Sáng kiến phương pháp dạy học trực quan để nâng cao chất lượng môn tin học khối ở bậc tiểu học

Xuất phát từ thực tiễn giảng dạy tại trường Tiểu học Trần Phú tôi thấy cần phải có thiết kế bài giảng cho phù hợp với nội dung kiến thức, phương pháp, phương tiện dạy học phù hợp với từn

MỤC LỤC

Trang

1 Lý do chọn đề tài 2

2 Nội dung 3

2.1 Cơ sở thực tiễn 3

2.2 Cơ sở lý luận 4

2.3 Giải pháp 5

2.3.1 Trực quan hóa thông tin dạy học 5

2.3.2 Tạo những tác nhân kích thích trực quan thông qua biểu trưng ngôn ngữ, biểu trưng đồ hoạ, biểu trưng tranh ảnh 6

2.3.2.1 Dạy học trực quan bằng biểu trưng ngôn ngữ 6

2.3.2.2 Dạy học trực quan bằng biểu trưng đồ hoạ 7

2.3.2.3 Dạy học trực quan bằng biểu trưng hình ảnh 8

2.3.2.4 Kết hợp các loại hình trực quan 11

2.3.3 Xây dựng các kĩ năng thực hành 12

2.3.3.1 Kĩ năng nhận biết tính năng các loại biểu tượng 12

2.3.3.2 Rèn luyện kĩ năng thao tác trên máy 13

2.3.4 Học mà chơi, chơi mà học Giải trí thư giản 13

2.4 Hiệu quả của sáng kiến 14

3 Kết luận 15

3.1 Ý nghĩa của sáng kiến kinh nghiệm 15

3.2 Nhận định chung về việc áp dụng và khả năng phát triển sáng kiến kinh nghiệm 15

3.3 Những bài học kinh nghiệm 16

3.4 Kiến nghị 17

1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay trong lí luận dạy học nói chung và dạy học môn Tin học nói riêng đề cập khá nhiều đến phương pháp và kĩ thuật dạy học: phương pháp thảo luận, phương pháp đặt câu hỏi, phương pháp chia nhóm, Thực hiện việc đổi mới giáo dục phổ thông đã trở thành nền nếp sâu rộng từ đổi mới nội dung chương trình sách giáo khoa, cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, phương pháp dạy học, đặc biệt là chú trọng đến đối tượng dạy học Phần lớn giáo viên đứng lớp đã thích nghi với chương trình, phương pháp mới nhất là

sử dụng, khai thác triệt để tác dụng thiết bị thực hành, của trang thiết bị, phương tiện dạy học như bảng phụ, tranh ảnh, thiết bị thí nghiệm, máy chiếu

Xuất phát từ thực tiễn giảng dạy tại trường Tiểu học Trần Phú tôi thấy cần phải có thiết kế bài giảng cho phù hợp với nội dung kiến thức, phương pháp, phương tiện dạy học phù hợp với từng độ tuổi học sinh để đạt hiệu quả cao trong mỗi tiết học Sử dụng phương pháp như thế nào để qua mỗi phần học, tiết học học sinh hứng thú với phương pháp mới, qua đó hiểu được kiến thức đã học trên lớp, đồng thời học sinh thấy được tầm quan trọng của vấn đề

và ứng dụng của kiến thức đáp ứng yêu cầu môn học nói riêng và ứng dụng vào thực tiễn trong đời sống xã hội nói chung Chính vì vậy là người giáo viên trực tiếp đứng lớp giảng dạy tôi luôn băn khoăn suy nghĩ bằng cách nào

để phối hợp tốt các phương pháp dạy học để cho học sinh hiểu bài và nắm vững kiến thức bài học vận dụng tốt vào thực tế

Nước ta đang trong giai đoạn đổi mới phương pháp dạy - học nên phương pháp dạy học trực quan rất cần thiết trong dạy và học các bộ môn trong trường học, nhất là đặc điểm của môn Tin học, phương pháp trực quan

sẽ giúp học sinh khắc phục những khó khăn ban đầu, tiếp thu kiến thức một cách trừu tượng Phương pháp này thường được dùng với các phương pháp khác nhất là phương pháp diễn giải Bằng phương pháp này học sinh tiếp thu bài rất nhanh và nhớ kiến thức lâu và chất lượng học tập cũng được nâng cao

Từ những cơ sở trên tôi mạnh dạn chọn sáng kiến “Áp dụng phương pháp dạy học trực quan để nâng cao chất lượng môn Tin học khối ở bậc Tiểu học”, trước hết là phục vụ cho việc dạy và học của mình sau đó là góp

phần nâng cao chất lượng học tập của học sinh

2 Nội dung:

2.1 Cơ sở lý luận

Cùng với việc sáng tạo ra hệ thống công cụ mới, con người cũng đã tập trung trí tuệ từng bước xây dựng ngành khoa học tương ứng để đáp ứng những yêu cầu khai thác tài nguyên thông tin Trong bối cảnh đó, ngành Tin học được hình thành và phát triển thành một ngành khoa học độc lập với các nội dung, mục tiêu, phương pháp nghiên cứu riêng và ngày càng có nhiều ứng dụng trong hầu hết các lĩnh vực hoạt động của xã hội loài người Việc đổi mới chương trình sách giáo khoa đặt trọng tâm vào việc đổi mới phương pháp dạy học Chỉ có đổi mới căn bản phương pháp dạy học và chúng ta có thể tạo được sự đổi mới thực sự trong giáo dục, mới có thể đào tạo được lớp người năng động, sáng tạo có tiềm năng cạnh tranh trí tuệ trong bối cảnh nhiều nước trên thế giới hướng tới nền kinh tế tri thức

Hoạt động nhận thức của con người là từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng Đối với học sinh khi học bộ môn Tin học này cũng vậy Việc dạy tin học trong nhà trường hiện nay đối với nước ta không phải là dễ, vì Tin học nó gắn liền với một công cụ riêng của môn học là máy tính “Tin học là ngành khoa học nghiên cứu các quá trình có tính chất thuật toán nhằm mô tả biến đổi thông tin Là khoa học dựa trên máy tính điện tử nghiên cứu cấu trúc, các tính chất chung của thông tin, các quy luật và phương pháp thu thập, lưu trử, tìm kiếm thông tin, xử lý thông tin một cách tự động chính xác qua công

cụ là máy tính điện tử” Vậy làm thế nào để cho học sinh dễ hiểu một cách nhanh chóng chính xác và có kỉ năng thực hành là một nhiệm vụ rất quan trọng của người giáo viên dạy Tin học hiện nay Để áp dụng phương pháp trên vào giảng dạy tốt bộ môn Tin học có chất lượng, đạt kết cao thì người thầy giáo

ngoài tin thông về bộ môn Tin học, cần nắm chắc phương pháp dạy học trực quan Phương pháp dạy học trực quan là phương pháp dạy học mà từ các hình ảnh, hoạt động trực quan đến tư duy trừu tượng hay còn gọi trực quan hoá thông

tin thông qua các công cụ trực quan

2.2 Cơ sở thực tiễn

* Thuận lợi:

Học sinh ở trường Tiểu học Trần Phú hiện nay đã có thuận lợi trong học tập đó là: Nhà trường trang bị phòng học, máy vi tính và phần mềm phục

vụ cho việc dạy và học môn tin học

Phụ huynh học sinh luôn quan tâm đến việc học tập của con em mình, luôn có mối quan hệ chặt chẽ với giáo viên chủ nhiệm duy trì trao đổi thông tin thường xuyên để nắm bắt được tình hình của con em mình ở trường

Giáo viên được đào tạo chuẩn về Tin học để đáp ứng cho yêu cầu dạy và học

* Khó khăn:

Từ dạy và học thụ động sang dạy và học tích cực, dạy học định hướng năng lực cho học sinh giáo viên không còn đóng vai trò đơn thuần là người truyền đạt kiến thức, giáo viên trở thành người thiết kế, tổ chức hướng dẫn các hoạt động độc lập để học sinh tự chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động các mục tiêu kiến thức, kĩ năng, thái độ theo yêu cầu chương trình Trên lớp, học sinh hoạt động là chính nhưng khi soạn giáo án, giáo viên phải đầu tư công sức, thời gian rất nhiều so với kiểu dạy và học thụ động mới có thể thực hiện trên lớp với vai trò là người gợi mở, xúc tác động viên, cố vấn, trọng tài trong các hoạt động tìm tòi hào hứng tranh luận sôi nổi của học sinh Để làm được điều này thì đòi hỏi người giáo viên phải có trình độ chuyên môn sâu rộng, có trình độ sư phạm lành nghề mới tổ chức, hướng dẫn các hoạt động của học sinh mà nhiều khi diễn biến ngoài tầm dự kiến của giáo viên

Khó khăn lớn nhất hiện nay ở các trường học khi áp dụng phương pháp dạy học trực quan vào giảng dạy vẫn là trang thiết bị nghe nhìn, phương tiện dạy học còn nhiều thiếu thốn và bất cập Để áp dụng phương pháp này vào dạy Tin học thì đòi hỏi phải có máy chiếu (Projecter), máy vi tính đó là chưa

kể đến việc nếu áp dụng đồng loạt thì mỗi lớp cũng đều phải được trang bị Bên cạnh đó do hoàn cảnh kinh tế còn khó khăn một số gia đình không có điều kiện để mua máy tính cho con em học

Một thực tế khác là ý thức học tập của một số học sinh không cao, không hứng thú trong học tập, lười hoạt động, không tích cực tự giác, ý thức

tự học, tự rèn luyện yếu hoặc chỉ biết đến máy tính như một công cụ giải trí

2.3 Giải pháp:

2.3.1 Trực quan hoá thông tin dạy học

Trực quan hoá thông tin dạy học là một quá trình thông qua đó người học tri giác các tài liệu học tập dưới dạng các biểu trưng hình ảnh, âm thanh,

mô hình, vật thật, với sự hỗ trợ của dụng cụ trực quan Có thể nói dụng cụ trực quan có nhiều thuận lợi hơn hẳn so với dạy học bằng ngôn ngữ Chứa nhiều thông tin và tổ chức thuận lợi các thông tin trong cùng một vị trí, làm đơn giản các khái niệm, làm sáng tỏ các chi tiết của một khái niệm dựa trên ngôn ngữ trừu tượng Đặc biệt là tranh ảnh trực quan làm tăng sự nhớ trong học tập

Như vậy nếu sử dụng các dụng cụ trực quan là máy chiếu, tranh ảnh, biểu tượng vào dạy Tin học thì có hiệu quả rất cao Trước khi sử dụng dụng

cụ trực quan cho một bài học thì trước hết giáo viên cần xác định bài nào cần dụng cụ trực quan và những dụng cụ trực quan đó là gì phục vụ cho những đơn vị kiến thức nào trong bài học Tiếp đến là công tác chuẩn bị với dụng cụ trực quan

Ví dụ dạy bài: “Chương trình máy tính được lưu ở đâu?” cần chuẩn bị những đồ dùng trực quan như: ổ cứng, các thiết bị lưu giữ thông tin như USB, đĩa mềm, đĩa CD, DVD, hay hình ảnh của một số loại thiết bị nêu bằng cách chụp bởi tranh ảnh như thế học sinh mới nhớ lâu và thấy trong thực tế có thể gọi tên dụng cụ trực quan chính xác

Máy chiếu tương đối dễ sử dụng và việc chuẩn bị cho việc dạy học với máy chiếu tương đối dễ dàng, ít tốn thời gian Tuy nhiên phải có sự chuẩn bị kiến thức và các nội dung kiến thức cần trình chiếu Nội dung đưa lên máy chiếu phải rõ ràng chính xác và phải có máy vi tính

* Hiệu quả: Sau khi áp dụng một số ví dụ vào đề tài, số học sinh biết

phân biệt các thiết bị của máy tính tăng lên rõ rệt Tuy nhiên một số học sinh vẫn chưa xác định đúng các vị trí thiết bị, Như vậy bước đầu việc vận dụng kiến thức, kĩ năng của các em vào làm bài tập thực hành đã có hiệu quả rõ rệt

2.3.2 Tạo những tác nhân kích thích trực quan thông qua biểu trưng ngôn ngữ, biểu trưng đồ hoạ, biểu trưng tranh ảnh

Muốn sử dụng phương pháp dạy học này thành công thì việc đầu tiên người thầy phải làm là thiết kế các thông điệp trực quan đòi hỏi nhiều sức lực

và trí lực nhưng lại là công việc đem lại nhiều lợi ích Việc thiết kế các tài liệu dạy học trực quan mới có thể tạo nên sự thay đổi, và khi người học chú ý

sẽ cho nhiều điều bổ ích Người thiết kế phải quan tâm tới khía cạnh giảng dạy, tính trực giác và đặc biệt quan tâm tới những kĩ năng học tập của học sinh trong nghiên cứu và thực hành Người giáo viên phải biết phân tích chọn lựa các loại hình trực quan sao cho phù hợp với nội dung bài học

2.3.2.1 Dạy học trực quan bằng biểu trưng ngôn ngữ

Biểu trưng ngôn ngữ được tạo ra từ chữ viết dưới dạng một từ đơn lẽ hoặc câu hoàn chỉnh dùng đặt tên đối tượng, định nghĩa, mô tả đối tượng Thường khi dạy các bài học lý thuyết tôi thường sử dụng loại biểu trưng trực quan bằng ngôn ngữ

Ví dụ 1: Dạy bài “Làm quen với máy tính” tôi chiếu hình ảnh chung của máy tính điện tử lên màn hình để học sinh quan sát và cho biết máy tính điện tử gồm những bộ phần chính nào?

Ví dụ 2: Dạy bài “Cỡ chữ và phông chữ”, thì tôi đưa lên màn hình một trong các cách thực hiện chọn phông, chọn cỡ như sau:

Bước 1 Chọn khối văn bản cần định dạng

Bước 2 Click Format \ Font

Bước 3 Hộp thoại Font xuất hiện chọn Font, Font style, Size trong hộp thoại

Bước 4: Chọn OK

Yêu cầu học sinh trả lời các câu hỏi liên quan:

Câu 1: Nêu các bước để định dạng văn bản phông chữ, kiểu chữ, cỡ chữ bằng menu lệnh? (học sinh quan sát màn hình và nêu các bước cần định dạng ) Câu 2: Thao tác quan trọng nhất trong định dạng văn bản là gì? (học sinh chọn phần văn bản cần định dạng)

2.3.2.2 Dạy học trực quan bằng biểu trưng đồ hoạ

Biểu trưng đồ hoạ được tạo ra bằng nhiều cách đồ họa liên quan với hình ảnh, đồ hoạ liên quan với khái niệm, đồ hoạ tuỳ ý Việc dạy học trực quan bằng biểu trưng đồ hoạ trong Tin học giúp người học có thể thao tác nhanh các bước thực hành - đây là yêu cầu cần đạt của người học Tin học, dựa vào các biểu trưng đồ hoạ này học sinh có thể phát hiện ra khái niệm, ý nghĩa của nó

Vớ dụ 1: Dạy bài “Căn lề” giỏo viờn cần cho học sinh làm quen với việc căn lề qua cỏc biểu tượng

Vớ dụ 2: Dạy bài “Sao chộp văn bản” giáo viên cần cho học sinh làm quen với việc sao chép, di chuyển, cắt (xoá) nhanh qua các biểu tượng

Vớ dụ 3: Dạy bài “Trỡnh bày chữ đậm, nghiờng” giỏo viờn đưa cỏc biểu tượng:

Ở cỏc bài trờn học sinh nhỡn vào biểu tượng và nờu chức năng của cỏc biểu trượng từ đú cỏc em nắm chắc hơn kiến thức lớ thuyết để vận dụng vào làm thực hành tốt hơn

2.3.2.3 Dạy học trực quan bằng biểu trưng hỡnh ảnh

Biểu trưng hỡnh ảnh được tạo ra như ảnh chụp, tranh minh hoạ, tranh

vẽ Tất cả đều phản ỏnh sự vật và ý nghĩa dưới dạng cỏc biểu trưng cụ thể và mang tớnh hiện thực cao, người học cú khả năng phiờn dịch cỏc biểu trưng hỡnh ảnh thành cỏc vật tương tự trong thế giới hiện thực

Vớ dụ 1: Khi dạy bài “Khỏm phỏ mỏy tớnh” ta cú thể sử dụng một số ảnh minh hoạ về mỏy tớnh

 Mỏy tớnh xưa:

 Máy tính ngày nay:

Máy tính bàn

Máy tính xách tay

 Các bộ phận chính của máy tính:

Máy tính bảng

Thấn máy Màn hình

 Tìm hiểu thêm một số thiết bị kết nối với máy tính:

Hoặc khi dạy bài “Làm quen với máy tính” để giúp học sinh sớm hình thành

kỹ năng làm việc với máy tính như khởi động máy tính, tắt máy tính hay phân biệt các đối tượng trên màn hình máy tính ta tiến hành đưa một số hình ảnh liên quan

Bàn phím Chuột

Các biểu tượng

2.3.2.4 Kết hợp các loại hình trực quan

Giữa các loại hình trực quan, người thiết kế có thể kết hợp đa dạng các loại biểu trưng trực quan ngôn ngữ, hình ảnh, đồ hoạ với nhau Đối với hầu hết học sinh ba loại này bao gồm nhiều mức độ khác nhau rất có ích trong học tập

* Ví dụ khi dạy phần 5 “Em tập soạn thảo”, ta có thể sử dụng kết hợp

cả ba hình thức trực quan

Thanh

Tool bar

Thanh Formating

Thước dọc Thước ngang

Thanh cuộn

* Hiệu quả: Sau khi áp dụng biện pháp tạo những tác nhân kích thích trực

quan thông qua biểu trưng ngôn ngữ, biểu trưng đồ họa, biểu trưng tranh ảnh học sinh nhận biết các biểu tượng được nhanh hơn, phân biệt và ghi nhớ các biểu tượng, các nút lệnh điều khiển được lâu hơn Từ đó học sinh có thể sử dụng các kiến thức đã học để thực hành cũng như vận dụng vào thực tiễn tốt hơn

2.3.3 Xây dựng các kĩ năng, thực hành:

2.3.3.1 Kĩ năng nhận biết tính năng các loại biểu tượng

Sau một tiết học tôi thường củng cố lại cho học sinh những cái vừa học bằng các dạng bài tập trắc nghiệm giúp học sinh nắm lại bài, học sinh có thể phân biệt được lệnh, các biểu tượng và nắm ý nghĩa của các biểu tượng

Ví dụ 1: Dạy bài “Làm quen với soạn thảo văn bản”: Nối các ý của cột

A, B, C, D sao cho hợp lý

Ctrl + O

Ctrl + N

Ctrl + S

Alt + F4

File \ Open File \ Save File \ Exit File \ New

Tạo tập tin văn bản mới Đóng tập tin văn bản

Mở văn bản đã có Lưu văn bản

Ví dụ 2: Dạy bài “Sao chép văn bản”: Dùng các từ, cụm từ điền vào chổ trống cho phù hợp

(1) Edit \ Copy

(2) Edit \ Cut

(3) Edit \ Paste

(4) Delete

(5) Ctrl + V (6) Ctrl + C (7) Ctrl + X

Các bước sao chép khối

Bước 1 Chọn khối

Bước 2 Click vào (hay bấm tổ hợp phím hoặc Click biểu tượng ) Bước 3 Đưa con trỏ đến vị trí mới

Bước 4 Click vào (hay bấm tổ hợp phím hoặc Click biểu tượng )