Bài viết bàn về chiến thuật tham gia, bảo vệ của luật sư đại diện cho người bị hại trong Tố tụng hình sự Liên bang Nga và phân tích những xu hướng phát triển trong hoạt động nghiên cứu về loại chiến thuật này trong khoa học điều tra hình sự xuất phát từ những thay đổi về tư duy cũng như các nguyên tắc pháp luật hình sự trong hệ thống pháp luật Liên bang Nga hiện đại. Trên cơ sở những phân tích trường hợp Liên bang Nga, nhóm tác giả đưa ra một số gợi mở cho Việt Nam trong bối cảnh đẩy mạnh cải cách tư pháp, đảm bảo tranh tụng trong xét xử và đổi mới hoạt động đào tạo luật ở Việt Nam hiện nay.
Trang 1Chi n thu t tham gia, b o v c a lu t s đ i di n b h i ế ậ ả ệ ủ ậ ư ạ ệ ị ạ trong T t ng hình s Nga và nh ng g i m cho Vi t ố ụ ự ở ữ ợ ở ệ
Gorsky Vadim Vadimovich*, Mai Văn Th ng ắ
Khoa Lu t, Tr ậ ườ ng Đ i h c T ng h p Voronezh, Nga ạ ọ ổ ợ Khoa Lu t, Đ i h c Qu c gia Hà N i, 144 Xuân Th y, C u Gi y, Hà N i, Vi t Nam ậ ạ ọ ố ộ ủ ầ ấ ộ ệ
Nh n ngày 05 tháng 01 năm 2017ậ
Ch nh s a ngày 30 tháng 02 năm 2017; Ch p nh n đăng ngày 22 tháng 3 năm 2017ỉ ử ấ ậ
Tóm t t: ắ Bài vi t bàn v chi n thu t tham gia, b o v c a lu t s đ i di n cho ngế ề ế ậ ả ệ ủ ậ ư ạ ệ ườ ị ạ i b h i trong T t ng hình s Liên bang Nga và phân tích nh ng xu hố ụ ự ữ ướng phát tri n trong ho t đ ngể ạ ộ nghiên c u v lo i chi n thu t này trong khoa h c đi u tra hình s xu t phát t nh ng thay đ iứ ề ạ ế ậ ọ ề ự ấ ừ ữ ổ
v t duy cũng nh các nguyên t c pháp lu t hình s trong h th ng pháp lu t Liên bang Ngaề ư ư ắ ậ ự ệ ố ậ
hi n đ i. Trên c s nh ng phân tích trệ ạ ơ ở ữ ường h p Liên bang Nga, nhóm tác gi đ a ra m t sợ ả ư ộ ố
g i m cho Vi t Nam trong b i c nh đ y m nh c i cách t pháp, đ m b o tranh t ng trong xétợ ở ệ ố ả ẩ ạ ả ư ả ả ụ
x và đ i m i ho t đ ng đào t o lu t Vi t Nam hi n nay.ử ổ ớ ạ ộ ạ ậ ở ệ ệ
T khóa: ừ Chi n thu t, lu t s , b h i, t t ng hình s , Liên bang Ngaế ậ ậ ư ị ạ ố ụ ự
1. Đ t v n đặ ấ ề
Pháp lu t Vi t Nam hi n đ i đã ghi nh nậ ệ ệ ạ ậ
“Đ m b o tranh t ng trong xét x ả ả ụ ử” [1] là m tộ
trong nh ng nguyên t c hi n đ nh. Dù n i hàmữ ắ ế ị ộ
không hoàn thi n nh “ệ ư T t ng tranh t ng ố ụ ụ ”1,
nh ng không th ph nh n “ư ể ủ ậ Đ m b o tranh ả ả
t ng trong xét x ụ ử” là m t ph n quan tr ng c aộ ầ ọ ủ
“T t ng tranh t ng” và là thành t u đángố ụ ụ ự
khích l c a công cu c c i cách t pháp đệ ủ ộ ả ư ượ c
ti n hành nế ở ước ta su t nhi u năm qua. Tuyố ề
nhiên, dường nh có s m c đ nh trong t duyư ự ặ ị ư
lý lu n và th c ti n khi cho r ngậ ự ễ ằ tranh t ng là ụ
s đ i kháng gi a bên bu c t i và bên g t i ự ố ữ ộ ộ ỡ ộ
Xu t phát t nh ng nghiên c u v đ a vấ ừ ữ ứ ề ị ị
pháp lý, quy n và l i ích h p pháp c a ngề ợ ợ ủ ườ i
Tác gi liên h ĐT.: ả ệ +7-(473)-2208514
Email: vsuvadimlaw@mail.ru/
1 Nguyên t c này đ ắ ượ c ghi nh n trong Đi u 123 Hi n ậ ề ế
pháp năm 1993 c a Liên bang Nga (Ti ng Nga: принцип ủ ế
состязательности сторон)
b h i trong pháp lu t T t ng hình s (TTHS)ị ạ ậ ố ụ ự Nga và Vi t Nam, chúng tôi nh n th y n uệ ậ ấ ế
ti p c n nh trên thì quy n, l i ích c a ngế ậ ư ề ợ ủ ườ i
b h i trong TTHS khó có th đị ạ ể ược đ m b oả ả
và, quan tr ng h n, làm cho n i hàm nguyênọ ơ ộ
t c t t ng tranh t ng tr nên h n h p. ắ ố ụ ụ ở ạ ẹ Tranh t ng xu t hi n khi có đ i kháng vụ ấ ệ ố ề
l i ích. Ngợ ười b h i trong r t nhi u trị ạ ấ ề ườ ng
h p có l i ích trùng v i bên bu c t i, nh ngợ ợ ớ ộ ộ ư cũng có th đ i kháng v l i ích v i bên bu cể ố ề ợ ớ ộ
t i, đ ng l i ích v i bên g t i. V y nên, độ ồ ợ ớ ỡ ộ ậ ể
b o v t i đa, hi u qu quy n, l i ích h pả ệ ố ệ ả ề ợ ợ pháp c a ngủ ườ ị ại b h i, lu t s c n có v th ,ậ ư ầ ị ế quan đi m, chi n lể ế ược riêng, không th vàể không nên m c đ nh là h luôn có quan đi mặ ị ọ ể trùng v i bên bu c hay bên g t i trong th cớ ộ ỡ ộ ự
ti n t t ng. ễ ố ụ
Do v y, xu t phát t yêu c u th c ti nậ ấ ừ ầ ự ễ cũng nh nh ng thay đ i c a pháp lu t vàư ữ ổ ủ ậ trong lĩnh v c khoa h c đi u tra hình s Ngaự ọ ề ự ở phát tri n m t s hể ộ ố ướng nghiên c u m iứ ớ 73
Trang 2chúng tôi ti p c n đ th c hi n nghiên c u.ế ậ ể ự ệ ứ
Hướng nghiên c u này không ch vứ ỉ ượt ra kh iỏ
gi i h n, ph m vi c a khoa h c đi u tra hìnhớ ạ ạ ủ ọ ề
s Xô Vi t truy n th ng mà còn hự ế ề ố ướng t iớ
xây d ng, hoàn thi n c s khoa h c cho ho tự ệ ơ ở ọ ạ
đ ng chuyên nghi p c a t t c các ch th tộ ệ ủ ấ ả ủ ể ố
t ng, trong đó có lu t s đ i di n cho b h i.ụ ậ ư ạ ệ ị ạ
Đ n nay Vi t Nam còn thi u v ng nh ngế ở ệ ế ắ ữ
công trình nghiên c u đ y đ , toàn di n liênứ ầ ủ ệ
quan đ n lĩnh v c khoa h c v chi n lế ự ọ ề ế ượ c,
chi n thu t tham gia và b o v c a lu t sế ậ ả ệ ủ ậ ư
trong các v án hình s nh m b o v quy n,ụ ự ằ ả ệ ề
l i ích h p pháp c a ngợ ợ ủ ườ ị ại b h i trong TTHS.
T cách ti p c n trên, trong bài vi t nàyừ ế ậ ế
chúng tôi gi i thi u nh ng quy đ nh và hớ ệ ữ ị ướ ng
nghiên c u liên quan đ n lĩnh v c khoa h cứ ế ự ọ
m i m c Nga và Vi t Nam v chi n lớ ẻ ả ở ệ ề ế ượ c
tham gia và b o v c a lu t s đ i di n b h iả ệ ủ ậ ư ạ ệ ị ạ
trong TTHS Liên bang Nga v i t cách là m tớ ư ộ
ch th đ c bi t qua đó, m t m t, kh ng đ nhủ ể ặ ệ ộ ặ ẳ ị
cách ti p c n r ng n i hàm nguyên t c Tế ậ ộ ộ ắ ố
t ng tranh t ng, m t khác, qua bài vi t nàyụ ụ ặ ế
nhóm tác gi cũng mong mu n đ a ra m t sả ố ư ộ ố
g i m hoàn thi n th c ti n t t ng cũng nhợ ở ệ ự ễ ố ụ ư
ho t đ ng nghiên c u khoa h c pháp lý, đ cạ ộ ứ ọ ặ
bi t là làm m i hệ ớ ướng nghiên c u v chi nứ ề ế
thu t, k thu t nh là m t h p ph n c a lĩnhậ ỹ ậ ư ộ ợ ầ ủ
v c “Khoa h c đi u tra hình s ” v n dĩ chự ọ ề ự ố ỉ
m c đ nh cho đi u tra viên, công t , ki m sátặ ị ề ố ể
viên, và vì lý do đó thường ch đỉ ược nghiên
c u trong các trứ ường đào t o nghi p v đi uạ ệ ụ ề
tra nở ước ta hi n nay. ệ
1. Chi n thu t đi u tra hình s và ý nghĩaế ậ ề ự
c a s phát tri n hủ ự ể ướng nghiên c u vứ ề
chi n thu t tham gia, b o v c a lu t sế ậ ả ệ ủ ậ ư
đ i di n cho b h i trong t t ng tranhạ ệ ị ạ ố ụ
t ng Ngaụ ở
Nh đã bàn t i trên, tranh t ng là thu tư ớ ở ụ ậ
ng có m i liên h ch t ch v i s đ i kháng.ữ ố ệ ặ ẽ ớ ự ố
Chi n thu t đ i kháng là m t trong nh ng h pế ậ ố ộ ữ ợ
ph n quan tr ng c a “Khoa h c đi u tra hìnhầ ọ ủ ọ ề
s ” Nga – “ự ở Chi n thu t đi u tra hình s ế ậ ề ự”.2
Hi u m t nghĩa r ng nh t, thu t ng “chi nể ộ ộ ấ ậ ữ ế thu t” (Ti ng Anh: tactics; Ti ng Nga:ậ ế ế тактика) là phương th c hành đ ng nh ngứ ộ ở ữ
n i và ch nh ng n i xu t hi n s c n thi tơ ỉ ở ữ ơ ấ ệ ự ầ ế
ph i phòng v , c nh báo và (ho c) lo i b sả ệ ả ặ ạ ỏ ự
đ i kháng tr c ti p hay gián ti p nh m đ tố ự ế ế ằ ạ
đượ ợc l i th t i cao v l i ích cho ch thế ố ề ợ ủ ể đang g p hoàn c nh đó <…>. Dù b t cặ ả ở ấ ứ đâu, mi n là có nh ng mâu thu n đ i khángễ ữ ẫ ố
ti m tàng hay hi n hi n và c n thi t ph iề ể ệ ầ ế ả
c nh báo, phòng v ho c lo i b m t s đ iả ệ ặ ạ ỏ ộ ự ố kháng nào đó thì đó là chi n thu t” [2]. V yế ậ ậ nên, s hi n di n c a nguyên t c t t ngự ệ ệ ủ ắ ố ụ tranh t ng trong TTHS là m t trong nh ngụ ộ ữ
n n t ng c a ho t đ ng mang tính chi n thu tề ả ủ ạ ộ ế ậ
t t ng c a t t c các ch th chuyên nghi pố ụ ủ ấ ả ủ ể ệ tham gia vào TTHS, trong đó có lu t s đ iậ ư ạ
di n cho ngệ ườ ị ại b h i
Nh n th c th ng nh t v khái ni mậ ứ ố ấ ề ệ
“Chi n thu t đi u tra hình s ” là vô cùng quanế ậ ề ự
tr ng b i n u không đọ ở ế ược đ nh rõ t trị ừ ướ ẽ c s
có nh ng nh m l n v nh ng kh o c u c aữ ầ ẫ ề ữ ả ứ ủ các tác gi do nh ng y u t l ch s và ngônả ữ ế ố ị ử
ng đ l i.ữ ể ạ Nga, trong đ u th k XX thu t ng
“Chi n thu t đi u tra hình s ” đế ậ ề ự ược hình thành nh là hư ướng nghiên c u các đ c đi mứ ặ ể
v chi n thu t trong ho t đ ng c a đi u traề ế ậ ạ ộ ủ ề viên V y nên, cho đ n th i đi m hi n t iậ ế ờ ể ệ ạ
“Chi n thu t đi u tra hình s ế ậ ề ự”, dù v n là h pẫ ợ
ph n c a “ầ ủ Khoa h c đi u tra hình s ọ ề ự” (Ti ngế
Anh: Criminalistics; Ti ng Nga:ế Криминалистика) và nh ng lĩnh v c đữ ự ượ c nghiên c u bài b n, đ y đ , đ s nh t v n làứ ả ầ ủ ồ ộ ấ ẫ
nh ng nghiên c u liên quan đ n chi n lữ ứ ế ế ượ c
đi u tra c a đi u tra viên. Do y u t l ch sề ủ ề ế ố ị ử
và ngôn ng nên ngay c tên g i “ữ ả ọ Chi n thu t ế ậ
đi u tra hình s ề ự” (Ti ng Nga:ế Криминалистическая тактика) đã th hi n rõể ệ đây là lĩnh v c nghiên c u khoa h c v đi uự ứ ọ ề ề tra hình s và các ch th ti n hành các ho tự ủ ể ế ạ
đ ng đó ch là đi u tra viên, ki m sát viên,ộ ỉ ề ể
2 V tên g i này nhóm tác gi đ trong d u ngo c kép ề ọ ả ể ấ ặ
b i n i hàm c a thu t ng này không còn đ n thu n là ở ộ ủ ậ ữ ơ ầ lĩnh v c c a hình s và đi u tra hình s ự ủ ự ề ự
Trang 3công t viên. Tên g i này đố ọ ược d ch ra ti ngị ế
Vi t cũng mang hàm ý nh v y và đ n nayệ ư ậ ế
trong khoa h c và th c ti n v n dùng v i ýọ ự ễ ẫ ớ
nghĩa đó
Cùng s phát tri n c a khoa h c và nh ngự ể ủ ọ ữ
thay đ i v nh n th c, t duy, s ghi nh nổ ề ậ ứ ư ự ậ
nguyên t c t t ng tranh t ng nh là m tắ ố ụ ụ ư ộ
nguyên t c n n t ng trong TTHS, trong ph mắ ề ả ạ
vi lĩnh v c mà quen g i là “Chi n thu t đi uự ọ ế ậ ề
tra hình s ” c a Khoa h c đi u tra hình s đãự ủ ọ ề ự
xu t hi n hai phân h nghiên c u đ c l pấ ệ ệ ứ ộ ậ
m i: ớ 1) Chi n thu t c a các ch th chuyên ế ậ ủ ủ ể
nghi p đ i kháng l i các ho t đ ng đi u tra, ệ ố ạ ạ ộ ề
và 2) Chi n thu t c a đi u tra viên, công t ế ậ ủ ề ố
viên. Đi u này làm cho n i hàm c a khoa h cề ộ ủ ọ
“Khoa h c đi u tra hình s ” không còn h nọ ề ự ạ
h p trong lĩnh v c “đi u tra” và “hình s ” vàẹ ự ề ự
không ch dành cho đi u tra viên, công t viênỉ ề ố
n a.ữ
V n đ là ch , lu t s cũng có th thamấ ề ở ỗ ậ ư ể
gia v i nhi u t cách. H có th tham gia vàoớ ề ư ọ ể
quá trình t t ng v i t cách lu t s c a bố ụ ớ ư ậ ư ủ ị
can, b cáo và cũng có th tham gia v i t cáchị ể ớ ư
là lu t s c a nguyên đ n dân s , b đ n dânậ ư ủ ơ ự ị ơ
s và b h i khác trong TTHS. Nh v y, ngoàiự ị ạ ư ậ
lu t s bào ch a hay lu t s bu c t i, trongậ ư ữ ậ ư ộ ộ
TTHS có ch th chuyên nghi p khác tham giaủ ể ệ
vào ho t đ ng t t ng v i t cách lu t s đ iạ ộ ố ụ ớ ư ậ ư ạ
di n quy n, l i ích h p pháp cho ngệ ề ợ ợ ười bị
h i. Đây là m t ch th đ c bi t b i trên th cạ ộ ủ ể ặ ệ ở ự
t lu t s b h i có th đ ng v phía bên bu cế ậ ư ị ạ ể ứ ề ộ
t i nh ng cũng có th ch ng l i các đi u traộ ư ể ố ạ ề
viên, ki m sát viên… vì l i ích c a thân ch ể ợ ủ ủ
Trong cùng m t v vi c h có th đ ng vộ ụ ệ ọ ể ứ ề
phía bên này ho c bên kia tùy vào th i đi mặ ờ ể
và l i ích c a ngợ ủ ười b h i. Vì v y, h c nị ạ ậ ọ ầ
được trang b c s lý lu n và pháp lý cũngị ơ ở ậ
nh nh ng ki n th c, k năng r t đ c thù đư ữ ế ứ ỹ ấ ặ ể
có th th c hi n t t nhi m v c a mình trongể ự ệ ố ệ ụ ủ
ho t đ ng t t ng.ạ ộ ố ụ
S phát tri n c a ho t đ ng và th c ti nự ể ủ ạ ộ ự ễ
TTHS Nga đã làm thay đ i quan ni m m cở ổ ệ ặ
đ nh v chi n thu t trong TTHS “Chi nị ề ế ậ ế
thu t” không ch là phân ngành c a “Khoa h cậ ỉ ủ ọ
đi u tra hình s ” v n đề ự ố ược m c đ nh v i đi uặ ị ớ ề
tra viên, công t viên mà còn dành cho các chố ủ
th chuyên nghi p tham gia vào ho t đ ngể ệ ạ ộ TTHS. Trong khoa h c pháp lý Nga, cho đ nọ ở ế
t n g n đây nghiên c u nh ng lu n c khoaậ ầ ứ ữ ậ ứ
h c nh là m t c u thành c a khoa h c phápọ ư ộ ấ ủ ọ
lý đ cung c p nh ng lu n c v chi n thu tể ấ ữ ậ ứ ề ế ậ giúp lu t s b h i th c hi n t t ch c năng,ậ ư ị ạ ự ệ ố ứ nhi m v v n ch a đệ ụ ẫ ư ược nghiên c u đ y đ ,ứ ầ ủ thuy t ph c. Nh ng công trình đ u tiên bànế ụ ữ ầ
v v n đ này Nga là công trình c a GS.ề ấ ề ở ủ Baev O.Ya [3]3 và Gorsky V.V. [4]
Nh v y, v i nh ng nghiên c u đ u tiênư ậ ớ ữ ứ ầ
v chi n thu t tham gia và b o v c a lu t sề ế ậ ả ệ ủ ậ ư
đ i di n b h i trong TTHS Liên bang Nga, tạ ệ ị ạ ư duy v m t lĩnh v c khoa h c “Khoa h c đi uề ộ ự ọ ọ ề tra hình s ” truy n th ng đã có nhi u thay đ i.ự ề ố ề ổ Đây không ph i ch là lĩnh v c khoa h c bànả ỉ ự ọ
v c s khoa h c và th c ti n c a chi nề ơ ở ọ ự ễ ủ ế thu t, chi n lậ ế ược đi u tra c a đi u tra viên,ề ủ ề
ki m sát viên, công t viên mà còn là lĩnh v cể ố ự khoa h c chi n thu t, chi n lọ ế ậ ế ược tham gia c aủ
t t c các ch th trong ho t đ ng t t ng,ấ ả ủ ể ạ ộ ố ụ bao g m c ch th chuyên nghi p tham giaồ ả ủ ể ệ
g t i. Ngoài ra, hi n nay lĩnh v c khoa h cỡ ộ ệ ự ọ này còn bao g m c nh ng nghiên c u vồ ả ữ ứ ề chi n thu t, chi n lế ậ ế ược c a ngủ ười bào ch a,ữ
ngườ ại đ i di n cho b h i m t ch đ nh đ cệ ị ạ ộ ế ị ộ
l p trong TTHS Liên bang Nga. ậ Đi u này có ý ề nghĩa l n khi kh ng đ nh t t ng tranh t ng ớ ẳ ị ố ụ ụ không ch bao g m đ i kháng gi a bên bu c ỉ ồ ố ữ ộ
và bên g mà còn c n ph i đ ỡ ầ ả ượ c hi u r ng ể ộ
h n nh là s cân b ng v đ a v pháp lý, đ i ơ ư ự ằ ề ị ị ố kháng v quy n, l i ích c a t t c các ch ề ề ợ ủ ấ ả ủ
th trong m i giai đo n c a quá trình t t ng ể ọ ạ ủ ố ụ cũng nh có đ y đ đ a v pháp lý nh m đòi ư ầ ủ ị ị ằ
h i quy n và l i ích h p pháp c a mình ỏ ề ợ ợ ủ
3 GS.TSKH Baev O. Ya là m t trong nh ng chuyên gia ộ ữ
xu t s c trong lĩnh v c nghiên c u chi n l ấ ắ ự ứ ế ượ c, chi n ế thu t c a các ch th tham gia ho t đ ng TTHS Liên ậ ủ ủ ể ạ ộ bang Nga. Ông đ ượ c trao t ng danh hi u Vi n sĩ, Nhà ặ ệ ệ khoa h c công huân Nga. Ông t ng là đi u tra viên cao ọ ừ ề
c p nh ng xin chuy n sang gi ng d y nghiên c u. Lúc ấ ư ể ả ạ ứ
đ u lĩnh v c nghiên c u c a ông ch y u thiên v k ầ ự ứ ủ ủ ế ề ỹ thu t, chi n thu t c a đi u tra viên. Ông là giáo viên ậ ế ậ ủ ề
h ướ ng d n và ng ẫ ườ i có nhi u nh h ề ả ưở ng t i TS. Gorsky ớ V.V, TS. Gorsky M.V và TS. Mai Văn Th ng ắ
Trang 42. Đ c thù v quy n, l i ích và nghĩa vặ ề ề ợ ụ
pháp lý c a b h i, lu t s b h i nh là củ ị ạ ậ ư ị ạ ư ơ
s pháp lý và khoa h c phát tri n lĩnh v cở ọ ể ự
khoa h c v chi n thu t c a lu t s đ iọ ề ế ậ ủ ậ ư ạ
di n b h i trong TTHS đáp ng yêu c uệ ị ạ ứ ầ
nguyên t c t t ng tranh t ng Ngaắ ố ụ ụ ở
Trong khoa h c pháp lý Nga hi n nay,ọ ở ệ
“Khoa h c đi u tra hình s ” khá phát tri n,ọ ề ự ể
được nghiên c u và gi ng d y t t c các cứ ả ạ ở ấ ả ơ
s đào t o lu t ch không ch dành riêng choở ạ ậ ứ ỉ
h th ng trệ ố ường đào t o c a B N i v Bênạ ủ ộ ộ ụ
c nh đó, đ i tạ ố ượng nghiên c u c a khoa h cứ ủ ọ
này đã không ch d ng l i nh ng nghiên c uỉ ừ ạ ở ữ ứ
v c s lý lu n liên quan đ n chi n lề ơ ở ậ ế ế ược, kỹ
thu t, chi n thu t c a đi u tra viên, ki m sátậ ế ậ ủ ề ể
viên mà còn m r ng sang nh ng đ i tở ộ ữ ố ượ ng
nghiên c u khác, trong đó có lu t s ứ ậ ư
Tuy nhiên, th i đi m hi n t i, trongở ờ ể ệ ạ
khoa h c pháp lý c a Nga, đ c bi t là khoaọ ủ ặ ệ
h c đi u tra hình s v n ch a có họ ề ự ẫ ư ướ ng
nghiên c u v c s lý lu n c a chi n thu tứ ề ơ ở ậ ủ ế ậ
b o v thân ch c a lu t s đ i di n cho bả ệ ủ ủ ậ ư ạ ệ ị
h i trong TTHS. B ng nh ng nghiên c u c aạ ằ ữ ứ ủ
mình, chúng tôi nh n th y, chi n lậ ấ ế ược c aủ
lu t s bào ch a và lu t s b h i hay lu t sậ ư ữ ậ ư ị ạ ậ ư
bu c t i là r t khác nhau. Lu t s đ i di nộ ộ ấ ậ ư ạ ệ
cho b h i trong TTHS có t cách pháp lýị ạ ư
riêng, có l i ích, m c đích riêng và vì v yợ ụ ậ
chi n lế ược, sách lược c a ch th này khôngủ ủ ể
th tể ương thích v i nh ng ch th hay lu t sớ ữ ủ ể ậ ư
khác. Đi u này d n t i nhu c u ph i có m tề ẫ ớ ầ ả ộ
lĩnh v c khoa h c riêng, chuyên bi t cho chự ọ ệ ủ
th đ c bi t này.ể ặ ệ
Lu t s đ i di n b h i tham gia vàoậ ư ạ ệ ị ạ
TTHS đ b o v quy n, l i ích c a thân chể ả ệ ề ợ ủ ủ
và th c hi n tr giúp pháp lý cho h Vì v y,ự ệ ợ ọ ậ
t t c các ho t đ ng liên quan đ n chi nấ ả ạ ộ ế ế
thu t c a ch th này đ u ph thu c vào v tríậ ủ ủ ể ề ụ ộ ị
và quan đi m c a ngể ủ ườ ị ại b h i – nghĩa là thân
ch c a lu t s ủ ủ ậ ư
Ngườ ị ại b h i có th tham gia vào v vi cể ụ ệ
v i m c đích v ch tr n k đã th c hi n hànhớ ụ ạ ầ ẻ ự ệ
vi ph m t i ch ng l i mình, yêu c u truy c uạ ộ ố ạ ầ ứ
trách nhi m hình s , đòi b i thệ ự ồ ường thi t h iệ ạ
mà hành vi ph m t i đã gây ra ho c có th vìạ ộ ặ ể
nh ng lý do nào đó mà “l i đ ng v phíaữ ạ ứ ề
người ph m t i” hay hòa gi i v i ngạ ộ ả ớ ườ i
ph m t i (ho c b can, b cáo). Ngoài ra, m tạ ộ ặ ị ị ộ
y u t khác làm n y sinh nhu c u đ i di n vàế ố ả ầ ạ ệ
b o v ngả ệ ườ ị ại b h i là m c đ phù h p gi aứ ộ ợ ữ quan đi m c a b h i v i quan đi m c a đi uể ủ ị ạ ớ ể ủ ề tra viên (công t viên) v m t s v n đ c aố ề ộ ố ấ ề ủ
v vi c hay trong m t công đo n nào đó c aụ ệ ộ ạ ủ TTHS. Đi u hoàn toàn có th làm cho c sề ể ơ ở chi n thu t cũng nh v trí, vai trò c a lu t sế ậ ư ị ủ ậ ư
b h i thay đ i t đ i kháng v i bên g t iị ạ ổ ừ ố ớ ỡ ộ chuy n sang đ i kháng v i các c quan, ngể ố ớ ơ ườ i
ti n hành đi u tra, truy t t i ph m. ế ề ố ộ ạ
V i t cách là bên lu n t i, ớ ư ậ ộ lu t s đ iậ ư ạ
di n cho b h i là ngệ ị ạ ười tham gia t TTHS tố ừ phía lu n t i, gi ng nh nhà ch c trách cóậ ộ ố ư ứ
th m quy n ti n hành vi c đ u tra, truy t bẩ ề ế ệ ề ố ị can, b cáo ị Lu t s c a ngậ ư ủ ườ ị ại b h i có thể
th c hi n ho t đ ng t t ng trong giai đo nự ệ ạ ộ ố ụ ạ
kh i t v án hình s k t th i đi m mà thânở ố ụ ự ể ừ ờ ể
ch c a anh ta thông báo v m t hành viủ ủ ề ộ
ph m t i đạ ộ ược th c hi n có liên quan đ nự ệ ế thân ch Tính ch t lu n t i trong ho t đ ngủ ấ ậ ộ ạ ộ
c a lu t s b h i th hi n rõ nh t trủ ậ ư ị ạ ể ệ ấ ở ườ ng
h p khi các c quan công quy n t ch i kh iợ ơ ề ừ ố ở
t v án và đi u này nh hố ụ ề ả ưởng r t l n đ nấ ớ ế quy n và l i ích h p pháp c a ngề ợ ợ ủ ườ ị ạ i b h i Trong trường h p này lu t s c a b h i làợ ậ ư ủ ị ạ
người có chuyên môn g n nh là duy nh t cònầ ư ấ
l i giúp ngạ ườ ị ại b h i khôi ph c quy n, l i íchụ ề ợ
đã b hành vi ph m pháp xâm h i. Lu t s đ iị ạ ạ ậ ư ạ
di n cho n n nhân s ph i s u t p và trình raệ ạ ẽ ả ư ậ cho các c quan, cá nhân có th m quy n xemơ ẩ ề xét ho c khi u n i (bao g m c tòa án) nh ngặ ế ạ ồ ả ữ
ch ng c không ch liên quan đ n s ki nứ ứ ỉ ế ự ệ
ph m t i mà còn các c u thành khác c a t iạ ộ ấ ủ ộ
ph m: nh tính ch t và m c đ thi t h i màạ ư ấ ứ ộ ệ ạ
t i ph m đã gây ra cho thân ch c a anh ta. ộ ạ ủ ủ
N u thân ch c a lu t s b h i (n n nhânế ủ ủ ậ ư ị ạ ạ
c a t i ph m) bi t chính xác ai là ngủ ộ ạ ế ười đã
th c hi n hành vi ph m t i đó, thì lu t s bự ệ ạ ộ ậ ư ị
h i còn cung c p nh ng thông tin kh ng đ nhạ ấ ữ ẳ ị
s can d c a ngự ự ủ ười đó vào v vi c và đôi khiụ ệ (ph thu c vào lo i t i ph m c th ) cònụ ộ ạ ộ ạ ụ ể
Trang 5ph i kh ng đ nh hình th c l i, đ ng c , m cả ẳ ị ứ ỗ ộ ơ ụ
đích c a hành vi c a ngủ ủ ười đó
Nh ng thông tin, ch ng c c a lu t s bữ ứ ứ ủ ậ ư ị
h i trong trạ ường h p này c n thi t đ thuy tợ ầ ế ể ế
ph c tòa án và các nhà ch c trách có th mụ ứ ẩ
quy n khác h y b quy t đ nh không kh i tề ủ ỏ ế ị ở ố
v án và ch ra cho th m phán hay các nhàụ ỉ ẩ
ch c trách th y vi c c n thi t ph i ti p t cứ ấ ệ ầ ế ả ế ụ
đi u tra, kh i t , xét x T t c các ho t đ ngề ở ố ử ấ ả ạ ộ
đó c a lu t s đ i di n cho b h i không là gìủ ậ ư ạ ệ ị ạ
khác mà cũng chính là ho t đ ng đi u tra hìnhạ ộ ề
s ự
Nh v y, lu t s b h i đôi khi là nh ngư ậ ậ ư ị ạ ữ
thành viên tích c c tham gia t t ng t phíaự ố ụ ừ
lu n t i, th m chí h thậ ộ ậ ọ ường s tích c c h nẽ ự ơ
t t c các cá nhân, t ch c khác khi ti n hànhấ ả ổ ứ ế
ho t đ ng đi u tra hình s trong t t c m iạ ộ ề ự ấ ả ọ
công đo n c a t t ng hình s nh m b o vạ ủ ố ụ ự ằ ả ệ
quy n l i ích c a thân ch mình. ề ợ ủ ủ
Tuy nhiên, pháp lu t hình s Nga hi nậ ự ệ
ch a quy đ nh rõ ràng nh ng quy n và nghĩaư ị ữ ề
v c a đ i di n b h i, trong khi đó t phíaụ ủ ạ ệ ị ạ ừ
ngườ ải b o v (nghĩa là đ i di n c a bên gệ ạ ệ ủ ỡ
t i lu t s g t i) quy n c a lu t s g t iộ ậ ư ỡ ộ ề ủ ậ ư ỡ ộ
l i đạ ược quy đ nh rõ ràng, chi ti t t i Đi u 53ị ế ạ ề
B lu t TTHS Liên bang Nga hi n hành.ộ ậ ệ
Đi u 45 B lu t TTHS Nga hi n hành,ề ộ ậ ệ
người đ i di n theo pháp lu t và ngạ ệ ậ ười đ iạ
di n c a b h i, nguyên đ n dân s , ho c c aệ ủ ị ạ ơ ự ặ ủ
người gi quy n t t có nh ng quy n tữ ề ư ố ữ ề ố
t ng gi ng nh quy n t t ng mà nh ngụ ố ư ề ố ụ ữ
ngườ ượi đ c h đ i di n đang có. Tuy nhiên,ọ ạ ệ
có th th y, kh i lể ấ ố ượng quy n mà ngề ườ ạ i đ i
di n cho b h i có đệ ị ạ ược hoàn toàn ph thu cụ ộ
vào ý nguy n c a ngệ ủ ười b h i và đị ạ ược thể
hi n trong Gi y y quy n [5]. Theo M c 4ệ ở ấ ủ ề ụ
Kho n 2 Đi u 42 B lu t TTHS Liên bangả ề ộ ậ
Nga b h i và ngị ạ ườ ại đ i di n cho ngệ ườ ị ạ i b h i
có quy n xu t trình ch ng c Kho n 2 Đi uề ấ ứ ứ ả ề
86 B lu t TTHS Liên bang Nga “Thu th pộ ậ ậ
ch ng c ” nghĩa là khi b can, b cáo và cứ ứ ị ị ả
ngườ ị ại b h i, nguyên đ n dân s , b đ n dânơ ự ị ơ
s và nh ng ngự ữ ườ ại đ i di n c a h có th thuệ ủ ọ ể
th p và xu t trình nh ng gi y t và v t đậ ấ ữ ấ ờ ậ ể
đ a vào v án v i t cách là các ch ng c c aư ụ ớ ư ứ ứ ủ
v án. ụ
Nh ng cũng ngay đi u lu t đó l i có quyư ề ậ ạ
đ nh chi ti t v vi c lu t s c a b can, b cáoị ế ề ệ ậ ư ủ ị ị
l i có quy n thu th p ch ng c b ng cácạ ề ậ ứ ứ ằ
phương th c sau: 1) Nh n nh ng đ v t, vănứ ậ ữ ồ ậ
b n gi y t (không ch là nh ng lo i văn b nả ấ ờ ỉ ữ ạ ả
dưới d ng vi t) và c nh ng lo i thông tinạ ế ả ữ ạ khác; 2) L y l i khai c a nh ng ngấ ờ ủ ữ ười có liên quan n u đế ược s đ ng ý; 3) Yêu c u cungự ồ ầ
c p nh ng gi y t , nh n xét ho c nh ng vănấ ữ ấ ờ ậ ặ ữ
b n t các c quan nhà nả ừ ơ ước, c quan t qu nơ ự ả
đ a phị ương, các t ch c xã h i và khi đổ ứ ộ ượ c yêu c u các c quan t ch c này ph i cungầ ơ ổ ứ ả
c p nh ng gi y t đó ho c là dấ ữ ấ ờ ặ ướ ại d ng b nả sao ch p. Trong đi u lu t này l i không hụ ề ậ ạ ề quy đ nh chi ti t các quy n mà lu t s b h iị ế ề ậ ư ị ạ
ho c b h i đặ ị ạ ược nh ng quy n gì trong thuữ ề
th p ch ng c [6]. Thi t nghĩ, vi c pháp lu tậ ứ ứ ế ệ ậ quy đ nh nh ng quy n này cho ngị ữ ề ườ ải b o vệ (phía g t i) là th a đáng. Tuy nhiên, th t khóỡ ộ ỏ ậ
hi u t i sao pháp lu t TTHS l i trao cho đ iể ạ ậ ạ ạ
di n cho bên bu c t i (lu t s b h i) và bênệ ộ ộ ậ ư ị ạ
g t i nh ng đi u ki n khác nhau và b t bìnhỡ ộ ữ ề ệ ấ
đ ng.ẳ
Đi u 6 c a Lu t ho t đ ng lu t s vàề ủ ậ ạ ộ ậ ư ngh lu t s c a Liên bang Nga thì quy đ nh,ề ậ ư ủ ị
lu t s không ph thu c vào vi c anh ta đangậ ư ụ ộ ệ
h tr pháp lý cho ai, đ u có quy n ngoàiỗ ợ ề ề
nh ng th m quy n đữ ẩ ề ược trao cho v i t cáchớ ư
người b o v , thì còn có quy n tri u t pả ệ ề ệ ậ chuyên gia trên c s h p đ ng đ làm rõơ ở ợ ồ ể
nh ng v n đ thu c chuyên môn liên quanữ ấ ề ộ
đ n ho t đ ng c a lu t s trong v vi c đó;ế ạ ộ ủ ậ ư ụ ệ
có quy n g p g riêng thân ch c a mìnhề ặ ỡ ủ ủ trong đi u ki n ph i đ m b o bí m t cu cề ệ ả ả ả ậ ộ
g p g ; có quy n ghi nh n nh ng thông tinặ ỡ ề ậ ữ
được ch a đ ng trong các h s v vi c(kứ ự ồ ơ ụ ệ ể
c dả ướ ự ợi s tr giúp c a các phủ ương ti n côngệ ngh , k thu t) và th c hi n các ho t đ ngệ ỹ ậ ự ệ ạ ộ khác mà pháp lu t không c m [7].ậ ấ
Vì v y mà trong các công trình c a mìnhậ ủ chúng tôi nhi u l n đ ngh xóa b s mâuề ầ ề ị ỏ ự thu n đó trong B lu t TTHS và trao cho lu tẫ ộ ậ ậ
s nh ng quy n bình đ ng không ph thu cư ữ ề ẳ ụ ộ
Trang 6vào vi c anh ta tham gia vào v vi c c thệ ụ ệ ụ ể
v i t cách nào. ớ ư
Vi c th c hi n các quy n này có ý nghĩaệ ự ệ ề
to l n cho vi c b o v t t c các l i ích c aớ ệ ả ệ ấ ả ợ ủ
ngườ ị ại b h i, vì l đó kh năng th c hi n cácẽ ả ự ệ
quy n t t ng khác c a ngề ố ụ ủ ười b h i phị ạ ụ
thu c vào m c đ tuân th nghiêm ch nh cácộ ứ ộ ủ ỉ
quy n đó c a ngề ủ ườ ị ạ ừi b h i t phía c quan tơ ố
t ng và ngụ ườ ếi ti n hành t t ng.ố ụ
B lu t TTHS liên vang trao cho ngộ ậ ườ ị i b
h i quy n đạ ề ược gi ng hòa v i b can, b cáo.ả ớ ị ị
Tòa án và c đi u tra viên khi đả ề ược thủ
trưởng c quan đi u tra cho phép cùng v i sơ ề ớ ự
chu n y c a vi n ki m sát có quy n đình chẩ ủ ệ ể ề ỉ
gi i quy t v vi c hình s n u có đ n đả ế ụ ệ ự ế ơ ề
ngh c a b h i ho c ngị ủ ị ạ ặ ười đ i di n c aạ ệ ủ
ngườ ị ạ ố ới b h i đ i v i các t i ph m thu c lo iộ ạ ộ ạ
ít nghiêm tr ng, nghiêm tr ng trong các trọ ọ ườ ng
h p quy đ nh t i đi u 76 B lu t TTHS Liênợ ị ạ ề ộ ậ
bang Nga n u nh b can, b cáo đã hòa gi iế ư ị ị ả
được v i ngớ ườ ị ại b h i
Chính vì đi u này mà Liên bang Ngaề ở
trong nh ng năm g n đây đã phát tri n chữ ầ ể ế
đ nh Mediasia (ti ng Anh: Mediation)ị ế 4.
Mediasia được hi u là phể ương pháp gi iả
quy t tranh ch p có s trung gian c a m tế ấ ự ủ ộ
người và đượ ự ồc s đ ng thu n c a các bên đậ ủ ể
đ t đạ ược th a thu n trong gi i quy t v vi c.ỏ ậ ả ế ụ ệ
S khác bi t gi a thi t ch hòa gi i vàự ệ ữ ế ế ả
Mediasia là có th th a thu n v nh ng v nể ỏ ậ ề ữ ấ
đ mang tính ch t m m m ng và linh ho tề ấ ề ỏ ạ
h n đ đáp ng t t h n l i ích c a ngơ ể ứ ố ơ ợ ủ ườ ị i b
h i và m t bên là b can (ho c b cáo) nh mạ ộ ị ặ ị ằ
đ t đạ ược k t qu m t cách hi u qu nh tế ả ộ ệ ả ấ
trong gi i quy t tranh ch p trong lĩnh v c ả ế ấ ự
hình s ự
th i đi m hi n nay vi c áp d ng ch
đ nh này vào lĩnh v c TTHS đang g p m t sị ự ặ ộ ố
tr ng i b i có nh ng v n đ v n ch a đở ạ ở ữ ấ ề ẫ ư ượ c
gi i quy t liên quan đ n quy ch pháp lý c aả ế ế ế ủ
ngườ ị ại b h i trong TTHS và s thi u h t cự ế ụ ơ
ch th c hi n hóa ch đ nh hòa gi i gi a cácế ự ệ ế ị ả ữ
bên trong c B lu t hình s và B lu t tả ộ ậ ự ộ ậ ố
t ng hình s Tuy nhiên cũng c n kh ng đ nhụ ự ầ ẳ ị
4 Nguyên văn ti ng Nga là “Медиация” ế
r ng, v n đ này đã và đang đằ ấ ề ược th o lu nả ậ
vô cùng sôi n i trong khoa h c pháp lý Liênỏ ọ bang Nga
Ngườ ị ại b h i và ngườ ại đ i di n c a ngệ ủ ườ i
b h i có th th c hi n các quy n khác trongị ạ ể ự ệ ề quá trình t t ng Tuy nhiên, ngố ụ ười b h iị ạ cũng gánh nh ng trách nhi m xác đ nh trongữ ệ ị
t t ng.ố ụ Trách nhi m quan tr ng nh t c a ngệ ọ ấ ủ ườ ị i b
h i là cung c p l i khai. Tuy nhiên, t t nhiênạ ấ ờ ấ
người b h i không có quy n cung c p l iị ạ ề ấ ờ khai gian d i ho c t ch i cung c p l i khai.ố ặ ừ ố ấ ờ
Ngườ ị ại b h i cũng c n ph i xu t hi n theo sầ ả ấ ệ ự tri u t p c a đi u tra viên ho c tòa án. N uệ ậ ủ ề ặ ế không đ n mà cũng không có lý do chính đáng,ế
người b h i có th b đ a đ n b t bu c.ị ạ ể ị ư ế ắ ộ
Người b h i cũng không đị ạ ược phép đ lể ộ thông tin đi u tra n u nh anh ta đã đề ế ư ượ c thông báo v vi c không đề ệ ược đ l theo quyể ộ
đ nh c a đi u 161 B lu t TTHS Liên bang.ị ủ ề ộ ậ
N u đ l bí m t đi u tra thì ngế ể ộ ậ ề ườ ị ạ ẽ i b h i s
b truy c u trách nhi m hình s theo quy đ nhị ứ ệ ự ị
t i Đi u 310 B lu t hình s Liên bang.ạ ề ộ ậ ự
Người b h i có th b ki m tra, ki mị ạ ể ị ể ể
ch ng. Theo quy đ nh t i Đi u 179 B lu tứ ị ạ ề ộ ậ TTHS, ho t đ ng này đạ ộ ược ti n hành đ ki mế ể ể tra trên c th ngơ ể ườ ị ại b h i nh ng d u hi u,ữ ấ ệ
d u vi t ho c đ c bi t c a t i ph m, nh ngấ ế ặ ặ ệ ủ ộ ạ ữ
ch n thấ ương trên c th , ki m tra tình tr ngơ ể ể ạ
s d ng c n và nh ng đ c đi m khác ngoàiử ụ ồ ữ ặ ể mong mu n c a ngố ủ ườ ị ại b h i. Ngoài ra, ngườ i
b h i cũng có th là đ i tị ạ ể ố ượng đ th c hi nể ự ệ giám đ nh. Trong s nh ng trị ố ữ ường h p b tợ ắ
bu c giám đ nh có quy đ nh trộ ị ị ường h p n uợ ế
xu t hi n nh ng nghi ng v kh năng nh nấ ệ ữ ờ ề ả ậ
th c c a ngứ ủ ườ ị ạ ố ới b h i đ i v i nh ng v n đữ ấ ề
có ý nghĩa v i vi c gi i quy t v vi c ho cớ ệ ả ế ụ ệ ặ
ki m tra tr ng thái tâm sinh lý thì có th chể ạ ể ỉ
đ nh th c hi n giám đ nh t pháp. Giám đ nhị ự ệ ị ư ị
t pháp s là b t bu c khi giám đ nh v tu iư ẽ ắ ộ ị ề ổ
c a ngủ ười b h i, n u nh gi y t ch ngị ạ ế ư ấ ờ ứ minh tu i c a ngổ ủ ườ ị ạ ịi b h i b thi u ho c phátế ặ sinh nh ng nghi v n xung quanh tu i c aữ ấ ổ ủ
ngườ ị ại b h i
Trang 7Rõ ràng, ngườ ị ại b h i có r t nhi u quy n,ấ ề ề
l i ích và nghĩa v và s tham gia c a lu t s ,ợ ụ ự ủ ậ ư
ngườ ải b o v quy n và l i ích c a ngệ ề ợ ủ ườ ị i b
h i là c n thi t. Khác h n v i các ch thạ ầ ế ẳ ớ ủ ể
khác l i ích, quy n và nh ng nghĩa v r t đanợ ề ữ ụ ấ
xen, đôi khi va ch p, xung đ t l n nhau trongạ ộ ẫ
cùng m t v vi c Vì v y, đ b o v t tộ ụ ệ ậ ể ả ệ ố
quy n và l i ích c a ngề ợ ủ ườ ị ại b h i, ngoài vi cệ
hoàn thi n các quy đ nh c a pháp lu t sao choệ ị ủ ậ
bình đ ng, công b ng và ti n b thì c n ph iẳ ằ ế ộ ầ ả
có nh ng hữ ướng nghiên c u chuyên sâu v cứ ề ơ
s chi n thu t c a lu t s b h i trong vi cở ế ậ ủ ậ ư ị ạ ệ
tham gia b o v quy n và l i ích c a thânả ệ ề ợ ủ
ch V i nh ng h n ch c a pháp lu t hi nủ ớ ữ ạ ế ủ ậ ệ
hành và tình tr ng kém phát tri n c a lĩnh v cạ ể ủ ự
khoa h c nghiên c u v các c s khoa h cọ ứ ề ơ ở ọ
c a ho t đ ng b o v c a lu t s b h i… cóủ ạ ộ ả ệ ủ ậ ư ị ạ
nguy c nh hơ ả ương l n đ n quy n, l i íchớ ế ề ợ
h p pháp c a b h i và nh hợ ủ ị ạ ả ưởng nghiêm
tr ng t i nguyên t c t t ng tranh t ng nh làọ ớ ắ ố ụ ụ ư
m t trong nh ng nguyên t c ti n b hi n đ iộ ữ ắ ế ộ ệ ạ
và ph bi n trên th gi i. Bên c nh đó, v iổ ế ế ớ ạ ớ
tính ch t ph c t p v n có v quy n, l i ích vàấ ứ ạ ố ề ề ợ
nghĩa v c a b h i, lu t s đ i di n cho bụ ủ ị ạ ậ ư ạ ệ ị
h i c n đạ ầ ược trang b h th ng c s khoaị ệ ố ơ ở
h c đ đ có th tham gia b o v quy n vàọ ủ ể ể ả ệ ề
l i ích h p pháp c a b h i. Khó có th t o raợ ợ ủ ị ạ ể ạ
s bình đ ng trong tranh t ng khi đ a v , vaiự ẳ ụ ị ị
trò và c s lý lu n chi n thu t c a lu t s bơ ở ậ ế ậ ủ ậ ư ị
h i l i đang vô cùng y u th so v i các chạ ạ ế ế ớ ủ
th khác c a TTSH, đ c bi t là lu t s g t iể ủ ặ ệ ậ ư ỡ ộ
và đi u tra viên, ki m sát và công t viên.ề ể ố
Đi u này t o ra nhu c u chính đáng cho vi cề ạ ầ ệ
hoàn thi n pháp lu t và đ c bi t, phát tri nệ ậ ặ ệ ể
hướng nghiên c u m i v c s khoa h c vứ ớ ề ơ ở ọ ề
chi n thu t tham gia và b o v c a lu t sế ậ ả ệ ủ ậ ư
đ i di n cho b h i trong b i c nh đ y m nhạ ệ ị ạ ố ả ẩ ạ
th c hi n nguyên t c t t ng tranh t ng Ngaự ệ ắ ố ụ ụ ở
hi n nay.ệ
3. M t s g i m cho Vi t Nam trong b iộ ố ợ ở ệ ố
c nh hi n nayả ệ
T năm 2013 Vi t Nam đã hi n đ nhừ ệ ế ị
nguyên t c “Đ m b o tranh t ng trong xét x ”ắ ả ả ụ ử
và đây được coi là m t trong nh ng quy đ nhộ ữ ị
ti n b c a pháp lu t Vi t Nam hi n đ i nóiế ộ ủ ậ ệ ệ ạ chung và pháp lu t t t ng nói riêng. Nh ng,ậ ố ụ ư
nh đã đ c p trên, n i hàm c a nguyên t cư ề ậ ở ộ ủ ắ này ch là m t ph n n i dung c a nguyên t cỉ ộ ầ ộ ủ ắ
“T t ng tranh t ng” và đi u này nh hố ụ ụ ề ả ưở ng
ít nhi u đ n th c ti n và s phát tri n c aề ế ự ễ ự ể ủ khoa h c pháp lý, ho t đ ng đào t o lu t ọ ạ ộ ạ ậ ở
Vi t Nam hi n nay. ệ ệ Trên c s nghiên c u mô hình, n i dungơ ở ứ ộ đào t o lu t Nga, đ a v pháp lý, vai trò c aạ ậ ở ị ị ủ
lu t s đ i di n b h i trong TTHS, vi c đ mậ ư ạ ệ ị ạ ệ ả
b o th c hi n nguyên t c tranh t ng và xuả ự ệ ắ ụ
hướng phát tri n c a “Khoa h c đi u tra hìnhể ủ ọ ề
s ” Nga v khoa h c chi n thu t tham giaự ở ề ọ ế ậ
c a các ch th chuyên nghi p đ i kháng l iủ ủ ể ệ ố ạ
ho t đ ng đi u tra, truy t , trong đó có chi nạ ộ ề ố ế thu t tham gia c a lu t s đ i di n bên b h iậ ủ ậ ư ạ ệ ị ạ
và xem xét b i c nh Vi t nam, nhóm tác giố ả ệ ả
đ a ra m t s g i ý sau:ư ộ ố ợ
Th nh t ứ ấ , “Khoa h c đi u tra hình s ” nênọ ề ự
được nghiên c u, gi ng d y cho t t c các cứ ả ạ ấ ả ơ
s đào t o lu t thay b ng ch trong cácở ạ ậ ằ ỉ ở
trường đào t o cán b đi u tra nh hi n nay ạ ộ ề ư ệ ở
nước ta. Môn h c này không nên ch đọ ỉ ược coi
là môn h c nghi p v mà là môn h c n nọ ệ ụ ọ ề
t ng c a khoa h c pháp lý ng d ngk thu tả ủ ọ ứ ụ ỹ ậ
d a trên k t qu nghiên c u c a Khoa h cự ế ả ứ ủ ọ
đi u tra hình s và chi n thu t tham gia c aề ự ế ậ ủ các ch th trong th c ti n ho t đ ng t t ng.ủ ể ự ễ ạ ộ ố ụ
B i l , n u ch có các đi u tra viên đở ẽ ế ỉ ề ược đào
t o v chi n thu t, k thu t và c s khoaạ ề ế ậ ỹ ậ ơ ở
h c c a chi n thu t, phọ ủ ế ậ ương ti n đi u tra…ệ ề
s làm cho tính ch t đ i kháng bình đ ng gi aẽ ấ ố ẳ ữ các ch th tham gia vào ho t đ ng t t ngủ ể ạ ộ ố ụ
nh là m t thu c tính đ c tr ng c a t t ngư ộ ộ ặ ư ủ ố ụ tranh t ng s b m nh t đi. S b t bình đ ngụ ẽ ị ờ ạ ự ấ ẳ trong tranh t ng là đi u c m k , nh ng đây,ụ ề ấ ỵ ư ở các đi u tra viên l i đề ạ ược trang b t t h n soị ố ơ
v i các lu t s đớ ậ ư ược đào t o các trạ ở ườ ng
kh i dân s , đ c bi t là s b t bình đ ng vố ự ặ ệ ự ấ ẳ ề
nh ng trang b v ki n th c, k năng, chi nữ ị ề ế ứ ỹ ế thu t và c s khoa h c c a các chi n thu tậ ơ ở ọ ủ ế ậ
đi u tra. Th c t cho th y, trong b n nhómề ự ế ấ ố khoa h c pháp lý thì nhóm khoa h c pháp lýọ ọ
Trang 8ng d ngk thu t
ứ ụ ỹ ậ5 kém được quan tâm, th mậ
chí không được đào t o, trang b các trạ ị ở ườ ng
lu t kh i dân s Vi t Nam.ậ ố ự ở ệ
Th hai ứ , tên khoa h c và môn h c nên đ iọ ọ ổ
t “Khoa h c đi u tra hình s ” thành “Khoaừ ọ ề ự
h c đi u tra hình s và chi n thu t tham giaọ ề ự ế ậ
c a các ch th chuyên nghi p trong ho tủ ủ ể ệ ạ
đ ng t t ng tranh t ng”. B i v i tên g i nàyộ ố ụ ụ ở ớ ọ
s tích h p đẽ ợ ược các xu hướng phát tri n c aể ủ
khoa h c v đi u tra và chi n lọ ề ề ế ược tham gia
c a các ch th trong t t ng tranh t ng hi nủ ủ ể ố ụ ụ ệ
đ i, trong đó có lu t s nói chung và lu t sạ ậ ư ậ ư
đ i di n c a b h i nói riêng trong t t ngạ ệ ủ ị ạ ố ụ
hình s ự
Th ba ứ , dù coi xét x là trung tâm c a ho tử ủ ạ
đ ng t t ng, nh ng thi t nghĩ đ có độ ố ụ ư ế ể ượ ự c s
bình đ ng, công b ng và đ t t i chân lý kháchẳ ằ ạ ớ
quan thì đ m b o tranh t ng trong xét x làả ả ụ ử
ch a đ mà c n ph i đ m b o s bình đ ngư ủ ầ ả ả ả ự ẳ
c a các ch th trong t t c các giai đo n vàủ ủ ể ấ ả ạ
công đo n c a quá trình t t ng. Không chạ ủ ố ụ ỉ
bình đ ng v quy n, nghĩa v pháp lý mà cònẳ ề ề ụ
ph i bình đ ng v c h i ti p c n tri th c,ả ẳ ề ơ ộ ế ậ ứ
ti p c n n n t ng khoa h c, k thu t trongế ậ ề ả ọ ỹ ậ
xây d ng h th ng tri th c, k năng nghự ệ ố ứ ỹ ề
nghi p đ đ m b o không có b t k s b tệ ể ả ả ấ ỳ ự ấ
bình đ ng nào khi tham gia vào quá trình tẳ ố
t ng.ụ
Th t ứ ư, h th ng pháp lu t Vi t Nam, đ cệ ố ậ ệ ặ
bi t là pháp lu t v hình s c n ph i đệ ậ ề ự ầ ả ượ c
hoàn thi n theo hệ ướng th a nh n nguyên t cừ ậ ắ
t t ng tranh t ng thay vì ch t p trung đ mố ụ ụ ỉ ậ ả
b o tranh t ng trong xét x Đ đ m b o đi uả ụ ử ể ả ả ề
này, pháp lu t c n ghi nh n s bình đ ng c aậ ầ ậ ự ẳ ủ
m i ch th c trọ ủ ể ả ước, trong và sau giai đo nạ
xét x ử
Th năm ứ , t t ng tranh t ng không đ nố ụ ụ ơ
thu n là s bình đ ng và đ m b o s bìnhầ ự ẳ ả ả ự
5 Thông th ườ ng, khoa h c pháp lý đ ọ ượ c chia làm b n ố
nhóm chính: 1) Khoa h c pháp lý c b n; 2) Khoa h c ọ ơ ả ọ
pháp lý chuyên ngành; 3) Khoa h c pháp lý nghiên c u ọ ứ
pháp lu t qu c t ; 4) Khoa h c pháp lý ng d ngk ậ ố ế ọ ứ ụ ỹ
thu t. Trong s đó, nhóm th T bao g m: Khoa h c ậ ố ứ ư ồ ọ
đi u tra hình s , Tâm th n h c t pháp; Pháp y….ít ề ự ầ ọ ư
đ ượ c quan tâm, th m chí không đ ậ ượ c gi ng d y các ả ạ ở
tr ườ ng lu t kh i dân s ậ ố ự
đ ng gi a bên g t i và lu n t i và m i quy tẳ ữ ỡ ộ ậ ộ ọ ế
đ nh đị ược đ a ra d a trên k t qu tranh lu nư ự ế ả ậ
tr c ti p mà còn là s đ m b o bình đ ng vự ế ự ả ả ẳ ề
m t pháp lý c a m i ch th tham gia vào quáặ ủ ọ ủ ể trình t t ng Lu t s đ i di n cho b h iố ụ ậ ư ạ ệ ị ạ trong v án hình s là m t ví d b i m i chínhụ ự ộ ụ ở ọ sách, đường l i quan đi m c a lu t s b h iố ể ủ ậ ư ị ạ trong quá trình t t ng đ u d a vào l i ích c aố ụ ề ự ợ ủ thân ch và đ đ t đủ ể ạ ượ ợc l i ích đó thì quan
đi m, v trí c a lu t s có th thay đ i vàể ị ủ ậ ư ể ổ không c đ nh. Lu t s b h i có th là bênố ị ậ ư ị ạ ể
lu n t i và cũng có th là bên g t i trong m tậ ộ ể ỡ ộ ộ
v vi c c th ụ ệ ụ ể Thi t nghĩ, t t ng tranh t ng là nguyênế ố ụ ụ
t c c b n, ti n b , hi n đ i và ph bi n trênắ ơ ả ế ộ ệ ạ ổ ế
th gi i. Vi t Nam ph n nào đã th a nh nế ớ ệ ầ ừ ậ nguyên t c y. Tuy nhiên, đ đ m b o nguyênắ ấ ể ả ả
t c này đắ ược áp d ng tri t đ góp ph n b oụ ệ ể ầ ả
đ m công lý, công b ng xã h i và phù h p v iả ằ ộ ợ ớ các xu hướng ti n b trên th gi i, c n ph iế ộ ế ớ ầ ả
có cách ti p c n toàn di n trong hoàn thi nế ậ ệ ệ pháp lu t, đào t o lu t và th c hi n pháp lu t.ậ ạ ậ ự ệ ậ Trong khuôn kh bài vi t nh này, chúng tôiổ ế ỏ
ti p c n hế ậ ướng hoàn thi n thông qua phân tíchệ
v v trí, vai trò đ c bi t c a lu t s đ i di nề ị ặ ệ ủ ậ ư ạ ệ
b h i và trên c s đó l p lu n v s c nị ạ ơ ở ậ ậ ề ự ầ thi t ph i m r ng, phát tri n hế ả ở ộ ể ướng nghiên
c u v chi n thu t tham gia c a các ch thứ ề ế ậ ủ ủ ể chuyên nghi p đ i kháng l i ho t đ ng đi uệ ố ạ ạ ộ ề tra và đ c bi t nh n m nh và l p lu n v sặ ệ ấ ạ ậ ậ ề ự
c n thi t c a vi c nghiên c u chi n thu tầ ế ủ ệ ứ ế ậ tham gia, b o v c a lu t s b h i trong tả ệ ủ ậ ư ị ạ ố
t ng hình s hi n đ i. Trong khuôn kh bàiụ ự ệ ạ ổ
vi t nh này chúng tôi ch có th nêu lên m tế ỏ ỉ ể ộ vài v n đ nh và hi v ng đ t n n móng choấ ề ỏ ọ ặ ề
nh ng kh o c u ti p theo v lĩnh v c này ữ ả ứ ế ề ự ở
c Nga và Vi t Nam. ả ệ Tài li u tham kh oệ ả
[1] Kho n 5 Đi u 103 Hi n pháp năm 2013 c a ả ề ế ủ
Vi t Nam ệ [2] Баев О.Я Основы криминалистики: курс лекций. М, 2001. С. 181182.
[3] Баев М.О., Баев О.Я Тактика уголовного преследования и профессиональной защиты от
Trang 9него Прокурорская тактика Адвокатская
тактика: Научнопрактическое пособие М.,
2005.
[4] Горский В.В Тактические основы
деятельности адвокатапредставителя
потерпевшего в уголовном судопроизводстве
России : диссертация канд юрид наук :
12.00.09 / В.В. Горский ; Воронеж. гос. унт;
науч. рук. О.Я. Баев .— Защищена 24.12.2009 .
— Воронеж, 2009
[5] Xem Kho n 3 Đi u 45 B lu t T t ng hình s ả ề ộ ậ ố ụ ự Liên bang Nga năm 2001 (s a đ i, b sung đ n ử ổ ổ ế ngày 1/6/2016)
[6] Xem Đi u 86 B lu t T t ng hình s Liên bang ề ộ ậ ố ụ ự Nga năm 2001 (s a đ i, b sung đ n ngày ử ổ ổ ế 1/6/2016)
[7] Lu t ho t đ ng c a lu t s và hành ngh lu t ậ ạ ộ ủ ậ ư ề ậ
s Liên bang Nga ban hành năm 2002 (s a đ i, ư ử ổ
b sung l n g n nh t vào ngày 2/6/2016) ổ ầ ầ ấ
Trang 10the Victim in Russian Criminal Procedure and some Lessons
for Vietnam in Contemporary Context
Gorsky Vadim Vadimovich, Mai Van Thang
Faculty of Law, Voronezh State University, Russia School of Law, Vietnam National University, Hanoi
Abstract: This article discusses the tactics/strategy of the lawyer to represent, defend the victim in Russian criminal proceedings and analyses current development in the study of this tactics/strategy in the criminal investigation science of the Russian Federation nowadays, which stems from the change
of legal thoughts as well as the change of criminal law principles in the legal system of the Russian Federation. Based on research into Russian situation, the authors lay down some suggestions for Vietnam at the time of intensifying judicial reform, enhancing adversary in adjudication and reforming legal education in contemporary Vietnam
Keywords: Strategy, lawyer, victim, criminal procedure, the Russian Federation.