Không gian văn hóa Chăm (Học phần: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ VĂN HÓA VIỆT NAM)

Không gian văn hóa Chăm (Học phần: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ VĂN HÓA VIỆT NAM) I. TỔNG QUAN VỀ VĂN HÓA CHĂM II. TIẾN TRÌNH VĂN HÓA CHĂM III. THÀNH TỰU VĂN HÓA CHĂM IV. DI SẢN VĂN HÓA CHĂM NGÀY NAY ... Ngày nay, rất nhiều tháp cổ của người Chăm vẫn còn tồn tại ở miền Trung Việt Nam. Một điển hình về kiến trúc là thánh địa Mỹ Sơn gần Hội An. Thánh địa Mỹ Sơn bị bom Mỹ hủy hoại nặng nề trong chiến tranh nhưng đã được phục chế lại sau chiến tranh từ thập niên 1980. Năm 1999, thánh địa Mỹ Sơn được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới.

KHÔNG GIAN VĂN HÓA CHĂM

1 V trí đ a lý, dân c , ng h và văn hóa c s ị trí địa lý, dân cư, ngữ hệ và văn hóa cơ sở ị trí địa lý, dân cư, ngữ hệ và văn hóa cơ sở ư, ngữ hệ và văn hóa cơ sở ữ hệ và văn hóa cơ sở ệ và văn hóa cơ sở ơ sở ở

1.1 V trí đ a lý ị trí địa lý, dân cư, ngữ hệ và văn hóa cơ sở ị trí địa lý, dân cư, ngữ hệ và văn hóa cơ sở

1.2 Dân c , ng h ư, ngữ hệ và văn hóa cơ sở ữ hệ và văn hóa cơ sở ệ và văn hóa cơ sở

2 T a đ văn hóa Chăm ọa độ văn hóa Chăm ội dung chính:

2.1 Qu c hi u Champa ốc hiệu Champa ệ và văn hóa cơ sở

2.2 T a đ văn hóa Chăm ọa độ văn hóa Chăm ội dung chính:

1 V trí đ a lý, dân c , ng h và văn hóa c s ị trí địa lý, dân cư, ngữ hệ và văn hóa cơ sở ị trí địa lý, dân cư, ngữ hệ và văn hóa cơ sở ư, ngữ hệ và văn hóa cơ sở ữ hệ và văn hóa cơ sở ệ và văn hóa cơ sở ơ sở ở

1.1 V trí đ a lý ị trí địa lý, dân cư, ngữ hệ và văn hóa cơ sở ị trí địa lý, dân cư, ngữ hệ và văn hóa cơ sở

Nhìn 1 cách t ng th xuyên su t l ch s hình thành, phát tri n c a mình,ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ịch sử hình thành, phát triển của mình, ử hình thành, phát triển của mình, ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ủa mình,

cư ng v c và v trí lãnh th Champa có nhi u thay đ i, đ c bi t là t th k Xịch sử hình thành, phát triển của mình, ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ặc biệt là từ thế kỉ X ệt là từ thế kỉ X ừ thế kỉ X ế kỉ X ỉ X

đ n XV C th :ế kỉ X ụ thể: ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình,

“Vư ng qu c Champa hình thành và phát tri n trên d i đ t mi n Trungốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ải đất miền Trung ất miền Trung ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X

Vi t Nam và m t ph n cao nguyên Trệt là từ thế kỉ X ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từng S n, lúc m nh nh t tr i dài tạnh nhất trải dài từ ất miền Trung ải đất miền Trung ừ thế kỉ X Hoành S n, sông Gianh phía B c đ n sông Dinh – Hàm Tân, phía Nam đ nở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ế kỉ X ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ế kỉ X

l u v c Krong Pôcô và sông Đà R ng trên Tây Nguyên”.(Phan Huy Lê (chư ằng trên Tây Nguyên”.(Phan Huy Lê (chủ ủa mình, biên), L ch s Vi t Nam t p I, trang 223).ịch sử hình thành, phát triển của mình, ử hình thành, phát triển của mình, ệt là từ thế kỉ X ập I, trang 223)

Năm 1069, vua Rudravarman (Ch C ) đã nhế kỉ X ủa mình, ượng ba châu Địa Lý (Lệng ba châu Đ a Lý (Lịch sử hình thành, phát triển của mình, ệt là từ thế kỉ X Ninh, Qu ng Bình ngày nay), Ma Linh (B n H i, Qu ng Tr ngày nay) và Bải đất miền Trung ế kỉ X ải đất miền Trung ải đất miền Trung ịch sử hình thành, phát triển của mình, ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình,

Chính (các huy n Qu ng Tr ch, B Tr ch, Tuyên Hóa t nh Qu ng Bình ngàyệt là từ thế kỉ X ải đất miền Trung ạnh nhất trải dài từ ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ạnh nhất trải dài từ ỉ X ải đất miền Trung nay) cho vua Lý Thánh Tông c a Đ i Vi t và lãnh th Champa ch còn t namủa mình, ạnh nhất trải dài từ ệt là từ thế kỉ X ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ỉ X ừ thế kỉ X

Qu ng Tr ngày nay tr vào.ải đất miền Trung ịch sử hình thành, phát triển của mình, ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến

Đ n năm 1306, vua Jayasimhavarman III (Ch Mân) nhế kỉ X ế kỉ X ượng ba châu Địa Lý (Lệng hai châu Ô,

Lý cho nhà Tr n (đ làm c a h i môn cần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ủa mình, ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trầni Huy n Trân công chúa) Nhà Tr nều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ

đ i hai châu này thành hai châu Thu n và châu Hóa nay là vùng t namổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ập I, trang 223) ừ thế kỉ X

Qu ng Tr cho đ n Đà N ng, Đi n Bàn.ải đất miền Trung ịch sử hình thành, phát triển của mình, ế kỉ X ẵng, Điện Bàn ệt là từ thế kỉ X

Đ n năm 1471, vua Lê Thánh Tông sau khi đánh b i quân Champa (vàế kỉ X ạnh nhất trải dài từ sáp nh p ph n l n lãnh th Champa), lãnh th Champa ch bao g m các t nhập I, trang 223) ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ỉ X ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ỉ X Phú Yên – Khánh Hòa và Ninh Thu n – Bình Thu n ngày nay.ập I, trang 223) ập I, trang 223)

V phía Tây, tuy lãnh th Champa bao g m c Tây Nguyên và đôi khi cònều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ải đất miền Trung

m r ng sang t n Lào ngày nay, nh ng ngở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ập I, trang 223) ư ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi Chăm v n duy trì l i s ng c aẫn duy trì lối sống của ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ủa mình,

nh ng ngường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi đi bi n v i các ho t đ ng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ạnh nhất trải dài từ ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ư ng m i đạnh nhất trải dài từ ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từng bi n, và ch đ nhể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ỉ X ịch sử hình thành, phát triển của mình,

c khu v c đ ng b ng ven bi n mi n Trung Vi t Nam ư ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ằng trên Tây Nguyên”.(Phan Huy Lê (chủ ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ệt là từ thế kỉ X

Năm 1471, vua Lê Thánh Tông tách ph n đ t thu c Tây Nguyên ngày nayần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ất miền Trung ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ thành nưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trầnc Nam Bàn, ti u qu c gia s khai riêng cho ngể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi Giarai và Ê đê và

t đây mi n đ t này không còn thu c cừ thế kỉ X ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ất miền Trung ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ư ng v c c a Champa (Khâm Đ nhủa mình, ịch sử hình thành, phát triển của mình,

Vi t S thông giám Cệt là từ thế kỉ X ử hình thành, phát triển của mình, ư ng m c, b n ti ng Vi t c a Nhà xu t b n Giáo d c,ụ thể: ải đất miền Trung ế kỉ X ệt là từ thế kỉ X ủa mình, ất miền Trung ải đất miền Trung ụ thể:

Hà n i, 1998, trang 525).ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ

Nh v y, đ n th k XV, lãnh th Champa ch còn ph n đ t Phú Yên –ư ập I, trang 223) ế kỉ X ế kỉ X ỉ X ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ỉ X ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ất miền Trung Khánh Hòa và Ninh Thu n – Bình Thu n ngày nay Sau đó d n d n b cácập I, trang 223) ập I, trang 223) ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ịch sử hình thành, phát triển của mình, chúa Nguy n thôn tính và đ n năm 1832 toàn b lãnh th Champa chính th cễn thôn tính và đến năm 1832 toàn bộ lãnh thổ Champa chính thức ế kỉ X ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ức

b sáp nh p vào Đ i Nam dịch sử hình thành, phát triển của mình, ập I, trang 223) ạnh nhất trải dài từ ưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trầni tri u vua Minh M ng.ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ạnh nhất trải dài từ

1.2 Dân c , ng h ư, ngữ hệ và văn hóa cơ sở ữ hệ và văn hóa cơ sở ệ và văn hóa cơ sở

C dân Champa có ngu n g c là ngư ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ải đất miền Trungi b n đ a L c đ a (ngịch sử hình thành, phát triển của mình, ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ụ thể: ịch sử hình thành, phát triển của mình, ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi Môn –

Kh me) và ngường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi Malayo-Polynesian (Mã Lai – Đa Đ o) di c đ n đ t li nải đất miền Trung ư ế kỉ X ất miền Trung ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X Đông Nam Á vào th i đ i văn hóa Sa Huỳnh Dân t c Chăm c b n đờng Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ạnh nhất trải dài từ ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ải đất miền Trung ượng ba châu Địa Lý (Lệc hình thành t hai th t c: Cau (Caramukar) và D a (Narikelanamsa), g n li n v iừ thế kỉ X ịch sử hình thành, phát triển của mình, ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ừ thế kỉ X ắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần

tô tem th t c Cau và D a.ịch sử hình thành, phát triển của mình, ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ừ thế kỉ X

Ngôn ng Chăm thu c ng h Nam Đ o (Austronesian).ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ệt là từ thế kỉ X ải đất miền Trung

hóa g n li n và có ngu n g c ph n nào c a s di c t nh ng ngắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ủa mình, ư ừ thế kỉ X ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi ven bi nể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình,

và đ o Đ n gi a thiên niên k I trải đất miền Trung ế kỉ X ỷ I trước công nguyên vùng đất miền Trung đã ưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trầnc công nguyên vùng đ t mi n Trung đãất miền Trung ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X

bưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trầnc vào th i s kỳ đ s t ờng Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến

2 T a đ văn hóa Chăm ọa độ văn hóa Chăm ội dung chính:

2.1 Qu c hi u Champa ốc hiệu Champa ệ và văn hóa cơ sở

Champa theo ti ng Ph n nghĩa là Nagara Champa (Vế kỉ X ạnh nhất trải dài từ ư ng qu c Chiêmốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, Thành), ti ng Chăm là Campa (Champacũng là tên m t loài hoa n Đ , ế kỉ X ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến Ấn Độ, ở ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến

Vi t Nam thệt là từ thế kỉ X ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từng g i là hoa s , hoa đ i, cũng là qu c hoa c a Lào).ọi là hoa sứ, hoa đại, cũng là quốc hoa của Lào) ức ạnh nhất trải dài từ ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ủa mình,

2.2 T a đ văn hóa Chăm ọa độ văn hóa Chăm ội dung chính:

Champa là giao đi m gi a 2 khu v c văn hóa – Đông Nam Á và n Đ , ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, Ấn Độ, ở ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ trong đó c t ng là văn hóa Đông Nam Á, nh ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ư nông nghi p tr ng lúa n ệp trồng lúa nước ồng lúa nước ước , c

t c ăn tr u ục ăn trầu ầu (betel chewing custom), văn hóa xóm làng (Plây Chăm), nhà sàn, ở nhà sàn,

nh ng nghi l nông nghi p ững nghi lễ nông nghiệp ễ nông nghiệp ệp trồng lúa nước (tín ngưỡng phồn thực ).ng ph n th c ).ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần

3 Th i kì Hoàn V ời kì ư, ngữ hệ và văn hóa cơ sở ơ sở ng (757 - 859) – Phát tri n ển

Đ u th k XX, trên các c n cát d c duyên h i mi n Trung, các nhà kh oần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ế kỉ X ỉ X ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ọi là hoa sứ, hoa đại, cũng là quốc hoa của Lào) ải đất miền Trung ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ải đất miền Trung

c h c Pháp đã phát hi n m t n n VH đ ng thau-s t s m – ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ọi là hoa sứ, hoa đại, cũng là quốc hoa của Lào) ệt là từ thế kỉ X ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần Văn hóa Sa Huỳnh (Qu ng Ngãi) v i các hi n v t tiêu bi u là khuyên tai 2 đ u thú và táng th cải đất miền Trung ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ệt là từ thế kỉ X ập I, trang 223) ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ức

m vò Niên đ i vào kho ng tột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ạnh nhất trải dài từ ải đất miền Trung hiên niên k I BC – Th k II AD.ỉ X ế kỉ X ỉ X

Đ c đi m n i b t c a văn hóa Sa Huỳnh: ặc điểm nổi bật của văn hóa Sa Huỳnh: ển ổi bật của văn hóa Sa Huỳnh: ập quốc ủa văn hóa Sa Huỳnh:

Đ g m có chân và trang trí hoa văn, ch y u kh c v ch, hình sóng, cóồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ủa mình, ế kỉ X ắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ạnh nhất trải dài từ

n p đ y, m t s đắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ập I, trang 223) ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ượng ba châu Địa Lý (Lệc mi t bóng ế kỉ X

Ngường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi ch t đế kỉ X ượng ba châu Địa Lý (Lệc chôn trong vò đ t nung (cái l n đất miền Trung ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từng kính t 80 – 100ừ thế kỉ X

cm, cái nh t 40 – 50 cm), đã s d ng hình th c c i táng và h a táng, trong' ừ thế kỉ X ử hình thành, phát triển của mình, ụ thể: ức ải đất miền Trung ' các vò chôn có m nh th y tinh màu, mã não, … (có th ngải đất miền Trung ủa mình, ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi Sa Huỳnh đã

bi t ch t o th y tinh) Bên c nh đó, ngế kỉ X ế kỉ X ạnh nhất trải dài từ ủa mình, ạnh nhất trải dài từ ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi ta còn tìm th y trong các m cònất miền Trung ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ

có đ trang s c hình đ u thú và trang s c v sò c a ngồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ức ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ức ' ủa mình, ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi Nam Đ o.ải đất miền Trung

Các nhà kh o c còn tìm th y các khuôn đúc đ ng, x đ ng, vũ khí s t,ải đất miền Trung ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ất miền Trung ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ỉ X ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến dao, rìu, cu c, thu ng, và đ đá,… do đó có th kh ng đ nh niên đ i c a vănốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ẳng định niên đại của văn ịch sử hình thành, phát triển của mình, ạnh nhất trải dài từ ủa mình, hóa Sa Huỳnh là vào cu i th i kỳ đ đ ng và đ u đ s t.ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ờng Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến

Văn hóa Sa Huỳnh cùng v i Văn hóa Đông S n, Văn hóa Óc Eo đã t oới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ạnh nhất trải dài từ thành tam giác văn hóa c a Vi t Nam th i kỳ đ s t.ủa mình, ệt là từ thế kỉ X ờng Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến

Trên n n t ng c a n n Văn hóa Sa Huỳnh, các c dân c x a đây đã cóều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ải đất miền Trung ủa mình, ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ư ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ư ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến giao l u – ti p xúc v i văn hóa n Đ , hình thành nên ư ế kỉ X ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần Ấn Độ, ở ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ V ương Quốc Champa ng Qu c Champa ốc

v i lãnh th bao g m vùng duyên h i mi n Trung Vi t Nam, t n t i liên t cới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ải đất miền Trung ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ệt là từ thế kỉ X ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ạnh nhất trải dài từ ụ thể:

t th k II – th k XVII ừ thế kỉ X ế kỉ X ỷ I trước công nguyên vùng đất miền Trung đã ế kỉ X ỷ I trước công nguyên vùng đất miền Trung đã

Theo th t ch c Trung Qu c, th k II, nhân lúc Trung Qu c r i lo n,ư ịch sử hình thành, phát triển của mình, ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ế kỉ X ỷ I trước công nguyên vùng đất miền Trung đã ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ạnh nhất trải dài từ

m t ngột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi tên là Khu Liên (b t c D a phía B c) đã lãnh đ o nhân dân kh iột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ừ thế kỉ X ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ạnh nhất trải dài từ ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến

nghĩa, giành quy n t ch , thành l p nều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ủa mình, ập I, trang 223) ưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trầnc Lâm p Đó chính là qu c gia đ uẤn Độ, ở ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ tiên c a ngủa mình, ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi Champa và c ng đ ng c dân trên d i đ t mi n Trung, v iột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ư ải đất miền Trung ất miền Trung ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần trung tâm chính tr , tôn giáo là Trà Ki u – Sinhapura (Qu ng Nam), ịch sử hình thành, phát triển của mình, ệt là từ thế kỉ X ải đất miền Trung (Vũ Duy

M n (ch biên), L ch s Vi t Nam t p I, trang 454).ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ủa mình, ịch sử hình thành, phát triển của mình, ử hình thành, phát triển của mình, ệt là từ thế kỉ X ập I, trang 223)

C dân Lâm p đã ti p thu văn hóa n Đ , sáng t o nên n n văn hóaư Ấn Độ, ở ế kỉ X Ấn Độ, ở ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ạnh nhất trải dài từ ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X Champa “S c ng hi n c a vốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ế kỉ X ủa mình, ư ng tri u này v i vều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ư ng qu c Champa trongốt lịch sử hình thành, phát triển của mình,

m t th i gian 5 th k có v là không nhi u, nh ng r t căn b n: v i s th ngột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ờng Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ế kỉ X ỉ X ẻ là không nhiều, nhưng rất căn bản: với sự thống ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ư ất miền Trung ải đất miền Trung ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình,

nh t bất miền Trung ưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trầnc đ u, g m mi n B c, mi n Trung và m t ph n Nam Chăm, Namần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ Đèo C , t c là Khánh Hòa; s sáng t o ch Chăm c , s sáng t o m t ki uải đất miền Trung ức ạnh nhất trải dài từ ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ạnh nhất trải dài từ ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình,

ki n trúc, m t n n ngh thu t, tiêu bi u là ngh thu t E1 (Mỹ S n), còn đế kỉ X ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ệt là từ thế kỉ X ập I, trang 223) ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ệt là từ thế kỉ X ập I, trang 223) ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình,

l i d u n nh hạnh nhất trải dài từ ất miền Trung ất miền Trung ải đất miền Trung ưở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đếnng v sau, đ n c Chân L p – Campuchia Đó là s m đ uều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ế kỉ X ải đất miền Trung ạnh nhất trải dài từ ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ

và s đ t n n móng cho c Champa.” (Lặc biệt là từ thế kỉ X ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ải đất miền Trung ư ng Ninh, L ch s Đông Nam Á, NXBịch sử hình thành, phát triển của mình, ử hình thành, phát triển của mình, Giáo D c, trang 34).ụ thể:

Virapura là vư ng tri u phía Nam thều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từng g i là Nam Chăm, ti p n iọi là hoa sứ, hoa đại, cũng là quốc hoa của Lào) ế kỉ X ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, Sinhapura Vào năm 757, trung tâm chính tr c a Champa đã chuy n t Tràịch sử hình thành, phát triển của mình, ủa mình, ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ừ thế kỉ X

Ki u vào khu v c Panduranga (Ninh Thu n, Bình Thu n) và Kauthara (Phúệt là từ thế kỉ X ập I, trang 223) ập I, trang 223) Yên, Khánh Hòa), v i kinh đô Virapura g n Phan Rang ngày nay và thánh đ aới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ịch sử hình thành, phát triển của mình, tôn giáo quanh qu n th đ n tháp là Tháp Po Nagar Nha Trang ngày nayở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến

n i đ th n th n đ t Yan Po Nagar Đây là th i kỳ Châp b ngể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ờng Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ất miền Trung ờng Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ịch sử hình thành, phát triển của mình, ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi Java t nất miền Trung công nhi u l n Các di ch và đ n tháp th i kì này t p trung ch y u Phanều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ỉ X ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ờng Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ập I, trang 223) ủa mình, ế kỉ X ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến Rang, Phan Thi t, vùng Ninh Thu n, Bình Thu n ế kỉ X ập I, trang 223) ập I, trang 223)

Giai đo n Virapura là s ti p n i và phát tri n t giai đo n Sinhapura,ạnh nhất trải dài từ ế kỉ X ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ừ thế kỉ X ạnh nhất trải dài từ

nh ng khi chuy n v vùng đ t phía Nam, Champa th i kì này ch u nh hư ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ất miền Trung ờng Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ịch sử hình thành, phát triển của mình, ải đất miền Trung ưở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đếnng không ch văn hóa n mà còn c a Kh me.ỉ X Ấn Độ, ở ủa mình,

Chiêm Thành là danh t phiên âm t Ph n ng Campapura “thành phừ thế kỉ X ừ thế kỉ X ạnh nhất trải dài từ ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, Champa”

Năm 875, vua Indravarman xây d ng tri u đ i m i Indrapura (Đ ngều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ạnh nhất trải dài từ ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần

Dư ng - Qu ng Nam) Indravarman là v vua Chăm đ u tiên theo Ph t giáoải đất miền Trung ịch sử hình thành, phát triển của mình, ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ập I, trang 223)

Ti u th a và xem đây là tôn giáo chính th c ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ừ thế kỉ X ức

Đ n đ u th k X, do s t n công c a Đ i Vi t, trung tâm c a Champaế kỉ X ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ế kỉ X ỷ I trước công nguyên vùng đất miền Trung đã ất miền Trung ủa mình, ạnh nhất trải dài từ ệt là từ thế kỉ X ủa mình,

đượng ba châu Địa Lý (Lệc chuy n xu ng Vijaya phía nam n m trên đ t t nh Bình Đ nh ngày nayể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ằng trên Tây Nguyên”.(Phan Huy Lê (chủ ất miền Trung ỉ X ịch sử hình thành, phát triển của mình, (g i là Đ Bàn ho c Chà Bàn).Đây là th i kỳ đ o th th n Siva h ng th nh trọi là hoa sứ, hoa đại, cũng là quốc hoa của Lào) ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ặc biệt là từ thế kỉ X ờng Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ạnh nhất trải dài từ ờng Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ư ịch sử hình thành, phát triển của mình, ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến

l i, cũng là th i kỳ văn minh Champa đ t đ n đ nh cao, v i nhi u thành t uạnh nhất trải dài từ ờng Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ạnh nhất trải dài từ ế kỉ X ỉ X ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X

r c r (tháp Tháp Po Klong Garai).ỡng phồn thực )

Tuy nhiên, các cu c chi n tranh v i Trung Qu c, Mông C , Chân L p vàột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ế kỉ X ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ạnh nhất trải dài từ

nh t là Đ i Vi t đã khi n vất miền Trung ạnh nhất trải dài từ ệt là từ thế kỉ X ế kỉ X ư ng qu c Champa suy y u d n.ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ế kỉ X ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ

Đ n năm 1471, vua Lê Thánh Tông sau khi đánh b i quân Champa (vàế kỉ X ạnh nhất trải dài từ sáp nh p ph n l n lãnh th Champa vào Đ i Vi t), lãnh th Champa ch cònập I, trang 223) ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ạnh nhất trải dài từ ệt là từ thế kỉ X ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ỉ X bao g m các t nh Phú Yên – Khánh Hòa và Ninh Thu n – Bình Thu n ngàyồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ỉ X ập I, trang 223) ập I, trang 223) nay

Vào th k XVII, các chúa Nguy n đã t ng bế kỉ X ỷ I trước công nguyên vùng đất miền Trung đã ễn thôn tính và đến năm 1832 toàn bộ lãnh thổ Champa chính thức ừ thế kỉ X ưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trầnc sát nh p và m r ngập I, trang 223) ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ lãnh th vào phía Nam: chi m gi vùng đ t Panduranga và đ i tên thànhổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ế kỉ X ất miền Trung ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình,

Tr n Thu n Thành Năm 1693, nhà Nguy n xóa b Tr n Thu n Thành vàất miền Trung ập I, trang 223) ễn thôn tính và đến năm 1832 toàn bộ lãnh thổ Champa chính thức ' ất miền Trung ập I, trang 223) thành l p Ph Bình Thu n Năm 1832, vua Minh M ng chia l i đ t đai nàyập I, trang 223) ủa mình, ập I, trang 223) ạnh nhất trải dài từ ạnh nhất trải dài từ ất miền Trung thành hai huy n An Phệt là từ thế kỉ X ưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trầnc (Ninh Thu n) và Hòa Ða tr c thu c t nh Bìnhập I, trang 223) ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ỉ X Thu n ngày nay.ập I, trang 223)

Nh v y, Panduranga là lãnh th Champa cu i cùng b Đ i Vi t sápư ập I, trang 223) ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ịch sử hình thành, phát triển của mình, ạnh nhất trải dài từ ệt là từ thế kỉ X

nh p.ập I, trang 223)

1 Th ch chính tr ể chế chính trị ế kỉ II AD) ị trí địa lý, dân cư, ngữ hệ và văn hóa cơ sở

2 T ch c xã h i ổ chức xã hội ức xã hội ội dung chính:

3 Kinh tế kỉ II AD)

1 Th ch chính tr ể chế chính trị ế kỉ II AD) ị trí địa lý, dân cư, ngữ hệ và văn hóa cơ sở

Căn c vào nhi u ngu n tài li u, trong đó có c các bia kh o c , di tíchức ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ệt là từ thế kỉ X ải đất miền Trung ải đất miền Trung ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình,

c a ngủa mình, ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi Chăm, t i nay xác đ nh đới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ịch sử hình thành, phát triển của mình, ượng ba châu Địa Lý (Lệc có kho ng 10 tri u đ i v i g n 100 vải đất miền Trung ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ạnh nhất trải dài từ ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ịch sử hình thành, phát triển của mình, vua

Vua thường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từng đượng ba châu Địa Lý (Lệc g n li n v i v th tôn giáo B máy chính quy n phânắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ịch sử hình thành, phát triển của mình, ế kỉ X ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X

ra làm 2 c p, trung ất miền Trung ư ng và đ a phịch sử hình thành, phát triển của mình, ư ng Có ba c p quan đất miền Trung ượng ba châu Địa Lý (Lệc phân rõ ràng: tôn quan là nh ng ngường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi có ch c cao, đ ng đ u quan võ; thu c quan; ngo iức ức ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ạnh nhất trải dài từ quan là nh ng ngường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi cai tr đ a phịch sử hình thành, phát triển của mình, ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ịch sử hình thành, phát triển của mình, ư ng V sau có ch c T tều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ức ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trầnng đ ng đ uức ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ các quan B máy chính quy n luôn đột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ượng ba châu Địa Lý (Lệc b o v b i m t đ i quân thải đất miền Trung ệt là từ thế kỉ X ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từng

tr c t 4 – 5 v n ngừ thế kỉ X ạnh nhất trải dài từ ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi Nhìn chung, b máy chính quy n và quân đ i c aột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ủa mình, Champa tư ng đ i hoàn ch nh.ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ỉ X

2 T ch c xã h i ổ chức xã hội ức xã hội ội dung chính:

Xã h i Champa có t ng l p quý t c – quan l i, trong đó có nh ng ngột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ạnh nhất trải dài từ ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi

có quy n l c chính tr , và nh ng ngều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ịch sử hình thành, phát triển của mình, ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi chuyên lo các vi c l nghi và tôn giáo.ệt là từ thế kỉ X ễn thôn tính và đến năm 1832 toàn bộ lãnh thổ Champa chính thức Đây là t ng l p đần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ượng ba châu Địa Lý (Lệc hưở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đếnng nhi u quy n l i, có c a c i riêng và là nh ngều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ợng ba châu Địa Lý (Lệ ủa mình, ải đất miền Trung

ngường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi có vai trò quan tr ng trong vi c xây d ng đ n mi u.ọi là hoa sứ, hoa đại, cũng là quốc hoa của Lào) ệt là từ thế kỉ X ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ế kỉ X

Nông dân ch u s chi ph i và ph thu c vào t ng l p trên (có lẽ là bócịch sử hình thành, phát triển của mình, ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ụ thể: ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần

l t theo đ a tô?) Ngoài ra còn có nô l ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ịch sử hình thành, phát triển của mình, ệt là từ thế kỉ X

Nh v y xã h i Champa đã có 3 t ng l p, là quý t c – quan l i, nông dânư ập I, trang 223) ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ạnh nhất trải dài từ công xã, nô l , h b ràng bu c v i nhau b i ch đ s h u ru ng đ t và lệt là từ thế kỉ X ọi là hoa sứ, hoa đại, cũng là quốc hoa của Lào) ịch sử hình thành, phát triển của mình, ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ế kỉ X ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ất miền Trung ễn thôn tính và đến năm 1832 toàn bộ lãnh thổ Champa chính thức nghi trong tôn giáo

T c s c a ch đ m u h còn t n t i t i ngày nay, các nhà nghiên c uừ thế kỉ X ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ủa mình, ế kỉ X ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ẫn duy trì lối sống của ệt là từ thế kỉ X ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ạnh nhất trải dài từ ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ức cho r ng vai trò c a ngằng trên Tây Nguyên”.(Phan Huy Lê (chủ ủa mình, ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi ph n trong xã h i Champa r t l n.ụ thể: ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ất miền Trung ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần

3 Kinh tế kỉ II AD)

N n kinh t Champa ch y u d a vào các ho t đ ng nông nghi p, s nều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ế kỉ X ủa mình, ế kỉ X ạnh nhất trải dài từ ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ệt là từ thế kỉ X ải đất miền Trung

xu t đ th công và thất miền Trung ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ủa mình, ư ng m i Các d u v t còn l i mi n Trung Vi t Namạnh nhất trải dài từ ất miền Trung ế kỉ X ạnh nhất trải dài từ ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ệt là từ thế kỉ X

c a nh ng h th ng th y l i ph c t p và nh ng gi ng lúa có ch t lủa mình, ệt là từ thế kỉ X ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ủa mình, ợng ba châu Địa Lý (Lệ ức ạnh nhất trải dài từ ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ất miền Trung ượng ba châu Địa Lý (Lệng cao

đ c tr ng riêng c a mi n Trung (lúa Chiêm) đặc biệt là từ thế kỉ X ư ủa mình, ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ượng ba châu Địa Lý (Lệc xem là các b ng ch ng c aằng trên Tây Nguyên”.(Phan Huy Lê (chủ ức ủa mình,

m t n n kinh t nông nghi p tr ng lúa nột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ế kỉ X ệt là từ thế kỉ X ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trầnc đã phát tri n cao, s d ng côngể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ử hình thành, phát triển của mình, ụ thể:

c b ng s t và s c kéo trâu, bò ụ thể: ằng trên Tây Nguyên”.(Phan Huy Lê (chủ ắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ức

Các ngh th công truy n th ng nh : d t, làm g m phát tri n m nh Kỹều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ủa mình, ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ư ệt là từ thế kỉ X ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ạnh nhất trải dài từ thu t nung g ch đ t trình đ cao, hoa văn đập I, trang 223) ạnh nhất trải dài từ ạnh nhất trải dài từ ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ượng ba châu Địa Lý (Lệc kh c t m Trong th côngắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ỉ X ỉ X ủa mình, nghi p còn có ngh làm đ trang s c và vũ khí Trang s c ch y u k t t s nệt là từ thế kỉ X ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ức ức ủa mình, ế kỉ X ế kỉ X ừ thế kỉ X ải đất miền Trung

v t bi n nh ng c trai, v sò, và ngoài ra còn có vàng, b c.ập I, trang 223) ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ư ọi là hoa sứ, hoa đại, cũng là quốc hoa của Lào) ' ạnh nhất trải dài từ

Vư ng qu c Champa có v trí thu n l i cho s phát tri n thốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ịch sử hình thành, phát triển của mình, ập I, trang 223) ợng ba châu Địa Lý (Lệ ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ư ng m iạnh nhất trải dài từ

đường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từng bi n S n ph m giao thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ải đất miền Trung ẩm giao thương phong phú, gồm đồ thủ công như các đồ ư ng phong phú, g m đ th công nh các đồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ủa mình, ư ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần

g m s , đ t nung và c các s n ph m khai thác mi n r ng nh s ng tê, ngàốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ức ất miền Trung ải đất miền Trung ải đất miền Trung ẩm giao thương phong phú, gồm đồ thủ công như các đồ ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ừ thế kỉ X ư ừ thế kỉ X voi, và đ c bi t là tr m hặc biệt là từ thế kỉ X ệt là từ thế kỉ X ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ư ng, …

4 Văn hóa, ngh thu t ệ và văn hóa cơ sở ật (Tôn giáo, tín ng ưỡng, kiến trúc, điêu khắc, chữ viết, ng, ki n trúc, điêu kh c, ch vi t, ếu ắc, chữ viết, ững nghi lễ nông nghiệp ếu văn h c, âm nh c…) ọc, âm nhạc…) ạc…)

Nói đ n văn hóa Champa cũng nh các qu c gia c đ i trong khu v cế kỉ X ư ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ạnh nhất trải dài từ chúng ta không th ph nh n vai trò c a nh ng ngể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ủa mình, ập I, trang 223) ủa mình, ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ Ấn Độ, ởi n Đ Ngột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ Ấn Độ, ởi n đ nế kỉ X

v i văn hóa và h th ng th n quy n c a mình nh ti p thêm s c m nh choới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ệt là từ thế kỉ X ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ủa mình, ư ế kỉ X ức ạnh nhất trải dài từ

vư ng quy n Champa nh ng bu i đ u thành l p đ t nều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ập I, trang 223) ất miền Trung ưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trầnc Khi mà tín

ngưỡng phồn thực ).ng s khai ch a đáp ng cho vi c c ng c quy n l c cho nhà vua Sauư ức ệt là từ thế kỉ X ủa mình, ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X khi n giáo du nh p vào Champa, c dân đây ch y u th th n Siva Đ nẤn Độ, ở ập I, trang 223) ư ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ủa mình, ế kỉ X ờng Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ế kỉ X

th i Đ ng Dờng Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ư ng còn ti p thu c Ph t giáo Ti u th a S nh hế kỉ X ải đất miền Trung ập I, trang 223) ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ừ thế kỉ X ải đất miền Trung ưở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đếnng c a nủa mình, Ấn Độ, ở giáo đ i v i Champa không ch m t tâm linh mà chi ph i toàn b đ i s ngốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ỉ X ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ặc biệt là từ thế kỉ X ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ờng Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, chính tr và xã h i N u đ ý, tên các vịch sử hình thành, phát triển của mình, ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ế kỉ X ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ư ng tri u nh Sinhapura, Indrapura,…ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ư

và tên vua nh Sri Prasastadharma mang nét văn hóa và tôn giáo c a n Đ ,ư ủa mình, Ấn Độ, ở ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ khi mà ch Sri có nghĩa là đ ng t i cao ch ng h n… M t y u t văn hóa quanất miền Trung ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ẳng định niên đại của văn ạnh nhất trải dài từ ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ế kỉ X ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình,

tr ng đọi là hoa sứ, hoa đại, cũng là quốc hoa của Lào) ượng ba châu Địa Lý (Lệ ải đất miền Trungc nh hưở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đếnng n a là ch vi t Ng ế kỉ X ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi Chăm đã ti p thu ch Ph nế kỉ X ạnh nhất trải dài từ (Sanskrit) – m t văn t c n Đ Nó đột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, Ấn Độ, ở ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ượng ba châu Địa Lý (Lệc ti p nh n và s d ng r ng rãiế kỉ X ập I, trang 223) ử hình thành, phát triển của mình, ụ thể: ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ngay t khi m i thành l p vừ thế kỉ X ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ập I, trang 223) ư ng qu c t c th k th II đ n th k VIII Sauốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ức ế kỉ X ỉ X ức ế kỉ X ế kỉ X ỉ X

th k th VIII, b t đ u xu t hi n m t lo i ch m i t ch Ph n g i là chế kỉ X ỉ X ức ắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ất miền Trung ệt là từ thế kỉ X ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ạnh nhất trải dài từ ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ừ thế kỉ X ạnh nhất trải dài từ ọi là hoa sứ, hoa đại, cũng là quốc hoa của Lào) Chăm c Nên lúc này c hai lo i có v trí nh nhau, nh ng các văn b n quanổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ải đất miền Trung ạnh nhất trải dài từ ịch sử hình thành, phát triển của mình, ư ư ải đất miền Trung

tr ng l i ghi b ng ch Ph n Th c ch t ngọi là hoa sứ, hoa đại, cũng là quốc hoa của Lào) ạnh nhất trải dài từ ằng trên Tây Nguyên”.(Phan Huy Lê (chủ ạnh nhất trải dài từ ất miền Trung ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi Chăm có ti ng nói riêng thu cế kỉ X ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ

ng h Mã Lai – Đa Đ o, sau khi m ệt là từ thế kỉ X ải đất miền Trung ượng ba châu Địa Lý (Lện và s d ng ch Ph n m t th i gian hử hình thành, phát triển của mình, ụ thể: ạnh nhất trải dài từ ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ờng Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ọi là hoa sứ, hoa đại, cũng là quốc hoa của Lào).

đã sáng t o ra ch vi t riêng cho mình v i 16 nguyên âm, 31 ph âm và 32ạnh nhất trải dài từ ế kỉ X ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ụ thể:

âm s c Ch Chăm c là ngu n g c sâu xa c a ti ng Chăm hi n đ i ngày nayắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ủa mình, ế kỉ X ệt là từ thế kỉ X ạnh nhất trải dài từ

đượng ba châu Địa Lý (Lệc s d ng r ng rãi các vùng nh Ninh Thu n, Bình Thu n, An Giang.ử hình thành, phát triển của mình, ụ thể: ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ư ập I, trang 223) ập I, trang 223) Trong văn h c, ngọi là hoa sứ, hoa đại, cũng là quốc hoa của Lào) ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi Chăm ngay t đ u đã ti p thu và xem b s thiừ thế kỉ X ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ế kỉ X ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ử hình thành, phát triển của mình, Ramayana nh là sáng tác c a h , còn l p đ n th Valmiki – tác gi b s thi ư ủa mình, ọi là hoa sứ, hoa đại, cũng là quốc hoa của Lào) ập I, trang 223) ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ờng Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ải đất miền Trung ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ử hình thành, phát triển của mình,

Nh v y văn hóa n đã in đ m trong đ i s ng tinh th n Champa Vănư ập I, trang 223) Ấn Độ, ở ập I, trang 223) ờng Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ

h c b n đ a tr nên m nh t đ n gi n ch là nh ng chuy n k , vi t bi kí m tọi là hoa sứ, hoa đại, cũng là quốc hoa của Lào) ải đất miền Trung ịch sử hình thành, phát triển của mình, ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ờng Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ạnh nhất trải dài từ ải đất miền Trung ỉ X ệt là từ thế kỉ X ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ế kỉ X ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ cách r pkhuôn, công th c, ch a x ng t m v i vi c sáng t o ra ch vi t.ập I, trang 223) ức ư ức ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ệt là từ thế kỉ X ạnh nhất trải dài từ ế kỉ X

Nh ng Champa không ph thu c và sao chép m t cách khuôn m u văn hóaư ụ thể: ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ẫn duy trì lối sống của

n Đ , đó là m t đ ng c p xã h i, không phân bi t làm 4 đ ng c p n ng

Ấn Độ, ở ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ặc biệt là từ thế kỉ X ẳng định niên đại của văn ất miền Trung ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ệt là từ thế kỉ X ẳng định niên đại của văn ất miền Trung ặc biệt là từ thế kỉ X

n ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X

T th k XII – XIV, H i giáo đừ thế kỉ X ế kỉ X ỷ I trước công nguyên vùng đất miền Trung đã ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ượng ba châu Địa Lý (Lệc truy n bá vào Champa.ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X

Ngoài ra, ngường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi Chăm còn s d ng h th ng l ch pháp c a n Đ đúngử hình thành, phát triển của mình, ụ thể: ệt là từ thế kỉ X ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ịch sử hình thành, phát triển của mình, ủa mình, Ấn Độ, ở ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ

h n là phía b c n – l ch saka ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến Ấn Độ, ở ịch sử hình thành, phát triển của mình,

Qu th t là m t thi u sót khi nói v văn hóa Champa mà không k đ nải đất miền Trung ập I, trang 223) ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ế kỉ X ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ế kỉ X

ki n trúc Trên nh hế kỉ X ải đất miền Trung ưở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đếnng ki n trúc n Đ , ki n trúc Champa có đ c đi mế kỉ X Ấn Độ, ở ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ế kỉ X ặc biệt là từ thế kỉ X ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, sau: Thân tháp là m t kh i v ng ch c, có c a chính và các c a gi , có đột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ử hình thành, phát triển của mình, ử hình thành, phát triển của mình, ải đất miền Trung ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từng nét trang trí kh e kho n, m i th i m t ki u nh ng có cái chung nh t là nóc' ắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ỗi thời một kiểu nhưng có cái chung nhất là nóc ờng Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ư ất miền Trung tháp g m nhi u t ng x p n p, có hình trang trí c a t ng dồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ế kỉ X ế kỉ X ủa mình, ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trầni, nh ng như '

d n đi và t l i m t đ nh nh n hần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ụ thể: ạnh nhất trải dài từ ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ỉ X ọi là hoa sứ, hoa đại, cũng là quốc hoa của Lào) ưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trầnng lên cao Trên tháp có hình trang trí,

thường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từng là cành lá, sâu đo,… đượng ba châu Địa Lý (Lệc ch m kh c tinh vi Tháp th c ra cũng là đ n,ạnh nhất trải dài từ ắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X bên trong ch th m t v th n, khi ti n hành l nghi thì ngoài đ n Tuy ch uỉ X ờng Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ịch sử hình thành, phát triển của mình, ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ế kỉ X ễn thôn tính và đến năm 1832 toàn bộ lãnh thổ Champa chính thức ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ịch sử hình thành, phát triển của mình,

ải đất miền Trung ưở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ạnh nhất trải dài từ ừ thế kỉ X Ấn Độ, ở ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ư ải đất miền Trung

hưở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đếnng đó ph n nào đần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ượng ba châu Địa Lý (Lệc gia gi m đi Có lẽ th y rõ đ u này trong các tải đất miền Trung ất miền Trung ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ượng ba châu Địa Lý (Lệng

th và đ n Nói v tờng Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ượng ba châu Địa Lý (Lệng, Champa không quá cở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từng đi u hình th mà cânệt là từ thế kỉ X ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình,

đ i, hài hòa h n nhi u V đ n tháp, nh nh n, có nhi u n p x p tinh vi h nốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ' ắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ế kỉ X ế kỉ X thay cho vi c làm t ng b nh đ n n Đ Trên đã phân tích nh ng nhệt là từ thế kỉ X ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ệt là từ thế kỉ X ư ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến Ấn Độ, ở ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ải đất miền Trung

hưở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đếnng c a văn hóa n Đ đ n Champa, v y cái t n t i trủa mình, Ấn Độ, ở ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ế kỉ X ập I, trang 223) ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ạnh nhất trải dài từ ưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trầnc kia, cái b n đ aải đất miền Trung ịch sử hình thành, phát triển của mình,

đây là gì, gi a hai cái b n đ a và cái bên ngoài có lẽ n m trong vòng b i đ p

ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ải đất miền Trung ịch sử hình thành, phát triển của mình, ằng trên Tây Nguyên”.(Phan Huy Lê (chủ ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến hoàn thi n cho nhau Ch ng h n ngệt là từ thế kỉ X ẳng định niên đại của văn ạnh nhất trải dài từ ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi Chăm trưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trầnc khi ti p xúc ch Ph n đãế kỉ X ạnh nhất trải dài từ

có ti ng nói riêng cho mình, nh ng nh vào s vay mế kỉ X ư ờng Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ượng ba châu Địa Lý (Lện đó h m i có thọi là hoa sứ, hoa đại, cũng là quốc hoa của Lào) ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, sáng t o ra ch Chăm c K c trong nh c c và l nh c m t dù là theo lạnh nhất trải dài từ ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ải đất miền Trung ạnh nhất trải dài từ ụ thể: ễn thôn tính và đến năm 1832 toàn bộ lãnh thổ Champa chính thức ạnh nhất trải dài từ ặc biệt là từ thế kỉ X ễn thôn tính và đến năm 1832 toàn bộ lãnh thổ Champa chính thức

nh c cung đình n Đ nh ng có s sáng t o Tuy là theo mô típ nh ng có sạnh nhất trải dài từ Ấn Độ, ở ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ư ạnh nhất trải dài từ ư

ch n l c phù h p v i th c ti n cu c s ng c ng đ ng Th t s cái mà n Đọi là hoa sứ, hoa đại, cũng là quốc hoa của Lào) ọi là hoa sứ, hoa đại, cũng là quốc hoa của Lào) ợng ba châu Địa Lý (Lệ ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ễn thôn tính và đến năm 1832 toàn bộ lãnh thổ Champa chính thức ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ập I, trang 223) Ấn Độ, ở ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ

ải đất miền Trung ưở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ỉ X ' ủa mình, ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ Champa v n còn đó, là ph n ru t bên trong, tín ngẫn duy trì lối sống của ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ưỡng phồn thực ).ng ph n th c th Lingaồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ờng Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ – Yoni v n song song v i n giáo, hay trong tang l v n gi cách chôn c tẫn duy trì lối sống của ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần Ấn Độ, ở ễn thôn tính và đến năm 1832 toàn bộ lãnh thổ Champa chính thức ẫn duy trì lối sống của ất miền Trung

b ng chum, vò, h a táng Đó là nh ng y u t l ng đ ng l i, làm nên văn hóaằng trên Tây Nguyên”.(Phan Huy Lê (chủ ' ế kỉ X ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ọi là hoa sứ, hoa đại, cũng là quốc hoa của Lào) ạnh nhất trải dài từ Chăm trưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trầnc s t c a văn hóa n Đ ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ạnh nhất trải dài từ ủa mình, Ấn Độ, ở ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ

Ngày nay, r t nhi u tháp c c a ngất miền Trung ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ổng thể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ủa mình, ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi Chăm v n còn t n t i mi nẫn duy trì lối sống của ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ạnh nhất trải dài từ ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X Trung Vi t Nam M t đi n hình v ki n trúc là thánh đ a Mỹ S n g n H i An.ệt là từ thế kỉ X ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ế kỉ X ịch sử hình thành, phát triển của mình, ần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ Thánh đ a Mỹ S n b bom Mỹ h y ho i n ng n trong chi n tranh nh ng đãịch sử hình thành, phát triển của mình, ịch sử hình thành, phát triển của mình, ủa mình, ạnh nhất trải dài từ ặc biệt là từ thế kỉ X ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ế kỉ X ư

đượng ba châu Địa Lý (Lệc ph c ch l i sau chi n tranh t th p niên 1980 Năm 1999, thánh đ aụ thể: ế kỉ X ạnh nhất trải dài từ ế kỉ X ừ thế kỉ X ập I, trang 223) ịch sử hình thành, phát triển của mình,

Mỹ S n đượng ba châu Địa Lý (Lệc UNESCO công nh n là di s n văn hóa th gi i ập I, trang 223) ải đất miền Trung ế kỉ X ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần

Ngoài ra còn có các di tích tháp Chăm mi n Trung v n đở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ẫn duy trì lối sống của ượng ba châu Địa Lý (Lệc c ngột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ

đ ng ngồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từi Chăm hi n nay s d ng đ th t nh : Tháp Po Nagar (Khánhệt là từ thế kỉ X ử hình thành, phát triển của mình, ụ thể: ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ờng Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ ư Hòa) Tháp Po Klong Garai (Ninh Thu n) Tháp Po Rome (Ninh Thu n) Thápập I, trang 223) ập I, trang 223)

Po Sha In (Bình Thu n) Các hi n v t điêu kh c Chăm đư ập I, trang 223) ệt là từ thế kỉ X ập I, trang 223) ắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ượng ba châu Địa Lý (Lệ ưc l u gi nhi u ở phía Bắc đến sông Dinh – Hàm Tân, ở phía Nam đến ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X

b o tàng trong nải đất miền Trung ưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trầnc và th gi i.ế kỉ X ới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần

Ngoài ra nh ng phong t c, t p quán, tôn giáo và nhi u y u t kinh tụ thể: ập I, trang 223) ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ế kỉ X ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ế kỉ X

v n đẫn duy trì lối sống của ượng ba châu Địa Lý (Lệ ưc l u gi , b o t n và phát tri n nh : Ngh d t, làm g m, L h i Katê ải đất miền Trung ồi môn cưới Huyền Trân công chúa) Nhà Trần ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ư ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ệt là từ thế kỉ X ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ễn thôn tính và đến năm 1832 toàn bộ lãnh thổ Champa chính thức ột phần cao nguyên Trường Sơn, lúc mạnh nhất trải dài từ

… Năm 2017, ngh thu t làm g m truy n th ng làng Bàu Trúc (Ninh Thu n)ệt là từ thế kỉ X ập I, trang 223) ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ều thay đổi, đặc biệt là từ thế kỉ X ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ập I, trang 223)

đượng ba châu Địa Lý (Lệc công nh n là di s n văn hóa phi v t th qu c gia…ập I, trang 223) ải đất miền Trung ập I, trang 223) ể xuyên suốt lịch sử hình thành, phát triển của mình, ốt lịch sử hình thành, phát triển của mình,