Bài viết bàn về vai trò và những đóng góp của ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu đối với vấn đề biến đổi khí hậu toàn cầu. Nhiệm vụ cơ bản của IPCC cung cấp cho thế giới với một quan điểm khoa học rõ ràng về tình trạng nhận thức về biến đổi khí hậu và những tác động tiềm năng mang tính chất môi trường, kinh tế và xã hội của vấn đề biến đổi khí hậu.
Trang 1Vai trò và nh ng đóng góp c a y ban liên chính ph ữ ủ ủ ủ
v bi n đ i khí h u đ i v i v n đ bi n đ i khí h u toàn ề ế ổ ậ ố ớ ấ ề ế ổ ậ
c u ầ
Nguy n Th Xuân S n ễ ị ơ *
Khoa Lu t, Đ i h c Qu c gia Hà N i, 144 Xuân Th y, C u Gi y, Hà N i, Vi t Nam ậ ạ ọ ố ộ ủ ầ ấ ộ ệ
Nh n ngày 12 tháng 01 năm 2017ậ
Ch nh s a ngày 28 tháng 02 năm 2017; Ch p nh n đăng ngày 22 tháng 3 năm 2017ỉ ử ấ ậ
Tóm t t:ắ U ban Liên chính ph v Bi n đ i khí h u (IPCC)ỷ ủ ề ế ổ ậ là m t t ch c qu c t liên chínhộ ổ ứ ố ế
ph đủ ược thành l p b i T ch c Khí tậ ở ổ ứ ượng th gi i (WMO) và Chế ớ ương trình Môi trường c aủ Liên h p qu c (UNEP) vào năm 1988ợ ố Bên c nh đó, ạ IPCC là m t c quan khoa h c dộ ơ ọ ướ ự ả i s b o
tr c a Liên Hợ ủ ợp Qu c (LHQ). Nố hi m v c b n c a IPCC cung c p choệ ụ ơ ả ủ ấ th gi i v iế ớ ớ m tộ quan đi mể khoa h c rõ ràngọ v tình tr ng nh n th c v bi n đ iề ạ ậ ứ ề ế ổ khí h u vàậ nh ng ữ tác đ ngộ
ti m năng mang tính ch t môi trề ấ ường, kinh t và ế xã h i c a v n đ bi n đ i khí h u. V i tộ ủ ấ ề ế ổ ậ ớ ư cách là m t c quan khoa h c, IPCC có nhi m v rà soát và đánh giá các thông tin kinh t , xãộ ơ ọ ệ ụ ế
h i, khoa h c và k thu t trên ph m vi toàn th gi i có liên quan m t thi t đ n bi n đ i khíộ ọ ỹ ậ ạ ế ớ ậ ế ế ế ổ
h u. V i g n 30 năm ra đ i và ho t đ ng, U ban đã góp ph n m nh m vào nh ng n l c c aậ ớ ầ ờ ạ ộ ỷ ầ ạ ẽ ữ ỗ ự ủ
c ng đ ng qu c t trong vi c thích ng và ch ng l i s bi n đ i khí h u toàn c u.ộ ồ ố ế ệ ứ ố ạ ự ế ổ ậ ầ
T khóa: ừ Bi n đ i khí h u, U ban Liên chính ph v Bi n đ i khí h u, t ch c qu c t liênế ổ ậ ỷ ủ ề ế ổ ậ ổ ứ ố ế chính ph , Th a thu n Paris năm 2015, báo cáo đánh giá, báo cáo đ c bi t, báo cáo phủ ỏ ậ ặ ệ ươ ng pháp
U banỷ Liên Chính ph vủ ề Bi n đ i khíế ổ
h u (ậ The Intergovernmental Panel on Climate
Change IPCC) đã được trao gi iả Nobel Hòa
bình vào ngày 10/12/2007 “cho nh ng n l c ữ ỗ ự
đ xây d ng ể ự và ph bi n các ổ ế ki n th c v ế ứ ề
v n đ ấ ề bi n đ i khí h u ế ổ ậ , và xây d ng các ự
bi n pháp c n thi t ệ ầ ế đ ch ng l i ể ố ạ s bi n đ i ự ế ổ
đó”1. Gi i thả ưởng uy tín này đã th hi n rõể ệ
ràng nh t s ghi nh n c a c ng đ ng qu c tấ ự ậ ủ ộ ồ ố ế
trước nh ng đóng góp hi u qu c a U banữ ệ ả ủ ỷ
Liên chính ph v Bi n đ i khí h u đ i v iủ ề ế ổ ậ ố ớ
v n đ bi n đ i khí h u toàn c u.ấ ề ế ổ ậ ầ
ĐT.: 84
Email:
1 Xem thêm http://www.ipcc.ch/organization/ organization
_history.shtml, truy c p ngày 01/2/2017 ậ
U ban Liên Chính ph vỷ ủ ề Bi n đ i khíế ổ
h uậ là c quanơ qu c t hàng đ uố ế ầ v đánh giáề
v s bi n đ iề ự ế ổ khí h u.ậ U ban đỷ ược ra đ iờ
dướ ự ải s b o tr c a Liên h p qu c v i nhi mợ ủ ợ ố ớ ệ
v cung c p choụ ấ th gi i v iế ớ ớ m tộ quan đi mể khoa h c rõ ràngọ v tình tr ng nh n th c về ạ ậ ứ ề
bi n đ iế ổ khí h u vàậ nh ng ữ tác đ ng ti m năngộ ề trên các khía c nh môi trạ ường, kinh t và ế xã
h i c a v n đ bi n đ i khí h u.ộ ủ ấ ề ế ổ ậ
1. Đ c đi m và vai trò c a IPCC ặ ể ủ
IPCC có hai đ c tr ng c b n, v a là m tặ ư ơ ả ừ ộ
t ch c qu c t liên chính ph , và đ ng th iổ ứ ố ế ủ ồ ờ cũng là m t c quan khoa h c.ộ ơ ọ
Đ c tr ng th nh t ặ ư ứ ấ , IPCC là m t t ch cộ ổ ứ
qu c t liên chính ph , đố ế ủ ược thành l p b i Tậ ở ổ 66
Trang 2ch c Khí tứ ượng th gi i (WMO) và Chế ớ ươ ng
trình Môi trường c a Liên h p qu c (UNEP)ủ ợ ố
vào năm 1988. IPCC luôn t o đi u ki n choạ ề ệ
các qu c gia là thành viên c a Liên h p qu cố ủ ợ ố
và thành viên c a WMO tr thành thành viênủ ở
c a U ban. Cho đ n nay, IPCC đã có m t sủ ỷ ế ộ ố
lượng đông đ o v i 195 qu c gia thành viên.ả ớ ố
Chính ph các qu c gia thành viên tham giaủ ố
vào quá trình đánh giá và tham d các phiênự
h p toàn th , n i các quy t đ nh chính vọ ể ơ ế ị ề
chương trình làm vi c c a IPCC đệ ủ ược th cự
hi n và các báo cáo đệ ược ch p nh n, thôngấ ậ
qua và phê duy t. ệ
Đ c tr ng th hai ặ ư ứ , IPCC là m t c quanộ ơ
khoa h c dọ ướ ự ải s b o tr c a Liên h p Qu cợ ủ ợ ố
(LHQ). V i đ c tr ng này, IPCC có nhi m vớ ặ ư ệ ụ
rà soát và đánh giá các thông tin kinh t , xãế
h i, khoa h c và k thu t trên ph m vi toànộ ọ ỹ ậ ạ
th gi i có liên quan m t thi t đ n bi n đ iế ớ ậ ế ế ế ổ
khí h u. Tuy nhiên, IPCC không t mình ti nậ ự ế
hành b t k nghiên c u nào cũng nh khôngấ ỳ ứ ư
giám sát d li u liên quan đ n các thông sữ ệ ế ố
hay d li u v bi n đ i khí h u. IPCC la tâpữ ệ ề ế ổ ậ ̀ ̣
h p cac nha khoa hoc t 195 nợ ́ ̀ ̣ ừ ươc thanh viêń ̀
Liên H p Quôc đê đanh gia cac nguyên nhânợ ́ ̉ ́ ́ ́
va hâu qua cua biên đôi khi hâu (BĐKH). IPCC̀ ̣ ̉ ̉ ́ ̉ ́ ̣
không tiên hanh nghiên c u riêng, ma tâp h ṕ ̀ ứ ̀ ̣ ợ
hang trăm chuyên gia đê tông quan va tom l̀ ̉ ̉ ̀ ́ ượ c
cac nghiên c u m i nhât vê BĐKH. Cho đêń ứ ớ ́ ̀ ́
nay, IPCC đa công bô 6 ban đanh gia. ̃ ́ ̉ ́ ́
Đ phù h p v i các đ c tr ng này, IPCCể ợ ớ ặ ư
th c hi n hai vai trò c b n, vai trò th ự ệ ơ ả ứ
nh t ấ là “đánh giá m t ộ cách toàn di n ệ , c iở
m và ở minh b ch ạ các thông tin khoa h c ọ ,
k thu t ỹ ậ và kinh t ế xã h i ộ có liên quan đ n ế
s hi u bi t v ự ể ế ề r i ro ủ c a ủ bi n đ i khí h u ế ổ ậ
do con ng ườ gây ra, nguy c i ơ tác đ ng c a nó ộ ủ
và các l a ch n ự ọ cho vi c thích ng ệ ứ và nh m ằ
gi m nh các nguy c c a bi n đ i khí h u ả ẹ ơ ủ ế ổ ậ ”2,
vai trò th hai là xứ ây d ngự “chi n lế ượ ứ c ng
phó th c t cho ự ế vi c qu n lý ệ ả v n đ ấ ề bi n đ i ế ổ
2 Xem website c a IPCC, ủ http://www.ipcc.ch/
organization/organization.shtml , truy c p ngày ậ
01/02/2015.
khí h u” ậ (theo Báo cáo c a ủ phiên h p đ u tiênọ ầ
c aủ IPCC đượ ổc t ch c năm 1988ứ )
2. Các ho t đ ng và các s n ph m chínhạ ộ ả ẩ
c a IPCC liên quan đ n bi n đ i khí h uủ ế ế ổ ậ
toàn c uầ
Phương th c ho t đ ng c a IPCC làứ ạ ộ ủ không tr c ti p ti n hành nh ng nghiên c uự ế ế ữ ứ
m i, cũng nh không x lý các d li u liênớ ư ử ữ ệ quan đ n khí h u, IPCC ch đ a ra đánh giáế ậ ỉ ư
c a mình ch y u d a trên nh ng công trìnhủ ủ ế ự ữ khoa h c, k thu t đọ ỹ ậ ược công b trên các sáchố báo đã được ki m duy t.[1]ể ệ Trên c s đó,ơ ở IPCC đã thành l p baậ nhóm công tác (Working Groups WGs) v i các nhi m v c th :ớ ệ ụ ụ ể
Nhóm làm vi c Iệ (Working Group I WGI) đượ giao nhi m v đánh giác ệ ụ thông tin khoa h c v bi n đ iọ ề ế ổ khí h uậ ;
Nhóm làm vi cệ II (Working Group II WGII) đượ giao nhi m v đánh giác ệ ụ nh ngữ tác đ ng trên các khía c nh ộ ạ môi trường, kinh
t và xã h i c aế ộ ủ bi n đ i khí h uế ổ ậ ;
Nhóm làm vi c ệ III (Wokring Group III WGIII) đượ giao nhi m vc ệ ụ xây d ngự các chi n lế ượ ức ng phó v i v n đ bi n đ i khíớ ấ ề ế ổ
h uậ Vào năm 1992, c c uơ ấ c a ủ IPCC đã có
m t s thay đ iộ ố ổ : WG II và WG III đã được sáp
nh pậ vào WG II cũ, trong khi m t ộ nhóm công tác m i, WG ớ III đ ượ c thành l p đ ậ ể đ i ố phó v i ớ các v n đ ấ ề kinh t xã h i và các ế ộ
v n đ khác ấ ề liên quan đ n ế bi n đ i khí ế ổ
h u ậ
Các s n ph m chính c a IPCC ả ẩ ủ : g m cácồ
b n Báo cáo đánh giá, các Báo cáo đ c bi t,ả ặ ệ các Báo cáo Phương pháp và các Tài li u kệ ỹ thu t. M i b n báo cáo c a IPCC bao g mậ ỗ ả ủ ồ
T ng quan cho vi c xây d ng chính sách đổ ệ ự ượ c
xu t b n b ng t t c các ngôn ng chính th cấ ả ằ ấ ả ữ ứ
c a Liên h p qu c. ủ ợ ố
Báo cáo đánh giá: cung c p nh ng thôngấ ữ tin kinh t xã h i, k thu t và khoa h cế ộ ỹ ậ ọ chuyên sâu v v n đ bi n đ i khí h u, cácề ấ ề ế ổ ậ
Trang 3nguyên nhân và nh ng tác đ ng có kh năngữ ộ ả
x y ra cũng nh các gi i pháp có liên quan.ả ư ả
Cac bao cao đánh giá se tao ra c s khoa hoć ́ ́ ̃ ̣ ơ ở ̣
cho cac cuôc đam phan cua LHQ vê bi n đ í ̣ ̀ ́ ̉ ̀ ế ổ
khí h u toan câu.ậ ̀ ̀
Báo cáo đánh giá đ u tiên (AR1) c a IPCCầ ủ
được hoàn thành vào tháng 8 năm 1990. T iạ
th i đi m đó báo cáo đờ ể ược xem là tài li uệ
tham kh o, trích d n ph bi n c a các nhàả ẫ ổ ế ủ
ho ch đ nh chính sách, các nhà nghiên c u vàạ ị ứ
các chuyên gia trong lĩnh v c bi n đ i khíự ế ổ
h u Nh ng n i dung đậ ữ ộ ược ghi nh n trongậ
b n Báo cáo đ u tiên này đã làm c s khoaả ầ ơ ở
h c đ Đ i h i đ ng Liên h p qu c chu n bọ ể ạ ộ ồ ợ ố ẩ ị
Công ước Khung c a Liên h p qu c v bi nủ ợ ố ề ế
đ i khí h u (UNFCCC).[2] Công ổ ậ ước Khung
có hi u l c vào tháng 3 năm 1994.ệ ự
Báo cáo đánh giá th 2 (AR2) v “Bi nứ ề ế
đ i khí h u năm 1995” đã đóng góp tích c cổ ậ ự
cho H i ngh l n th 2 c a Công ộ ị ầ ứ ủ ướ c
UNFCCC và cung c p nh ng d ki n choấ ữ ữ ệ
vi c đàm phán Ngh đ nh th c a Công ệ ị ị ư ủ ướ c
Kyoto
Báo cáo đánh giá th 3 (AR3) v “Bi nứ ề ế
đ i khí h u 2001” bao g m 3 báo cáo c a cácổ ậ ồ ủ
Nhóm làm vi c v “C s khoa h c”, ệ ề ơ ở ọ “Tác
đ ng, ộ Thích ng và ứ D b t n th ễ ị ổ ươ ng” và
“Gi m nh ”, ả ẹ và m t ộ báo cáo t ng h p ổ ợ
Nh ng n i dung đữ ộ ược đ c p trong các báoề ậ
cáo này góp ph n gi i quy t nh ng v n đ kầ ả ế ữ ấ ề ỹ
thu t và khoa h c đ phù h p v i chính sáchậ ọ ể ợ ớ
ng phó v i th c tr ng bi n đ i khí h u toàn
c u.ầ
Báo cáo đánh giá th 4 (AR4) đứ ược hoàn
thành vào năm 2007, 10 năm sau khi thông qua
Ngh đ nh th Kyoto và m t năm trị ị ư ộ ước khi
bước vào th i k cam k t đ u tiên theo Nghờ ỳ ế ầ ị
đ nh th (2008 2012), đ chu n b cho vi cị ư ể ẩ ị ệ
thương lượng v th i k cam k t ti p theo.ề ờ ỳ ế ế
B n báo cáo th 4 đả ứ ược đánh giá là báo cáo
quy mô nh t vàấ chi ti t nh t so v i các b nế ấ ớ ả
báo cáo trước đó về tình tr ngạ bi n đ i khíế ổ
h u toàn c u.ậ ầ
Báo cáo đánh giá th 5 (AR5) đứ ược hoàn
thành năm 2013 và được ban hành vào tháng
10/2014 Báo cáo đánh giá l n th năm ầ ứ
được xem là b n đánh giá ả toàn di n ệ nh t ấ cho đ n th i đi m này liên quan đ n ế ờ ể ế
nh ng ki n th c ữ ế ứ khoa h c ọ v bi n đ i ề ế ổ khí
h u ậ Đây là báo cáo góp ph n quan tr ng vàoầ ọ
s hình thành c a Th a thu n Paris năm 2015ự ủ ỏ ậ
và có s có hi u l c t năm 2020. B n báoẽ ệ ự ừ ả cáo cũng được đánh giá cáo và được xem là môt c s tham chiêu khoa h c cho cac chinḥ ơ ở ́ ọ ́ ́ phu khi ho đam phan vê Thoa thu n Paris. Báỏ ̣ ̀ ́ ̀ ̉ ậ cáo AR5 nh n đ nh r ng th gi i có đ khậ ị ằ ế ớ ủ ả năng h n ch s nóng lên toàn c u và xâyạ ế ự ầ
d ng m t tự ộ ương lai th nh vị ượng, b n v ngề ữ
h n, nh ng đ có th đ t đơ ư ể ể ạ ược m c tiêu gi iụ ớ
h n s nóng lên m c dạ ự ở ứ ưới 2ºC so v i th iớ ờ
k ti n công nghi p, c n gi m đáng k lỳ ề ệ ầ ả ể ượ ng phát th i khí nhà kính trong các th p k t i.[3]ả ậ ỷ ớ Ngày 11 tháng 04 năm 2016, k h p th 43ỳ ọ ứ
c a y ban Liên chính ph v Bi n đ i khíủ Ủ ủ ề ế ổ
h u đã khai m c t i Nairobi, Kenya M tậ ạ ạ ộ trong nh ng m c tiêu chính c a H i ngh làữ ụ ủ ộ ị chu n b xây d ng khung Báo cáo Đánh giáẩ ị ự
l n th 6 (AR6) c a IPCC. Th c hi n khuy nầ ứ ủ ự ệ ế ngh trong Công ị ước khung c a Liên h p qu củ ợ ố
v bi n đ i khí h u theo quy t đ nh c a H iề ế ổ ậ ế ị ủ ộ ngh COP 21, IPCC đang xây d ng “Báo cáoị ự
đ c bi t v tác đ ng c a s nóng lên toàn c uặ ệ ề ộ ủ ự ầ 1,5°C so v i th i k ti n công nghi p và cácớ ờ ỳ ề ệ
đường phát th i khí nhà kính tả ương ng”. Báoứ cáo Đánh giá AR6 s đẽ ược xây d ng trên cự ơ
s c a Báo cáo Đánh giá l n th 5 (AR5) vở ủ ầ ứ ề tác đ ng toàn c u c a bi n đ i khí h u. Báoộ ầ ủ ế ổ ậ cáo t ng h p AR6 đổ ợ ược d ki n s hoànự ế ẽ thành trong n a đ u năm 2022ử ầ 3
Các b n báo cáo sau này đ u có nh ngả ề ữ
ti n b m i v ngu n s li u và phế ộ ớ ề ồ ố ệ ươ ng pháp, làm gi m đáng k nh ng đi u ch aả ể ữ ề ư
ch c ch n t n t i trắ ắ ồ ạ ước đây, do đó, nâng cao
rõ r t m c đ tin c y c a nh ng k t lu n vệ ứ ộ ậ ủ ữ ế ậ ề
3 Xem thêm http://www.vn.undp.org/content/ vietnam / vi/ home/presscenter/pressreleases/2016/10/24/ipccpresents findingsandactivitiesinvietnam.html , truy c p ngày ậ 12/2/2017.
Trang 4bi n đ i khí h u trong quá kh cũng nhế ổ ậ ứ ư
tương lai.4
Các báo cáo đ c bi t: ặ ệ cung c p m t sấ ộ ự
đánh giá v m t v n đ c th và thề ộ ấ ề ụ ể ườ ng
được chu n b đ tr l i m t yêu c u đ n tẩ ị ể ả ờ ộ ầ ế ừ
các qu c gia thành viên c a UNFCCCC. K tố ủ ể ừ
khi hoàn thành Báo cáo đánh giá l n th haiầ ứ
năm 1995, IPCC đã ban hành các Báo cáo đ cặ
bi t sau:ệ
Các tác đ ngộ c aủ bi n đ i khí h uế ổ ậ khu
v cự (1997)
Hàng không và Không khí toàn c uầ
(1999)
Phương pháp lu nậ và các khía c nhạ công
ngh chuy n giao công nghệ ể ệ (2000)
Các k ch b n phát th iị ả ả (2000)
S d ng đ tử ụ ấ , thay đ i s d ngổ ử ụ đ tấ và
đ t ấ lâm nghi p (2000ệ )…
T i k h p l n th 44 t i Bangkok vàoạ ỳ ọ ầ ứ ạ
tháng 10 năm 2016, IPCC đang xem xét phác
th o c a Báo cáo Đ c bi t v các tác đ ngả ủ ặ ệ ề ộ
c a s nóng lên toàn c u m c 1,5°C so v iủ ự ầ ở ứ ớ
m c ti n công nghi p và các phứ ề ệ ương hướ ng
liên quan đ n phát th i khí nhà kính toàn c u,ế ả ầ
trong b i c nh tăng cố ả ường các ph n ng toànả ứ
c u đ i v i m i đe d a c a bi n đ i khí h u,ầ ố ớ ố ọ ủ ế ổ ậ
phát tri n b n v ng, và nh ng n l c xóa đóiể ề ữ ữ ỗ ự
gi m nghèo (SR1.5). Báo cáo này hi n đangả ệ
được chu n b d a trên c s H i ngh Cácẩ ị ự ơ ở ộ ị
Bên (COP21) c a UNFCCC vào tháng 12 nămủ
2015, s đẽ ược hoàn thành vào năm 2018. Đ iố
v i n i dung c a các báo cáo đ c bi t còn l i,ớ ộ ủ ặ ệ ạ
các nhà khoa h c và các qu c gia đã đ xu tọ ố ề ấ
kho ng 30 báo cáo trong các lĩnh v c c th ả ự ụ ể
Theo k ho ch đã đ ra, vào năm 2019,ế ạ ề
IPCC cũng s hoàn thành hai Báo cáo đ c bi t:ẽ ặ ệ
bi n đ i khí h u và đ i dế ổ ậ ạ ương và băng quy n;ể
và bi n đ i khí h u, sa m c hóa, suy thoái đ tế ổ ậ ạ ấ
đai, qu n lý đ t đai b n v ng, an ninh lả ấ ề ữ ươ ng
4 Xem thêm http://occa.mard.gov.vn/Gi%E1%BA%A3i
ph%C3%A1p%E1%BB%A9ngph%C3%B3/Gi%E1%
BA%A3iph%C3%A1pt%E1%BB%95ngh%E1%BB
%A3p/catid/16/item/2834/tongquanvebiendoikhihau
toancau , truy c p ngày 10/2/2017 ậ
th c, và lu ng khí nhà kính trong các h sinhự ồ ệ thái trên c n.ạ 5
Báo cáo ph ươ ng pháp: Cho đ n nay đã cóế
5 báo cáo phương pháp được ban hành và đã
được các nước thành viên c a UNFCCCủ sử
d ng đụ ể chu n bẩ ị thông tin liên l cạ qu c giaố
c a hủ ọ. Phác th o c a Báo cáo Phả ủ ương pháp
lu n th 6 cũng đang đậ ứ ược xem xét nh mằ hoàn ch nh tài li u Hỉ ệ ướng d n c a IPCC vẫ ủ ề
Ki m kê khí nhà kính qu c gia, s để ố ẽ ược hoàn thành vào năm 2019.
Báo cáo c a IPCCủ được vi tế b i các nhómở tác giả, đượ đ cc ề ử b iở các chính phủ và các
t ch cổ ứ qu c tố ế và l a ch n choự ọ m tộ nhi mệ
vụ c thụ ể theo chuyên môn c a hủ ọ Các chuyên gia đ n tế ừ các trường đ i h cạ ọ , các trung tâm nghiên c uứ , các hi p h iệ ộ và t ch cổ ứ môi trườ t h nng ừ ơ 100 qu c giaố Hàng trăm chuyên gia t kh p n iừ ắ ơ th gi iế ớ thườ xuyên ng tham gia vào vi c so n th oệ ạ ả các báo cáo c aủ IPCC. Ngoài ra, cũng có m t s lộ ố ượng l n ớ các chuyên gia tham gia vào quá trình đánh giá các Báo cáo Các ho t đ ng này ph i n m dạ ộ ả ằ ướ i
s giám sát và đự ược thông qua b i các th t cở ủ ụ
ch c ch ặ ẽ c a U ban Liên chính ph v bi nủ ỷ ủ ề ế
đ i khí h uổ ậ 6
Để đ m b oả ả r ng các báo cáo làằ đáng tin
c yậ , minh b ch ạ và khách quan, các báo cáo
c a IPCCủ ph iả vượt qua m tộ quá trình đánh giá khoa h c và k thu t ọ ỹ ậ nghiêm ng tặ Đ i v iố ớ
nh ngữ b n d th o báo cáo đ u ả ự ả ầ tiên, nh ngữ
d th oự ả này ph i đả ược chuy n đ n ể ế các
5 Xem thêm http://www.vn.undp.org/content/ vietnam /vi/home/presscenter/pressreleases/2016/10/24/ipcc presentsfindingsandactivitiesinvietnam.html , truy c p ậ ngày 10/2/2017.
6 Khi chu n b Báo cáo đánh giá l n th 5 (AR5), IPCC ẩ ị ầ ứ
đã l a ch n và t p h n h ự ọ ậ ơ ơ n 830 chuyên gia và các biên
t p viên ậ đ n ế t h n 80 qu c g ừ ơ ố ia tham gia. Sau đó, báo cáo nh n đ ậ ượ ự c s đóng góp t trên 2.000 ng ừ ườ i và cung
c p trên 140.000 nh n xét ấ ậ
Đ i v i Báo cáo đánh giá l n th t (AR4) ban hành năm ố ớ ầ ứ ư
2007, có h n 3.500 chuyên gia đ n t h n 130 qu c gia ơ ế ừ ơ ố đóng góp cho báo cáo, có s tham gia c a 2500 chuyên ự ủ gia đ nh n xét báo cáo, cung c p h n 90.000 ý ki n ể ậ ấ ơ ế
nh n xét. Xem thêm: ậ http://www.ipcc.ch/organization/organization_structure.sh tml
Trang 5lĩnh v c này. B n d th o đã đự ả ự ả ược s a đ iử ổ
sau đó cũng s đẽ ược chuy n đ n cho cácể ế
chính ph kèm v i nh n xét c a chuyên gia.ủ ớ ậ ủ
Sau khi có ý ki n chính th c t các chính ph ,ế ứ ừ ủ
d th o đự ả ược công b và trình bày t i h iố ạ ộ
ngh toàn th c a IPCC và đị ể ủ ược thông qua
theo nh ng th t c c a IPCC.ữ ủ ụ ủ
Cac nha khoa hoc nhât tri răng cac bao caó ̀ ̣ ́ ́ ̀ ́ ́ ́
đanh gia c a IPCC cung câp nh ng ́ ́ ủ ́ ữ ươc đoań ́
tôt nhât vê s âm lên trong t́ ́ ̀ ự ́ ương lai va cac d̀ ́ ự
bao la d a trên s hiêu biêt chăc chăn vê cać ̀ ự ự ̉ ́ ́ ́ ̀ ́
yêu tô co vai tro then ch t trong hê thông khí ́ ́ ̀ ố ̣ ́ ́
hâu toàn c ụ ầ 7
Các tài li u ệ k thu t ỹ ậ : cung c pấ m t quanộ
đi m khoa h c vàể ọ k thu t ỹ ậ v m t ch đề ộ ủ ề cụ
th vàể d aự trên các tài li uệ có trong báo cáo
c a IPCCủ Các tài li u k thu t c aệ ỹ ậ ủ IPCC sau
đây đã được xu t b n:ấ ả
K thu tỹ ậ , chính sách và các gi i phápả
Gi m nhả ẹ bi n đ i khí h uế ổ ậ (1996)
Gi i thi uớ ệ v ề mô hình khí h u đ n gi nậ ơ ả
được s d ng trong Báo cáoử ụ đánh giá l n thầ ứ
hai IPCC (1997)
Bi n đ i khí h uế ổ ậ và đa d ng sinh h cạ ọ
(2002)
Bi n đ i khí h uế ổ ậ và Nước (2007)…
Các s n ph m và các ho t đ ng khác c a ả ẩ ạ ộ ủ
IPCC: Đ h tr choể ỗ ợ quá trình đánh giá khác
nhau c a ủ IPCC, các h i th o và cácộ ả cu c h pộ ọ
chuyên gia cũng được song song t ch cổ ứ , đôi
khi các ho t đ ng này đạ ộ ượ ph i h p v ic ố ợ ớ các
t ch c khácổ ứ Các ho t đ ng c a IPCC, baoạ ộ ủ
g m c chi phí đi l i cho chuyên gia đ n tồ ả ạ ế ừ
các nước đang phát tri n và các nể ước trong
quá trình chuy n đ i, để ổ ược tài tr thông quaợ
s đóng góp tình nguy n t các chính ph , tự ệ ừ ủ ừ
phái WMO, UNEP…
7 Xem thêm http://www.environmentalexpert.com/
news/10thingstoknowabouttheipccclimatepanel
395178, truy c p ngày 12/2/2017 ậ
3. Đánh giá nh ng đóng góp c a IPCC vữ ủ ề
nh ng v n đ liên quan đ n bi n đ i khíữ ấ ề ế ế ổ
h u toàn c uậ ầ
V i t cách là m t t ch c qu c t liênớ ư ộ ổ ứ ố ế chính ph , đ ng th i cũng th c hi n các ch củ ồ ờ ự ệ ứ năng c a m t t ch c khoa h c, IPCC đã đ tủ ộ ổ ứ ọ ạ
được nhi u thành t u đáng k trong su t g nề ự ể ố ầ
30 năm ho t đ ng c a mình, góp ph n quanạ ộ ủ ầ
tr ng vào n l c chung c a c ng đ ng qu cọ ỗ ự ủ ộ ồ ố
t trế ước v n đ bi n đ i khí h u.ấ ề ế ổ ậ
Trước h t, v i t cách là m t t ch cế ớ ư ộ ổ ứ
qu c t liên chính ph , đố ế ủ ược thành l p vàậ
ho t đ ng dạ ộ ưới s b o tr c a Liên h pự ả ợ ủ ợ
qu c, đ c bi t là c a ố ặ ệ ủ T ch c Khí tổ ứ ượng thế
gi i và Chớ ương trình Môi trường c a Liênủ
h p qu c, IPCC là t ch c qu c t l n nh tợ ố ổ ứ ố ế ớ ấ
c a Liên h p qu c th c hi n các ch c năng,ủ ợ ố ự ệ ứ nhi m v liên quan đ n v n đ bi n đ i khíệ ụ ế ấ ề ế ổ
h u. Cho đ n nay, t ch c này có g n 200ậ ế ổ ứ ầ
qu c gia thành viên, cho th y quy mô r ng l nố ấ ộ ớ
và t m nh hầ ả ưởng c a IPCC ph m vi toànủ ở ạ
c u. M t trong nh ng thành công l n nh t màầ ộ ữ ớ ấ IPCC đ t đạ ược cho đ n nay là nh n đế ậ ược sự công nh n đánh giá cao c a c ng đ ng qu cậ ủ ộ ồ ố
t v nh ng n l c c a t ch c thông quaế ề ữ ỗ ự ủ ổ ứ
vi c nh n đệ ậ ược gi i thả ưởng Nobel Hòa bình năm 2007. Đây chính là s ghi nh n cao nh tự ậ ấ
c a c ng đ ng qu c t đ i v i IPCC vủ ộ ồ ố ế ố ớ ề
nh ng c g ng, n l c c a t ch c liên quanữ ố ắ ỗ ự ủ ổ ứ
đ n các v n đ v bi n đ i khí h u toàn c u. ế ấ ề ề ế ổ ậ ầ
V i t cách là m t c quan khoa h c,ớ ư ộ ơ ọ
b n thân IPCCả được đánh giá là m t trongộ
nh ng sáng ki n v v n đ bi n đ i khí h uữ ế ề ấ ề ế ổ ậ
và đã đ t đạ ược nh ng thành công đáng k [4]ữ ể IPCC đánh giá hàng ngàn bài vi t khoa h cế ọ
được xu t b n m i năm, trong đó trình bàyấ ả ỗ
nh ng thông tin chúng ta bi t và ch a bi t vữ ế ư ế ề
nh ng r i ro liên quan đ n bi n đ i khí h u.ữ ủ ế ế ổ ậ IPCC xác đ nh nh ng v n đ cho th y s nh tị ữ ấ ề ấ ự ấ trí trong c ng đ ng khoa h c, ho c nh ng v nộ ồ ọ ặ ữ ấ
đ còn v p ph i có s khác bi t v quanề ấ ả ự ệ ề
đi m, nh ng ch đ c n nghiên c u thêm.ể ữ ủ ề ầ ứ IPCC không th c hi n các nghiên c u c aự ệ ứ ủ riêng mình. Nh v y IPCC cung c p cho cácư ậ ấ nhà ho ch đ nh chính sách m t b c tranh t ngạ ị ộ ứ ổ
Trang 6th nh ng thông tin v bi n đ i khí h u tể ữ ề ế ổ ậ ừ
c ng đ ng khoa h c, ch không đ ng v phíaộ ồ ọ ứ ứ ề
m t quan đi m c th nào. Các báo cáo c aộ ể ụ ể ủ
IPCC có th nói là phù h p v i chính sách màể ợ ớ
không mang tính chi ph i chính sách. IPCC cóố
th đ a ra m t s đ xu t đ các nhà ho chể ư ộ ố ề ấ ể ạ
đ nh chính sách l a ch n trong quá trình th cị ự ọ ự
hi n các m c tiêu, nh ng không can thi p vàoệ ụ ư ệ
ho t đ ng c a các chính phạ ộ ủ ủ8
Nh ng báo cáo, tài li u và thông tin khoaữ ệ
h c do IPCC cung c p đọ ấ ược th a nh n r ngừ ậ ộ
rãi có có tính tin c y, giá tr khoa h c cao.ậ ị ọ
Đi n hình, nh d báo v kh năng tăng nhi tể ư ự ề ả ệ
đ c a trái đ t t 1,4 đ n 5,8 đ C vào nămộ ủ ấ ừ ế ộ
2010 đã được trích d n r ng rãi và tác đ ngẫ ộ ộ
tr c ti p đ n vi c nghiên c u, ho ch đ nh cácự ế ế ệ ứ ạ ị
chính sách liên quan ph m vi qu c gia, khuở ạ ố
v c và toàn c uự ầ 9
Bên c nh đó, ạ IPCC đã có nh ng đóng gópữ
đáng k khi thi t l p và ể ế ậ xây d ngự m tộ c u n iầ ố
gi aữ các ho t đ ng ạ ộ khoa h cọ và xây d ng,ự
ho ch đ nh ạ ị chính sách liên quan đ n v n đế ấ ề
bi n đ i khí h u.ế ổ ậ Các ho t đ ng, công vi cạ ộ ệ
c aủ IPCC, đ c bi t thông qua các báo cáoặ ệ là
ngu n tài li u, thông tin ồ ệ quan tr ng, nhọ ả
hưởng tr c ti p đ n vi c ho ch đ nh chínhự ế ế ệ ạ ị
sách t m qu c gia và t m qu c t liên quanở ầ ố ầ ố ế
đ n lĩnh v c bi n đ i khí h uế ự ế ổ ậ [5] S k t h pự ế ợ
c aủ s đ ng thu nự ồ ậ khoa h cọ và th c t chínhự ế
trị là h t s c c n thi t đ đi đ n nh ng chínhế ứ ầ ế ể ế ữ
sách trong tương v v n đ bi n đ i khí h u.ề ấ ề ế ổ ậ
Bên c nh các tài li u, báo cáo c a IPCC, cácạ ệ ủ
phiên h p toàn th c aọ ể ủ IPCC cũng t o raạ
nh ng c u n i quan tr ng nh m k t n i cácữ ầ ố ọ ằ ế ố
k t qu nghiên c u khoa h c v i các ho tế ả ứ ọ ớ ạ
đ ng xây d ng chính sách đ ng phó v iộ ự ể ứ ớ
nh ng thách th c ngày càng gia tăng vữ ứ ề ế bi n
đ i khí h uổ ậ Báo cáo đánh giá đ u tiên c aầ ủ
năm 1990 đã góp ph n đáng k vào s hìnhầ ể ự
8 Xem thêm http://www.environmental
expert.com/news/10thingstoknowabouttheipcc
climatepanel395178 , truy c p ngày 12/2/2017 ậ
9 Xem thêm http://imh.ac.vn/tintuc/cat99/806/HOI
THAOVETHOATHUANPARISVEKHIHAUVA
DONGGOPDOQUOCGIATUQUYETDINHNDC
CUAVIETNAM , truy c p ngày 12/2/2017 ậ
thành c a UNFCCC. Các báo cáo ti p theo c aủ ế ủ IPCC đã t o ra s tác đ ng l n khi đ nh hìnhạ ự ộ ớ ị các cu c tranh lu n toàn c u v bi n đ i khíộ ậ ầ ề ế ổ
h u. Đ c bi t là báo cáo AR4 đã nh n đậ ặ ệ ậ ượ c
s quan tâm r t l n t các nhà ho ch đ nhự ấ ớ ừ ạ ị chính sách, gi i nghiên c u và phớ ứ ương ti nệ truy n thông. Ch t ch c a IPCC đã đề ủ ị ủ ược m iờ
đ trình bày ph n đ u c a t t c các cu cể ở ầ ầ ủ ấ ả ộ
h p c a H i ngh khí h u c a Liên h p qu c.ọ ủ ộ ị ậ ủ ợ ố Nhi u nhà lãnh đ o th gi i trích d n nh ngề ạ ế ớ ẫ ữ phát hi n c a IPCC thệ ủ ường xuyên trong các bài phát bi u c a h T ng th ký Liên h pể ủ ọ ổ ư ợ
qu c trích d n nh ng phát hi n c a IPCCố ẫ ữ ệ ủ trong h u h t các bài vi t và các bài phát bi uầ ế ế ể
c a mình liên quan đ n bi n đ i khí h u.[6]ủ ế ế ổ ậ
M c dù đ t đặ ạ ược nh ng thành công đángữ
k nh trên, cũng gi ng nh nhi u t ch cể ư ố ư ề ổ ứ
qu c t liên chính ph khác, IPCC cũng g pố ế ủ ặ
ph i m t s ch trích liên quan đ n t ch c vàả ộ ố ỉ ế ổ ứ
hi u qu trong quá trình ho t đ ng. Môt sốệ ả ạ ộ ̣ nha khoa hoc đánh giá răng tiên trinh cua IPCC̀ ̣ ̀ ́ ̀ ̉
la tôn kem th i gian va công s c vi th i điêm̀ ́ ́ ờ ̀ ứ ̀ở ờ ̉ cac bao cao đanh gia đ́ ́ ́ ́ ́ ược công bô thi chunǵ ̀ ́
đa bi lac hâu. Môt sô nha hoach đinh chinh sach̃ ̣ ̣ ̣ ̣ ́ ̀ ̣ ̣ ́ ́ phan nan răng ngôn ng trong bao cao la quà ̀ ̀ ữ ́ ́ ̀ ́ năng vê khoa hoc va kho cho nh ng ng̣ ̀ ̣ ̀ ́ ữ ươ ì không lam khoa hoc ti p c n. ̀ ̣ ế ậ
Trên th c t , trong các b n báo cáo c aự ế ả ủ mình, m t s thông tin khoa h c đã là nguyênộ ố ọ nhân gây ra nhi u tranh cãi do nh ng sai sótề ữ đáng k , nh : nhân đinh không đung vê viêcể ư ̣ ̣ ́ ̀ cac khôi băng Himalayas se tan biên vao năḿ ́ ở ̃ ́ ̀ 2035; r ng Amazon s bi n m t; suy gi mừ ẽ ế ấ ả năng su t cây tr ng B c Phi; các di n bi nấ ồ ở ắ ễ ế
c c đoan c a th i ti t; năm mự ủ ờ ế ươi lăm ph nầ trăm lãnh th c a Hà Lan s chìm dổ ủ ẽ ưới m cự
nước bi n; băng trên núi Andes, dãy núi Alpsể
và châu Phi ta ch y do nguyên nhân c a vi cả ủ ệ nóng lên toàn c u.[6] Nh ng ngầ ữ ươi theo chù ̉ nghia hoai nghi vê khi hâu đa năm lây nh ng̃ ̀ ̀ ́ ̣ ̃ ́ ́ ư ̃ sai sot nay nh nh ng băng ch ng răng tiêń ̀ ư ữ ̀ ứ ̀ ́ trinh cua IPCC la khônghoan hao. Cung co môt̀ ̉ ̀ ̀ ̉ ̃ ́ ̣
sô y kiên cho răng IPCC thiêu công khaí ́ ́ ̀ ́ 10
10 Xem thêm http://ipcc.ch/apps/outreach/ eventinfo .php? q=360 , truy c p ngày 15/02/2017 ậ
Trang 7Cho dù trong quá trình ho t đ ng c aạ ộ ủ
mình, IPCC đã g p ph i nh ng thách th c vàặ ả ữ ứ
ch trích liên quan đ n b máy t ch c, tínhỉ ế ộ ổ ứ
minh b ch hay các quy trình xây d ng, thôngạ ự
qua các báo cáo, các thông tin khoa h c có liênọ
quan…, nh ng IPCC v n c b n hoàn thànhư ẫ ơ ả
t t ch c năng, nhi m v c a mình, gi vai tròố ứ ệ ụ ủ ữ
làm c u n i gi a các ho t đ ng khoa h c vàầ ố ữ ạ ộ ọ
xây d ng, ho ch đ nh chính sách liên quan đ nự ạ ị ế
v n đ bi n đ i khí h u toàn c u. Nh m gópấ ề ế ổ ậ ầ ằ
ph n hoàn thi n h n n a vai trò và ch c năngầ ệ ơ ữ ứ
c a IPCC, các nhà nghiên c u đã đ a ra nh ngủ ứ ư ữ
đi m m u ch t IPCC c n xem xét và cóể ấ ố ầ
nh ng s thay đ i thích h p trong th i gian t iữ ự ổ ợ ờ ớ
nh : c n rút ng n th i gian ti n hành vàư ầ ắ ờ ế
chu n b báo cáo đánh giá do v n đ bi n đ iẩ ị ấ ề ế ổ
khí h u đang ti n tri n v i t c đ r t nhanh,ậ ế ể ớ ố ộ ấ
đòi h i ph i ph n ng chính sách nhanh nh yỏ ả ả ứ ạ
h n; thi t l p c ch minh b ch trong xâyơ ế ậ ơ ế ạ
d ng và đánh giá các báo cáo c a IPCC nh mự ủ ằ
đ m b o t t c các ý ki n đóng góp đả ả ấ ả ế ượ c
xem xét và gi i quy t k p th i, t o kh năngả ế ị ờ ạ ả
ti p c n r ng rãi t t t c m i ngế ậ ộ ừ ấ ả ọ ười; c n cóầ
s tham gia tích c c t các nự ự ừ ước đang phát
tri n trong vi c thúc đ y các nghiên c u vể ệ ẩ ứ ề
bi n đ i khí h u trong khu v c c a mình./.ế ổ ậ ự ủ
L i c m nờ ả ơ
Bài báo là k t qu c a Đ tài NCKH c pế ả ủ ề ấ ĐHQGHN, mã s QĐ.14.56, “Các c ch phápố ơ ế
lý qu c t v h p tác ch ng bi n đ i khí h uố ế ề ợ ố ế ổ ậ
và bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam”.ọ ệ ệ Tài li u tham kh o ệ ả
[1] J Fitzgerald , The Intergovernmental Panel on Climate Change: taking the first steps towards a global response , S. Ill. ULJ, 1989 HeinOnline [2] Intergovernmental Panel on Climate Change, Climate Change 1992, Cambidge University Press, 2000.
[3] B Tài nguyên và Môi tr ộ ườ ng, Ch ươ ng trình phát tri n LHQ (UNDP) và IPCC, Tài li u H i ể ệ ộ
th o “Nh ng thành t u c a IPCC và các hành ả ữ ự ủ
đ ng c a Vi t Nam ng phó v i bi n đ i khí ộ ủ ệ ứ ớ ế ổ
h u”, Hà N i, 10/2016 ậ ộ [4] Bruce Tonn , The Intergovernmental Panel on Climate Change: A global scale transformative initiative, Science direct Futures 39 (2007) 614– 618.
[5] Knut H Alfsen and Tora Skodvin, The Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) and scientific consensus: How scientists come to say what they say about climate change , Cicero Policy Note 1998:3.
[6] N H Ravindranath, IPCC: accomplishments, controversies and challenges, Current Science, Vol. 99, No. 1, 10 July 2010.
The Role and Contribution of Intergovernmental Panel
on Climate Change for Global Climate Change Issues
Nguyen Thi Xuan Son
VNU School of Law, 144 Xuan Thuy, Cau Giay, Hanoi, Vietnam
Abstract: The Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) is an international organization established by the World Meteorological Organization (WMO) and the United Nations Environment (UNEP) in 1988. In addition, the IPCC is a scientific body under the auspices of the United Nations (UN). Basic tasks of the IPCC provides the world with a clear scientific view on the
Trang 8state of awareness of climate change and the potential impacts of environmental nature, economic and social aspects of climate change. As a scientific body, the IPCC is tasked to review and evaluate the information economy, society, science and technology all over the world that is closely related to climate change With nearly 30 years, the IPCC has strongly contributed to the efforts of the international community to adapt and combat global climate change
Keywords: Climate Change, the Alliance on Climate Change, the United Nations Coordination, the Paris 2015 Agreement, the evaluation report, the special report, the methodological report