Ebook Bình luận về quyền tác giả theo pháp luật Việt Nam: Phần 1

Cuốn sách giải thích các quy định của pháp luật Việt Nam liên quan đến quyền tác giả, có sự đối chiếu, so sánh với các điều ước Quốc tế về quyền tác giả mà Việt Nam đã hoặc sẽ tham gia hoặc đã ký kết. Việc giải thích cũng được làm rõ hơn bằng các quy định hướng dẫn thi hành Bộ luật dân sự và bằng các ví dụ thực tế. Sách gồm 2 phần, sau đây là phần 1.

BÌNH LUẬN

VỂ QUYỂN TÂC GIẢ

NHÀ XUẤT BẢN T ư PH Á P

HÀ NỘI - 2 0 0 5I

LỜI GIỚI THIỆU

p h á t tỉ-iến n h ấ t đ ị n h , đ ạ c biệt là s ự r a dời c ủ a Bộ l u ậ t d â n s ự n ă m 199Õ P h ầ n t h ử s á u r ủ a Bộ l u ậ t d ã n sự Iiãm 1995 được s ủ a đổi n ă m

2 0 0 5 d ã d ư a r a n h ữ n g q u y đ ị n h m a n g tinh n g u y ê n t ắ c vẽ q u y ề n t á c già T r é n cđ s ỏ cá c q u y đ ị n h c ù a Bộ lu ậ t d â n sự, ư ỷ b a n t h ư ờ n g vụ

Q uôc hội, C h í n h p h ủ v à các bộ có liên quiiti đ ã b a n h à n h n h i ề u v ả n

b a n Ị)háp l u ậ t h ư ỏ n g d ả n t h i h à n h th f ‘o t ừ n g đôì t ư ợ n g c ụ t h ể và các v ã n b à n h ư ớ n g d ẫ n vố t h ủ tục xác l(ip q u v ề n sỏ h ữ u và giái

q u y ế t các t r a n h c h ấ p p h á t sinh

Với m o n g m u ô n c u n g r ấ p r h o đ(x- íĩiá n h ữ n g h i ể u b i ế t n h ấ t

d ị n h vê lì n h vực mới m ẻ và h ấ p d ẫ n này ' n h ó m t á c giả t h u ộ c Bộ

T ư p h á p phôi h ợ p với N h à x u ấ t b á n T ư p h á p x u ấ t b ả n cuô'n sách:

" B ì n h l u ậ n v ề q u y ề n t á c g i ả t h e o p h á p l u ậ t V i ệ t N a m " Cuô"n

s á r h giái t h í c h cá c q u y đ ị n h c ủ a p h á p luật Việt N a m liên q u a n đ ế n

q u y ề n t á c giá có s ự đố» chiếu, so s á n h với cá c đ i ề u ước quốc t ế về

q u y ể n t á c g ià m à V iệ t N a m đ ã hoặc sẽ i h a m g ia ho ặc đ ã ký kết Việc giãi t h í c h c ũ n g được l à m rõ hơn bang các q u y đ ịn h h ư ớ n g đ ẫ n

th i h à n h Bộ l u ậ t d â n sự và b ằ n g các ví d ụ thực- íế H(‘“n c ạ n h VIỘC giái th íc h các q u v đ ị n h p h á p lu ật, cuốn sác h c ũ n g có n l i ừ n p gợi ý

về cách th ứ c và cơ sỏ p h á p lý t r o n g việc giái q u y ê t một sỏ V i V n dề

đà hoặc có t h ể p h á t s in h t r o n g t h ụ c t iễ n á p d ụ n g p h á p lu ật, í)o vậy, cuô’n s á c h sẽ là tài liệu n g h i ê n cứu h ữ u ích đòi vỏi dôi tượng

n g h iê n cứ u k h o a học c ũ n g n h ư với n h ừ n g n h à h o ạ t động t h ự c tiền

về báo hộ q u v ể n q u v ề n tác

già-Các đ iể m viện d ẫ n q u v p h ạ m p h á p l u ậ t t r o n g c u ô n sác h có liên

q u a n đ ế n Bộ l u ậ t d â n sự n ă m 1995 và Bộ l u ậ t d â n sự n ă m 2005 dã được g hi c h ú c ụ t h ế đê b ạ n đọc có điều k iệ n đối c h iê u nhíVt là tới

đ â y L u ậ t sỏ h ủ u t r i t u ệ sẽ được b a n h à n h

X i n t r â n t r ọ n g g i ớ i t h i ệ u c ù n g b ạ n đ ọ c ĩ

T h á n g I I n ă m 2 0 0 5

NHÀ XU ẤT BÀN T ư PHÁP

Chương I Khái quát chung vế quyến tác già

q u y ể n só h ữ u t r í t u ệ (q u yển sở h ữ u tr ĩ tu ệ bao g ồ m q u y ể n tá c giá

ưà q u y ề n s à h ữ u cô n g nghiệp).

T h e o n g h ĩ a c h ủ q u a n , q u y ể n tác giá l à q u y ề n được p h á p l u ậ t

b á o h ộ c ú a t á c giá c h ủ sớ h ữ u tác p h ấ m đôi với t á c p h ẩ m v ã n học n g h ệ t h u ậ t v ã k h o a học q u y d ị n h t ạ i m ụ c 2 C h ư ở n g 1 P h ầ n

t h ứ s á u Bộ l u ậ t d â n sự; q u y ề n dược p h á p l u ậ t b ả o h ộ c ủ a người

b iế u d i ễ n đôi với c h ư ơ n g t r ì n h b i ế u d i ễ n c ủ a h ọ , c ủ a t ổ ch ứ c s ả n

x u á t b à n g ghi â m g h i h ì n h dối với s á n p h ấ m c ủ a h ọ v à c ủ a các

H KHÁI Q UÁT S ự HÌNH THẢNH VÀ PH ÁT T R IỂ N c ủ a p h á p

LU Â T V IẾ T NAM V Ể QUYỂN TÁ C GIẢ

1 S ự lùnh thành và phát tríển c ủ a pháp luật

V iệt Nam vể quyền tá c giả

T r o n g bôi c à n h c h u n g h iệ n n a y việc b ả o hộ q u y ề n t á c giá là môi q u a n t â m c ủ a n h i ề u nước, kể cả các nưóc p h á t triếii và đ a n g

p h á t t r i ể n N h i ề u nưỏc đ ã b a n h à n h các đạo l u ậ t về q u y ề n tác giá

t ừ vài chục n ă m n a y , t h ậ m c h í t ừ m ộ t t r ả m n ă m n a y h o ặ r l â u hđn

n ữ a C ù n g vổi s ự p h á t t r i ể n k h ô n g n g ừ n g c ủ a k h o a họo, c ô n g n g h ệ

và sự giao l ư u t h ư ơ n g mại, v ă n ho á giữa các nước n g à y c à n g mơ rộng, các đạo l u ậ t v ề q u y ề n t á c giả c ủ a n h i ề u n ư ớ c v ẫ n t iế p t ụ r được s ử a đổi, bổ s u n g hoặc b a n h à n h mỏi

ớ nước ta , lĩn h vực p h á p l u ậ t về q u y ề n t á c g ià đ ã dưỢc xây

đ ự n g t r o n g n h ữ n g n ă m t á m mươi N h à nưóc t a đ ã b a n h à n h một

sô v ả n b à n p h á p l u ậ t , t r o n g đó có q u y d ị n h việc b ả o h ộ q u y ể n tác giả n h ư H i ế n p h á p n ả m 1992, L u ậ t báo chí, L u ậ t x u ấ t b á n Bộ l u ậ t

h ì n h sự T u y vậy, t r ê n th ự c tế, việc bảo hộ q u y ề n t á c g iá đưỢc điều

c h ỉ n h c h ủ yếu t r o n g N ghị đ ị n h s ố 142-HĐBT Q u a m ộ t s ố n ă m

th ự c hiện, N g h ị đ ị n h s ố 142-H Đ BT đ ã tạ o t i ề n đ ể p h á p lý n h à m

đ á p ử n g yêu c ầ u b ả o vệ các q u y ể n và lợi ích hợ p p h á p c ủ a t á c giá

là c ă n cú đê cơ q u a n bảo hộ q u y ề n tác giả (n a y là C ụ c B á n quyền tác giả) th ự c h i ệ n việc đ ă n g k ý q u y ề n tác giá v à giái q u v ê t các

t r a n h c h ấ p vê q u y ề n t á c giả T u y n h iê n , t r o n g q u á t r ì n h t h ự c hiện

N ghị đ ị n h sô” 1 4 2 -H Đ B T đ ã bộc lộ m ộ t s ố h ạ n c h ế c á v ề nội d u n g

và h ì n h thức N h ừ n g h ạ n c h ê về nội d u n g n h ư m ộ t sô" đôì t ư ợ n g của

q u y ể n t á c g iá c h ư a được q u y đ ị n h bảo hộ n h ư c k ư ơ n g t r ì n h p h ầ n

m ề m m á y t ín h ; th ò i h ạ n bảo h ộ q u y ề n t á c giá cò n q u á n g ắ n (30

n ă m s a u k h i t á c giả chết), c h ư a có q u y đ ị n h về b ả o h ộ các quyền liên q u a n ( q u y ề n c ủ a ngưòi b i ể u diễn, c ủ a t ổ chức s ả n xuâ”t bàng,

đ ĩa ghi â m , g hi h ì n h và c ủ a t ổ chức p h á t t h a n h , t r u y ề n hình)

Bỉnh luận về quyến tác già theo pháp luật Việt Nam

Chưdng I K hái quát chung về quyển tác giả

N h ữ iig h ạ n c h é h ì n h thứ c n h ư Nghị ilỊnh sô 112-HF)BT là v ả n b á n dưới l u ậ t Iiẽn bị h ạ n c h ế về hiệu lực th i h à n h N g h ị đ ị n h n à y ch ư a

đ á p ứnịĩ (ìược cá c y ê u c ầ u đ ặ t ra t r o n g lĩnh vực b á o hộ q u y ề n tác gia ỏ nước t a t r o n g thời kỳ đ ầ u cún cõng cuộc c h u y ể n đỏi n é n kinh

tê ĐỎI vối nước ngoài Nghị d ịn h sô M 2 - H Đ B T c h ư a được coi là

v ã n b á n có g iá t r ị p h á p lý cao dê N h à nước t a t h a m gia các h iệp

đ ị n h s o n g p h ư ơ n p ho ặc d a p h ư ơ n g về q u v ề n tác giả

Đố k h ắ c p h ụ c các k h i ế m k h u y ô t t r ê n đ â y c ủ a N g h ị đ ị n h sô’ 142-H Đ BT n g à v 12/12/1991, ư ý b a n t h ư ờ n g v ụ Q uốc hội đ ã th ô n g

q u a P h á p l ệ n h b á o hộ q u y ê n t á r giá- Với bô’ cục 7 c h ư ở n g và M

đ iể u P h á p l ệ n h b á o h ộ q u y ề n tác giá đ à q u v đ ị n h tư ơ n g đối đ ầ y đú

và cụ t h ế n h ừ n g v ấ n đ ể về b á o hộ q u y ể n tác giá So với N g h ị đ ịn h

s ố 1-1‘2 -H Đ B T P h á p lệ n h b à o hộ q u y ề n t á c giá q u y đ ị n h đ ầ y đ ú hơn

về các đôi t ư ợ n g được b à o hộ b a o gồm cá p h ầ n m ề m m á y tín h : q uy

đ ị n h cụ t h ế các q u y ê n c ủ a tác giá, Vê thời h ạ n b ả o hộ, P h á p lệnh

d ã t ă n g thòi h ạ n b á o hộ dôi vái q u y ể n t á c giá t r o n g suô’t cuộc dòi

c ủ a t á c giá v à 50 n ă m t i ế p th e o n ã m t á c giả c h ế t N g o ài ra , P h á p

lệ n h còn q u y đ ị n h cụ t h ê vể mô’c t i n h thời h ạ n b ả o hộ đối với tác

s i n h q u y ề n t á c giá, r á r loại h ì n h tác p h ấ m dược báo hộ (’ác tác“

p h ấ m k h ô n g được N h ã nước b á o hộ thòi h ạ n b á o hộ q u y c n t á c pin

và hỢp đ ổ n g sứ d ụ n g t á c p h á m Bôn c ạ n h dó, t r o n g Mộ l u ậ t d ã n

sự c ũ n g bỏ su iig m ộ t sô quy đ ị n h mới so vỏi P h á p lệ n h báo hộ

q u v ề n t á c g iá n h ư : q u v đ ị n h cụ t h ê vể c h ủ sci h ủ u t á c p h á m , qu>'

đ ị n h liên q u a n đ ế n n g h ĩ a v ụ c ủ a ngưòi b ié u d i ễ n , c ủ a tố c h ứ c s á n

x u ấ t b ă n g , đ ĩ a ghi á m ghi h ì n h và c ủ a tỏ chức p h á t t h a n h ,

t r u y ề n h ìn h - Đ iế m c ầ n n h ấ n m ạ n h là Bộ l u ậ t d â n s ự chí đ ề c ậ p

đ ế n q u v ề n t á c g iả dưới góc độ ià m ộ t q u y ể n d â n sự C á c v ấ n dc

k h á c liên q u a n đ ế n việc q u à n lý n h à n ư ớ r về q u y ề n t á í ’ g iá tihư

q u a n trọ n g s a u đây:

■ Bước d ầ u xây d ự n g n ề n m ó n g ch o ý t h ứ c t ô n t r ọ n g p h á p l u ậ t vê' q u y ể n táo giả t ừ p h ía các cơ q u a n , tô chửc, cá n h ã n sứ (lụng tái' phíiim: góp p h ầ n giáo d ụ r ý th ứ c tôn t r ọ n g q u y ể n t á c giá t r o n g n h â n

d â n ; t ạ o l ậ p n i ề m t i n cho đội n g ù n h ử n g ngưòi s á n g t á c vào s ự báo

Chương I Khải quát chung vé quyến tác già

hợp t á c quôc t ẽ t r o n g linh vực q u y ế n tác giá, V iệt N a m d ã ký kết

h a i H i ệ p đ ị n h song p h ư ơ n g vồ Cịuycn l á c giỉi với H o a Kỷ và T h ụ v

Sì v à d ã kỹ Hiộp đ ị n h thiíííníí mại Việt N a m - H oa Kỳ troĩiỊĩ dó một p h ồ n r ấ t q u a n t r ọ n g cua Hiộịi đ ị n h n à y là quyềii sớ h ữ u tn' tuệ Nfĩàv 26 t h á n g 7 n ả m 2001 Việt X a m đ ã c h í n h th ử c gia n h ậ p ( ' ò n g ưỏc B orn vể b á o hộ q u y ề n tác giá, ( ’ỏ n g ướr B e rn có hiệu lực

■ I’h á p l u ậ t về q u y ể n t á c gin là ỉĩn h vực mới đưỢc h ì n h t h à n h

và p h á t t r i ế n ỏ Việt N a m Đny là một lĩnh vực k h ó v à phức tạ p đòi hòi p h á i h i ế u biết, n ắ m được lý l u ậ n k h o a học và có n h i ề u k in h

n g h i ệ m th ự o tế Vì vậy, n h iề u c h ế d ị n h p h á p l u ậ t c h ư a dược xáv

d ự n g t r ê n cơ sở k h o a học p h á p lý

- Hệ t h ố n g v ã n b á n p h á p l u ộ l về q u v ề n t á c giá c ủ a nitởc t a ròn

p h ứ c t ạ p gồm n h i ê u vãn b a n do n h i ề u c á p b a n h à n h , có n h ừ n g

k h o a n g tr ô n g , n h ư n g c ũ n g có n h ừ iìg q u y d ị n h c h ồ n g chéo, th iê u

t í n h t h ô n g n h á t về nội (Ỉuỉig và r h ư a c h ậ t c h ẽ t r o n g diễn dạt

N h i ề u k h á i n i ệ m p h á p l u ậ t t r o n g lĩnh vực q u v ề n tác giá c h ư a được

q u y ilịnh rò n g h ĩ a n ô n k h ô n g đượf h iế u v à á p d ụ n g t h ò n g n h ấ t

T ó m lại, p h á p l u ậ t về q u y ể n tí\c giá ớ V iệ t N a m còn r ấ t mới

T u y k ẻ t q u á d ạ t dược còn h ạ n chế c h ư a tư ơ n g x ứ n g với yêu cầu

p h á t t r i ể n và hội n h ậ p , s o n g có t h ê t h ấ v , p h á p l u ậ t vê q u v ể n tác giá c ú a V iệ t N a m đ ã có n h ữ n g bưốr p h á t t r i ể n n h â t đ ịn h T ro n g thòi g i a n tới, việc h o à n c h í n h h ệ t h ó n g p h á p l u ậ t v à g ia n h ậ p Điểu ưổc quôc tô v ề q u y ề n tác giá t ă n g riròng sự h i ể u b i ế t và t h ự c thi

p h á p l u ậ t t r o n g l ĩ n h vực n à v là yêu c ầ u bức t h i ế t nh<ằm k h u y ế n

k h íc h nội l ự r s á n g t ạ o và d á p ứng n h u c ầ u hội n h ậ p quôc tê

11

Bỉnh luận về quyền tác già theo pháp luật Việt Nam

2 H ệ th£mg vản bản pháp luật hiện hành vể

qu yền tá c gỉâ và văn bản pháp luật c ó liên quan đến quyền tác già

H ệ t h ô n g v ã n b ả n p h á p l u ậ t h iệ n h à n h về q u y ề n tác g iá và cóc uãn b ấ n p h á p l u ậ t có liên q u a n đ ế n q u y ề n tác g iả bao g ồ m :

• H iệ p đ ị n h g iữ a C h í n h p h ủ C ộng hoà xã hội c h ù n g h í a Việt

n g h ĩa V iệt N a m v à C h í n h p h ủ Hợp c h ủ n g quổc H o a Kỳ n ả t n 2000;

- H iến p h á p nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt N a m n ã m 1992;

• Nghị đ ị n h sô’ 76/CP ngày 29/11/1996 c ủ a C h í n h p h ú h ư á n g dẫn thi h à n h m ộ t sô" q u y đ ị n h vô' quyển tác giả tr o n g Bộ l u ậ t d â n sự:

Chưong I Khát quát chung vé quyến tác già

• Nghị đ ị n h sô 61/2002/ N Đ - ( ’P n g à y 11/6/2002 c ú a ( ' h ĩ n h p hú

về c h ế cỉộ n h u ậ n bút:

• ( \ ) n g v ã n sô’ 97/KHXX npà\' 21/H/1997 r ủ a T o à á n n h ã n d â n tỏi CỈỈO xác đ ị n h t h ầ m qiiycn ịĩiíii q u y ê t t r a n h c h ấ p vể q u v ể n táo giii quyổii sớ h ữ u công nghiệp;

m ột sô qu>' đ ị n h c ủ a Bộ l u ậ t d â n s ự t r o n g việc g iá i q u y ế t các t r a n h

c h ả p liên q u a n đ ế n q u v ể n tác pià tại Toà á n n h â n d â n tôi cao;

- T h ò n g t ư Hôn tịch s ố :ì 1/2003/TTLT-IìV H T T - B X I ) n s à y 24/01/2003 c ủ a Bộ V ã n h o á • T h ô n g tin và Bộ X â y d ự n g h ư ớ n g d ầ n

v ề q u y ể n t á c giá đôi vói tác p h á m k iến trú c ;

q u y ế n c ủ a t á c giả c ủ a c h ú sớ h ữ u " tác p h ẩ m , được c h i a t h à n h hai

' Ciui sờ hửu líic phẩm dược íiiiai là nRưõi nắm I‘ã(' quyển tài sán hoẠc iliụTii kiiih lõ’ dối vrfi tác |)ham

13

n h ó m c h í n h là q u y ề n n h á n t h â n và q u y ề n t à i s á n Đòi tưỢng bao

hộ c ú a q u y ề n tác giá là t h à n h q u a lao động tn' t u ệ s á n s tạ o ciia tác giá, c h i n h xác hdn là s ự t h ế h iệ n ý tưỏng-

Quyén n h ả n thẫn của tác g iả đối với tác ph n m bno gồm; q u y ề n đạt

tên cho tác p h ắ m quyền đưỢc đ ù n g t ê n t h ậ t hoặc b ú t d a n h t r ô n tá(' phâim; quyền đưỢc nêu tê n t h ậ t hoặc b ú t d a n h khi tác p h ấ m diíỢí' cỏiig bô', sử dụng; quvền cho p h é p hoặc khô n g cho p h é p ngưòi khác công bỏ,

sử d ụ n g tác p h ẩ m và quvển hảo vệ sự toàn vẹn r ủ a tác p h a m (.'iu-

quyển n h â n t h â n n à y của tác giả được bảo hộ vô thòi h ạ n và k h ô n g có

kh á n à n g c huyế n giao, t r ừ quyển công bô’ và sứ d ụ n g tác phám ,

Q u yền tài s á n của tác g iả hoặc ch ú sớ h ữ u tác p h à m (hay còn gọi

là q u y ề n k i n h tế) bao gồm: quyển ditợc hưòng n h u ậ n b ú t t h ù lao klii tác p h ấ m được sứ d ụ n g và quyền được hưỏ n g các Idi ích v ậ t r h ã i

khác t ừ việc cho ngưòi khác sứ d ụ n g tác p h ấ m (Điều 751 (Điều 7S8i

và Đ iề u 752 (đả bò) Bộ l u ậ t d â n sự) Q u v ền tài s á n c ủ a tác giá ch ủ

sở h ữ u tác p h ẩ m được bảo hộ tới 5 0 n ă m sa u k h i tác g iá chết và có

th ế đ ư ợ c chuyến g ia o và báo đ á m cho việc thi h à n h n g h ĩa vụ h o ặ c có

th ế bị tịch biên để th i h à n h nghĩa vụ P h ạ m vi quyồn t à i s á n c ủ a tiH' giá t u ỳ thuộc vào việc tác giả có ià c h ú sớ h ữ u tác p h ấ m h a y không

C õng ưóc B e r n e và p h á p l u ậ t c ủ a n h i ề u nưỏc q u y đ ị n h q u y ề n

t à i s á n c ủ a t á c giả là q u y ề n dược k h a i t h á c các giá trị k i n h t è cúa tác p h ẩ m Tác giả có t h ê t ự m ì n h k h a i t h á c các giá trị k i n h t ế c ủ a tác p h á m h o ặ r cho p h é p người k h á c k h a i t h á c giá trị k i n h t ố r ú a tác p h ẩ m Vì vậy, q u y ề n cho p h é p hoặc k h ò n g cho p h é p người k h á c

sử d ụ n g t á c p h ẩ m là q u y ê n t à i s á n c ủ a t á c già

Q u y ề n tác g iá đối với các tác p h ả m v ă n học, n g h ệ th u ậ t, k h o a học p h á t sinh k hi t á c p h ẩ m đưỢc s á n g t ạ o r a v à đượo t h ế h i ệ n dưới

h ì n h t h ứ c v ậ t c h ấ t n h ấ t định'" S ự p h á t s in h c ú a q u y ể n t á c giá

Binh luận vế quyển tác giả theo pháp luật Việt Nam

Pháp luật nưỏc- ta yêu cầu tác lihãm phái cìượr LhẾ hiện dưỏi hình thức vậĩ chất nhất định mới dược báo hộ (Diều 745 Bộ luậl dân sự) Có ỈIỘ thống ịiháp luật chi vêu cầu tár phắm đượr lliể' hiện dưới hình thức có thê nhận líiêl

Chương I Khái quát chung vế quyến tác già

k h ô n g p h ụ t h u ộ c vào việc tác p h à m có dưực còng b ố h a y không dược c ô n g bô' v à r ủ n g k h ô n g p h ụ th u ộ c vào t h ú tụ c d ă n g ký b á o hộ

t á c p h n n i tại cd q u a n n h ã n ư ó r r ó t h â m q u y ể n

T á c p h ấ m được báo h ộ thpo quyốn t á c giá là các t á c p h ẩ m văn

học, n g h ệ t h u ậ t và k h o a học các tiu' [ỉhắm đó p h á i ih u ộ c các loại

h ìn h tá o ])hãm đượr liệt kê tại k h o a n 1 Đ icu 717 (đà bó) ỉ?ộ lu ậ t

d à n sự C’ác t á c p h ắ m n ã y dược báo hộ k h ô n g |) h ã n l)iột h ì n h thức, ngôn Iiịĩừ t h e h i ệ n v à c h ấ t lượnp c ù a tnc pháni

M ột t á c phiâm dược b á o hộ thpo l u ậ t về q u y ể n t á r giá th ì tác

p h ô m dó p h á i là k ế t q u à lao động ti i tuệ sán ịĩ t ạ o c ú a con ngưòi'"

p h á i t h e h iệ n dược t í n h r i ê n g c ủ a tãc siíi v à táo p h â m dó p h á i đưỢt'

cô đ ị n h dưổi m ột d ạ n g v ậ t c h ấ t n h ấ t dịnh'-’

l ỉ a n h giới tư ơ n g dối giữ a p h á p l u ậ t vế q u y ể n t á c giá v à p h á p

l u ậ t v ế q u y ể n sổ h ủ u còng n g h i ệ p là ớ c h ỗ q u v ổ n t á c giá chi báo hộ

các h ì n h thử(' t h ế h iệ n s ự s á n g tạ o ý tifờnfĩ c ủ a t á c giá m à khôiìg báo hộ ý tiíỏíig t h ế h iệ n trong: tác p h á m T r o n g khi đó quy ền sơ

h ữ u ('niig n g h i ệ p dôi với s á n g ('hê phAp h ữ u ích sẽ báo hộ

c h í n h ý tvíỏng s á n g tạ o c ủ a giái pháỊ) kỹ t h u ậ t

BÁN G ĐĨA GHI ÂM GHI HÌNH VÀ Q UYỂN CÙ A T ổ CHỨC PH ÁT THAN H T R U Y Ề N HÌNH (Q UYẾN LIÉN QUAN)

Đ ỏ i tượnịỉ báo h ộ c u a bộ p h ậ n |)hãi) l u ậ t n à y là t h à n h q u á lao

đ ộ n g o ủ a người b iểu d iễn (tưđnịĩ tự Iihư t h à n h q u á lao đ ộ n g s á n g

t ạ o c ủ a t á c giá) và t h à n h q u á líỉo dộnịĩ (lầu t ư đổ s á n x u ấ t r a b ã n p

(ììa c ủ a c á c t ỏ c h ứ c Síin xuíVt b ă n g (lĩn g h i â m g h i h i n h v à r ủ a c á c

Ví (lụ; niộl l)ữc traiih (io niộl 1’011 k!ii võ ra khônịĩ dược xpin là lác phãm

vì không phíii là Ino (lộnfí Iri luệ «'ủa con ntỉiíòị

- V'í ilụ; lár phiim phái (ỉiíric viêt ra Irôn clưới (ií.mg chĩl viêl hoặc hinli

vẽ lỉược rIìi Ain phi hinli hoặr diííír phi liii tli(V) kv ihuẠl số

15

Các q u y ề n c ú a ngưòi biếu diễn, c ù a t ố chửc s á n x u ấ t b á n g , cììa

ghi â m , ghi h ì n h và c ủ a tổ chửc p h á t t h a n h , t r u y ề n h ì n h ch ủ vếu

là q u y ề n tà i s ả n t r ừ q u y ề n được giới t h i ệ u k hi b iế u diễn và q u y ể n

dược bảo hộ h ì n h tượng biếu diễn k h ô n g bị x u y ê n t ạ c và quyền dược ghi t ê n t r ê n bảng, đìa ghi â m ghi h ì n h c ú a người hieu diỗn.Các q u v ề n c ủ a tô chức s ả n x u iú b ă n g đĩa ghi â m ghi h i n h Víì

c ủ a t ổ chức p h á t t h a n h , t r u v ể n h ì n h được b á o hộ có thời h ạ n Thòi

h ạ n bão h ộ đôì vói q u y ề n c ủ a các tỏ chức s á n x u ấ t b ă n g , dìa ghi

â m ghi h ì n h được bảo hộ 50 n ă m kế t ừ n g à v b ả n g , đ ĩa ghi â m , ịĩhi

h ì n h lầ n đ ầ u t iê n được công bố phô biến và c ủ a tô chức p h á t

t h a n h , t r u y ề n h ì n h c ũ n g là 50 nAm kế t ừ n g à v p h á t s ó n g lầ n dầu Riêng q u v ê n c ủ a ngưòi b iể u diễn, p h á p l u ậ t V iệt N a m o h ư a quy

Binh luận vể quyền tác già theo pháp luật Việt Nam

1 Khái nỉệm v ề b á o h ộ quyền tá c giả

B ảo h ộ q u y ể n tác g iả có n g h ĩ a là b á o vệ q u y ề n c ủ a t á c giá, cũng

n h ư c ủ a c h ủ sở h ữ u t á c p h ẩ m v ã n học, n g h ệ t h u ậ t , k h o a học: là bào

vệ q u y ể n liên q u a n c ủ a người b iế u diễn, c ủ a tô c h ứ c s á n x u ấ t b ả n g

Chương I Khái quát chung vế quyến tác già

ghi ntn, ghi h ì n h và c u a t ố r h ứ r p hát t h a n h , t r u v ể n h ì n h trước s ự xâm p h ạ m c ủ a ngưòi khác; là b á o vệ q u y ề n n h â n t h â n v ã q u v ể n tài

s á n c u a các c h ủ t h ể nói tr ô n dối vỏi các t h à n h q u á lao đ ộ n g t r í tu ệ sáiig tạ o hoặc t h à n h q u á d ầ u t ư r ù a họ

P h á p l u ậ t vé q u y ề n tác giá bao hộ q u v ể n c ủ a t á c già củn c h ú

sớ hOii t á c p h à m , c ú a người b iếu diễn, c ủ a các tô’ chứ c s á n xuâ”t

b àn g , ctìa ghi â m t h a n h , ghi h ỉ n h đỏi vói t h à n h q u à lao đ ộ n g s á n g tạo ho ặc đỏi với t h à n h q u á đ ầ u t ư c ù a họ Các t h à n h q u ả lao động

s á n g tạ o v à t h à n h q u a đ ầ u t ư n à y dượr phố’ biến, t r u y ề n b á th ô n g

q u a con ngiíòi v à n h i ể u p h ư ư n g tiệ n k h á c n h a u , k h ô n g chỉ b ă n g

h ì n h th ứ c ấ n p h ấ m m à còn b ằ n g ghi â m p h á t t h a n h , t r u y ề n hình,

d iện á n h các hệ t h ô n g lưu t r ù v à t r a c ứ u đ ù liệu đ i ệ n tử kỹ t h u ậ t

sò và I n t e r n e t Do vậv việc b á o hộ q u v ể n tác g iá t r o n g bôi c á n h

h iện n a v c hịu s ự chi phối r ấ t n h i ể u v à o s ự t i ế n bộ k h o a học kỹ

t h u ậ t , dặc b iệ t t r o n g lình vự r tin học kỹ t h u ậ t số

Việc b á o h ộ q u y ề n t«ác giá m a n g t í n h quốc gia, có n g h ĩ a là bảo

hộ q u y ề n tác giá t r o n g p h ạ m vi b iên giới v à t h e o p h á p l u ậ t của

t ừ n g quôc gia T u v n h iô n , tr o n g bối c á n h h iệ n n a y , k h i s ự giao lưu

v ă n hoá k h o a học, giáo dục, s ự t r a o đôi t h ô n g tin, s ả n p h ẩ m , dịch

vụ giữa các nưốc n g à v r à n g tỉ\ng và ti t r ọ n g các đôi tư ợ n g được báo

hộ q u v ề n tác giá ở mỗi s á n p h ắ m , dịch v ụ lư u t h ô n g t r ê n th ị t r ư ờ n g

n g à y c à n g lớn, v ượt trội v ề giá t r ị so với đỗì t ư ợ n g v ậ t c h ấ t, m ột

m ặ t đòi hòi môì q u a n hộ **bão hộ - c ạ n h t r a n h ” t r o n g k i n h tê v à

t h ư ơ n g m ạ i quốc t ế k h ô n g ohí được diều c h i n h b ằ n g công cụ t h u ế

q u a n , p h i t h u ế q u a n hoậ(’ đ ầ u tư, nià còn p h ả i đ ậ t dưỏi s ự kiếm

s o á t c ủ a h ệ t h ô n g sớ h ữ u t r í t u ệ nói c h u n g M ậ t k h á c , các quốc gia

c ầ n t ã n g c ư ờ n g h ơ n n ữ a s ự hỢp tác quốc t ế t r o n g lĩn h vực b ả o hộ

q u y ề n t á c giã đ ồ n g thòi h ư ớ n g tới s ự n h â 't t h ể h o á t r o n g lĩ n h vực

p h á p l u ậ t b á o h ộ q u y ể n t á c giá Đế có t h ẻ d á p ứ n g được n h O n g yêu

17

c ầ u t r ê n các quỗc gia c ầ n ký k ế t hoặc gia n h ậ p cóc d iề u ước quôc'

tê s o n g p h ư ơ n g v à đ a p h ư ơ n g về b ả o hộ q u y ể n t á c giã

Việc bào h ộ q u y ề n tà i s á n củ a tác g iá, ch ú s ớ h ữ u tác p h á m , của người biếu d iễ n c ũ n g n h ư củ a tỏ chức s á n x u ấ t b ó n g , đ ĩa g h i

â m , g h i h ìn h được giới h ạ n trong m ộ t thời g ia n n h ấ t đ ị n h

Binh luận về quyến tác giả theo pháp luật Việt Nam

Vi dụ: quyền tài sán cún tác gió đỏì vớì các tác

p h ă m uăn học, nghệ thuật, khoo học ilược hào hộ trong suốt cuộcđỉỉi cùa tác già và 50 nám sau khi tác giá chết (khoán 2 Điều 766 (đã bó) Rộ luật dàn sự).

Đối vổi t á c p h ẩ m đ iệ n ả n h p h á t t h a n h , t r u y ề n h ì n h , vi-di-ô và tác p h ẩ m di cào, th ì q u y ề n t à i s á n đôi vói n h ữ n g t á c p h á m đó đưỢc bảo h ộ t r o n g thòi h ạ n 50 n ả m , k ể t ừ n g à y t á c p h ấ m được c ô n g bò

lầ n đ ầ u t iê n (k h o ả n 4 Đ iều 766 (đà bỏ) B ộ l u ậ t d à n sự) Đối vổi t á r

p h ấ m k h ô n g rõ tác già hoặc t á c p h ấ m k h u v ế t d a n h , n ế u t r o n g thòi

h ạ n n ă m mươi n ă m , k ể t ừ n g à y t á c p h ẩ m được công b ố lầ n đ ầ u tiên

m à xác đ ị n h được t á c giả th ì q u y ề n t à i s ả n đối với t á c p h ẩ m đưỢc báo hộ t r o n g thòi h ạ n 50 n ă m t í n h t ừ n g à y xác đ ị n h dượr t á c già

{khoản 5 Đ iều 766 (đá bỏ) B ộ lu ậ t d á n sự).

T ro n g trư ờ n g hợp q u y ề n n h â n th á n c ủ a tác giá, c ủ a người biểu

diễn, q u y ế n t à i s ả n c ủ a t á c giả, c ủ a c h ủ sở h ù u c ủ a ngưòi biếu diễn, c ủ a t ổ chức s ả n x u ấ t b á n g , đ ĩa ghi h ì n h , g hi ủ m , c ủ a tổ chức

Điều 131 B ộ l u ậ t h ì n h sự Ngưòi n ắ m giữ q u y ề n n h â n t h ả n và/hoặc

q u y ể n t à i s ả n đôi với t á c p h ẩ m còn có t h ể yêu c ầ u cơ q u a n h ả i q u a n

á p d ụ n g b iệ n p h á p k h ẩ n c ấ p t ạ m thòi đôi với h à n g h o á x u ấ t n h ậ p

k h ẩ u , n ế u t h ấ y có d ấ u h iệ u x â m p h ạ m q u y ề n t á c giá c ủ a m ình

Chưđng II Quy định chung vế quyén tác giả

C hương ì ì

Q U Y Đ Ị N H C H U N G V Ể Q U Y Ể N t á c G I Ả

I T Á C GIẢ

1 Khái niệm “tác g iả ”

K h á i n i ệ m “tác giá" được qu y d ị n h t ạ i k h o á n 1 Đ iều 745 Bộ

lu â t d â n s ư n h ư sau:

"Tac giá là ngi/iti frực tiếp sáng tạo toàn bộ hoặc một phan tác phàm văn học nghệ thuật, khoa học".

T h e o đ ị n h n g h ĩ a t r ê n th ì tác già p h á i là t h ê n h â n , vì chi có thê

n h â n mới có k h á n ă n g lao đ ộ n g tr i t u ệ đê s á n g t ạ o r a t á c p h ẩ m , Điểu n à y có n g h ĩ a là p h á p n h ã n h o ặc các c h ú t h ê k h á c k h ô n g t h ế

là t á c giá, m à c h i có t h ể là người n ắ m giữ cá c q u v ể n k i n h tè (chủ

sớ h ữ u q u y ề n t á c giá)

T á c giá p h á i là ngưdi Irực liốỉ) wáiig Lạo r a t á c p h ấ m h o ặc m ột

p h ầ n t á c p h ấ m C á n h â n , tô chức k h á c l à m các công việc hỗ trỢ,

19

Bỉnh luận về quyển tác già theo pháp luật Việt Nam

không phái là tác giá cùa tác phàm Người Ihoặc pháp nhán) đưa ra V tiỉiMgđật hàng dê táv fỉiã soiìịi (ác không phái là lãc gió.

Tác già có t h ế là người s á n g tạo r a toàn bộ hoột' một p h a n tác phẩm Trong trường hỢp một n ^ ờ i sáng tạo r a m ộ t t á c p h à m trọn vẹn thì người đó là tác già của tác phầm Đôì với trư ờ n g hỢ]) một người

s á n g tạo r a một p h ầ n tác phẩm , thì sẽ x u ấ t hiện hai k h a n ã n g là:

T r o n g trư ờ n g hợp m ộ t tác p h ẩ m được tạ o n ê n do sự s á n g tạo

c h u n g c ủ a n h i ề u ngưòi và các p h ầ n đóng góp c ủ a mỗi người khô n g

th è tá c h riêng để s ủ đ ụ n g độc lậ p (khoán ĩ Đ iếu 755 iđ à bóíi thi

n h ữ n g ngưòi t h a m gia s á n g tạ o tác p h ấ m là đổng tác già"' Trong trư ờ n g hợp n«^v, các dồng tác già sử d ụ n g và đ ịn h đ o ạ t q u y ề n tác giá

c ú a m ìn h thoo chê đ ị n h sỏ h ủ u c h u n g hợp n h ấ t được q u y đ ịn h tại

k h o ả n 2 Đ iểu 2 3 6 (Điếu 221) ưà Đ iếu 3 7 (Điểu 41) B ộ l u ậ t d á n sự.

P h ẩ n t á c p h ẩ m là m ộ t bộ p h ậ n độc lậ p (k h o á n 2 Đ iế u 755 uỉà bỏ) B ô l u ậ t d à n sự)'-'.

V i dụ: một giáo trình giáng dạy (lo nhiều người viết, mỗi ngưiti viết một hoặc nhiều chươnịi nlìấí định Các chương do các tác giá viết có thê lách ra

đ ế s ừ dụng độc lập và việc sử d ụ n g riêng các chương, phần của cuốn sách không là m phươỉig hại dến toàn bộ tác phẩm chung Trong trưìtìig hifp nàv chương được xem là íác p h à m độc lập và người viết một h(yặc nhiều chư<fng của cuỏn ĩiách là fác giá cùa tác p h â m (phần m inh víèỉ) uò đồng thìti là đổng tác giá cùa cuôh giáo trinh chung Trong trưitng hợp

Xem chì tiél phần bình luận về Điều 755 Bộ luật dân sự

® Về mặt lý luận, quan điểm coi các tác giả của các phồn độc lậj) lã đồng tãr

giả không thuyết phục được giới khoa học, Dâv là mội vấn dề mà khi nghiên

cứu sửa đổi Bộ luật dân sự cần được lưu ý

Chương II Quy định chung vé quyến tác già

i'ãcđốnị< tác gió khũiìịí It> th m thuận khác, mỗi tác giá ct) qt/vrn sứ dụrìịĩ riêrìg hiệt phán tóc phani vủa mình

f ã (ĩưtk- h ỉ ù h g vai- ( Ị i n v n f ã c ị Ị i á ( í i ù vớt phán đ ỏ

Khoíín 'ỉ Đ iề u 2 Nghị đ ịn h sỏ 76/(’l’ q u y dịnh:

"Dê (tược còriỊĩ nhận là tãv già rthữnịỉ ngưiĩi trực liếp sãiìịỊ lạo ra toàn bộ hoặc một phẩn tác phảm, tìỊiười sưu tam những tác phẩm đâ cỏnịỉ bo (ĩế làm tu\ến tập, hỢp (uvến sắp xôp theo một vhú thê nhát ítịnh có tinh sánịỊ tạo phái dí' lẽn thật hoặc bũt danh trớn (ác phẩm ctược công bt), phô hièn".

P h á p l u ậ t q u y đ ị n h "phái" x u ấ t p h á t t ừ lợi ích c ũ a t á c giá vì ngiíòi g h i t ê n h o ặ c b ú t d a n h t r ê n t<ác p h a m công bô được s u v đoán

Một sỏ diêm cắn ìưu V vế khái niệm “tác già"

Xhiếu hệ thông pháp luậl về (juycn Lãc ịĩiá sủ dụnj» ị)hư(JnỊỊ p h á p s u y d o ã n l á c giá Iiỉíhla là ngưòi

n à o cỏ l«‘n (lẽ n t h ặ l h o ặ c b ú l d a n h ) d ề t r ò n tả e phấm, thì ilược suy đoáii là lác già của lác pham dó

l iừ trường hỢp có bần^ĩ chửnfĩ nKiíỢí’ lại ỈÍAy là mộl lỊuy (i-ịiiỊi r:Vl liện lợi Víì hiộii (]iuì (ỉõi V(ìi lioạl dộng qiiiin lý

21

Trong một số hệ ihÔMíĩ pháp luật vồ <juy(M> 1!II- [

giá khái niệm ‘ lãc giá" khôiiịỉ nhũng lii i h r T t h i ì i i :

mà ròn ró lh(' ià pháp nhân hoặ(' lô chửc nõii viị-c xác đinh tác giá là Ihc nhán không f ầ n tliiốt lioi.H' '

Binh luận về quyển tác già theo pháp luật Việt Nam

2 Những người đưỢc co i là tá c giả

Ngoài đ ị n h n g h ĩ a vè t á c giá dược quy d ị n h t ạ i k h o á n ĩ 2 Divu

745 (Điều 736) B ộ l u ậ t d â n s ự quv đ ị n h n h ữ n g người s a u d ã y cùníĩ

được còng n h ậ n là t á c giả:

- Ngưòi dịch t á c p h â m t ừ ngôn n g ủ n à y s a n g ngôn n g ữ k h á c là tác giả c ủ a t á c p h ẩ m dịch đó;

- Người p h ó n g t á c t ừ tác p h ấ m đã có người cái biôn, c h u y ê n

t h è tác p h ẩ m t ừ loại h ì n h n à y s a n g loại h i n h k h á c là t á c giíi ('ủa

t á c p h ấ m p h ó n g tác cải biên, c h u y ể n t h ể dó;

- Người biên s o ạ n , c h ú giái, t u y ế n c h ọ n t á c p h ẩ m c ù a ngưòi

k h á c t h à n h t á c p h ẩ m có t í n h s á n g tạ o là t á c giã c ủ a t á c p h ã m biÓM soạn, c h ú giái t u v ể n c h ọ n đó

Ngoài n h ù n g đôi tư ợ n g t r ê n , k h o á n ‘1 Đ iề u 2 N g h ị (lịnh sô

76/CP còn q u y định:

"Người siỗi tấm những tác phấni (ĩã ãmịí hà ciio người, khác đê làm tuyến tập, h (p tuyên, sắp xữp thi-o một chủ đề nhất định, có tính ítáng tạo thi ttiAk' mnịỉ nhận là tác giá cùa tóc phấm tuvẽn tập huặc h(tp tuvẽn".

Q u y ể n t á c g iả n à y k h ô n g ả n h h ư ó n g đ ế n q u y ề n c ủ a t á c tác

p h ắ m gổc

Các loại h ì n h tác p h ấ m được liệt kê t ạ i k h o á n 2 Đ iếu 745 (Diều

736) Bộ ỉ u ậ t d ở n s ự và k h o á n 2 Đ iều 2 N g h ị đ ị n h S Ô '7 6 /C P c-ũng

là i h n n h q u á lao đ ộ n g s á n g t ạ o o ú a ngưòi dã t ạ o r a t á c p h á m đó

T u y n h i ê n , lao d ộ n g s á n g t ạ o c ủ a n h ó m ngưòi n à y được th ự c h iện

tr ô n cơ sớ d ã có s ự tồ n tại tác p h á m hoặc n h ữ n g tác p h ă m cúa ngưòi k h á c Do vậy, tác giá c ủ a tác p h à m dịch, p h ó n g tác, cái biên,

c h u y e n t h ế biên s o ạ n , c h ú giải và t u v ế n chọn p h á i ghi rỏ t ê n tác giíi t á c p h à m gòo và k h ô n g được ghi t ê n m ình n g a n g h à n g vói tác

t á c p h a m gôc

3 Phân biệt-tác giả và những người khác đã đón g g ó p cô n g sứ c vào việc tạ o ra tá c phẩm

Chưdng II Quy dính chung về quyến tác giả

T ác giá dich th ự c c ủ a m ột táo p h ẩ m là ngưòi đ ã t r ự c t i ế p tạo

ra tác p h â m b ằ n g lao d ộ n g s á n g tiỊO c ủ a mình C á n h â n , tô c h ứ r làm cõng việc hỗ trợ đ ó n g góp ý kiên hoặc c u n g c ấ p p h ư ơ n g tiện

kỹ t h u ậ t , t ư liệu, c u n g c ấ p tài c h ín h , d ư a ra các ý t ư ớ n g đ ế ngưòi

k h á c s á n g tíỊo th ì k h ô n g p h á i là tác

giá-Vi dụ: ngưèti cung cấp các tư liệu cho ngưiri khác uiét thành một cu<yn liểu thuyết thi không phái là iác giã cúa tác phãni đó; ngưiti đã hỗ trỢ về m ặt tài chinh cho ngưìỉi khác sáng tạo ra tác phẩm , thi cũng khõnịỉ phái là tác giá cũa tác phàm.

T á c g iá có t h ê đ ồ n g thòi là c h ú sỏ h ữ u t á c p h á m hoặc có th ế

k h ô n g đ ồ n g thòi là c h ú sỏ h ữ u t á c p h ẩ m Đê p h à n b iệ t h a i tr ư ò n g hợp t r è n phni x é t x c m khi s á n g tạ o t á c p h ẩ m , t á c giã đ ã s á n g tạo

m ột c á c h dộc lập b ằ n g thời g ian và p h ư ơ n p tiệ n v ậ t c h ấ t c ủ a cá

lập, b ă n g thời g i a n và p h ư ơ n g t i ệ n v ậ t c h á t c ủ a c á n h ã n m in h : việc s á n g t ạ o k h ơ n g p h à i do t á c giá n h ậ n n h i ệ m vụ l ừ cơ q u a n ,

tố chức nơi m ì n h l à m việc giao ch o và việc s á n g t ạ o óiig k h ỏ n g

n ằ m t r o n g hợ p đ ồ n g s á n g t á c m à t á c già đ ã k ý k ế t V(ii cớ q u a n , tơ’ chức, c á n h â n k h á c , th ì t r o n g t r ư ờ n g h ợ p n à y , t á c guí dồiifĩ

II CHỦ S ỏ HỮU TÁ C PHẨIA

Bỉnh luận về quyển tác già theo pháp luật Việt Nam

' Xem chi liết tại phần giái thích về Điếu 747 Bộ luật dân sự,

Xem chi tiết tại phần piải ihíoh vế Diều 753 Bộ luậl dán sự,

Chương IL Quy định chung vế quyến tác giả

• Tav ịỊÌà lờ chù sà hừiỉ fi>àn hộ híỉậr một phẩn tác phàm do minh sànịỊ tợo frừ irưìừìỊỉ hơp tác phám (tượv sàììỊỊ iọ<i ihco nhiệm vụ (tư<k' ỊỊÌQO, theo h(tp (tổng:

• Các ciòn^ iav ịỊĩCí là ('hù sờ hữu vhunịĩ tòc phàm

do họ vunịỉ Honịi Ịạo, irừ trươnịỉ hợp tàv Ịìháìv dược

m tìg Ịạo theo ììhiệm vụ (tượv ịỊÌau, iheo hỢp iíôriịi:

• C(i quan, lò vhứ( Ịỉicto ììhiệm vụ vho iớv giá tà chú sớ hữu Ịịìờn hò hoặc một pháìì táv phàm da iỏc ịỊÌã tạo nhiệm vụ ry]à Vii qunn haặc tô chửv ịỊỉoa:

• Ca nhán luKiv iô chửc ỊiiOiỉ kvi hỢp itòtìịỊ sánịỉ tọa Viù iáv gia lở (‘hu sờ hừu iỉìờiì hi) biíặv nìột phán tác p h à m do tác giá sátìỊỊ tạo ihvo hỢỊ) dồnịỉ:

• Nịịưiù thừa kè theo di ('huv hiìặi' llìCii pháp luậỉ

c ũ a t a c ịíia la c h u Sii h ừ u t ò v p h ấ t ì ì (iìMc t h ừ a kò

tronn irưiPìịí hợp tàcỊỊĩà iUtììịi ỉhiti Ịa vhù sờ hừu tái' pbấm do:

• Cá nháìi hiiặc tỏ vhức dưựi' chu sờ hữu tác pháìy} iqit\ (ĩịnh tai vác (ĩiếm trên iỊà\ của khiián ì ỉìiéu ná\'í chuvèn ịỉiao càc (Ịiỉvến cùa minh íUiỉ cời

i à c p h à m ỉ h e o híỉỊ) ( ỉ ô n g l ờ c h u Si) h ừ u i Ị u y è n d ư Ợ c vhuyèn ịiioii.

ĩ^háp l u ậ t vẽ q u y ề n tcáo già bào hỏ t h à n h q u à lao d ộ n g s á n g tạo

t r í t u ộ c ủ a cá n h n n t á c RÌã dồng thòi (‘ùiìg h á o hộ t h à n h q u ả đ a u

t ư c ủ n p h á p n h â n hoộc các ohủ th ẻ k h á c Do vạy bõn c ạ n h viộr báo

h ộ oác q u y ề n t i n h t h ầ n r ù n g n h ư vật c h ấ t c ú a táo pia, p h á p lu ậ t

vòn q u y d i n h q u y ể n và báo hộ qu>’ểiì c ủ a c h ủ sò h ử u t á c Ị)ham (^hù sỏ h ù u táo p h á m thự c ch rú dược hiỏii là c h ữ t h e n a m giữ

to à n 1)0 các qu\^ồiì k in h t ế clòi với t â r phrini Các quy ền kinlì tê nhy

bao gồm; q u v ể n công bô’ p h ổ biến tác p h á m , độc q u v ề n khai t h á c tí'u‘

p h á m cho hoặc k h ô n g cho ngưòi khác sứ d ụ n g t á c p h ẩ m " ’ và q u y ể n được h ư ớ n g lợi ích v ậ t c h ấ t t ừ việc cho người k h á c sử d ụ n g tác* p h a in

K h á i niệm "sử dụng" tác ])hầm cần được h iể u thpo n g h ĩ a In k h a i

th á c giá trị k i n h tê c ủ a tác p h ấ m Việc k h a i t h á c có t h c d iễ n r a thoo

n h iề u cá ch k h á c n h a u n h ư n h â n b ả n phò biến, t r ư n g b à y t r ì n h bàv, b i ể u diễn, t r u v ề n t h a n h , t r u v ề n h ì n h v.v Các q u y ể n t à i s á n của c h ủ sđ h ữ u tác p h ẩ m có t h ế đưỢc th ự c h iệ n m ộ t cách độc lậ p vỏi

n h a u và có t h ể được c huyể n giao một cách độc lậ p cho người khác,

sở hữii tác phảm Chi khi ỉìào được chuyên gicio (oàn hộ quyền tài sán đ('ìi VỚL tác phám mới được ỉiọi

là chú sở hữu tác phàm.

Binh luận về quyển tác giả theo pháp luật Việt Nam

Đ i ể u 3 N g h ị đ ị n h sô’ 76/CP quv đ ị n h c h ủ sd h ủ u t á c p h á m có

q u v ề n c h u y ế n giao m ộ t p h ầ n hoặc t o à n bộ q u v ề n sớ h ữ u l á c J ) h á m cho c á n h â n hoặc m ộ t p h á p n h â n khác, n h ư n g việc c h u y ế n giao đó phái được th ự c h iệ n t h ô n g q u a hợp đồnp b ầ n g v ã n b á n , Việc

c h u y ể n giao m ộ t p h ầ n q u v ề n sớ h ữ u t á c p h ẩ m k h ô n g á n h luíỏnịỉ đên p h ầ n còn lại c ủ a q u y ề n sổ h ủ u t á c p h ẩ m Bên c ạ n h q u y ề n

c h u y ể n giao q u y ề n sớ h ữ u tác p h ẩ m cho ngưòi k h á c t h ô n g q u a hỢ|>

Chưong II Q uy dịnh chung vế quyến tác giả

2 C ác loại chủ sỏ hữu tác phẩm

í’háị) l u ậ t V iệt N a m q uy dịnh hai loại c h ủ sớ h ữ u tác p h ẩ m Đó là: c h ủ sd h ữ u tác p h â m (ìồng thời là t á c già v à c h ủ sò h ữ u tác Ị)ham khòiig d ồ n g thời ià tác ỉrià Ti‘o n g t r ư ờ n g hỢỊ) t h ứ n h ấ t , tác gia là ngưòi n á m giữ ca q u y ể n n h ã n t h n n l ầ n q u y ể n t à i s ả n (các

q u y ể n c ủ a l á c giá đ ồ n g thòi là c h ú sỏ h ữ u tác p h á m dược q u v định

tại Đ iéu 751 (Đ iều 738! B ộ lu ậ t d á n sự> T r o n g t r ư ờ n g hợp t h ứ hai

tác" giá k h ô n g p h á i là c h u sỏ h ữ u r á c q u v ể n k h a i t h á c giá tr ị k in h

tè cutì tác )>hàm n h ư n g v ẫ n Iinm giữ q u v ể n n h â n t h â n v à được

hướiig các q u y ể n v ạ t chiVt th e o qu>' d ịn h t ạ i k h o ả n 2 Đ iều 752 (đả bỏ) B ộ lu ậ t d á n s ự và c h u sỏ hữii tác p liẩm k h ô n g đ ồ n g thời là tác giá có các q u y ề n q u y (lịnh tại Đ iểu 753 (đ à bỏ) B ộ l u ậ t d â n sự Đối vói p h ẩ n m ề m m á y tin h , k h o á n 2 Đ ié u 3 N g h ị đ ị n h sỏ

7 6 Ỉ C P q u v d ịn h : c á n h â n , tò c h ứ r c h ịu t r á c h n h i ệ m c u n g c ấ p tài

c h íiih h o ặ c c á c đ iể u k iệ n có t í n h c h â t q u v ế t đ ị n h c h o việc p h á t

t r i e n p h a n m c m m á y t í n h là c h ú sớ h ữ u p h ầ n m ề m dó, t r ừ trư ờ n g hỢp các bôn có t h o á t h u ậ i i khác

3 M ột s ố cKểm cần lưu V v ề khái niệni chủ sỏ hữu tá c phẩm

P h á p l u ậ t r ú a nước tn xây d ự n g r h ế đ ị n h q u v ề n tác giá t r ê n

n g u y ê n tắc b á o vệ t h à n h q u á lao dộng t r í t u ệ s á n g t ạ o c ũ a tác gia,

d ồ n g thòi b a o vộ t h à n h q u á d ầ u t ư c ủ a các n h à đaii t ư t r o n g lĩnh vực s á n g t ạ o ra các t á c phArii Vcãn học n g h ệ t h u ậ t , T)o vậy về

n g u y õ n Lac t á c gia là ncưòi n á m giữ c á r q u y c n n h ã n t h â n và

q u y ể n tài s á n đôi vỏị t á c ])ham do m ìn h t ạ o ra, ít I ih ấ t là vào thòi

đ i ế m tạ o r a l á c p h á m 'Piiy nhiên, n ê u t á c giá t ạ o r a t á c p h a m khi thực' hiộn n h i ệ m v ụ được giao, thì cơ q u a n , tổ chứ c nới m à tác giá

là nịíười lao d ộ n g hoặc là công c h ứ r sẽ ỉà c h ủ sỏ h ữ u tác p h ẩ m

T iíơng tự n ế u cá n h â n , tỏ chửc giao k ế t h ợ p đ ồ n g s á n g t á c với tác

27

B ìn h luận về quyến tác già theo pháp luật Việt Nam

giá t h ì c á n h â n , tò c h ứ c với t ư cá ch lã b ô n g ia o hỢp dồnịỉ l ì i c h ú SCJ

h ừ u t á c p h a m

T r o n g c á h a i t r ư ờ n g hợ p trẽiì c ầ n h i ế u rõ cơ c h ê n h ư s a u : khi

t ạ o rn t á r p h ã m , t á c giíí là ngưòi có t o à n bộ q u y c n t à i s á n dối vỏi

t á c p h à m T u y n h i ê n , c ũ n g n g a y t ừ thòi d i c m p h á t s i n h q u y ề n tác giá m ộ t p h ầ n q u y ể n t á c giá { p h ầ n q u v ề n t à i s à n ) '' và m ộ t sỏ q u y ể n

n h â n t h â n được c h u v ế n giao n g a y ch o người s ứ clụiig lao d ộ n g (cá

n h â n h o ặ c các d o a n h n g h i ệ p hoậc các cờ q u a n , tô c h ứ c n h à nướr)

t r ê n cơ sỏ q u a n h ệ lao đ ộ n g h o ặ c q u a n h ệ c á n bộ c ô n g chức hoạc'

t h o o q u a n h ệ hợ p đ ồ n g t h u ê s á n g tác

T ư ờ n g tự , k h i t á c giá đ ồ n g thòi là c h ủ sỏ h ữ u t á c Ị ) h á m c h ê t, người t h ừ a k ê q u y ề n t á c giã chi được t h ừ a k ế q u y ề n t à i s á n và một sô’q u y ề n n h â n t h â n c ủ a t á c g iá n h ư cho ngưòi k h á c sứ d ụ n g T ro n g

t r ư ờ n g hợ p n à y p h á p l u ậ t c ũ n g gọi người t h ừ a k ế là r h ú Sfí hữii t á r

p h á m v à t r ê n t h ự c t ê chi là người n ắ m giữ c á c q u y ề n t à i s á n dối với t á c p h ắ m

Bộ luật dân sự quy định quyển cõng bố, sữ dụng tá r pham quyồii cho ìioặc khônR cho ngưòi khác sứ dụng lác phấm iã quvồn nhản thân Cịuy ílỊnh này không chính xác, Nhúng quyển nâv rhửa cỉựng vếu tô lài sán lìhiềii h(Jn yêu

tố tinh thíln vì (|uvền nàv là rơ sớ đẽ phiU sinh quvền dược liườiìK nliUiin bút, thù lao và lọi ích khár khi cho người khác sừ dụng tiU' n<(n iliõnữa rá<'h quv dịnh hiện Iiay cùa Bộ luật diìn sự củng khõnfĩ pliũ liỢp V(')1

th ô n g lộ qu ố c lê và c ũ n g k h ô n g p h ù hỢp với ( 'ỏ n g ưòc lỉornc.

Chương II Quy định chưng về quyền tác giả

liệu đ ịn h hinh bức tranh NịỊiỉơi m u a tranh ch i lã chú sà hữu hức tranh dưới d ạ n g uột chấi Hoạ sỹ có cric quyền nhởn thân L'à loàn hộ quyền tài sòn (quyến kh a i thác giá trị kỉn h tế) đổi với hức tranh iDiềii 753 Ictõ bó) Bộ liiật dán sự) n h ư công bo, phô biến, nhàn bán hức tranh Còn người m u a hức tranh ỉờ chú sớ hữu vật thè đ ịn h h ìn h hức tranh, khô n g có các quvén trẽn đùi vớì tác p h â m !à hức tranh đỏ, chẳng hạn, không có quvén cho sao bán bức tranh.

Để b á o v ệ q iiv ề n t á c giá v à đê có t h ế t h ự c h i ệ n các q u v ể n c ủ a táo gia p h á p l u ậ t c ủ a n h i ề u nước còn q u y đ ị n h t á c giả h o ặ c c h ủ sỏ

T á c p h ẩ m p h ả i là t h à n h q u ả ỉao đ ộ n g t r í tuệ

s á n g tạo củ a người đ ã tạo ra t h à n h q u ả đ ó

Lao động t r í t u ệ là lao động b ằ n g trí n ã o c ú a con ngiMi P h á p

p h ẩ m m ộ t nội d u n g t ư tưòng hoặc nội d u n g t ì n h c á m n h â t định

T iêu c h í n à y có ý n g h ĩ a râ'l q u a n t r ọ n g t r o n g việc p h â n đ ị n h một tác p h ẩ m với n h ậ n d i n h hoặc t iê n đ o á n dơn t h u ầ n t r o n g lĩn h vực

t ư tưỏng, t h ẩ m mỹ

Binh luận về quyền tác già theo pháp luật Việt Nam

Vi dụ: nhận định bỏng hoa này đẹp hoặc lời iivn đoán ngày mai trời nắng v.v N hững nhận định h<)ậc tiên đoán náy không chứa đựng giá trị tư tư<fnịỊ hoặc tình cảm nên không được coi là tác phám.

Nội d u n g t ư tư ơ n g tro n g tác p h ẩ m dược t h ế h i ệ n t h ô iig qu a

n h ữ n g p h ư ơ n g t iệ n k h á c n h a u n h ư ngôn ngữ, â m t h a n h , tạ o

hìiih -Ví dụ: đỏì với tác p h ấ m viếi thi nội d u n g tinh thần được th ể hiện qua lừ ngừ; đõí với tác p h ẩ m ám nhạc thì nội dung tinh thẩn được thê hiện qua ăm nhịp, phách và truyền tới người nghe, gợi cho người nghe những tình cám nhất định, hoặc đôì với

Chương II Quy định chung về quyến tác giả

những tác phàm tại) hình thi nội (iunịỉ linh than

dưỢc triiven lái tài níỉiMi xem hớnịỉ những hình tượnịị đườìiiỉ nd.

T á c p h ẩ m p h á i t h ể h iệ n t í n h cách riê n g của

tá c g iâ

Đ iểu n à y được t h ế h iện rỏ t h ô n g q u a vêu c á u q uy đ ịn h tại

k h o a n 2 Đ iếu 747 (đã bò) B ộ lu ậ t d á n s ự "Tác p h á m được bão hộ

p h á i là bầ n gỏ'c" "B ản g ố c ' ớ đ â y cỉược h iế u là t á c p h á m gôc;, là tác

p h ẩ m có x u ấ t x ứ t r ự c t i ế p t ừ lao d ộ n g c ủ a tác giá, k h ô n g p hái là

b á n sao c h é p t ừ tác p h ẩ m đ ã có Một t á c p h ẩ m m à p h ẩ n c h ú yếu

c ủ a tác- p h ẩ m là s ự s a o ché p của m ột hoạc n h i ề u tác p h á m kháo,

t h ì tác g iá c ủ a tác p h ấ m đó có t h ế bị coi là nsưòi x â m p h ạ m quyền tác giá r ú n Iigưòi khác Nét riê n g c ú a tác giá dưỢc' i h ế h iệ n q u a sự

s á n g t ạ o t r o n g cách t h ê h iện tác p h ấ m Do vậy, có t h ế nói tinh cách r i ê n g c ú a t á c giá c h ín h là t í n h gôV í’ú a t á c p h á m là p h o n g các‘h t h ế h i ệ n s á n g t ạ o cúii tác giá,

T ác p h ẩ m p h á i được t h ế h iệ n dư ới m ộ t h in h

th ứ c n h ấ t đ ịn h

Một t á c p h á m có k h á n ả n g dược b á o hộ p h a i là t á c p h ấ m dược

t h ế h iệ n "dưới h ì n h th ứ c n h á t đ ịn h " th e o q uy d ị n h t ạ i Đ iể u 754 Hộ

l o ậ t d â n sự T á c p h ấ m p h á i được thồ h iệ n và đ ị n h h ì n h t r ê n một dôi tưỢng v ậ t chà^t n h ấ t đ ịn h

Ví du: tác phàm phải thẻ hiện dưới dạng chữ viết, nét vẽ nòl nhạc, nét chạm, khắc, tín hiệu, ký hiệu và đưỢc cỏ'định trén giấy, gỗ đá hăng, lũa Điều kiện này rát quan trọng, V! n hừng ỹ ti/íhìg được hinh thành trong bộ óc con ngưiĩi nhưng chưa

31

Binh luận vế quyến tác giả theo pháp luật Việt Nam

(iược thê hiện và rõ dịnh dưài một dạng hinh vật chất nhẩi định, thì khống đưỢc báo hộ.

K h o á n 3 Đ iê u 2 C ông ước Berno q u y định: l u ậ t p h á p c ủ a quốc gia t h à n h viên có t h a m q u y ể n q u y ế t d ị n h quy đ ị n h k h ô n g b á o hỏ một tác p h ấ m n ê u t á c p h ẩ m c h ư a được á n đ ị n h t r ê n một h i n h t h á i

v ậ t chất

P h á p l u ậ t c ủ a Việt N a m đã lựa chọn phương á n khô n g báo hộ kh i tác p h á m c h ư a đưỢ(' đ ịn h h ì n h t r ê n một h in h t h á i v ậ t c h ấ t n h ấ t dịnh,

S ự đ ị n h k ì n h của m ộ t tác p h à m được h i ê u là t á c p h ẩ m đưực

s á p n h ậ p t r ê n m ộ t đôi tượng v ậ t c h ấ t n à o đó, ờ t r ạ n g t h á i đ ủ ôn

đ ịn h hoặc b ề n vững dể có t h ể n h ậ n biết, t á i t ạ o hoặc t r u y ề n d ạ t

th e o cách n à o đó trự c t iế p hoặc t h ô n g q u a m á y mó(’ t h i ế t bị trotig một k h o á n g thòi g i a n dài hơn thòi g ia n m a n g t í n h c h u v ê n tiếp; h a y nói cụ t h ế hơn t á c p h ẩ m được coi là đã được d ị n h h ì n h dưới h ì n h

th ứ c v ậ t c h ấ t n h ấ t đ ị n h k h i đ á p ứ n g yêu cầu; t ừ đól tư ợ n g vật chất cô’ đ ị n h tác p h ẩ m đó, ngưòi t a có t h ể n h ậ n biết được tác ))hnrn

t h ô n g q u a giác q u a n c ủ a con ligưòi hoặc n h ậ n biết dược quiỉ sự trợ

g iú p c ủ a m á v móc và người t a cỏ t h ê s a o chép, n h ã n b á n được tnc

p h ầ m v à t r u y ề n đ<ạt được tác p h ấ m ch o ngưòi khác

Vé vẩn đé này, vần lưu ỹ một só diêm sau dáv:

■ Tác phảm cỏ thè được sáp nhập vào bấí k \ <ỉõì tượng vật chất nào, không phán biệt tính chãi c<f

học, hoá học, vật lỹ n h ư thẻ nào Dôì tượng vật chất

m ang tác phẩm chi cần đáp ứng một trong ba vẽu cầu là: từ đó tác phẩm có thê được nhận biết, tái tạo hoặc có thê biêu đạt theo cách nào đỏ, thì được COI là hán định hỉnh tác phẩm Vi dụ: ánh chụp mội hức tranh (nhận biết), khuôn in một cuốn sách (tái tạo), lưu tri7 văn bán trong bộ nhớ điện tử (truvển dại).

Chương II Q uy định chung vế quyến tác gíà

- S ự nhận biẽi tái tạo ht)ậv truvcn (tợt co thê trực

liế p hnặv iỊn a tn ir iỊĩ g ia n n h ư m ã \ m óc th ic t hị

- T hời diẽm d ịa đ ic m tá c p h ấ m (iược đ ịn h

h in h !nn d á u ỉiên có th i’ á n h h ư ớ n g đến k h á

n ă n g tác p h à m đưỢc h áo h ộ h a y k h ô n g được ,

h ảo hộ, có thé là căn c ứ lá m m<)v tin h thời h ạ n

t r i t u ệ sáriỊ? t ạ o c ủ a t á c giá k h ô n p p h á i là s ự SÍU) c h é p b á t

c h ư ớ c t ừ t á c p h a m k h á c S ự p h ứ c t ạ p t r o i i p việc á p ciụng tiôu

r h u ắ n t ư ỏ n g n h ư cl(Jn g i a n n à y lại s ậ p n h i c u k h ó k h ã n vì t r ô n

t h ự c t ế n g ư ò i t a t h ư ờ n g s á n g t<ạo r a m ột t ó r p h ắ m d ự a t r ô n

33

n h ữ n g cái đ«à ró b ắ t ('hước h o ặ c sứ d ụ n g n h ữ n p t á c phMtìi (ỉà <■(')

b ấ t kê có n h ậ n t h ứ c dưỢc việc đó h a y k h ô n g Nói c á c h k h á c «J

Đế p h â n đ ị n h có h a v k h ô n g có sự sao c h é p giữa 2 t á r |)hâm

h a v nói cách khác, đô’ xác đ ị n h có s ự x á m p h ạ m về q u y c n t á c gia

h a v k h ô n g có t h ổ dự a vào t iê u chí s a u đây:

Bỉnh luận về quyền tác giả theo pháp luật Việt Nam

• Nêu một tác phàm chửa dựnịỊ sự sao chép lừ một hoặc một sô'tác phấm fó irườv túi mức mà dấu

ấn "cá nhân" hoặc tinh cách riênịỉ cùa tác ỊỊiá khónịĩ còn th ế hiện trong tác phám nữa th i tác pháni khàng được coi là tác phấm gòc;

■ Ncìi toàn bộ hoặc một phần quan (rọriỊỊ cùa một tác p h á m có trước và dang được hảo hộ hị chiếm đoạt đè s ứ dụng irnng một tác p h ấ m khác, tức la bị sao chép sang một tác phàm khác, thi trong trưìtng hợp này có s ự xâm phạm quyền tác giả đỏi vỡi tác

p h ấ m Irước đó.

N h ư vậy, cá ch t h ứ c đế k h ả n g đ ịn h một t á c p h á m n à o dó có

p h á i là t á c p h ẩ m gôc h a y k h ô n g hoặc đế k h ă n g đ ị n h có h a v khô n g

có sự x â m p h ạ m q u y ể n tác giả, có t h ể là:

Chương II Quy dịnh chung vế quyến tãc giả

- Chừrtịỉ minh lar Ịihnnì í/íẠA- tóc giá sáng lạo độc lập:

■ Chứng m m b sư sr;o chép từ nỊỊuồn cóng cộng,

h o ặ c t ừ mội I iị ỉii õ ii k h a v :

■ Chứng minh sự SCI!) rhõị) khùng bao gốm một phần quan trọiìịỉ ciin tnr phàrn khác.

Đi' khíinịí d ị n h m ột tác p h á m bị x â m p h ạ m q u v ề n t á c giá thì

chi cần c h ứ n g m i n h dược tác p h n m hoặc một p h ầ n q u a n t r ọ n g của tãc Ị)hãm clà bị s a o c h é p trá i phép "Phổn q u a n trọng" c ủ a t á c phấni

tr o n g đ a sỏ triíđ n g hỢp l«T yếu tỏ quyct định có h a y k h ô n g có sao ché|) d ẫ n d ê n x â m p h ạ m quyềii tác giá Thoo c á c h h iểu p hô biến

tr o n g các hộ t h ô n g p h á p lu ậ t, tí n h ch ấ t 'quan trọng" c ủ a p h ầ n bị

s a o c h é p k h ô n g do khôi lượng dộ lớn m«à do châ’t lượng q u y ế t đ ịn h

và p h ụ t h u ộ c võo s ự việc, mức độ tr o n g từ n g t r ư ờ n g hỢp cụ thê

T i'o n s líộ l u ậ t d á n sự, tại kh o á n 2 Điều 74 7 (đ ã bó) B ộ l u ậ t d á n

.SỊ/ quy đ ị n h t á c Ị)hnm được' báo hộ Iihái là b á n gôV T ừ "bàn gốc" ỏ

d â y là cliư a c h í n h xác v à c ầ n được hiÌHi là tác phiiím gốc n ế u khôiig

sẽ d ầ n d é n s ự h iê u n h ầ m n h ư q uy đ ịn h tại m ụ c 1.2 c ú a T h ô n g t ư

s ố 27/200;VTT BVHTT T h e o q uy đ ịn h này th i b á n gốc là b ả n đ ầ u tiên c ú a tá c p h à m d o tá c g iá sánỊí tạo ra C á c h h iê u n h ư vậv sẽ ctánh d ồ n p t á c p h â m gốc và b á n gíx' dịiỉh h ì n h t á c phâim.

2 Đ ối tượng b ả o h ộ của q u yền tá c giả

Dõi tư ợ n g b à o hộ c ủ a q u y ể n tác giá là n h ũ n g s á n g tạ o t r í t u ệ hoặc s a n p h a m t r í t u ệ t r o n g lĩnh vựi' v ã n học nghộ t h u ậ t , khoa học, b ấ t kô tác p h a m được thê’ h iệ n tlưái h ì n h thức’ ho ặc p h ư ơ n g

J ) h á p nân

Vc n g u y ê n tắc pháị) l u ậ t vể quyềii tác g iá b á o hộ s ự t h ế h iện

ý tưíinR t r o n g t á c p h a m k h ô n g b á o hộ V tưcíng c ủ a tác p h ấ m T u v

35

n h i ê n t r o n g n h i ê u trư ờ n g hỢp, k h ô n g t h ế p h â n đ ịn h m ộ t cách rõ

r à n g giữa ý tư ở n g v à s ự t h ể h iệ n ý tướng: th ô n g q u a sự t h e hiện, V

tư ớ n g đưọc làm nổi b ậ t lên T r o n g n h ủ n g trư ờ n g hợp n h ư vậy, viộc

b à o hộ sự t h ế h i ệ n ý tư ơ n g c ũ n g đồng thời là việc báo hộ V tiícmg

Tác p h à m "văn học, n g h ệ th u ậ t" là k h á i niệm cơ b á n n h ấ t ti on^'

p h á p l u ậ t về q u y ể n tác giả m ặc dù k h á i niệm n à y k h ô n g dưỢc (iịnh

n g h ĩ a trực tiếp t r o n g các văn b à n p h á p luật vé q u y ê n t á c Ịíiá mà chỉ đưỢc hiếu g iá n tiếp hoặc được mô tá thtK) cách th ử c lìào (ló

Đặc t r ư n g cđ b á n c ủ a tác p h ẩ m vãn hoc là tíU’ p h a m (lược thô

h iệ n b ằ n g phương tiện ngôn ngữ (từ ngù hoặc ký hiệu) Thôtig qu a việc t h ể hiện t ừ ngừ ngưòi đọc, người n g h e đưík' t r u y ể n tài một nội

d u n g t ư tưòng hoặc tìn h cám n h ấ t định Thuộc n h ó m tãc p h a m vãn học là n h ữ n g t á c p h ấ m v ã n h ọ r t h e o n g h ĩ a t r u y ề n t h ố n g VÌI l á c phâtìi

k h á c n h ư b ả n g biếu, chưdng t r ì n h m á v tính, s ư u t ậ p d ù liệu v.v Tác p h ẩ m n g h ệ t h u ậ t được t h ê h iệ n b ằ n g h ì n h tượiig dưò n p

n é t, h ì n h khôi, m à u sắc â m thtinh, giai diệu, d á n g điệu, động liu'v.v Thuộc vào n h ỏ m tác p h ẩ m n g h ệ t h u ậ t là t á c p h á m t r o n g lĩnh vực hội hoạ, đồ hoạ đ iê u khác, n h iế p á n h kiên tr ú c , m ỹ t h u ậ t ứiiíỉ

d ụ n g , b á n vẽ, sơ đồ và tư ơ n g tự: các tác p h ấ m â m nhạc, d iệ n á n h ,

s â n k h ấ u v.v

T h u ậ t ngữ "khoa học" t r o n g lĩnh vực quyển t á c giã clìmg đô C 'hi

t í n h c h ấ t oúa lĩnh vực h o ạ t động m à t r o n g dó s á n p h ắ m tri t u ệ tlưọc

t ạ o ra Táo p h á m k h o a học ỏ d â v tludc hiếu là sự t h ẽ h i ệ n y tườiiK

k h o a học dưới h ì n h th ứ c n h ấ t định Báo hộ tác p h à m k h o a học thpt)

p h á p l u ậ t về q u v ề n tác giá là báo hộ sự th ê h iệ n ý tướng k h o a học

k h ô n g báo hộ nội dung, ý ng h ĩa, giá trị c ủ a ý tư ò n g k h o a híx*

Bình luận về quyền tác già theo pháp luật Việt Nam

Khoán ỉ Diều 747 (dà hóì Bộ luật dán s ự liệt kẽ

vé các tác phàm ưán học, nghệ Ihi/ậl, khoa hụv cỉượr

N hà nước bảo hộ bao gồm:

■ Các tác p h ă m viết;

Chưong II Quy dịnh chung vế quyền tác già

- Các hài ịiidnịỉ hài Ịìhát biõu;

■ Tác pháiìì sán klìàii và các k>ại hinh biếu diễn nghệ ỉhuật khác:

- Tác phám điện ánh vi-đi-ổ;

- Táv phấm p hát thanh, truyền hinh:

■ Tác plìânì háo chi:

■ Tác phâm àm nhạc:

- Tác phấm kiến trũc:

■ Tác phàm tạo hiììh m ỹ thuật ứng dụng;

■ Tác phàm nhiép anh;

■ Công trinh khoa học fiách giáo khoa, giáo trinh;

■ Các bứv hoạ đo bàn vẽ sơ đồ, bán đổ có lién quan đến địa hinh kiên trúc, công trinh khoa học;

■ Tác phấrti (lịch, phỏng tác, cái biên, chuyển thế, hiên soạn, chú ịịiái tuyến tập, hợp tuvến;

■ Phấn mếm lìiáv tinh;

■ Tác phàm k h á c do pháp luật quy định.

T h p o s ự liệ t kê t ạ i k h o á n n ã v thì tác p h ấ m v ă n hoe, n g h ệ t h u ậ t

và k h o a học được p h â n c h ia t h à n h 15 n h ó m loại h ì n h t á c p h ấ m Đồiig thời, đó c ũ n g là qu y đ ịn h mơ tức là n ế u m ộ t n h ó m tác p h ắ m Iino đó c h ư a được liệt kê, n h ư n g c ũ n g th u ộ c vào loại h ì n h tác p h ẩ m

v ã n học, n g h ệ t h u ậ t hoặc k h o a học thì v ẫ n được b á o hộ t h e o q u y ề n tác giã

Việc liệt k è n à y có điếm k h ô n g hợp lý ở chỗ nó p h â n loại các tác p h ã m d ự a t r é n n h i ề u tiê u c h í k h á c n h a u G i ữ a các t i ê u c h í có

sự c h ồ n g chéo, k h ô n g t h ô n g n h ấ t V í d ụ : cấc t á c p h ấ m v i ế t sẽ t r ù n g

vỡi s á c h g iáo k hoa, giáo tr ì n h , t á c p h ã m b á o c h í (báo viết), t á c

37

Binh luận về quyến tác già theo pháp luật Việt Nam

p h a m dịch, p h ó n g tác Ngoài ra việr liệt kê n h ư v ậ y làm cho các

q u y đ ị n h c ú a p h á p l u ậ t bị lạc h ậ u k h ô n g t h e o k ịp s ự p h á t t r i c n

c ù a xã hội và k h ô n g q u v đ ị n h rõ được q u y ê n c ú a t á r giá và ch ú

h ữ u t á c p h ẩ m p h ù hỢp với đặc t r ư n g c ủ a t ừ n g loại h ì n h t á c phỉini

Đ â v c ũ n g là m ộ t t r o n g n h ữ n g vãn (lề c ầ n clược n g h ió n cứ u dc’ s u a đổi t r o n g quy đ ị n h c ủ a Bộ l u ậ t d â n sự,

Cụ t h ế hoá q u y đ ịn h c ủ a Đ iề u 747 (đã bỏ) Bộ l u ậ t dâti sự Điồu

4 Nghị đ ị n h sô" 7 6/C P q u y đ ị n h các loại h ì n h tác p h ẫ m dược Nlià nước t a báo hộ bao gồm:

- Tác p h á m viết thê hiện íii/tỳị hinh thức chừ cii'l

- Tác phám sân khấu và các loại h ìn h biêu diền nghệ thuật khác (íược trinh diễn trên sán khâu như:

và diễn, ca nhạc, múa rối xiếc và càc hinh thức tương tự;

■ Tác phám điện ánh cỏ hoặc khònịỉ ('(ị

âm thanh kèm theo:

- Tác p h ẩ m phát thanh, truyền hình được tạo ra

đ ể truyền đến công chủng qua sõng điện từ:

- Tác p h ẩ m báo chi gồm háo in, háo nói, háo hình bằng tiếng Việt, tiếng các dân tộc Ihiếu aô' Việt

N am , tiếng nưiỳc ngoài;

■ Tác p h â m âm nhạc gồm thanh nhạc và khi nhạc được th ế hiện hằng giọng hál, nhạc cụ:

Chương tL Quy định chung vế quyén tác giả

• Tár phàm kìừtì Ịruv ià các bòn vẽ thiết kò thẻ hiện ý tư<tnịỊ sang tạo vé ngòi nhá â m g trinh tãv

diờìịỊ (ỊUX híìạch hhòììẬỉỊỉỉan d ỏ hoặc* c h ứ a x â y (ỉựng;

• Tác plìám tao huih m ỷ tku ậ í ứng dụnịỉ gdm hội hoạ, ctỏ hoợ (ĩiôii khổt\ mỷ thuậí ứng dụng hoặc

+ Tác phàm chu\fin thè từ loại hinh này sang

39

Bỉnh luận vể quyển tác giả theo pháp luật Việt Nam

+ Tác p h á m hợp tuyển dược tuyên vhọn i ừ I nhiếu tác p h ấ m cùa nhiều tác giá theo một vêu ị

và các tác p h ẩ m cũng loại; các tác p h â m kịch hay nhạc kịch, các tá c p h á m hoạt cành và kịvh câm cóc bản nhọc cỏ lời hay không lời, các tác phấỉn diện dnh và các tác phâm đư(t(' (iiễn tá hãììg một kỹ thuật tương tự vởi điện ànhi các tác p h ẩ m đó hoạ, hội hoạ, kiến trủc, đièu khắc, chạm irổ,

thạch; các tác phảm nhiếp ánh ưà các tác phctm dUiỊc diễn tả bằng một kỹ thuộí tưíPìg iự n h ư nhiVI) ánh; các tác p h à m nghệ thuật ửng dụng, m inh hi>a, địa đổ, đổ án, bản phác hoọ và cdc tác p h ấ m iạo hinh liên quan đến địa /y, địa hỉnh, kiến trúv hQ\ khoa học Các tác p h ẩ m dịch, mô phòng, chuyến nhạc và các chuyên thê khác từ một tác p h ả m văn học nghệ thuật đểu được bảo hộ n h ư các tác phỏm gôc Các tuyến tập các tác p h ấ m vàn học nịỉhệ thuật, các hộ bách khoa từ điến vá các hợp tuyén má

Chương II Quy dịnh chung vế quyến tác giả

íio f i ệ c i-họn lục linv k è ì v à u cóc tư liệ u tạ o t h á n h

một sáiiỊi lạ o tri liit'- cũvịi (ĩư<k- boo hộ n h ư một tóc phárìì, mĩi-n khànịí phưting hại Í/WV(’V? tác ỊỊiá cùa iác phám tạo nên các http tu \èn nàỳ'

và n g a y c á đỏi vỏi m ộ t người, th ì s ự d á n h g iá đó c ũ n g có t h ê t h a y đổi t h e o th ò i giaii, h o à n c à n h k h á c h q u a n , t r ạ n g t h á i t á m lý Vì vậv k h ô i i g t h è lấ y giá trị ý n g h ĩ a C‘ú a t á c p h á m l à m t i ê u c h u ẩ n

Đ iều 748 (đà bỏ) B ộ lu ậ t d â n s ự q u y đ ị n h b a n h ó m đôi tưỢng

dặc biệt, m à việc b á o hộ c h ú n g c ầ n dược th ự c h iệ n th e o q u y đ ịn h riêng, p h ù hỢp vỏi t í n h c h ấ t đặc t h ù c ủ a các đôl tượng

41

B inh luận vế quyền tác già theo pháp luật Việt Nam

1 T ác phẩm văn học n gh ệ thuật dân gian

Hiện n a v c h i í a có một đ ị n h n g h ĩ a p h á p lý t h ô n g n h à t n à o vế tác p h a m v ã n học d â n gian Các táo p h á t n n à y v ẫ n tồiì tại t r o n g xà hội có sửc s ô n g m.nnh liệt và dược lưu t r u y ề n , sứ ílụng p h á t t r i e n

t ừ t h ế hệ n à v s a n g t h ế hệ khác, điến h ì n h n h ấ t là Iihữnịĩ câu

c h u y ệ n cô’ t íc h t r o n g k h o t à n g t r u y ệ n cô' d â n gian iiliủiiK iliộu inúa

n h ã n dân Nó là k ế t q u á lao động t r í t u ệ s á n g tạ o r ú n Iihiểu t h ê hộ

n h â n d â n và t h ê h i ệ n b á n sắc r i è n s của cộng đồng díin tộr, C á r tác

p h ầ m văn học n g h ệ t h u ậ t d ã n gian khô n g thuộc t á c p h ẩ m được bào

hộ theo các t i ê u c h í c ủ a p h á p l u ậ t về q u y ể n tác giá Đôl với n h ữ n g tác p h à m n à y k h ô n g t h ế quv đ ịn h độc q u y ề n k h a i t h á c các t á c p h ấ m

đó cho m ộ t cá n h â n h o ă c p h á p n h â n n à o đó v à việc h à n h x ử các quyền n à v c ũ n g p h á i t u â n theo n h ữ n g p h ư ơ n g th ứ c độc biệt Do vậy

kh o á n ỉ Điểu 748 (đà bòì Bộ l u ậ t d â n sự quy đ ị n h viộo bào hộ cãc t á r

p h ẩ m này được t h ự c h i ệ n t h e o quy đ ị n h riêng c ủ a p h á p luật

Song, h i ệ n n a y , c h ú n g t a c h ư a có v ă n b á n p h á p l u ậ t n à o quy

đ ị n h cụ t h ế v ề việc b ả o h ộ các t á c p h ẩ m v á n học d â n gian Đ ây

c ũ n g là v ấ n đ ề c ầ n được n g h i ê n cứu và c ầ n có q u y đ ị n h cụ t h ê về một s ố v ấ n đ ề n h ư : cd q u a n n à o có t r á c h n h i ệ m t ổ c h ủ c t h ự c h iệ n việc báo h ộ đôì vỏi các t á c p h ấ m v â n học đ á n g ia n ? Các t á c p h ắ m

n à y được b á o h ộ dưói k h í a c ạ n h gì? Việc bão hộ được t h ự c h i ệ n theo

cơ chê nào?