Bài giảng Lý luận nhà nước và pháp luật - Chương 18: Ý thức pháp luật và pháp chế xã hội chủ nghĩa

Bài giảng Lý luận nhà nước và pháp luật - Chương 18: Ý thức pháp luật và pháp chế xã hội chủ nghĩa cung cấp cho người học các kiến thức: Khái niệm, đặc điểm của ý thức pháp luật XHCN; pháp chế Xã hội chủ nghĩa. Mời các bạn cùng tham khảo.

CH ƯƠ NG XVIII

Ý TH C PHÁP LU T  Ứ Ậ

VÀ PHÁP CH  XàH I CH  NGHĨA Ế Ộ Ủ

1. Khái ni m, đ c đi m c a ý th c pháp lu t  ệ ặ ể ủ ứ ậ

XHCN

* Khái  ni m  ý  th c  pháp  lu t  XHCN ệ ứ ậ :  là  t ng  ổ

th   các  h c  thuy t,  t   t ể ọ ế ư ưở ng,  quan  đi m,  ể quan  ni m  th nh  hành  trong  xã  h i  XHCN,  ệ ị ộ

th  hi n m i quan h  c a con ng ể ệ ố ệ ủ ườ i đ i v i  ố ớ pháp  lu t  hi n  hành,  pháp  lu t  đã  qua  và  ậ ệ ậ pháp lu t c n ph i có, th  hi n s  đánh giá  ậ ầ ả ể ệ ự

c a con ng ủ ườ i v  tính h p pháp hay không  ề ợ

h p  pháp  trong  hành  vi  x   s   c a  con  ợ ử ự ủ

ng ườ i cũng nh  trong t  ch c và ho t đ ng  ư ổ ứ ạ ộ

c a  các  c   quan  Nhà  n ủ ơ ướ c,  các  t   ch c  ổ ứ chính tr  – xã h i và m i công dân ị ộ ọ  

* Đ c tr ng c a ý th c pháp lu t: ặ ư ủ ứ ậ

 ­      Ý  th c  pháp  lu t  có  m i  quan  h   bi n  ứ ậ ố ệ ệ

ch ng v i t n t i xã h i: ứ ớ ồ ạ ộ

 +    Ý  th c  pháp  lu t  ph   thu c  vào  t n  t i  xã  ứ ậ ụ ộ ồ ạ

h i (do t n t i xã h i quy t đ nh); ộ ồ ạ ộ ế ị

+  Có tính đ c l p t ộ ậ ươ ng đ i (b o th , k  th a,  ố ả ủ ế ừ

l c h u, v ạ ậ ượ t tr ướ c so v i t n t i xã h i) ớ ồ ạ ộ

+    Ý  th c  pháp  lu t  là  hi n  t ứ ậ ệ ượ ng  có  tính  giai 

c p: hi u bi t, thái đ  c a các giai c p đ i v i  ấ ể ế ộ ủ ấ ố ớ pháp lu t là khác nhau, ch  có ý th c pháp lu t  ậ ỉ ứ ậ

c a  giai  c p  c m  quy n  m i  đ ủ ấ ầ ề ớ ượ c  ph n  ánh  ả trong pháp lu t ậ

* C u trúc c a ý th c pháp lu t: ấ ủ ứ ậ

 ­   Căn c  vào n i dung, tính ch t c a các b  ph n  ứ ộ ấ ủ ộ ậ

h p thành, ý th c pháp lu t bao g m: ợ ứ ậ ồ

 +   H  t  t ệ ư ưở ng pháp lu t ậ : là t ng th  các t  t ổ ể ư ưở ng,  quan đi m, h c thuy t v  pháp lu t ể ọ ế ề ậ

+   Tâm lý pháp lu t ậ : là tình c m, thái đ , tâm tr ng,  ả ộ ạ

c m xúc c a con ng ả ủ ườ ố ớ i đ i v i pháp lu t ậ

* Phân lo i Ý th c pháp lu t ạ ứ ậ

­    Căn c  vào c p đ  gi i h n c a s  nh n th c ứ ấ ộ ớ ạ ủ ự ậ ứ :

 +  Ý th c pháp lu t thông th ứ ậ ườ ng : là kinh nghi m  ệ

c a ch  th  v  pháp lu t, ch  ph n ánh đ ủ ủ ể ề ậ ỉ ả ượ c các 

m i liên h  bên ngoài c a pháp lu t mà ch a ph n  ố ệ ủ ậ ư ả ánh đ ượ c b n ch t c a pháp lu t ả ấ ủ ậ

+  Ý th c pháp lu t mang tính lý lu n ứ ậ ậ : là h  th ng  ệ ố các h c thuy t, t  t ọ ế ư ưở ng, quan đi m,  ể quan ni m ệ  v   ề pháp lu t, ph n ánh đ ậ ả ượ c m i quan h  bên trong,  ố ệ

b n ch t c a pháp lu t ả ấ ủ ậ

­   Căn c  vào ch  th : ứ ủ ể

 +    Ý  th c  pháp  lu t  xã  h i:  là  ý  th c  c a  ứ ậ ộ ứ ủ b   ộ

ph n  tiên  ti n ậ ế  trong  xã  h i,  ph n  ánh  xu  th   ộ ả ế phát tri n c a xã h i ể ủ ộ

 +  Ý th c pháp lu t nhóm: là ý th c pháp lu t  ứ ậ ứ ậ

c a m t nhóm ng ủ ộ ườ i (cùng ngh  nghi p, cùng  ề ệ

l i ích,…) ợ

+  Ý th c pháp lu t cá nhân: là ý th c pháp lu t  ứ ậ ứ ậ

c a m i ng ủ ỗ ườ i. 

M i quan h  gi a ý th c pháp lu t và pháp lu t  ố ệ ữ ứ ậ ậ XHCN:

­      S   tác  đ ng  c a  ý  th c  pháp  lu t  đ i  v i  ự ộ ủ ứ ậ ố ớ pháp lu t XHCN: ậ

 +    Ý  th c  pháp  lu t  là  ti n  đ   t   t ứ ậ ề ề ư ưở ng  tr c  ự

ti p đ  xây d ng và hoàn thi n pháp lu t ế ể ự ệ ậ

+    Ý  th c  pháp  lu t  góp  ph n  nâng  cao  vi c  ứ ậ ầ ệ

th c hi n pháp lu t ự ệ ậ

+  Ý th c pháp lu t đ m b o cho ho t đ ng áp  ứ ậ ả ả ạ ộ

d ng pháp lu t đúng đ n, khách quan ụ ậ ắ

­ Ng ượ c l i, PL là c  s  đ  hình thành, c ng c  và  ạ ơ ở ể ủ ố nâng cao ý th c pháp lu t.  ứ ậ

*  Các  bi n  pháp  giáo  d c,  nâng  cao  ý  th c  pháp  ệ ụ ứ

lu t ậ

­      Tăng  c ườ ng  công  tác  thông  tin,  tuyên  truy n,  ề

gi i thích pháp lu t ả ậ

­   Đ a vi c gi ng d y PL vào h  th ng các tr ư ệ ả ạ ệ ố ườ ng 

h c ọ

­     Đ y  m nh công  tác  b i  d ẩ ạ ồ ưỡ ng  đ i  ngũ  cán  b   ộ ộ

th c hi n pháp lu t ự ệ ậ

­   M  r ng dân ch , công khai t o  đi u ki n cho  ở ộ ủ ạ ề ệ nhân  dân  tham  gia  m t  cách  đông  đ o  vào  ho t  ộ ả ạ

đ ng xây d ng pháp lu t ộ ự ậ

­      Đ y  m nh  công  tác  đ u  tranh  phòng  ch ng  vi  ẩ ạ ấ ố

ph m pháp lu t ạ ậ

­   K t h p giáo d c PL v i giáo d c đ o đ c, văn  ế ợ ụ ớ ụ ạ ứ hoá, nâng cao trình đ  chung c a nhân dân ộ ủ

­   Tăng c ườ ng s  lãnh đ o c a Đ ng ự ạ ủ ả

2. Pháp ch  Xã h i ch  nghĩa ế ộ ủ

* Khái ni m pháp ch  XHCN ệ ế : Pháp ch  XHCN là  ế

ch  đ  đ c bi t c a đ i s ng chính tr  – xã h i,  ế ộ ặ ệ ủ ờ ố ị ộ trong  đó  m i  c   quan  Nhà  n ọ ơ ướ c,  t   ch c  xã  ổ ứ

h i, t  ch c kinh t , nhân viên nhà n ộ ổ ứ ế ướ c, nhân  viên  c a  các  t   ch c  xã  h i  và  m i  công  dân  ủ ổ ứ ộ ọ

đ u ph i tuân th  pháp lu t m t cách nghiêm  ề ả ủ ậ ộ

ch nh, tri t đ , chính xác ỉ ệ ể

* N i dung c a pháp ch  XHCN: ộ ủ ế

 ­ Pháp ch  XHCN là nguyên t c trong t  ch c  ế ắ ổ ứ

và ho t đ ng c a b  máy Nhà n ạ ộ ủ ộ ướ c.

­ Pháp ch  XHCN là nguyên t c ho t đ ng c a  ế ắ ạ ộ ủ các t  ch c chính tr , chính tr  xã h i ổ ứ ị ị ộ

­  Pháp  ch   XHCN  là  nguyên  t c  trong  x   s   ế ắ ử ự

c a công dân ủ

* Ý nghĩa c a pháp ch ủ ế: pháp ch  là đi u ki n  ế ề ệ

c  b n đ  phát huy dân ch ơ ả ể ủ

* Các yêu c u c  b n c a pháp ch  XHCN ầ ơ ả ủ ế

 ­      Tôn  tr ng  tính  t i  cao  c a  Hi n  pháp  và  ọ ố ủ ế

Lu t ậ

­   Đ m b o tính th ng nh t c a pháp ch  trên  ả ả ố ấ ủ ế quy mô toàn qu c ố

­      Các  c   quan  xây  d ng  pháp  lu t,  t   ch c  ơ ự ậ ổ ứ

th c  hi n  pháp  lu t,  b o  v   pháp  lu t  ph i  ự ệ ậ ả ệ ậ ả

ho t đ ng m t cách tích c c, ch  đ ng và có  ạ ộ ộ ự ủ ộ

hi u qu ệ ả

­   Không tách r i pháp ch  v i văn hóa và văn  ờ ế ớ hóa pháp lý.

*  Các  bi n  pháp  ch   y u  nh m  tăng  c ệ ủ ế ằ ườ ng  pháp ch  XHCN ế

 ­   Tăng c ườ ng công tác xây d ng pháp lu t ự ậ

­   Tăng c ườ ng công tác t  ch c th c hi n pháp  ổ ứ ự ệ

lu t ậ

­   Phát hi n và x  lý k p th i, nghiêm minh đ i  ệ ử ị ờ ố

v i các hành vi vi ph m pháp lu t ớ ạ ậ

­   Tăng c ườ ng s  lãnh đ o c a Đ ng ự ạ ủ ả