Bài giảng Chương 2: Cấu trúc tổng quát của máy tính điện tử (Phần 2)

Bài giảng Chương 2: Cấu trúc tổng quát của máy tính điện tử (Phần 2) trình bày về tổng quan phần mềm với những nội dung về phân loại, Application software, User interface, hệ điều hành, hoạt động của OS, quản lý CPU, bộ nhớ, quản lý các tác vụ, quản lý file.

CẤU TRÚC TỔNG QUÁT CỦA MÁY TÍNH ĐIỆN TỬ CHƯƠNG 2

Ph n 2 : T ng quan v  ph n m m ầ ổ ề ầ ề

Phân lo i ạ

APPLICATION SOFTWARE

SYSTEM SOFTWARE Operating System Utility Programs Device drivers

USER

HARDWARE

 g m các file thi hành và d  li uồ ữ ệ

 File thi hành :

 Có ít nh t 1 file  thi hành (executable file), đ  n p ph n m m, ấ ể ạ ầ ềhay kh i đ ng , b i user . Thở ộ ở ường có đuôi .exe 

 Trong Windows, Người dùng s  click ch n bi u tẽ ọ ể ượng, hay 

 File d  li u ữ ệ

 các data file cung c p d  li u c n cho ctrình. D  li u trong file ấ ữ ệ ầ ữ ệkhông được user cung c p. file có đuôi txt, bmp, hlpấ

 vd: khi user s  d ng ch c năng ktra chính t  trong word…ử ụ ứ ả

 vi c phân chia thành các file  mang l i s  linh h at và thu n ti n ệ ạ ự ọ ậ ệcho ngườ ậi l p trình, cho  phéptái s  d ng module trong  ng d ng ử ụ ứ ụkhác

 Ph n l n các ph n m m đ u cung c p môi  ầ ớ ầ ề ề ấ

tr ườ ng t ươ ng tác, bao g m: ồ

 m t màn hình, v i các ph ộ ớ ươ ng ti n đ  thu th p  ệ ể ậ

d  li u t  user, l a ch n cách x  lý data, cách  ữ ệ ừ ự ọ ử

xu t và hi n th  d  li u ,… ấ ể ị ữ ệ

 Ch ươ ng trình ch  user gõ m t t , hay ch n m t l nh,  ờ ộ ừ ọ ộ ệ

r i th c hi n theo l nh user đã ch n ồ ự ệ ệ ọ

 N u l nh user ch n không có trong file thi hành, m t file  ế ệ ọ ộ các s  đ ẽ ượ c g i, vd lvimage.dll ọ

 Khi user tra m t m c t , d  li u trong th  m c data s   ộ ụ ừ ữ ệ ư ụ ẽ

đ ượ ấ c l y ra

 File thi hành c a ch ủ ươ ng trình ti p t c đáp  ng các  ế ụ ứ

l nh mà user ch n, cho đ n khi user đóng ch ệ ọ ế ươ ng 

trình. Khi đó , không gian chi m gi  trên RAM đ ế ữ ượ c gi i  ả phóng cho ch ươ ng trình khác.

Tài li u h ệ ướ ng d n ẫ

 tài li u h ệ ướ ng d n s  d ng , có trong  ẫ ử ụ các ph n m m th ầ ề ươ ng m i ạ

 Cho phép dùng th  tr ử ướ c khi mua trong m t th i gian gi i h n ộ ờ ớ ạ

 Có th  sao chép cho ng ể ườ i khác

 Nên thanh toán n u b n ti p t c dùng ế ạ ế ụ

 Freeware

 Ph nm m đ ầ ề ượ c b o v  b n quy n : user đ ả ệ ả ề ượ c phép s  d ng, sao chép và  ử ụ

đ a cho user khác, nh ng không đ ư ư ượ c s a, và bán ử

 GPL (general public license)

 Open Source Software 

 Mã ngu n m  , cho phép user ti p t c ch nh s a và nâng c p ph n m m ồ ở ế ụ ỉ ử ấ ầ ề

 User s  d ng và phân ph i mi n phí ử ụ ố ễ

 Public domain software 

 Không đ ượ c b o v  b n quy n , do h t h n, hay tác gi   ả ệ ả ề ế ạ ả

 Có th  đ ể ượ c sao chép, phân ph i mi n phí, ho c đ ố ễ ặ ượ c bán l i ạ

 Sau khi mua và cài đ t ph n m m, b n có  ặ ầ ề ạ

th  ph i update ể ả

 B n update đ ả ượ c phân ph i có th  nh  là  ố ể ư

m t version m i, m t b n vá (patch), hay m t  ộ ớ ộ ả ộ service pack

Software patch : là m t đo n mã chtrình thay th  m t ộ ạ ế ộ

ph n c a ph n m m đang cài. Đ  s a l i b o m t, ầ ủ ầ ề ể ử ỗ ả ậthêm ch c năng hay c i ti n ctrình đang cóứ ả ế

Service pack :áp d ng cho c p nh t OS, là t p nh ng b n ụ ậ ậ ậ ữ ả

vá s a ch a các l i, các đi m y u. (Windows XP v i ử ữ ỗ ể ế ớService Pack 2)

Thường được phân ph i qua internet, t  đ ng cài đ t khi ố ự ộ ặdownload xu ngố

H  đi u hành  ệ ề

Operating System

 OS còn đ ượ c g i software platform ọ

 Là h  th ng các ch ệ ố ươ ng trình chính, c p th p nh t, dùng  ấ ấ ấ

đ  qu n lý các ho t đ ng căn b n c a máy tính ể ả ạ ộ ả ủ

 đi u khi n vi c s  d ng các tài nguyên ph n c ng : nh  không ề ể ệ ử ụ ầ ứ ưgian đĩa, b  nh , th i  gian s  d ng CPU, các thi t b  ngo i viộ ớ ờ ử ụ ế ị ạ

 OS cho phép user quan tâm đ n công vi c c a h , ho c quan tâm ế ệ ủ ọ ặ

đ n  ng d ng c a h  mà không c n b n tâm nh ng tác v  qu n ế ứ ụ ủ ọ ầ ậ ữ ụ ả

lý mt ph c t pứ ạ

 T ươ ng thích gi a ph n m m  ng d ng và OS ữ ầ ề ứ ụ

 m i ph n m m  ng d ng đỗ ầ ề ứ ụ ược vi t đ  ch y trên m t OS c  thế ể ạ ộ ụ ể

 Không t ươ ng thích gi a các OS khác nhau ữ

 các l ai máy tính  khác nhau v  kích thọ ề ước và kh  năng  có OS ảkhác nhau

 Vd: máy Apple Macintosh ch  ch y pm h  th ng Macintosh, không ỉ ạ ệ ố

th  ch y pm c a máy PC. Ho c máy PC (Compaq, Dell) không th  ể ạ ủ ặ ể

ch y  pm c a Macintosh.ạ ủ

Ho t đ ng c a OS ạ ộ ủ

 H u h t OS đ ầ ế ượ ư c l u trong đĩa c ng ứ

 M t s  lo i máy tính có OS có kích thộ ố ạ ước nh  và đỏ ượ ưc l u trong b  nh  ROMộ ớ

 M t ch ộ ươ ng trình nh  c a OS, bootstrap program  ỏ ủ

đ ượ ư c l u trong ROM và cung c p các l nh c n đ   ấ ệ ầ ể

n p ph nlõi c a OS vào RAM khi máy tính kh i  ạ ầ ủ ở

đ ng.  ộ

 Ph n lõi c a OS g i là kernel, cung c p các d ch v   ầ ủ ọ ấ ị ụ

c n thi t nh t, nh  qu n lý b  nh , truy su t file, và  ầ ế ấ ư ả ộ ớ ấ luôn n m trong b  nh  cho đ n khi máy tính t t ằ ộ ớ ế ắ

 Các ph n khác c a OS , nh  các tiên ích, đ ầ ủ ư ượ c n p  ạ vào b  nh  khi c n thi t ( explorer, help, control  ộ ớ ầ ế

panel)

 là ti n trình n p OS vào b  nh  máy tínhế ạ ộ ớ

 Đ ượ c th c hi n b i m t ch ự ệ ở ộ ươ ng trình l u vĩnh vi n trong b n m ch  ư ễ ả ạ

đi n t  c a máy tính  (là ROM) ệ ử ủ

Quá trình booting :

1. Khi b t máy tính , chậ ương trình trong ROM ki m tra b  nh  ể ộ ớ

chính, CPU, và các thành ph n khác c a h  th ng đ  đ m b o ầ ủ ệ ố ể ả ảchúng h at đ ng bình thọ ộ ường

2. BIOS (chương trình nh p / xu t căn b n) đậ ấ ả ược chép vào b  nh  ộ ớ

và giúp máy tính thông d ch các ký t  bàn phím hay chuy n ký ị ự ể

t  này t i màn hình.ự ớ

3. Ctrình tìm OS t  đĩa c ng, n p vào b  nh , và OS chi m quy n ừ ứ ạ ộ ớ ế ề

đi u kh n máy tính,    đó cho t i khi máy tính t tề ỉể ở ớ ắ

Sau khi boot máy tính hòan t t, cái b n nhìn th y là giao di n ấ ạ ấ ệ

người dùng, cho phép user giao ti p, tế ương tác v i máy tínhớ

 theo dõi các vùng nh  đang l u ctrình và data. ớ ư

 có th  hóan đ i  các ph n data và ctrình trong b  nh  sang ể ổ ầ ộ ớđĩa c ng. ứ

 các ph ươ ng th c OS dùng đ  qu n lý b  nh ứ ể ả ộ ớ

 Partitioning 

 Foreground/background

 Queues

Qu n lý An ninh ả

 OS ki m sóat s  truy c p vào máy tính.  ế ự ậ thông qua khai báo user name, 

password m i khi vào h  th ng.  ỗ ệ ố

 M t s  OS cho phép b o v  các file  ộ ố ả ệ

riêng l , v i nh ng password truy c p  ẻ ớ ữ ậ riêng.

M t s  lo i OS ộ ố ạ

 Dos 

 Giao ti p dòng l nhế ệ

 Phiên b n đ u tiên 1982 thi t k  cho máy IBM PCả ầ ế ế

 Th ng tr  trong dòng máy PC ph  thông, r  ti nố ị ổ ẻ ề

 Trình qu n lý thi t b  : là nh ng pm m chuyên bi t ,  ả ế ị ữ ề ệ

cho phép các thi t b  nh p, xu t giao ti p v i ph n còn  ế ị ậ ấ ế ớ ầ

l i c a máy tính ạ ủ

 M i model hay lo i thi t b  đ ỗ ạ ế ị ượ c h  tr  b i m t driver  ỗ ợ ở ộ

khác nhau, cho phép nó làm vi c v i m t OS nào đó.   ệ ớ ộ

 Nhà cung c p s  bán kèm m t device driver khi b n  ấ ẽ ộ ạ

mua m t thi t b  ngo i vi m i ộ ế ị ạ ớ

 OS cung c p s n  ấ ẵ

 Nhi u driver căn b n có s n trong ph n m m h  th ng kèm ề ả ẵ ầ ề ệ ố

theo v i máy tính khi b n mua máy tínhớ ạ

 Nh ng OS m i hi n nay, nh n di n nhi u ph n c ng, và t  ữ ớ ệ ậ ệ ề ầ ứ ự

đ ng cài đ t driver. ộ ặ

 N u OS c a b n không nh n di n đ ế ủ ạ ậ ệ ượ c ph n c ng m i, nó s   ầ ứ ớ ẽ

hi n th  message và yêu c u b n cài đ t driver t  CD hay đĩa  ể ị ầ ạ ặ ừ

m m (đ ề ượ c đi kèm v i pc ng ) ớ ứ

 Ho c ph i mua riêng nh  nh ng ch ặ ả ư ữ ươ ng trình 

riêng, bên ngoài nh  Norton System Works, hay  ư

McAfee utilities.

 Thông thường các hãng th  3 s  bán nh ng ti n ích ứ ẽ ữ ệ

không được cung c p kèm theo OS ấ

Utilities _ ch c năng  ứ

 Backup : t o ra m t b n backup trên đĩa c a b n.  ạ ộ ả ủ ạ Dùng ti n ích mi n phí nh  : Norton Backup,  ệ ễ ư

Colorado Scheduler.

 Data recovery : ph c h i d  li u khi b  đĩa b  h  h i,  ụ ỗ ữ ệ ị ị ư ạ

do virus, pm m h  , đĩa h ,  ngu n đi n không  n  ề ư ư ồ ệ ổ

Utilities _ ch c năng ứ

 Data compression (nén d  li u )ữ ệ

 Là ctrình xóa b  nh ng y u t  d  th a, nh ng kh ang tr ng ỏ ữ ế ố ư ừ ữ ỏ ố(gaps), và d  li u không c n thi t  trên mt , sao cho s  bit c a ữ ệ ầ ế ố ủfile nh  h n , ỏ ơ khi l u tr  hay di chuy n file.ư ữ ể  

 File Defragmentation  (ch ng phân m nh file) :ố ả

 Kh i đ u, khi chúng ta dùng m t đĩa c ng m i, OS đ t các file ở ầ ộ ứ ớ ặ

n m liên t c trên đĩa. ằ ụ Sau m t th i gian s  d ng, v i nhi u l n xóa  ộ ờ ử ụ ớ ề ầ file cũ, t o file m i, d  li u c a file m i đ ạ ớ ữ ệ ủ ớ ượ c đ t vào nh ng vùng   ặ ữ không s  d ng, không liên t c ­> file b  phân m nh_các ph n d  li u  ử ụ ụ ị ả ầ ữ ệ

c a file b  phân tán trên đĩa  trên nh ng vùng không li n k  nhau,  ủ ị ữ ề ề khi n cho truy su t file tr  nên ch m h n ế ấ ở ậ ơ

 Ti n ích ch ng phân m nh th c hi n tìm t t c  các ph n n m phân  ệ ố ả ự ệ ấ ả ầ ằ tán c a file, r i t  ch c l i đ  tr  thành file mà d  li u n m liên t c  ủ ồ ổ ứ ạ ể ở ữ ệ ằ ụ trên đĩa.

 Disk scanner (ScanDisk, hay Check Disk) và Disk cleanup :

 Nh ng ti n ích này phát hi n và s a các lo i v n đ  thông ữ ệ ệ ử ạ ấ ề

thường hay g p trên đĩa c ng và tìm và xóa các file t m ặ ứ ạ

(temporary  file , đuôi .tmp)