Bài giảng Tin học đại cương: Phần 3 (Chương 1) - TS.Nguyễn Bá Ngọc

Bài giảng Tin học đại cương: Phần 3 (Chương 1) sẽ giới thiệu tổng quan về ngôn ngữ lập trình C: Lịch sử phát triển ngôn ngữ lập trình C; các phần tử cơ bản của ngôn ngữ C; cấu trúc cơ bản của một chương trình C; biên dịch chương trình viết bằng C;...

IT1110 Tin h c đ i c ọ ạ ươ ng

Ph n III L p trình ầ ậ

Nguy n Bá Ng c ễ ọ

N i dung ph n 3 ộ ầ

 Chương 1: Gi i thi u t ng quan v  ngôn ng  ớ ệ ổ ề ữ

l p trình Cậ

 Chương 2: Ki u d  li u và bi u th c trong Cể ữ ệ ể ứ

 Chương 3: Các c u trúc l p trình trong Cấ ậ

 Chương 4: Con tr  và m ngỏ ả

 Chương 5: Xâu ký tự

 Chương 6: Hàm

 Chương 7: C u trúcấ

Ph n III L p trình ầ ậ

Ch ươ ng 1: T ng quan v  ngôn ng  C ổ ề ữ

N i dung ch ộ ươ ng này

 1.1. L ch s  phát tri n ngôn ng  l p trình Cị ử ể ữ ậ

 1.2. Các ph n t  c  b n c a ngôn ng  Cầ ử ơ ả ủ ữ

 1.3. C u trúc c  b n c a m t chấ ơ ả ủ ộ ương trình C

 1.4. Biên d ch chị ương trình vi t b ng Cế ằ

 1.5. Bài t pậ

 C  d a  trên  n n  các  ngôn  ng   BCPL  ( ự ề ữ Basic  Combined Programming Language) và ngôn ng  Bữ

 Tên là ngôn ng  C nh  là s  ti p n i ngôn ng  B ữ ư ự ế ố ữ

 Th ườ ng đ ượ c s  d ng đ  vi t: ử ụ ể ế

 Các  ch ươ ng  trình  h   th ng  nh   h   đi u  hành  (VD  ệ ố ư ệ ề Unix: 90% vi t b ng C, 10% vi t b ng h p ng ) ế ằ ế ằ ợ ữ

 Các  ch ươ ng  trình  ng  d ng  chuyên  nghi p  có  can  ứ ụ ệ thi p t i d  li u   m c th p nh  x  l ệ ớ ữ ệ ở ứ ấ ư ử ý văn b n, x  lí  ả ử nh…

ả

1.1. L ch s  phát tri n ngôn ng  l p trình Cị ử ể ữ ậ

 1978:  C  đ ượ c  gi i  thi u  trong  phiên  b n  ớ ệ ả đ u  c a  ầ ủ

cu n sách " ố The C programming language" 

 Sau đó, C đ ượ c b ổ  sung thêm nh ng  ữ tính năng và 

kh  năng m i  ả ớ   Đ ng th i t n t i nhi u phiên b n  ồ ờ ồ ạ ề ả

nh ng không t ư ươ ng th í ch nhau.

 Năm  1989,  Vi n  tiêu  chu n  qu c  gia  Hoa  K   ệ ẩ ố ỳ

(American  National  Standards  Institute  ­  ANSI)  đã 

công  b   phiên  b n  chu n  hóa  c a  ngôn  ng   C ố ả ẩ ủ ữ : 

ANSI C hay C chu n ẩ  hay C89 

1.1. L ch s  phát tri n ngôn ng  l p trình Cị ử ể ữ ậ

 T t  c   các  phiên  b n  c a  ngôn  ng   C  hi n  ấ ả ả ủ ữ ệ nay 

đ u  tuân  theo  các  mô  t   đã  đ ề ả ượ c  nêu  ra  trong  ANSI C, s  khác bi t n u có thì ch  y u  ự ệ ế ủ ế ở á  c c th   ư

1.2. Các ph n t  c  b n c a ngôn ng  Cầ ử ơ ả ủ ữ

1.2.1. T p ký t  (ti p) ậ ự ế

1.2.2. T  khóa (keyword) (ti p) ừ ế

1.2.3. Đ nh danh / tên (identifier) ị

 Là m t dãy các kí t  dùng đ  g i tên các đ i ộ ự ể ọ ố

tượng trong chương trình

 Các đ i t ố ượ ng trong ch ươ ng trình g m có bi n,  ồ ế

h ng,  hàm,  ki u  d   li u…  ta  s   làm  quen    ằ ể ữ ệ ẽ ở

nh ng m c ti p theo ữ ụ ế

 Có th  đ ể ượ c đ t tên: ặ

 B i ngôn ng  l p trình (đó chính là các t  ở ữ ậ ừkhóa) 

Ho c do ngặ ườ ậi l p trình đ t.ặ

1.2.3. Đ nh danh / tên (identifier) (ti p)ị ế

 Qui t c đ t tên: ắ ặ

 Ch  đỉ ược g m có: ồ ch  cái ữ , ch  s ữ ố và d u ấ

g ch dạ ưới “_” (underscore).

 B t  đ u  c a  đ nh  danh  ph i  là  ch   cái ắ ầ ủ ị ả ữ

ho c d u g ch dặ ấ ạ ưới, không được b t đ u ắ ầ

đ nh danh b ng ch  s ị ằ ữ ố

 Đ nh  danh  do  ngị ườ ậi  l p  trình  đ t  không ặ

được trùng v i t  khóa.ớ ừ

1.2.3. Đ nh danh / tên (identifier) (ti p)ị ế

 Ví d  đ nh danh/tên h p l :ụ ị ợ ệ

i, x, y, a, b, _function, _MY_CONSTANT, PI, gia_tri_1

 Ví d  v  đ nh danh/tên không h p l :ụ ề ị ợ ệ

1.2.3. Đ nh danh / tên (identifier) (ti p)ị ế

 Cách th c đ t đ nh danh/tên:ứ ặ ị

 H ng s : ch  hoa ằ ố ữ

 Các bi n, hàm hay c u trúc: B ng ch  th ế ấ ằ ữ ườ ng. 

 N u tên g m nhi u t  thì ta nên phân cách các  ế ồ ề ừ

t  b ng d u g ch d ừ ằ ấ ạ ướ i.

1.2.4. Các ki u d  li u ể ữ ệ

 Là m t t p h p các giá tr  mà m t d  li u thu c  ộ ậ ợ ị ộ ữ ệ ộ

ki u d  li u đó có th  nh n đ ể ữ ệ ể ậ ượ c.

 Trên m t ki u d  li u ta xác đ nh m t s  phép  ộ ể ữ ệ ị ộ ố toán đ i v i các d  li u thu c ki u d  li u đó ố ớ ữ ệ ộ ể ữ ệ

 Ví  dụ:  Trong  ngôn  ng   C  có  ki u  d   li u ữ ể ữ ệ int. 

M t d  li u thu c ki u d  li u  ộ ữ ệ ộ ể ữ ệ int thì:

 Là m t s  nguyên ( ộ ố integer) 

 Có th  nh n giá tr  t  ­ 32768 (­ 2 ể ậ ị ừ 15 ) đ n 32767 (2 ế 15  ­ 

1.2.4. Các ki u d  li u (ti p) ể ữ ệ ế

 Trên  ki u  d   li u  ể ữ ệ int  ngôn  ng   C  đ nh  nghĩa  các ữ ị phép toán s  h c đ i v i s  nguyên nh  sau:  ố ọ ố ớ ố ư

1.2.5. H ng s  (constant) ằ ố

 Là  đ i  lạ ượng  có  giá  tr   không  đ i  trong ị ổ

chương trình. 

 Đ  giúp chể ương trình d ch nh n bi t h ng ta ị ậ ế ằ

c n  n m  đầ ắ ược  cách  bi u  di n  h ng  trong ể ễ ằ

m t chộ ương trình C

b ng mã ASCII là m t s  nguyên nên có m t ả ộ ố ộ

s  cách bi u di n).ố ể ễ

Bi u di n h ng ký t  ­ Ví d : ể ễ ằ ự ụ

Bi u di n h ng xâu ký t ể ễ ằ ự

 M t  h ng  là  xâu  kí  t   đ ộ ằ ự ượ c  bi u  di n  ể ễ

b i  dãy  các  kí  t   thành  ph n  có  trong  ở ự ầ xâu đó và đ ượ c đ t trong c p d u nháy  ặ ặ ấ kép ("").

 Ví  d :  "Đ i  h c  Bách  Khoa",  "Tin  h c  ụ ạ ọ ọ

đ i c ạ ươ ng", "Nguy n H ng Ph ễ ồ ươ ng",

1.2.6. Bi n (variable) ế

 Là đ i lạ ượng mà giá tr  có th  thay đ i trong ị ể ổ

chương trình

 H ng  và  bi n  đằ ế ược  s   d ng  đ   l u  tr   d  ử ụ ể ư ữ ữ

li u, và ph i thu c m t ki u d  li u nào đó.ệ ả ộ ộ ể ữ ệ

 Tên bi n và h ng đế ằ ược đ t theo quy t c đ t ặ ắ ặtên cho đ nh danh.ị

1.2.7. Hàm (function)

 Còn được g i là chọ ương trình con

 Nh ng đo n chữ ạ ương trình l p đi l p l i nhi u ặ ặ ạ ề

l n    nh ng  ch   khác  nhau ầ ở ữ ỗ   Vi t  thành ếhàm  đ   khi  c n  ch   c n  g i  ra  ch   không ể ầ ỉ ầ ọ ứ

ph i vi t l i toàn b ả ế ạ ộ

 Gi i quy t m t bài toán l n thì chả ế ộ ớ ương trình 

c a  ta  có  th   r t  l n  và  dài ủ ể ấ ớ   Chia  thành các công vi c nh  h n  đệ ỏ ơ ược vi t thành các ếhàm

M t s  hàm toán h c hay dùng trong Cộ ố ọ

M t s  hàm toán h c hay dùng trong C (ti p) ộ ố ọ ế

1.2.8. Câu l nh (statement) ệ

 Di n  t   m t  ho c  m t  nhóm  các  thao  tác ễ ả ộ ặ ộtrong gi i thu t.ả ậ

 Chương trình đượ ạc t o thành t  dãy các câu ừ

l nh.ệ

 Cu i m i câu l nh đ u có d u ch m ph y (;) ố ỗ ệ ề ấ ấ ẩ

đ  đánh d u k t thúc câu l nh.ể ấ ế ệ

 L i mô t , gi i thích v n t t cho m t câu l nh, m t  ờ ả ả ắ ắ ộ ệ ộ

đo n ch ạ ươ ng trình ho c c  ch ặ ả ươ ng trình

 Ch  có tác d ng giúp ch ỉ ụ ươ ng trình vi t ra d  đ c và  ế ễ ọ

1.3. C u trúc c  b n c a m t ch ấ ơ ả ủ ộ ươ ng trình C

 G m 6 ph n c ồ ầ ó  th  t  nh  sau: ứ ự ư

Ph n1: Khai b ầ á o t p tiêu đ : #include  ệ ề

Ph n 2: Đ nh nghĩa ki u d  li u m i: typedef    ầ ị ể ữ ệ ớ

Ph n 3: Khai b ầ á o các hàm nguyên m u  ẫ

Ph n 4: Khai b ầ á o các bi n to ế à n c c  ụ

Ph n 5: H ầ à m main() 

1.3. C u trúc c  b n  (ti p) ấ ơ ả ế

 Ph n 1: Khai bầ áo t p tiêu đ :ệ ề

 Thông báo cho ch ươ ng tr ì nh d ch bi t l ị ế à  ch ươ ng  trình có s  d ng nh ng th  vi n n ử ụ ữ ư ệ à o.

 Ví d :  ụ

       #include <stdio.h> // thao tác vào ra       #include <conio.h> // hàm c a DOS ủ

 Ph n 2: Đ nh nghĩa c ầ ị á c ki u d  li u m i ể ữ ệ ớ

 Đ nh nghĩa cị ác ki u d  li u m i (n u c n) ể ữ ệ ớ ế ầdùng cho c  chả ương trình

1.3. C u trúc c  b n  (ti p) ấ ơ ả ế

 Ph n 3: Kầ hai báo các hàm nguyên m u:ẫ

 Giúp  cho  chương  trình  d ch  bi t  đị ế ược 

nh ng  thông  tin  c   b n  c a  cữ ơ ả ủ ác  hàm  s  ử

1.3. C u trúc c  b n  (ti p) ấ ơ ả ế

 Ph n 5:ầ Hàm main( )

 Khi  th c  hi n,  ch ự ệ ươ ng  tr ì nh  s   b t  đ u  b ng  ẽ ắ ầ ằ

vi c th c hi n c ệ ự ệ á c l nh trong h ệ à m main( ).

 Trong  hàm  main(  )  có  th   cể ó  l nh  g i  t i  c ệ ọ ớ á c  hàm khác.

 Ph n 6: N i dung c a cầ ộ ủ ác hàm đã khai báo

 Cài  đ t  (vi t  mã)  cho  c ặ ế á c  hàm  đã  khai  báo  nguyên m u   ph n 3 ẫ ở ầ

Ví d  m t ch ụ ộ ươ ng trình C đ n gi n ơ ả

/* Chuong trinh sau se nhap vao tu ban phim

2 so nguyen va hien thi ra man hinh tong, hieu tich cua 2 so nguyen vua nhap vao */

Ví d  m t chụ ộ ương trình C đ n gi n (ti p)ơ ả ế

// Nhap vao tu ban phim 2 so nguyen

printf("\nNhap vao so nguyen thu nhat: ");

Ví d  m t chụ ộ ương trình C đ n gi n (ti p)ơ ả ế

// Hien thi cac gia tri ra man hinh

printf("\n Tong cua 2 so vua nhap la

1.5. Bài t p (ti p) ậ ế

 Bài t p 3:ậ

Cho bi t bi u di n dế ể ễ ướ ại d ng s  th c d u ố ự ấ

ph y tĩnh c a các h ng s  th c sau:ẩ ủ ằ ố ự

 535.235 E+3

 256.89 E­1

 10.103 E­5

1.5. Bài t p (ti p) ậ ế

 Bài t p 4: Ch y th  hai chậ ạ ử ương trình sau 

xem có chương trình nào có l i không? N u ỗ ế

có l i thì hãy xem trình biên d ch báo là l i ỗ ị ỗ