh doanh còn nh iều bất cập “không đồng bộ, vẫn còn tình trạng “vừa thừa, vừa thiếu"''' T hừa n h ù n g người non kém về chuyên môn nghiệp

vụ, chưa n h iệt tình với công việc: thiếu những cán bộ có trình độ chuyên môn cao, nhiột tình vỏi công việc, phẩm chất đạo đức tôt Một bộ phận cán bộ còn đi ngược lại lời dạy của Hồ Chủ tịch; “Việc gì có lợi cho dân thì làm Việc gì

có h ại cho dân thì phải tránh”'-' Thói quen ỷ lại, trông chò cấp trẽn, th iếu tính chủ động, sáng tạo, tự chịu trách nhiệm trước công việc trong phạm vi khả năng và thẩm quyền của m ình vẫn còn ở nhiều cán bộ Tại Hội nghị lần thứ ba Ban chấp hành trung ưđng khoá VIII, khi nói vê' đội ngũ cán bộ Đ ản g ta đã đánh giá “trình độ, kiến thức, năng lực lãnh đạo và quàn lý chưa đáp ứng được yêu cầu, nhiệm

vụ mới, n h ấ t là về quán lý kinh tế thị trường”'^*,

Bộ m áy n h à nưốc nhìn chung vẫn cồng kềnh, quan liêu,

xa ròi quần chúng Hội nghị lần thứ ba Ban chấp hành tru n g ương khoá VIII đà chỉ rõ ; “Tổ chức bộ máy nhà nước

Chuong 2 - I I Nguyên nhàn và diếu kiện cùa tình hinh

o ả n g Cộng sản Việt N a m , Ván k iệ n H ộ i nghị lần th ứ ba, Ban chấp h à n h tr u n g ương khoá VUI. NXB Chinh trị Quô’c gia, H 1997,

còn n ặ n g n ề” ; “Q u ả n lý n h à nước chư a n g a n g tầm với đòi

h ỏ i c ủ a t h ờ i k ỳ m ớ i”"’ T r o n g l ĩ n h v ự c q u ả n l ý v ể đ ã n g k ý

k i n h d o a n h c à n g b ấ t c ậ p H o ạ t đ ộ n g đ ă n g k ý k in h d o a n h

c h ư a t ậ p tr u n g v ào m ộ t đ ầ u môl, ch ư a thôVig n h ấ t C hính

v ì v ậy, tro n g n ề n k in h t ế th ị trư ờng đ ầ y sô i động, bộ m áy

n à y c à n g b ộ c lộ n h ữ n g y ế u k é m c ủ a m ì n h n h ư t h i ế u lin h

h o ạ t , t h i ế u n h a n h n h ạ y t r o n g v i ệ c x ử lý c á c v ấ n đ ề m à th ự c

t i ễ n đ ặ t ra.

B ộ m á y n h à nước cồn g k ề n h , n ặ n g n ể c ộ n g với m ộ t bộ

p h ậ n k h ô n g n h ỏ c á n bộ q u an liê u , x a rời th ự c tế, non kém

v ề tr ìn h độ c h u y ê n m ôn d ẫ n tối v iệc q u ả n lý h o ạ t động kinh

d o a n h có n h iề u v ấ n đ ề đ ặ t ra:

- H o ạ t đ ộ n g q u ả n l ý k i n h d o a n h c ò n q u á n ặ n g về th ú

t ụ c g i ấ y tờ. T r ư á c đ â y , đ ể c ó t h ể t h à n h l ậ p đ ư ợ c m ộ t d o a n h

n g h iệ p tư n h â n hoặc côn g t y (th eo L u ậ t d o a n h n gh iệp tư

n h â n và L u ậ t c ô n g t y n ă m 1990) m ỗi n h à đ ầ u tư đã phải

x in k h o ả n g 20 loại g iấ y tò có d ấ u k h á c n h a u củ a cơ quan

n h à nước có t h ẩ m q u y ền , p h ả i ch i m ộ t k h o ả n tiề n (chính

th ứ c v à k h ô n g c h ín h thức) k h á lớn, k h ô n g í t hơn 10 triệu

đ ồ n g v à thời g ia n chò đợi tr u n g b ìn h ỉ à 6 tháng*^’ Một sô"

đ ịa p h ư ơ n g còn quy đ ịn h th ê m n h ữ n g t h ủ tục, g iấ y tò

k h ô n g có tron g L u ật T r ê n thự c tế, sô’ g iấ y tò có dấu m à các

Đâu tranh phòng, chống tộ i kin h doănh trái phép ở Việt Nam

p h é p c á c ioại th u ộ c các bộ, n g à n h , đ ịa p h ư ơ n g cần được bãi

bỏ do chồn g chéo, k h ôn g cần th iết, g â y p h iền n h iễ u cho người k in h doan h T h ậ m ch í có bộ n g à n h còn k h ô n g biết

r ằ n g m ìn h đã b a n h à n h bao n h iêu g iấ y phép"’.

- Q u ả n l ý h o ạ t đ ộ n g đ ă n g k ỹ k in h d o a n h tr o n g m ộ t th ờ i

g i a n d à i cò n t ả n m ạ n , c h ắ p v á , c h ư a th ố n g n h ấ t. Trước

n á m 1 994, v iệc đ ã n g ký k in h d oan h được thự c h iện c h ủ yếu

tạ i cơ q u a n trọn g t à i k in h tế S a u n á m 1994, việc đăng ký

k in h d o a n h lạ i c h u y ể n từ cơ q u a n trọ n g tà i k in h t ế sa n g cơ

q u a n k ê h oạch và đ ầ u tư U ỷ b a n n h â n d â n tỉn h và U ỷ ban

n h ả n d â n h u y ệ n c ủ n g th a m g ia v à o v iệc đ ă n g ký k in h doan h Cd q u a n k ẽ hoạch và đầu tư th ự c h iệ n đ ã n g ký kinh doan h đô’i vối d oan h n g h iệp n h à nước, côn g ty cổ phần,

c ô n g t y trá ch n h iệ m h ữ u h ạ n d o a n h n g h iệ p tư nh ân ,

d o a n h n g h iệ p đ o à n th ể ; ư ỷ b a n n h â n d â n h u y ệ n thực

h i ệ n đ ă n g k ý k i n h d o a n h đ ô i với h ơ p tác x ã , h ộ k i n h d o a n h

dưỏi m ức vôVi p h á p định; U ỷ b a n n h â n d â n tỉn h thự c h iện

ChtAyng 2 ■ II Nguyên nhân vả điếu kiện của tinh hình

N g ô H ọ c H ả i , " Đ ặ l m ìn h v à o c h ỗ d ứ n g c ủ a d o a n h n g h iệ p m ớ i

th u y ế t p h ụ c " B ả o k i t i h t ố Việt N a m v à t h ế giới, s ố 3 2 1 , H 2 0 0 0 , tr 6

1 5 9

Đấu tranh p h ò n g , c h ố n g tội kin h d o a n h trái p h é p ở Việt Nam

Trán M ạnh Dạt, N gu yễn Vản Kim, "Chức năng, nhiệm vụ quyến h ạ n và hướng hoàn th iện đối uởi T h a n h tra v iê n ', Đổ Lài khoa học cấp Bộ: Cư sở lý lu ận và thực tiễn dể đổi mói tổ chức bộ

m áy và hoạt động của thanh tra tư pháp, mã số 98-98-075, H

2001, tr.139-140.

1 6 0

C h ư ơ n g 2 • I I N guyền nhàn và d ìéu kiện của tinh hình

■ H o ạ t đ ộ n g đ ă n g k ý k i n h d o a n h v ẫ n c ò n p h ả n tá n ,

c h ư a tậ p tru n g Đ iể u n à y đã g â v không ít k h ó k h à n cho các

cá n h â n , t ổ chức khi thự c h iệ n việc đ ă n g k ý k in h doan h

c ũ n g n h ư ch o côn g tác q u ả n lý của N h à nước k h i th e o dõi,

k iể m tra, tổ n g hợp c h u n g C ấp tỉn h có m ột đ ầ u mối là

C á n bộ là m côn g tác đ ã n g k ý kinh d oan h tạ i các P h ò n g

đ ă n g ký k in h doanh câp tỉn h , P hòn g đ à n g k ý k in h doan h

c ấ p h u y ệ n và tạ i m ột sô p h ò n g ch u y ên m ôn k h á c được sấ p

x ế p t r ê n cơ sở sô" cán bộ đ ă là m công tác n à y trước đây, b ê n

c ạ n h m ặ t tích cực n h ư g ià u k in h n g h iệm , q u en v iệ c c ũ n g

k in h doanh T ron g khi đó, k h ô i Iượng côn g v iệc n à y k h ô n g

n g ừ n g tă n g th ê m , có nơi gấp tới õ lần so với trước đây (như

t h à n h phô’ H à N ộ i) V ì t h ế h i ệ n t ạ i, m ộ t s ố P h ò n g đ ă n g k ý

161

k in h d oan h chỉ m ới th ự c h iệ n được n h ữ n g công việc c h ủ yếu

m a n g t ín h c h ấ t t h ủ tụ c h à n h c h ín li n h ư tiêp n h ậ n h ồ sơ, vào s ổ th e o dõi, cấp g iấ y c h ứ n g n h ậ n đ ã n g ký k in h doanh còn các công việc q u ả n lý s a u đ ă n g ký k in h d oan h h ầ u n h ư chư a thực h iệ n được n h ư th e o dõi, cập n h ậ t th ô n g t in và

đ án h g iá h iệ u q u ả h o ạ t đ ộ n g củ a d oan h ngh iệp

Đâu tranh p h ò n g , c h ố n g tội kin h d o a n h trái p h é p ớ Việt Nam

4 Nguyên nhằn và điều kiện Hèn quan đến chính sách, pháp luật

T ron g th òi g ia n qua, c h ín h sách, p h á p lu ậ t đà có n h iề u đổi mới H o à n t h iệ n h ệ th ố n g p h á p lu ậ t luôn lu ô n là mối

q u a n tâ m lớn củ a Đ ả n g , N h à nưốc và c ủ a toàn xã hội C ông tác x ây dự n g p h á p lu ậ t nói ch u n g , p h á p lu ậ t v ề k in h t ế nói riê n g đã đạt được n h ữ n g k ế t quả q u a n trọng Trước đây, tro n g n ể n k in h t ế k ê h o ạ ch hoá, tậ p tru n g , bao cấp việc

qu ản lý k in h tế, x ã h ội chủ yếu được thự c hiện b ằ n g m ệ n h

lệ n h h à n h ch ín h , th ì n a y tron g n ế n k in h t ế th ị trường,

p h á p lu ậ t đã trỏ t h à n h c ô n g cụ q u ả n l ý c h ủ y ế u củ a N h à nước Đ iề u n à y được t h ể h iệ n rât rõ tr o n g k ế t q u á h o ạ t động lập p h áp v à lậ p q u y h ơ n 15 n ă m q u a S ố v ã n b ả n lu ậ t

162

C h u ư n g 2 - I I N gu yên nhàn và điếu kiện cú a tinh hình

v ã p h á p l ệ n h t h ò i ỊTiiUi n à y n h i ê u ẹ ấ p 0 2 l ầ n s o v ớ i c á 4 0

níím trước cộn g lại'' K h u n g p h á p lu ậ t bảo đảm cho p h á t

t n ê n n ề n k i n h t ê thị t r ư ờ n g đ ị n h h ư ớ n g x ã hội c h ủ n g h ĩ a

v ể cơ b á n đã được tạo dựng T u y n h iê n , b ê n cạnh n h ữ n g

th à n h tụ u đã đ ạ t được th i h ệ th ô ìig p h áp lu ậ t v ể k in h tê nói

m u ô n th a m g ia k in h d oan h p h à i lựa chọn hoặc chờ đợi cho

d ù có th ế m ấ t đi cơ hội k in h d o a n h hoặc cứ tiế n h à n h k in h

d o a n h đ ể kịp thời chớp lấ v cơ hội k in h doanh Đ iề u này,

đ a n tới tìn h hình; một sô’ người m u ô n k in h doanh n h ư n g

p h ả i chờ đợi, m ột sô’ người k h á c v ẳ n tiế n h à n h k in h doanh-

V ì v ậ y , v iệ c c h ậ m trễ b a n h à n h c á c v ă n b ả n h ư ớ n g dẫn

n liữ n g quy định vê' đnng ký k in h doanh đã góp ph ần đ á n g

B ộ T ư p h á p , T ờ t r i n h T h ủ tư ớ n g C h in h p h ủ về C h iế n lư ợ c p h á t

t r i ể n p h á p l u ậ t V iệ t N a m đ ế n n ỏ m 2 0 1 0 ( s ố 4 2 b / B T P - H T Q T ) ,

H 2 0 0 2 t r 5.

163

k ể v à o sự g ia t ă n g v i p h ạ m p h á p lu ậ t v ề đ ă n g k ý k in h doan h L u ậ t d o a n h n g h iệ p tư n h â n và L u ậ t c ô n g t y (1 9 9 0 )

n g u y ê n n h á n và đ iều k iệ n là m m ột sô” n g ư ò i ra k in h d oan h

tr á i p h á p lu ậ t T ron g L u ậ t côn g t y (Đ iể u 14), L u ậ t d oan h

Chương 2 • I I Nguyên nhân và diếu kiện của tinh hĩnh

tư s ố 70/T C 'T C T n g à y 2 9 /1 1 /1 9 9 1 củ a Bộ Tài c h ín h th ì khi

ỉà m th ủ tụ c đ á n g ký k in h doanh, doan h n g h iệ p tư n h á n và

c ô n g t y p h ả i nộp 0,1% v ô n (tính trên võh đ ầ u tư b a n đầu

h o ặ c tín h tr ê n v ô n điều lệ); mức th u tối th iể u là 5 0 0 0 0

đ ồ n g , t ố ì đ a l à 3 0 0 0 0 0 0 0 đ ồ n g c h o m ộ t l ầ n c â 'p đ ă n g k ý

k i n h đ o a n h N ế u s o v ó i l ệ p h í c ấ p g i ấ y đ ă n g k ý k i n h d o a n h

h i ệ n n a y là 1 0 0 0 0 0 đ ổ n g đ ô i vói d o a n h n g h i ệ p t ư n h â n ,

c ô n g t y hỢp d a n h h o ặ c l à 2 0 0 0 0 0 đ ồ n g đ ố i với c ô n g t y cổ

p h ầ n , côn g t y trá ch n h iệ m h ữ u h ạ n th ì m ức tôl đa được áp

d ụ n g trước đ á y cao hơn n h iề u {gấp tới 3 0 0 hoặc 150 lần)"’.

Đấu ưanh phòng, chóng t ạ kinh doanh trá i phép ớ Việt Nam

đ ã g â y n h i ề u k h ó k h ả n c h o c á c n h à đ ầ u tư , ả n h h u ỏ n g

k h ô n g n h ỏ tớ i v i ệ c c h ấ p h à n h c á c q u y đ ịn h c ủ a p h á p k i ậ t

v ề đ à n g k ý k i n h d o a n h K h i L u ậ t d o a n h n g h i ệ p n h à nước được b a n h à n h (1 9 9 Õ ), c á c d o a n h n g h i ệ p n h à n ư ớ c đ ã dược

Chuơng 2 • II Nguyên nhàn và diéu kiện cúa tình hinh

vi k in h d o a n h hoặc h o ạ t đ ộ n g k h ô n g đ ú n g nội d u n g ghi tron g g iấ y c h ứ n g n h ậ n đ ả n g k ý t h à n h lập hoặc h o ạ t động

p h ép k in h d oan h dịch v ụ h ộ i chợ, triể n lâ m thư ơn g m ạ i

k in h d o a n h (N g h ị đ ịn h sô’’37/2003/NTĐ-CP) T u y n h iê n , tại

d o a n h trái p h ép , th ì v ẫ n ch ư a có v ă n b ả n hư ớ ng d ẫ n c ủ a cơ

Chương 2 - I I Nguyén nhãn vá ơiéu kiện của tinh hinh

k i n h t ê k h á c ( t h e o B ộ l u ậ t h ì n h s ự n à m 1 9 8 5 ) c á c t ộ i x â m

p l i ạ m t r ậ t t ự q u à n lý k i n h t è (t h f'0 B ộ l u ậ t h ì n h s ự n ã m

1 9 9 9 ) có đ ộ ấ n c a o n õ n v i ệ c p h á t h i ệ n k h á n ă n g c ò n t h ấ p

h đ n n h i ê u T ý lệ g i ủ a s ô v ụ á n tĩược k h ỏ i t ô v à sô’ v ụ vi pixạm v ề k i n h d o a n h tr á i p h é p r ò n ít Đ i ề u ncày p h ụ t h u ộ c

v à o n h i ê u l ý d o m à trưó(’ h ế t p h á i k ế đ ế n l à s ự t h i ế u h ụ t v ề

" ( t S T S N g u v ẻ n X u â n Yỏni, T ộ i p h ụ D ì h ọ c h iệ n đ ạ i u á p h ò n g n g ừ a

í ậ i p h ạ m N X B ( ' õ n g Í Ỉ I I n h â n d ã n 11 LíOOl t r l 7 6

173

174

k i n h d o a n h t r á i p h é p

Chương 2 ■ II Nguyên nhản vá điếu kiện của tinh hình

T h e o s ố l i ệ u t h ố n g k ê c ủ a B ộ C ô n g a n , V i ệ n k i ể m s ả t n h â n đ â n tối c a o t ừ n ă m 199 1 - 1996.

175

Đấu tranh phòng, chống tộ i kinh doanh trá i phép ớ Việt Nam

6 Nguyên nhãn và điêu kiện liên quan đến công tác phô biên, tuyên truyền, giáo dục pháp luật

1 7 6

Đâu tranh phóng, chổng tộ i kình doanh trái phép ở Việt Nam

Chương 3

CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ

ĐẤU TRANH PHÒNG, CHốNG TỘỈ KINH DOANH TRÁI PHÉP TRONG ĐlỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

ỏ VIÊT NAM HIÊN NAY

I Dự BÁO TÌNH HÌNH TỘI KINH DOANH TRÁI PHÉP TRONG THÒI GIAN TỐI

n g h iệ p nước ngoài n g à y c à n g q u y ế t liệ t, bỏi h à n g rào t h u ế

Chương 3 -1 Dự báo tinh hình tộ i kinh doanh trổi phép trong

1 8 3

Đău tranh phòng, chống tộ i kinh doanh trá i phép ở Việt Nam

c h ế k h ô n g n h ỏ tới q u á trìn h cải cách, g iá m h iệ u lực q u ả n lý

c ủ a c á c cơ q u a n n h à n ư ớ c M ộ t sô’ c á n h â n , t ô c h ú c đ ă lợi

p h ẩ m châ't đạo đức g iả m s ú t, p h on g cá ch là m v iệ c còn th e o

đ á n h giá và h ìn h t h à n h tâ m lý th iế u tôn tr ọ n g ph áp l u ậ t

c ủ a ngư òi k in h doanh.

+ T r o n g n ề n k i n h t ế t h ị tr ư ờ n g , n g u ồ n la o đ ộ n g d ô i d ư ,

t h ấ t n g h iệ p n g à y m ộ t tă n g T h e o đ ự báo c ủ a V i ệ n c h i ế n

lược p h á t triển, ở nưốc ta , d â n s ố tron g độ tu ổ i la o động đ ế n

n ă m 2 0 0 5 có 5 1 ,6 triệ u , c h iế m 62,9% dân số, n à m 2 0 1 0 có

Đ ả n g C ộ n g s à n V i ệ t N a m , N g h ị q u y ế t s ò ' 0 8 / N Q - T V / c ủ a B ộ

C h í n h t r ị v ề m ộ t s ô 'n h iệ m v ụ t r ọ n g t à m c ô n g tá c t ư p h á p t r o n g t h ờ i

g i a n t ở i, H 2 0 0 2 , t r l

184

Chuơng 3 - ỉ D ựbáo tinh hình tộ i kinh doanh trái phép trong

đ ã c ó s ự t h a y đổi K h i h ỏ i vê' n g h ề n à o q u a n t r ọ n g n h ấ t ,

n h ư s ỹ (tr í t h ứ c , q u a n c h ứ c ), n ô n g ( n ô n g d â n ), c ô n g (c ô n g

n h â n ) , t h ư ơ n g ( k i n h d o a n h ) t h i ý k i ế n ủ n g h ộ c h o n g h ề ciiih d o a n h c a o b ằ n g và c ò n c a o h ơ n t ỷ lệ ủ n g h ộ n g h ề “s ỷ ”.

V i ệ n c h i ế n l ư ợ c p h á t t r i ể n , C ơ s á k h o a h ọ c c ứ a m ộ t s ố v â n đ ề t r o n g

c h iê n lư ợ c p h á t t r i ể n k i n h t ế - x á h ộ i V iệ t N a m đ ế n n ă m 2 0 1 0 v à tầ m

n h ì n 2 0 2 0 , N X B C h í n h t r ị Q u ố c g i a , H 2 0 0 1 , t?-.2 4 7 - 2 5 2

185

Đàu tranh phòng, chóng tộ i kinh doanh trá i phép ớ Việt Nam

Trần T h ị M i n h C h â u , "Thái <ỉộ a/a cư dán Việt A^am đôì với kinh