Bài giảng Tin học đại cương: Phần 3 (Chương 2) - TS.Nguyễn Bá Ngọc

Cùng tìm hiểu kiểu dữ liệu và biểu thức trong C: Các kiểu dữ liệu chuẩn trong C; khai báo và sử dụng biến, hằng; các lệnh vào ra dữ liệu với các biến; các lệnh vào ra khác; các phép toán trong C; biểu thức trong C;...

IT1110 Tin h c đ i c ọ ạ ươ ng

Ph n III L p trình ầ ậ

Nguy n Bá Ng c ễ ọ

N i dung ch ộ ươ ng này

 2.1. Các ki u d  li u chu n trong C ể ữ ệ ẩ

int S  nguyên có ố d uấ 2 byte ­32768   +32767

2.1. Các ki u d  li u chu n trong C (ti p) ể ữ ệ ẩ ế

2.2. Khai báo và s  d ng bi n, h ng ử ụ ế ằ

 2.2.1. Khai báo và s  d ng bi n ử ụ ế

 2.2.2. Khai báo và s  d ng h ng ử ụ ằ

2.2.1. Khai báo và s  d ng bi n ử ụ ế

 Cú pháp khai báo:

kiểu_dữ_liệu tên_biến;

Ho c:ặ

ki u_d _li u   tên_bi n ể ữ ệ ế 1 , …, tên_bi n ế N ;

 Ví d : Khai báo m t bi n x thu c ki u s  nguyên 2 ụ ộ ế ộ ể ốbyte có d u (int), bi n y, z,t  thu c ki u th c 4 byte ấ ế ộ ể ự(float) nh  sau:ư

int x;

float y,z,t;

 xâu_đ nh_d ng: ị ạ  Là  xâu  dùng  đ   qui  đ nh  cách  ể ị

th c hi n th  d  li u ra màn hình máy tính ứ ể ị ữ ệ

 danh_sách_tham_s : ố  Danh  sách  các  bi n  s   ế ẽ

đ ượ c hi n th  giá tr  lên màn hình theo cách th c đ ể ị ị ứ ượ c  qui đ nh trong xâu_đ nh_d ng ị ị ạ

 Các kí t  đi u khi n: Dùng đ  t o các hi u  ng ự ề ể ể ạ ệ ứ

hi n th  đ c bi t nh  xu ng dòng ('\n') hay sang ể ị ặ ệ ư ốtrang ('\f')…

hi n th  tham s  ki u nguyên (bi n a) ể ị ố ể ế

 %f dùng đ  báo cho máy c n hi n th  tham s  ể ầ ể ị ố

tương  ng (bi n x) theo đ nh d ng s  th c ứ ế ị ạ ố ự

 S   l ố ượ ng  tham  s   trong  ố Danh_sách_tham_số  b ng  s  ằ ố

l ượ ng nhóm các kí t  đ nh d ng trong  ự ị ạ xâu_định_dạng. Trong ví d  trên là 2 ụ

 M i nhóm kí t  đ nh d ng ch  dùng cho m t ki u d  li u ỗ ự ị ạ ỉ ộ ể ữ ệ

Nhóm ký t  đ nh d ng ự ị ạ

 M t s  nhóm kí t  đ nh d ng ph  bi n: ộ ố ự ị ạ ổ ế

Nhóm ký t  đ nh d ng (ti p) ự ị ạ ế

Nhóm ký t  đ nh d ng (ti p) ự ị ạ ế

Đ  r ng hi n th  (ti p) ộ ộ ể ị ế

 Khi s  ch  c n đ  hi n th  n i dung d  li u  ố ỗ ầ ể ể ị ộ ữ ệ

l n h n trong đ nh d ng:  ớ ơ ị ạ

T  đ ng cung c p thêm ch  m i đ  hi n th   ự ộ ấ ỗ ớ ể ể ị

ch  không c t b t n i dung c a d  li u ứ ắ ớ ộ ủ ữ ệ

 Ví d : a=1000ụ

printf("So a la: %1d", a);

 K t qu :ế ả

So a la: 1000

N u mu n căn l  trái khi hi n th  d  li u ta  ế ố ề ể ị ữ ệ

ch  c n thêm d u tr  ­ vào ngay sau d u % ỉ ầ ấ ừ ấ

Căn l  ph i, căn l  trái (ti p) ề ả ề ế

scanf("%d%f", &a, &b);

 Đ a ch  c a m t bi n đị ỉ ủ ộ ế ược vi t b ng cách đ t d u ế ằ ặ ấ

& trước tên bi n. ế

 Ví d : ụ

Các bi n có tên là  ế a, x, ten_bien 

Thì đ a ch  c a chúng l n l ị ỉ ủ ầ ượ ẽ t s  là: &a, &x, &ten_bien

Nhóm ký t  đ nh d ng ự ị ạ

Nhóm ký t  đ nh d ng (ti p) ự ị ạ ế

printf(“\n So nguyen: %d”,a);

printf(“\n So thuc : %.2f”,x);

Printf("\n Ki tu: %c",ch);

printf(“\n Xau ki tu: %s”,str);

}

 Khi g p các d u phân cách nh  tab, xu ng dòng hay  ặ ấ ư ố

d u  cách  (space  bar)  thì  scanf()  s   hi u  là  k t  thúc  ấ ẽ ể ế

nh p d  li u cho m t s ậ ữ ệ ộ ố

 Quy t c 2:ắ  Khi đ c ký t :ọ ự

Hàm scanf() cho r ng m i kí t  có trong b  đ m ằ ọ ự ộ ệ

c a thi t b  vào chu n đ u là h p l , k  c  các kí ủ ế ị ẩ ề ợ ệ ể ả

t  tab, xu ng dòng hay d u cách.ự ố ấ

M t s  quy t c c n l u ý (ti p) ộ ố ắ ầ ư ế

 Quy t c 3: ắ  Khi đ c xâu kí t : ọ ự

 Hàm scanf() n u g p các kí t  d u tr ng, d u ế ặ ự ấ ắ ấtab  hay  d u  xu ng  dòng  thì  nó  s   hi u  là  k t ấ ố ẽ ể ếthúc nh p d  li u cho m t xâu kí t  ậ ữ ệ ộ ự

 Trước khi nh p d  li u kí t  hay xâu kí t  ta nên ậ ữ ệ ự ựdùng l nh ệ fflush(stdin) đ  xóa b  đ m.ể ộ ệ

2.4. Các l nh vào ra khác ệ

 Hàm  gets() :

Dùng đ  nh p vào t  bàn phím m t xâu kí t  bao ể ậ ừ ộ ự

g m  c   d u  cách,  đi u  mà  hàm ồ ả ấ ề scanf()  không làm được. 

Các l nh vào ra khác (ti p) ệ ế

 Hàm  puts() :

Hi n th  ra màn hình n i dung xâu_kí_t  và  ể ị ộ ự sau đó đ a con tr  xu ng dòng m i ư ỏ ố ớ .

}

2.5.1. Phép toán s  h c ố ọ

2.5.2. Các phép toán trên bit

Các phép toán trên bit (ti p) ế

2.5.3. Các phép toán quan hệ

2.5.4. Phép toán logic

 Cú pháp

tên_bi n = bi u_th c; ế ể ứ

 L y gi ấ á  tr  c a  ị ủ bi u_th c ể ứ  gán cho tên_bi n ế  

Phép gán (ti p) ế

 Bi u th c gể ứ án là bi u th c nên nể ứ ó cũng có giá tr ị

 Giá  tr   c a  bi u  th c  gị ủ ể ứ án  b ng  giằ á  tr   c a ị ủ

2.5.6. Th  t   u tiên các phép toán ứ ự ư

Nguyên t c xác đ nh tr t t  th c hi n các phép toán ắ ị ậ ự ự ệ

 Bi u  th c  con  trong  ngo c  để ứ ặ ược  tính  toán  trước các phép toán khác

 Phép toán m t ngôi đ ng bên trái toán h ng độ ứ ạ ược 

k t h p v i toán h ng đi li n nó.ế ợ ớ ạ ề

 N u toán h ng đ ng c nh hai toán t  thì có 2 kh  ế ạ ứ ạ ử ảnăng là

 N u hai toán t  có đ   u tiên khác nhau thì toán t  nào  ế ử ộ ư ử

có đ   u tiên cao h n s  k t h p v i toán h ng ộ ư ơ ẽ ế ợ ớ ạ

 N u hai toán t  cùng đ   u tiên thì d a vào tr t t  k t  ế ử ộ ư ự ậ ự ế

h p c a các toán t  đ  xác đ nh toán t  đ ợ ủ ử ể ị ử ượ c k t h p  ế ợ

v i toán h ng ớ ạ

2.6. Bi u th c trong C ể ứ

 2.6.1. Các lo i bi u th c ạ ể ứ

 2.6.2. S  d ng bi u th c ử ụ ể ứ

2.6.1. Các lo i bi u th c ạ ể ứ

 Bi u th c s  h c: ể ứ ố ọ

 Là bi u th c mể ứ à giá tr  c a nị ủ ó là cái đ i lạ ượng 

s  h c (s  nguyên, s  th c).ố ọ ố ố ự

 Các toán t  lử à các phép toán s  h c (c ng, tr , ố ọ ộ ừnhân, chia…), các toán h ng lạ à các đ i lạ ượng s  ố

Các lo i bi u th c (ti p) ạ ể ứ ế

 Bi u th c logic: ể ứ

 Là bi u th c mà giá tr  c a nó là các giá tr  logic, ể ứ ị ủ ị

t c  là  m t  trong  hai  giá  tr :  Đúng  (ứ ộ ị TRUE)  ho c ặ

Sai (FALSE). 

 Giá tr  nguyên kh ị á c 0: Đúng (TRUE), 

 Giá tr  0: Sai (FALSE).  ị

 Các phép toán logic g m cóồ

 AND: VÀ logic, kí hi u là  ệ &&

 OR: HO C logic, kí hi u là  Ặ ệ ||

 NOT: PH  Đ NH, kí hi u là  Ủ Ị ệ !

Các lo i bi u th c (ti p) ạ ể ứ ế

 Bi u th c quan h : ể ứ ệ

 Là  nh ng  bi u  th c  trong  đữ ể ứ ó  có  s   d ng  cử ụ ác toán t  quan h  so sử ệ ánh nh  l n h n, nh  h n, ư ớ ơ ỏ ơ

b ng nhau, khằ ác nhau…

 Ch   cỉ ó  th   nh n  giể ậ á  tr   lị à  m t  trong  2  giộ á  tr  ịĐúng (TRUE) ho c Sai (FALSE)ặ

    Bi u th c quan h  lể ứ ệ à m t trộ ường h p riêng ợ

c a bi u th c logic.ủ ể ứ

Các lo i bi u th c (ti p) ạ ể ứ ế

 Ví d  v  bi u th c quan h : ụ ề ể ứ ệ

Các lo i bi u th c (ti p) ạ ể ứ ế

 Ví d  v  bi u th c logic: ụ ề ể ứ

2.6.2. S  d ng bi u th c ử ụ ể ứ

 Làm v  ph i c a l nh gán ế ả ủ ệ

 Làm toán h ng trong các bi u th c khác ạ ể ứ

 Làm tham s  th c trong l i g i hàm ố ự ờ ọ

 Làm ch  s  trong các c u trúc l p  ỉ ố ấ ặ for,

while, do while.

 Làm bi u th c ki m tra trong các c u trúc r   ể ứ ể ấ ẽ

nhánh if, switch.

2.7. M t s  toán t  đ c tr ng ộ ố ử ặ ư

 2.7.1. Các phép toán tăng gi m m t đ n v ả ộ ơ ị

 2.7.2. Phép toán l y đ a ch  bi n ấ ị ỉ ế

 2.7.3. Phép toán chuy n đ i ki u b t bu c ể ổ ể ắ ộ

 2.7.4. Bi u th c đi u ki n ể ứ ề ệ

a ++; // tương đương với a = a + 1;

x ; // tương đương với x = x – 1;

Các phép toán tăng gi m m t đ n v  (ti p)ả ộ ơ ị ế

 Ti n t : Thay đ i giề ố ổ á tr  c a bi n trị ủ ế ước khi s  d ngử ụ

 H u t : Tậ ố ính toán giá tr  c a bi u th c b ng giị ủ ể ứ ằ á tr  ịban đ u c a bi n, sau đầ ủ ế ó m i thay đ i giớ ổ á tr  c a ị ủ

2.7.2.  Phép toán l y đ a ch  bi n (&) ấ ị ỉ ế

 & <tên bi n>; ế

 Ví d : a là ki u d  li u int (2 bytes) ụ ể ữ ệ

&a; // co gia tri la 3,300,159 hay 0032:5B3F

2.7.3. Phép toán chuy n đ i ki u b t bu cể ổ ể ắ ộ

 (<ki u d  li u m i>) <bi u th c>; ể ữ ệ ớ ể ứ

 Ch ươ ng tr ì nh d ch s  t  đ ng chuy n đ i  ị ẽ ự ộ ể ổ

ki u  ể

 S  nguyên ố int  long int

 S  ố long int  float… 

 Ng ượ ạ c l i

 S  nguyên ố long int 50,000 không ph i lả à m t ộ

s  nguyên ki u ố ể int vì ph m vi bi u di n c a ạ ể ễ ủ

ki u ể int là t  (­32,768 đ n 32,767).ừ ế

 Ph i ả ép ki uể

Phép toán chuy n đ i ki u b t bu c (ti p)ể ổ ể ắ ộ ế

2.7.4. Bi u th c đi u ki n ể ứ ề ệ

 Cú pháp

 Giá tr  c a bi u th c đi u ki nị ủ ể ứ ề ệ

 Giá tr  c a bi u_th c_2 n u bi u_th c_1 có giá tr   ị ủ ể ứ ế ể ứ ị khác 0 (t ươ ng  ng v i giá tr  logic ĐÚNG),  ứ ớ ị

 Ng ượ ạ c l i: Giá tr  c a bi u_th c_3 n u bi u_th c_1  ị ủ ể ứ ế ể ứ

có giá tr  b ng 0 (t ị ằ ươ ng  ng v i giá tr  logic SAI) ứ ớ ị

 Ví d : ụ

float x, y, z; // khai báo biến

x = 3.8; y = 2.6; // gán giá trị cho các biến x, y

z = (x<y) ? x : y; // z sẽ có giá trị bằng giá trị

// nhỏ nhất trong 2 số x và y

 Nh p  ph n  th c  x  và  ph n  o  y  c a  m t  s  ậ ầ ự ầ ả ủ ộ ố

ph c,  sau  đó  in  ra  theo  m u:  (x,y)  v i  các  yêu ứ ẫ ớ

c u  s   in  ra  có  2  ch   s   sau  d u  ch m  th p ầ ố ữ ố ấ ấ ậphân

Bài t p ậ

 Bài 3

 Tính giá tr  c a bi u th c sau và đ a ra giá tr  ị ủ ể ứ ư ị

c a bi n a, b, c sau khi th c hi n phép toán: ủ ế ự ệ